College: Externe veiligheid en ruimtelijke ordening
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

College: Externe veiligheid en ruimtelijke ordening

on

  • 501 views

College voor studenten van de minor Fysieke Veiligheid van Saxion Hogeschool, 2011

College voor studenten van de minor Fysieke Veiligheid van Saxion Hogeschool, 2011

Statistics

Views

Total Views
501
Views on SlideShare
488
Embed Views
13

Actions

Likes
0
Downloads
3
Comments
0

2 Embeds 13

http://www.linkedin.com 11
https://www.linkedin.com 2

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

College: Externe veiligheid en ruimtelijke ordening College: Externe veiligheid en ruimtelijke ordening Presentation Transcript

  • Externe veiligheid en ruimtelijkeordening Minor Fysieke Veiligheid Saxion, Academie Bestuur & Recht 4 oktober 2011 drs. R.J.M. (Reinoud) Scheres 4 oktober 2011 1
  • Inhoud• externe veiligheid, wat is dat ook alweer?• essentie van externe veiligheid• basisprincipes externe veiligheid• plaatsgebonden risico en groepsrisico• maatregelen voor externe veiligheid• ruimtelijke ordening en externe veiligheid• logisch verstand? – aan de slag! - cases• de verantwoording van het groepsrisico• uitgelicht: de veiligheidsregio• is het nou echt zo moeilijk? - cases• externe veiligheid en het sociale dilemma• een ramp: geïllustreerd 4 oktober 2011 2
  • Witteveen+Bos• Nederlands ingenieursbureau sinds 1946• eerste project (1946) van ir. Bos en ir. Witteveen: Prins Bernhardsluis Deventer• circa 900 medewerkers• integrale projectaanpak - multidisciplinair• onafhankelijke adviseurs• duurzame relaties• participatiestructuur - betrokkenheid• organische groei 4 oktober 2011 3
  • Vestigingen Nederland• Deventer• Almere• Amsterdam• Breda• Den Haag• Heerenveen• Maastricht• Rotterdam 4 oktober 2011 4
  • Vestigingen buitenland• België• Indonesië• Kazachstan (3x)• Letland• Rusland• Vietnam 4 oktober 2011 5
  • Werkterreinen • milieu, klimaat en industrie • havens en waterbouw • infrastructuur en bouw • ruimte en mobiliteit • stedelijke ontwikkeling • water 4 oktober 2011 6
  • Veiligheid• industriële veiligheid & process safety• externe veiligheid• fire safety engineering• bouwveiligheid & ondergronds bouwen• waterveiligheid• constructieveiligheid• etc. 4 oktober 2011 7
  • Externe veiligheid – wat is dat ookalweer? • gevaarlijke stoffen • omgeving van risicobron • kansen en gevolgen • dodelijke slachtoffers • rampbestrijding ~ gewonden 4 oktober 2011 8
  • De essentie van externe veiligheid• voorkomen van rampen• afspraken maken / draagvlak• compromissen sluiten• verantwoordelijkheid nemen• optimaal veiligheidsniveau• ontwikkelmogelijkheden 4 oktober 2011 9
  • Basisprincipes externe veiligheid• Risicobron• Risico-ontvanger• Veilig ontwerpen• Veilig ontwikkelen• Veiligheid ordenen 4 oktober 2011 10
  • De ‘normen’ • plaatsgebonden risico • groepsrisico 4 oktober 2011 11
  • Maatregelen externe veiligheid• Bronmaatregelen• Ruimtelijke maatregelen• Overige maatregelen 4 oktober 2011 12
  • BronmaatregelenInherente veiligheid / veilig ontwerpen en gebruiken• risicoreductie bij de bron• veilige(re) en kleine(re) opslag• veiligheidsbeheersysteem en management• instrueren, opleiden en oefenen• veiligheidsbewustzijn• … 4 oktober 2011 13
  • Ruimtelijke maatregelen Groepsrisico-relevant invloedsgebied Toename aantal aanwezige personen in invloedsgebied bij gelijke personendichtheid per hectarebron afbeeldingen: Geerts, R. en Heitink, J. (2009), Dat vermaledijde invloedsgebied, AVIV. 4 oktober 2011 14
  • Overige maatregelen • bouwkundig • organisatorisch • communicatief • …Wanneer je je moet richten op anderemaatregelen dan ruimtelijk om EV (hetgroepsrisico) te beheersen, ben je telaat in het proces en is de essentie vanhet beheersen van het groepsrisico nietgoed begrepen. Effectiviteit maatregelenEerst moet de basis in orde zijn, pasdan heeft het zin je te richten tot deoverige onderdelen. 4 oktober 2011 15
  • (Goede) ruimtelijke ordening• Wat is (goede) ruimtelijke ordening?• Welke invloed heeft de ruimtelijke ordening op externe veiligheid en vice versa? 4 oktober 2011 16
  • Wat is (goede) ruimtelijke ordeningRuimtelijke ordening is het proces waarbij met een groot aantal spelregels de ruimte planmatig wordt benut en ingericht.Daarbij wordt rekening gehouden met individuele en gemeenschappelijke belangen.Kortweg: het zo goed mogelijk aan elkaar aanpassen van samenleving en ruimte.wat waar en waarom daar Met andere woorden, er moet altijd een antwoord zijn op de vragen “Wat waar en waarom daar”. Dit antwoord moet te vinden zijn in de toelichting bij een ruimtelijk plan zoals het bestemmingsplan. 4 oktober 2011 17
  • Invloed RO – EV - 1• De hoogte van het groepsrisico wordt mede veroorzaakt door de ruimtelijke situatie rond de risicobron. Wanneer er veel personen dichtbij de risicobron zijn gesitueerd is het groepsrisico hoger dan wanneer die personen verder van de risicobron zijn.• Wanneer het plaatsgebonden risico kleiner wordt (en de risicobron veiliger) kan het groepsrisico door toename van het aantal personen (realiseren van een woonwijk) toenemen. De ruimtelijke ordening heeft veel invloed op (de hoogte van) het groepsrisico. 4 oktober 2011 18
  • Invloed RO – EV - 2Er bestaat ook nog zoiets als logisch verstand.Dat zegt dat kwetsbare objecten (zoals woningen) niet dichtbij de risicobron moeten worden bestemd. Er moet dus een soort buffer tussen de risicobron en de ontvanger zijn.Deze buffer is moeilijk te handhaven, omdat de ruimte schaars is en we geneigd zijn om de ruimte die we hebben het liefst zelf te claimen. En wie het eerst komt, wie het eerst maalt. 4 oktober 2011 19
  • Logisch verstand? – Aan de slag!• Casus Tedeco, Deventer• Casus T&D, Deventer• Casus Bloemendalerpolder, Weesp 4 oktober 2011 20
  • Casus TedecoVrijstellingsprocedure voor de bouw van een kantoorgebouw op het voormalig Tedeco terrein. In het kantoorgebouw is plek voor 1100 personen.Nabij het plan bevinden zich drie risicobronnen.1. Akzo Nobel polymer chemicals;2. Gasunie;3. hogedruk aardgastransportleiding. 4 oktober 2011 21
  • Tedeco 4 oktober 2011 22
  • Maatregelen voor externe veiligheidDenk aan:• bronmaatregelen• ruimtelijke maatregelen• maatregelen zelfredzaamheid• maatregelen hulpverlening• financiële maatregelen• bouwkundige maatregelen• organisatorische maatregelen• … 4 oktober 2011 23
  • Casus T&D terreinOngeveer 240 nieuwe woningen, waarvan ongeveer een derde huur en twee derde koop. Daarvan moet minimaal 30% sociale woningbouw worden gerealiseerd.Over het doorgaande spoor worden gevaarlijke stoffen vervoerd en op het emplacement worden treinen met gevaarlijke stoffen gerangeerd.Dit betreffen treinen die op het emplacement van rijrichting veranderen, het zgn. kopmaken. 4 oktober 2011 24
  • T&D terrein 4 oktober 2011 25
  • Casus BloemendalerpolderEen grote nieuwe ontwikkeling, bestaand gebied is niet bebouwd.Verschillende EV-risico’s:1. weg;2. spoor;3. buisleiding;4. inrichtingen. 4 oktober 2011 26
  • Bloemendalerpolder 4 oktober 2011 27
  • De verantwoording van hetgroepsrisico (Vgr)• Wat is de verantwoording van het groepsrisico?• Waarom een verantwoording groepsrisico? 4 oktober 2011 28
  • Wat is de Vgr?Zijn de risico’s niet te groot? Staan ze nog wel in verhouding tot het maatschappelijk nut? Dergelijke vragen horen onderwerp te zijn van een bestuurlijk-politieke afweging.De verantwoording van het groepsrisico is een politieke afweging die wordt genomen door het bestuur van het bevoegd gezag (meestal Burgemeester en Wethouders).Het bevoegd gezag moet mede met informatie over de kans op een ramp van bepaalde omvang beargumenteren waarom dit ramprisico getolereerd kan worden (of niet). Daarnaast moet bij de argumentatie andere informatie worden betrokken. 4 oktober 2011 29
  • Waarom een Vgr?Het groepsrisico is geen norm maar een oriëntatiewaarde.De oriëntatiewaarde is een ijkpunt.De hoogte van het groepsrisico en de mate van veiligheid hebben geen direct verband. 4 oktober 2011 30
  • De Vgr is in essentie eenruimtelijk vraagstuk• Ruimtelijke ordening bepaalt aantal personen binnen invloedsgebied;• Ruimtelijke ordening bepaalt functies binnen invloedsgebied;• Ruimtelijke ordening bepaalt inrichting van ruimte en functies binnen invloedsgebied;• Ruimtelijke ordening bepaalt afstand tussen risicobron en ontvanger;• Ruimtelijke ordening bepaalt dus de hoogte van het groepsrisico. 4 oktober 2011 31
  • Verantwoording groepsrisico iseen proces• Geen momentopname: berekening en opschrijven waarom acceptabel• keuzes in verleden hebben invloed op hoogte van het groepsrisico• hoogte van het groepsrisico heeft invloed op ruimtelijke inrichting• Dus: onderling verband tussen ruimtelijke keuzes en hoogte groepsrisico• Wanneer begint proces van het groepsrisico dan? 4 oktober 2011 32
  • Proces verantwoording GR de veranderde situatie vormt weer het nieuwe speelveld voor volgende ruimtelijke veranderingen stadium II (o.a. ontwerpfase)bestaande speelveld vanruimtelijke opties enmogelijkheden veranderde speelveld van ruimtelijkegevormd door structuurvisies, opties en mogelijkhedenbeleidsvisie EV, gegroeide door een concreet ruimtelijke besluit.infrastructuur,bestemmingen,e.d. stadium III stadium I T0 T1 T3 Tn TE (programmafase) T2 (vaststellingsfase) momenten van afwegingen diede uitgangssituatie voor de ingrijpen op het groepsrisico daarom de veranderde situatie GR verantwoording belangrijk voor verantwoording waarvan formeel groepsrisico verantwoording wordt afgelegd o.b.v. stadia I & II de verantwoording groepsrisico als proces resulterend in een besluit 4 oktober 2011 33
  • Regievoering proces Vgr• Vgr is in essentie ruimtelijk vraagstuk• ruimtelijke ordening heeft meeste invloed op hoogte groepsrisico• dus logisch dat de regie over de verantwoording van het GR door de ruimtelijke ordening wordt gevoerd.• Dit gebeurt echter zelden. Waarom?• RO heeft niet door dat Vgr een ruimtelijk vraagstuk is• RO krijgt niet de rol van bestuur• RO krijgt niet de rol van anderen (milieu, EV, VR) 4 oktober 2011 34
  • Uitgelicht: De Veiligheidsregio• De rol van de veiligheidsregio bij externe veiligheid• Adviseur• Expertise gevaarlijke stoffen• Zelfredzaamheid• Rampbestrijding• Regisseur? 4 oktober 2011 35
  • Is het nou echt zo moeilijk?• de essentie / basisprincipes• goede ruimtelijke ordening• veiligheidsregio• logisch verstand• Casus verantwoording groepsrisico• Tedeco, T&D, Bloemendalerpolder 4 oktober 2011 36
  • Casus Tedeco 4 oktober 2011 37
  • Casus TDV 4 oktober 2011 38
  • Casus Bloemendalerpolder 4 oktober 2011 39
  • Externe veiligheid en het socialedilemma Bron: Scheres R.J.M. en Joly J.F. (2010). Externe veiligheid en het sociale dilemma. Een speltheoretische benadering van de strijd tussen risicobron en ontvanger. Ruimtelijke veiligheid, jaargang 1, nummer 2, pp. 6 – 14. 4 oktober 2011 40
  • Externe veiligheid en het socialedilemma - 2Het prisoners dilemmaHet prisoners dilemma, ook wel gevangenendilemma (zie o.a. Luce & Raiffa, 1957), is eenklassiek voorbeeld van een sociaal dilemma dat veelvuldig door wetenschappers is bestudeerd. Schema 1: Gevangenen dilemma, De keuzemogelijkheden van gevangene A en B met bijbehorende opbrengsten. Noot: In zwart staan de keuzemogelijkheden en uitkomsten voor gevangene A weergegeven en hetzelfde in rood voor gevangene B. 4 oktober 2011 41
  • Externe veiligheid en het socialedilemma - 3In plaats van gevangen gaat het nu over de risicobron Gevaarlijkgoed BV en de gemeenteBurgerdam. De ruimte tussen de Gevaarlijkgoed BV en Burgerdam is de “veiligheidsbuffer” envertegenwoordigt het collectieve belang. Vertaling gevangenendilemma naar externe veiligheid problematiek De keuzemogelijkheden van Gevaarlijkgoed BV en Burgerdam met bijbehorende opbrengsten. Noot: In zwart is het aantal delen van de veiligheidsbuffer dat Gevaarlijkgoed BV gebruikt, aangegeven. Hetzelfde in rood voor Burgerdam en in groen is aangegeven hoeveel delen van de veiligheidsbuffer over blijven. 4 oktober 2011 42
  • EV en het sociale dilemma - 4 4 oktober 2011 43
  • Externe veiligheid en het socialedilemma - 5De beste keuzeDe eerste situatie (coöperatief-coöperatief) is voor de veiligheid optimaal.Voor elk van de belanghebbenden afzonderlijk is de defectieve keuze optimaal maar dan wordt meer veiligheidsbuffer opgeofferd.Hoe kun je coöperatief gedrag bij beide partijen stimuleren? 4 oktober 2011 44
  • Externe veiligheid en het socialedilemma - 6Stimuleren coöperatief gedrag• verander de situatie• communicatie• generous tit-for-tat• beleid externe veiligheid• ruimtelijke plannen• … 4 oktober 2011 45
  • Externe veiligheid: een rampgeïllustreerd• Italië : Viareggio 2009 4 oktober 2011 46
  • IllustratieViareggio 29 juni 2009 4 oktober 2011 47
  • De ‘cijfers’• Doorgaande trein met 14 wagons met LPG.• Snelheid was hoog (90 km/u waar 100 km/u toegestaan).• Asbreuk eerste wagon.• Ontsporing van 5 wagons, 3 kantelen.• Stukrail doorboort ketelwand eerste wagon (scheur > 15 cm) op ca. 30 meter van de bebouwing. Andere tanks blijven heel, geen lekkage.• Vloeibaar gas ontsnapt en vormt witte gasnevel.• Geen directe ontsteking, want geen plasbrand.• Gaswolk verspreidt zich.• Ontsteekt (vapour cloud explosion) na ca. 5 minuten aan vermoedelijk een motorfiets.• ‘Flash fire’, geen BLEVE.• 28 doden. 4 oktober 2011 48
  • De doden 4 oktober 2011 49
  • Vragen? Reinoud Scheres Witteveen+Bos r.scheres@witteveenbos.nl 0570697741 4 oktober 2011 50
  • België (Antwerpen) Deventer Den Haag Indonesië (Jakarta)tel 0570 69 79 11 Almere Heerenveen Kazachstan (Aktau, Almaty, Atyrau)fax 0570 69 73 44 Amsterdam Maastricht Letland 4 oktober 2011 (Riga) 51www.witteveenbos.nl Breda Rotterdam Rusland (St. Petersburg) Vietnam (Ho Chi Minh City)