Your SlideShare is downloading. ×
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Emakumea eta evergetismoa, Maite Aguado

193

Published on

Historiako ikaslea. Letren Fakultatea. UPV/EHU

Historiako ikaslea. Letren Fakultatea. UPV/EHU

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
193
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. 1 EMAKUMEA ETA EVERGETISMOA Maite Aguado Historiako ikaslea Letren Fakultatea UPV/EHU Ikusi ahal izan dugu, nola evergetismoaren munduaren barne emakumeek parte hartu izandutela. Normalean bizitza publikoan ezagutzera emateko eta ondoren bere memoria bertangeratzeko intentzioekin eginik. Goi inperio garaietan bizitza publikoan emakumeen presentzianabari da eta hauen botere, prestigio eta influentzia soziopolitikoa agerian uzten digute. Goi inperioan zehar bizitza publiko munizipalean, eliteetan emakumeen presentzia nabaridugu eta boterea, prestigioa, influentzia sozio-politikorako aukerak adierazten digute haienkomunitateetan Iturri nagusiena informazioa lortzeko epigrafia dugu eta honekin informazio asko jakindezakegu: zenbat donazio egon ziren emakumeen aldetik Hispanian, ze donazio mota ziren,emakume horien egoera soziala zein zen, zeintzuk ziren hauen motibazio eta interesak eta nola izanziren errekonpentsatuak. Bestalde, epigrafiak emakume askok beraien zein irudi utzi nahi zuten ereikusi ahal dugu. Inskripzioek topiko literarioetatik baztertzen digute, horrela ikuspegi hobeago bat lortukodugu emakumearen papera gizartearen barnean ikusteko. Horrela, epigrafeek mater familiasengarrantziaz hitz egingo ditu hiritarren estatusa adierazterako orduan; emakumeek egin zuten ekintzaguztiak familiaren estatusa eta prestigioa mantentzeko; sazerdozioen betetzea eta donoazioak egiteabere bizitza publikoan; emakume batzuk lortutako prestigio soziala eta asunto ekonomikoetanbarneratu izana aurkezten digute. Hispanian, 605 donazio aurkitzen ditugu eta 118 emakumeek eginak dira eta beste 34familien donazioak, non emakumeak ageri diren parte hartzaileen artean. Probintzietan, Baeticanemakumeen donazio gehiago jazo ziren Citerior eta Lusitanian baino. Lehenengoan %29.9-a emanzen (107/358) eta beste bietan %18a (36/200) eta %19,2 (9/47). Ez dakigu zehazki zergatik ematenden probintzien arteko ekilibrio ezberdintasuna, baina azpimarratu beharra dago gehien eman zentokia Hispania Citeriorreko gune hego-mendebaldean eman zela. Aipatzeko da nola Orienten (ekialdean) emakumeek hiri-bizitzako parte hartzea oso garatutazegoela, sazerdozioak, liturgiak et ‘magistraturak’ betetzera arte. Baina, Hispaniako probintzietakodatuek erakutsi digute, Mendebaldean emakumeek maila antzerakoan zeudela (baian ez hau bainogehiago). Oriente Mediterraneoko emakumeak oso garaiztik hasi ziren rol publikoak betetzen.Probintzietan, goi karguek emazte edo alabak hartzen zuten parte. Hispanian, 2 testigantza aurkitzenditugu administrazioko goi karguen bi emazteena. Nahiz eta K.o II.mendekoak diren, bata Emerita
  • 2. 2Augusta-koa dugu, zeinetan Marteren tenplu baten handitzea eman zen Domitia Vettillaren partez(L. Roscius Paculus senatorearekin ezkondua) eta, bestalde, berriz, zubi baten eraiketa daukagu,Domitia Pressillaren eskutik, VII.legioaren kanpamendu militarraren ondoan.Ob honboren donazioak eta fundazioak Hiru kasu aurkitzen ditugu ob honorem donazioak egiten, kultu inperialeko sazerdoziopostuak lortu eta gero: Aponia Montanak Ludiak zelebratu zituen Astigin, Celerinak Salpensan etaPatriciak Iliberrin epula batzuk organizatu zituen. Hauek pentsa dezakegu, promesa elektoralenondoroia izan zirela. Hala ere, postu hauek lortu zituztenak tokian tokiko eliteen emazteak izanziren, zeinek konpetentzia izan zuten sazerdote postu hauek lortzeko. Hispanian bederatzi fundazioekin soilik elkartzen gara emakumeek eginda, ebergesiaekintzak komunitate batzuen ongizaterako zeudenak fijatuta. Hispalisen, Fabia Hadrianilladaukagu, zeinak 50000 sesterzio utzi zituen urtero kontribuzioak egin zitzaten ume txiroekin hirian.Hau eta beste emakumeek egindako fundazioak eguneroko bizitzan parte hartzeko nahia azaltzendigu, baita memorian geratzeko nahia ere bai.Emakumeengandik finantzatutako ebergetismo hispaniarrak Bertan azalduko ditugunak beraien errekurtso ekonomikoez baliatuz jazo ziren. Hispanianezagun ditugun akto ebergetikoak %19,5 dira, gizonezkoean %70,9 eta pertsona ezberdinen arteanegindakoak, aldiz, %5,6, baina soilik eraikuntza publikoen eraikitzeak kontuan hartuz gero. Kasuhorretan, emakumeekin egindako donazio edilizioak %9,2 jaisten zaigu, gizonena %78,4ra jaitsizeta pertsona ezberdinen artean egindakoak %6,5ra igoaz. Emakumeez soilik finantzatutako ekintza publikoak 14 dira totalean, gizonezkoen 120naurrean. Honekin esan dezakegu, familiako patrimonioaren zatiketan ezberdintasunen ondorioaizango zela. Emakume askok ere beraien herentzia gutxitua aurki zezaketen, beraien gens berdinekonorbaitek karrera politikoan aurrera egin behar zuenean eta hauek testamenduaren bidez konpontzenziren. Betican eta Hispainia Citerior-en ia ebergesia kantitate berdina aurkitzen dugu emakumeekbakarrik egindakoetan eta emakume-gizonek egindakoetan. Seguru aski, emakumeek bere gizon etasemeei kofinantziatu zitzaketen, donazio handiak suposatzen zutelarik. Bankete publikoei dagokienez, 50 bat ditugu ezagunak eta hauetatik erdia emakumeengatikizan ziren eginak. Gainera, hauek beste bi kofinantziatu zituzten beraien gizon eta semeekin batera.10 epula aurkitzen ditugu emakumeek ordainduta, zeinak beraien gizonek memoriarako eginakegon ziren. Beste 14 ohore eta prestigio gehiago lortzeko egin ziren.
  • 3. 3 Emakumeek egindako bankete ebergesiak helburu bikoitz bat zeukaten, hots, ohore etaprestigioak lortzeaz gain beraientzat, bere familiako gizonentzat ere bai. Estatua edo eraikin publikobat ezartzen zen presentazioan, ebergetek aseguratzen zuten bankete baten organizazioarekinjendearen parte hartzea eta zeinek ekintza honi garrantzia edo bizitasun gehiago emango ziona.Emakumeak konsziente ziren nola bankete baten organizazioak familiaren eta ebergetaren egoerasoziala erakusten edo adiera ematen laguntzen zuela eta honen on egingo zion iraganera, baiebergetari baita gens-ari ere. Sportula bat bakarrik dugu ezagun Hispanian emakume batek egina. Hau Fabia Restitutakegin zuen bere semearentzat, jada hilda zegonea. Ludi-ei dagokionez, zazpi dauzkagu ezagun emakumeek eginak eta hauek ere banketeenhelburu berbera zuten, hots, jende kopuru bat lortu elkartzea justu beraiek egiten zuten donazioarenezarpenean. Azkenaldean, 2 emakume aurkitzen ditugu, zeinak ludiak organizatzen dituztenak eta hauekhau egiten dute bere gizonek prometitutako donazioak egin ondoren. Askotan donazioen promesaegin eta gerora egin ahal ezin zutenean (hil egin direlako adibidez), bere emazteek edo bestebatzuek egiten zitzuten. Bakarrik bi ebergesia ditugu ezagunak eraikinen mantentzean edo inpostuen ordainketanzetzanak. Jainkoen estatuei dagokionez, 30 bat aurkitzen ditugu emakumeek eginak. Kasu hauetan,emakumea independenteki egiten ditu donazio horiek. Honen helburua jainko bati ohore egitea zen.Honekin dirudi, bere gens-aren irudi eta prestigioa mantentzeko egiten zutela. Estatuetako donaziogehienak jainkosei zuzenduak izan ziren: Venus, Diana, Isis, Minerva, Juno. Edota emakumeerrepresentazioak zituzten abstrakzio dibinizatuak: Fortuna, Victoria, Pietas. Metal preziatuetan egindako estatu asko emakumeek donatutakoak dira (gehienakzilarrezkoak). Kasu bat ezagutzen dugu, non emakume batek estatua bat eskaini zion enperadore bati. Halaere, hau dudatan sartua daukagu. Epigrafea Claudia libertak Tiberiori eskainitako zen. 35 kasutan, ikusten dira emakumeak hiriak berak eskainitako ohoreak berak ordaintzen.Epigrafiak erakutsi digu, nola askotan ohorea lortzen zuenak ordaintzen zituen honen gastuak.Horrela, ikusten badugu familiako beste pertsona bat beste baten ohorea ordaintzen, ohorea jasoduena hilda zegoela ulertu behar dugu. Semeen partetik ulergarria da gurasoek ordaintzea ohorehorien gastuak, hauek ez baitzituzten dirua aurreratua. Honekin, familiaren estatus hobetzen zuenkomunitatearen barnean eta hau memorian geratzea. Emakumeen bizi esperantzari eskerrak, hauek bizitza publikoan sartzeko edo gehiagosartzeko aukera izan zuten paterfamiliasen irudia ohoratzen jarraitzeko. Eta horrela ebergetismoaren
  • 4. 4munduan ere sartzeko. Horrela, dakigunez, ebergetismoa beraientzat ohoreak lortzeko erabiltzenzuten, baita bere familiako beste gizonentzat ere. Hala ere, aipatzekoa da, erdi mailako donazioek ez zutela dekretu dekurionalen ohorekinjasoko. Esan beharra dago, zati honekin amaitu aurretik, emakumeek egindako donazio horietakoasko ex testamento egin zirela, emakumeak horrela testamendua egiteko aukera zeukala. Beste kasubatzuetan heredes bezala ikusten ditugu epigrafeetan; ondorioz, badakigu gizonak bezala herederakizan zezaketela, zeren Lex Voconia deritzogunak indarra galdu zuen goi inperioan zehar.Emakumeek egindako ebergesien kronologia Hispanian Lehendabizi aipatzekoa da, ebergetismoa errepublikaren amaieran azaldu zela Hispanian.Augusto eta Julio-Claudioen garaian askoz ere ohikoagoak izan ziren. II mendean, ebergesiakbikoiztu egin ziren, gerora atzerakada izugarri izanik eta honen amaiera emanez III mendean.emakumeen donazioak ez dira agertzen epigrafetan julio-claudioen garaira arte. I mendeko azken30 urteetan, Flavioekin kointzidituz, emakumeak sistema ebergetikoak oso barneraturik agertzendira. Emakumeena, besteak bezala, bigarren mendean bikoiztu egingo da, gero berriz ere IIImendean erortzeko. I mende aurrera doan heinean, beraien heredatzeko aukera handituz doaz eta beraienpatrimonioa gestionatzeko aukera ere bai. Honi esker, gizonekiko duten dependentzia hori gutxituzjoan zen eta horrela, emakumeak ebergetismoaren mundura gerturatzen joango dira, beraienfamilien edo gizonen laguntza ekonomikorik gabe. II-III mendeetan familia berdineko gizon etaemakumeek jarraitu zuten ebergesiak batera egiten. Hauetako batzuk gastu handikoak izan ziren,baina gehienak txikiak edo ertainak izan ziren, zeinak 10000 sesterzioak Azken batean, honenhelburu betiko helburu nagusia dugu, hots, gizartea nukleo familiarra edo gens-a ohorea emateagizartean eta baita gensaren irudiaren jarraikotasun dinastikoa ematea.Hispaniako emakume ebergeten perfil soziala 107 emakume aurkitzen ditugu eta haietatik lauen familietako norbait edo norbaitzuk ordosenatorial eta ordo ecuestrean parte hartu zuten. Horrela, Erromako administrazioaren barneanparte hartzen zutela dakigu, nahiz eta gutxi batzuk izan. Hauetatik 41 familia decurionaletakoak ziren, zeinetan bere familiako norbaiteksazerdozioak edo magistraturak betetzen zituzten, edota beraien sazerdozioren bat betetzen zuten.Argi dago, behin sazerdozioan sartuta, emakumeen ob honorem donazioak beteko zituztela, hots,
  • 5. 5honekin promozio politikoa lortuz. Baina, askok egin eta gero lortuko zutela flamines izatera.Orduan promozio sozial eta politiko bezala balio zuela ondo adierazten digu. Anbito erlijiosotik kanpo, beste emakume ebergeta batzuk ezagutzen ditugu. 56 ebergetaezagutzen ditugu, zeinak libreak zirenak, baina estatus sozial ezezagunekoak. Badirudi, prestigiozkofamilia baten kide zirela. Hala ere, hauen artean ere beraientzat ohorea eta prestigio soziala lortzekoebergesiak egiten zituztenak, bai berarentzat baita bere familiarentzat ere. Emakume ebergeten artean Hispanian, aurkitzen ditugu zeinak diru kantitate handikodonazioak egin zituzten, bakarka. Hori dela eta, ikusten dugu nola emakume batzuk diru kantitatehandiak izan zituzten, bere patriomonio pertsonaletik. Hauetako batzuen artean aipatzekoa diraTerentia Puella, Sempronia, Galla, Caecilia Trophime, Aponia Montana, Cornelia Marullina,Celerina, Fabia Fabiana eta Vibia Modesta. Aipatutako azken hauek, signa argenteas-ak donatuzituzten, zeinak 50 zilar libra biano gehiago zituzten. 18 bat geratuko litzaizkiguke, zeinak elite munizipalekin batera jarri genitzake perfil sozialgisa. Hau horrela izango zen, Gentes dekurionalen parte zirelako, edota beraien diru kantitate handieta eskuzabaltasunarengatik. Emakume hauek guztiak diru kantitate handiez baliatu ziren, esandugun bezala, eta hau donatutako zilarrezko estatuek adierazten digute. Hauen kostua 40000 eta150000 sesterzioko izango zela kalkulatu da. Emakume hauek guztiek autonomia eta independentzia handiaz gozatu ahal izan zutenseguru aski berakein fortuna hiri donazio horietan inbertitzerako orduan. Hauetako asko alargunaberatsak izango ziren. Emakume asko alargun geratu ziren, paterfamilias hil eta gero, eta honeksuposatu zuena zen hauen inplikazio handiagoa bizitza publikoan. Honekin gens-aren irudiamantentzeko helburua zuten, donazioak eginez komunitateari edota familiaren ohorezkokonmemorazioak eginez. Modu honetan, beraien gens-aren irudi publikoa mantentzen jarraituko dueta honen ekintza munifizienteekin lortutako ohoreak ere mantenduko dute. Honekin, bereondorengoei aukera ematen zien gobernuko karguetan eta bere komunitateetako zuzendaritzakarguetan parte hartzea. Ebergeta garrantzitsuetatik bederatzik kultu inperialaren sazerdozioak bete zituzten. 18ebergeta garrantzitsu hauetako beste batzuk gentes munizipal garrantzitsuetako parte ziren. Emakume hauekin batera, aurkitzen ditugu emakume batzuk, zeinak aberastasun handiakzituzten, baina bere familiako inork ez zen ordo decurionalaren parte. Donazioak erabili izanzituzten sozialki prestigioa lortzeko edota bere familiarentzat, horrela bere aberastasunarekin baterazihoan dignitas-a lortzeko. Soilik 18 horietatik 4 sartu zituzten bere seme edo senarrak donazioetara, hauek jada hildazeudelarik.
  • 6. 6Ondorio gisa Ondorio gisa esan dezakegu, eta azken batean testuan zehar esaten joan garen bezala,Hispaniako emakume asko, gehienak tokian tokiko aristokrazietako parte zirenak, gizonen antzekodonazioak egin zituzten eta, hau horrela delarik, donazioa hauek egiteko izan zituzten motibazioakgizonek izan zituztenen berdinak izango ziren: gloria eta ohorea lortzeko nahia, pertsona berarenedo bere gens-aren prestigio edo egoera soziala mantendu edo handitzea, bakoitzaren edo gens-arenmemoria mantentze komunitatean, hiriak edertzea eta biztanleriaren beharrei erantzutea. Horrela,pax deorum-a garantizatzen zuten eta beste famili edo eliteen donazioak atzean edo itzaletangeratzeko.. Lehendabizi, emakumearen sarrera bizitza publikoan eta politikan greziako ekialdean emanzen, zeina garai helenistikoan emakumeek defenditzeko ahalegin legala zuten eta baita ekintzaekonimikoetan parte hartzeko aukera ere. Hala ere, faktore garrantzitsuenak, garai helenistiko-erromatarrean, sistema ebergetikoaren garapena izan zen, zeinak aportazio ekonomikoen beharraizan zuen eta hauek familia aristokratiko hauen eskutik eman zelarik eta emakumearen paperatokian tokiko eliteei jarraikotasuna eta legitimitate dinastikoa eskuratzeko. Emakumeek beraienboterea bistan eraman zezaketen eta baita beraien posizio soziala ere beraien komunitateetan etahonekin batera, ohore edo sazerdozioengatik lehiatu eta beraien memoria komunitatean iraunarazi. Gizonezkoen ebergetismoarekin daukan ezberdintasuna da, emakumeek funtziopolitikoetarako aukera itxita edukita, behintzat mendebaldean, hauen parte hartzea bizitza publikoanlimitaturik zegoen. Ondorioz, emakume askok beraien promozio aspirazioak beraien gens-ekogizonetan jartzen zuten. Honekin, berriz ere, ikusten dugu nola emakumeen ebergetismoak helburubikoitza zuen, hots, bere ohore eta prestigio soziala handitzeaz gain, bere gens-arena erepromozionatzen zuen. Hispanian, K.o I.mendetik erditik aurrera emango zen postu sazerdotalakbetez, donazioak eginez eta haien familiak promozionatuz. Horrela, haien familiak beraien hirietangobernu karguetan jarraitzea ahabideratzen zuten eta horrela beraien prestigio eta botereabelaunaldietan egonez, baita kargu gorenetara joanez ere. Askok ere bere prestigio eta ohorea (baita familiarena ere) adierazten zuten, ezkondu bainolehenago. Horrela, familia askok hau familien arteko loturetarako erabili zuten. Azken batean, emakumeen parte hartzea bizitza publikoan familiaren estrategia bat bezalaulertu ahal da, “regimen de los notables” delako sortzeko intentzioarekin, baina, logikoa den bezala,aberatsenak, garrantzitsuenak eta boteretsuenak soilik egin ahal izan zuten. Adibide gisa, Hispaliseko inkripzioan azaltzen zaigun Fabia Hadrianilla daukagu, zeinaconsularis filiae, senatoris uxori, senatoris sorori eta senatoris matri bezala definitzen den, hots,antzinatean emakume askok nahiko zuten distintzioa. (hija de cónsul, esposa de senador, hermana
  • 7. 7de senador y madre de senador).
  • 8. EMAKUMEA ETA EVERGETISMOA Maite Aguado Lizarralde Historiako ikaslea Letren Fakultatea UPV/EHU
  • 9. GIDOIASarrera.Ebergetismoa → Definizioa eta Hispaniako kasua.Emakumea eta ebergetismoa.Kronologia emakumeen ebergesietan Hispanian.Ob Honorem donazioak.Emakumeen donazioak.Emakume horien perfil soziala.Ondorioak
  • 10. EBERGETISMOAZer da ebergetismoa?Errepublikan eta honen amaieran.Bi mota → “politikoa” Ob honorem eta kargua “pribatua” Ob liberitatem Ex testamento Legatuak
  • 11. Hispaniako kasuan-Erromaren konkista eta gero.-+ erromanizatua, + ebergetismoa.-“Potlatlchen espiritua”.-Ez da prozesu uniformea.-Aldaketak eman ziren.-Nekazal ebergetismo gutxi
  • 12. EMAKUMEA ETA EBERGETISMOA Helburu bikoitza. Goi inperioan presentzia bizitza publikoan. Botere, prestigio eta influentzia soziopolitikoa agerian utzi.
  • 13. Iturri nagusia → epigrafia Informazio asko eskeini. Emakumeek utzitako irudiaren islada. Inskripzioak tokipo literarioak alde batera utzi.
  • 14. Hispaniako donazio kopurua Hispaniako donazio kopurua
  • 15. Probintzietako kopuruak50045040035030025020015010050 0 %29.9 Baetica %18 Citerior %19,2 Lusitania Fila 4
  • 16. Orienten. Hispaniarekin alderatuz. Hispanian 2 testigantza.- Domitia Vettilla.- Domitia Pressilla.
  • 17. KronologiaEbergetismoa hispanian → errepublika amaieran.Ohikoagoa Augusto eta Judio-Claudioen garain.II.menden ebergesiak bikoiztu.III.mendean desagertu.Emakumeen aukera I.mende amaieratik aurrera.
  • 18. Ob honorem donazioak etafundazioak 3 kasu Sazerdozio karguak lortu eta gero. Tokian tokiko eliteen emazteak. Fundazioak 9 Hispanian. Adibide on bat → Fabia Hadrianilla.
  • 19. Emakumeen donazioak Beraien errekurtso ekonomikoez. Emakukeen soilik finantzatutako ekintza publikoak 14 dira totalean. Patrimonioaren zatiketaren ondorio. Baetica eta Hispania Citerior. Bankete publikoak. Sportula. Ludi-ak. Estatuak. Ohoreak. Emakumeen bizi esperantza. Ex testamento.
  • 20. Ebergeten perfil soziala107 emakume → lau ordo senatorial edo ordo ecuestrearen familiak→ 41 familia ordu decurionalaren parte.→ 56 ebergeta libreak, baina estatus ezezaguna.→ Patrimonio handiko emakumeak Hispanian.→ 18 elite munizipalen parte.→ alargun aberatsak.→ Kultu inperialeko sazerdotisak.→ Emakume aberatsak, baina ordo decurionala ez.
  • 21. ONDORIOAK1- Helburuak: ohorea, estatus soziala, promozioa.2- Emakumearen sarrera bizitza publikoan.3- Askotan familien arteko loturak egiteko.4- “Regimen de los notables” familia estrategia.5- Adibidea: Fabia Hidrianilla.“consularis filiae, senatoris uxori, senatoris sorori eta senatoris matri”

×