Signature and Name of Invigilator                                                       OMR Sheet No. : .....................
MASS COMMUNICATION & JOURNALISM                                        Paper – II Note : This paper contains fifty (50) ob...
•Ö−Ö ÃÖÓ“ÖÖ¸ü ‹¾ÖÓ ¯Ö¡ÖúÖ׸üŸÖÖ                                                                  ¯ÖÏ¿−Ö¯Ö¡Ö – II −ÖÖê™ü :...
12.   In the       semiotic     theory of          19.   Which of the following is an      communication, any organising  ...
12.   ÃÖÓ“ÖÖ¸ü êú ÃÖß×´ÖµÖÖê×™üú (»ÖÖÖ-×¾ÖÂֵ֍ú)                        19.   ³ÖÖ¸üŸÖ êú úÖò¯Ö߸üÖ‡™ü (¯ÖÏןÖ×»Ö¯µÖ...
26.   ‘Multiplicity in one world’ is the         29.   Assertion (A) : The new world      concept advocated by            ...
26.   ‘‹ú     ×¾Ö¿¾Ö ´Öë †−ÖêúŸÖÖ’ úß †¾Ö¬ÖÖ¸üÖÖ                    29.   †×³Öú£Ö−Ö (A) : ×¾Ö¿¾Ö úß −Ö¾Öß−Ö ÃÖæ“Ö−ÖÖ...
32.   Assertion (A) : Subliminal advertising       35.    Match the following books and          is rampant in Indian medi...
32.   †×³Öú£Ö−Ö (A) : ³ÖÖ¸üŸÖßµÖ ´Öß×›üµÖÖ ´Öë                          35.    ×−Ö´−ÖÖÓ׍úŸÖ ¯Öãß֍úÖë †Öî¸ü »ÖêÖúÖë ...
38.   Match the following :                                    40.   Match the following statistical test to            Li...
38.   ÃÖæ“Öß–I úÖê ÃÖæ“Öß–II ÃÖê ÃÖã´Öê×»ÖŸÖ ú¸ëü :                      40.   ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ ÃÖæ“Öß–I úÖê ÃÖæ“Öß–II ÃÖ...
43.   Westerstahl conceptualised scheme           Read the passage below, and answer      to achieve objectivity in report...
43.   ¯ÖÏן־Öê¤ü−Ö ŸÖîµÖÖ¸ü ú¸ü−Öê ´Öë ¾ÖßÖã×−ÖšüŸÖÖ ¯ÖÏÖ¯ŸÖ ú¸ü−Öê êú         −Öß“Öê פüµÖÖ ÖµÖÖ ¯Ö׸ü“”êû¤ü ¯ÖלÍ...
In comparison, the application of              47.   Detailed measures of viewing habits,      experimental        methodo...
‡Ã֍úß ŸÖã»Ö−ÖÖ ´Öë, †−Öã¿Öß»Ö−Ö ¿ÖÖê¬Ö ´Öë ¯ÖÏÖµÖÖêא֍ú                  47.   ›üÖµÖ¸üß úÖ ˆ¯ÖµÖÖêÖ ú¸üŸÖê Æãü‹, †¾Ö»...
Space For Rough WorkD-0109 J-63-10            16            P.T.O.
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Net paper ii j 6310

369
-1

Published on

Published in: Education, Business, Technology
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
369
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
12
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Net paper ii j 6310

  1. 1. Signature and Name of Invigilator OMR Sheet No. : ......................................... (To be filled by the Candidate)1. (Signature) __________________________ Roll No. (Name) ____________________________ (In figures as per admission card)2. (Signature) __________________________ Roll No.____________________________ (Name) ____________________________ (In words) J 63 1 0 PAPER-II Test Booklet No.Time : 1 1/4 hours] [Maximum Marks : 100 MASS COMMUNICATION AND JOURNALISMNumber of Pages in this Booklet : 16 Number of Questions in this Booklet : 50 Instructions for the Candidates ¯Ö¸ü߁ÖÖÙ£ÖµÖÖë êú ׻֋ ×­Ö¤ìü¿Ö1. Write your roll number in the space provided on the top of 1. ¯ÖÆü»Öê ¯Öéšü êú ‰ú¯Ö¸ü ×­ÖµÖŸÖ Ã£ÖÖ­Ö ¯Ö¸ü †¯Ö­ÖÖ ¸üÖê»Ö ­Ö´²Ö¸ü ×»Ö׏֋ … this page. 2. ‡ÃÖ ¯ÖÏ¿­Ö-¯Ö¡Ö ´Öë ¯Ö“ÖÖÃÖ ²ÖÆãü׾֍ú»¯ÖßµÖ ¯ÖÏ¿­Ö Æïü …2. This paper consists of fifty multiple-choice type of questions. 3. ¯Ö¸ü߁ÖÖ ¯ÖÏÖ¸ü´³Ö ÆüÖê­Öê ¯Ö¸ü, ¯ÖÏ¿­Ö-¯ÖãÛß֍úÖ †Ö¯ÖúÖê ¤êü ¤üß •ÖÖµÖêÖß … ¯ÖÆü»Öê ¯ÖÖѓÖ3. At the commencement of examination, the question booklet ״֭֙ü †Ö¯ÖúÖê ¯ÖÏ¿­Ö-¯ÖãÛß֍úÖ ÖÖê»Ö­Öê ŸÖ£ÖÖ ˆÃ֍úß ×­Ö´­Ö×»Ö×ÖŸÖ •ÖÖÑ“Ö êú will be given to you. In the first 5 minutes, you are requested ׻֋ פüµÖê •ÖÖµÖëÖê וÖÃ֍úß •ÖÖÑ“Ö †Ö¯ÖúÖê †¾Ö¿µÖ ú¸ü­Öß Æîü : to open the booklet and compulsorily examine it as below : (i) ¯ÖÏ¿­Ö-¯ÖãÛß֍úÖ ÖÖê»Ö­Öê êú ׻֋ ˆÃ֍êú ú¾Ö¸ü ¯Öê•Ö ¯Ö¸ü »ÖÖß úÖÖ•Ö úß (i) To have access to the Question Booklet, tear off the paper seal on the edge of this cover page. Do not accept a booklet ÃÖᯙ úÖê ±ú֛Íü »Öë … Öã»Öß Æãü‡Ô µÖÖ ×²Ö­ÖÖ Ã™üߍú¸ü-ÃÖᯙ úß ¯ÖãÛß֍úÖ without sticker-seal and do not accept an open booklet. þÖߍúÖ¸ü ­Ö ú¸ëü … (ii) Tally the number of pages and number of questions in (ii) ú¾Ö¸ü ¯Öéšü ¯Ö¸ü ”û¯Öê ×­Ö¤ìü¿ÖÖ­ÖãÃÖÖ¸ü ¯ÖÏ¿­Ö-¯ÖãÛß֍úÖ êú ¯Öéšü ŸÖ£ÖÖ ¯ÖÏ¿­ÖÖë the booklet with the information printed on the cover úß ÃÖӏµÖÖ úÖê †“”ûß ŸÖ¸üÆü “Öîú ú¸ü »Öë ׍ú µÖê ¯Öæ¸êü Æïü … ¤üÖêÂÖ¯ÖæÖÔ page. Faulty booklets due to pages/questions missing ¯ÖãÛß֍úÖ ×•Ö­Ö´Öë ¯Öéšü/¯ÖÏ¿­Ö ú´Ö ÆüÖë µÖÖ ¤ãü²ÖÖ¸üÖ †Ö ÖµÖê ÆüÖë µÖÖ ÃÖß׸üµÖ»Ö or duplicate or not in serial order or any other ´Öë ­Ö ÆüÖë †£ÖÖÔŸÖ ×úÃÖß ³Öß ¯ÖύúÖ¸ü úß ¡Öãיü¯ÖæÖÔ ¯ÖãÛß֍úÖ Ã¾ÖߍúÖ¸ü ­Ö discrepancy should be got replaced immediately by a ú¸ëü ŸÖ£ÖÖ ˆÃÖß ÃÖ´ÖµÖ ˆÃÖê »ÖÖî™ü֍ú¸ü ˆÃ֍êú ãÖÖ­Ö ¯Ö¸ü ¤æüÃÖ¸üß ÃÖÆüß correct booklet from the invigilator within the period ¯ÖÏ¿­Ö-¯ÖãÛß֍úÖ »Öê »Öë … ‡Ã֍êú ׻֋ †Ö¯ÖúÖê ¯ÖÖÑ“Ö ×´Ö­Ö™ü פüµÖê •ÖÖµÖëÖê … of 5 minutes. Afterwards, neither the Question Booklet ˆÃ֍êú ²ÖÖ¤ü ­Ö ŸÖÖê †Ö¯Öúß ¯ÖÏ¿­Ö-¯ÖãÛß֍úÖ ¾ÖÖ¯ÖÃÖ »Öß •ÖÖµÖêÖß †Öî¸ü ­Ö will be replaced nor any extra time will be given. Æüß †Ö¯ÖúÖê †×ŸÖ׸üŒŸÖ ÃÖ´ÖµÖ ×¤üµÖÖ •ÖÖµÖêÖÖ … (iii) After this verification is over, the Test Booklet Number (iii) ‡ÃÖ •ÖÖÑ“Ö êú ²ÖÖ¤ü ¯ÖÏ¿­Ö-¯ÖãÛß֍úÖ úß Îú´Ö ÃÖӏµÖÖ OMR ¯Ö¡Öú ¯Ö¸ü should be entered in the OMR Sheet and the OMR Sheet †Ó׍úŸÖ ú¸ëü †Öî¸ü OMR ¯Ö¡Öú úß Îú´Ö ÃÖӏµÖÖ ‡ÃÖ ¯ÖÏ¿­Ö-¯ÖãÛß֍úÖ ¯Ö¸ü Number should be entered on this Test Booklet. †Ó׍úŸÖ ú¸ü ¤ëü …4. Each item has four alternative responses marked (A), (B), (C) and (D). You have to darken the oval as indicated below on the 4. ¯ÖϟµÖêú ¯ÖÏ¿­Ö êú ׻֋ “ÖÖ¸ü ˆ¢Ö¸ü ׾֍ú»¯Ö (A), (B), (C) ŸÖ£ÖÖ (D) פüµÖê ÖµÖê correct response against each item. Æïü … †Ö¯ÖúÖê ÃÖÆüß ˆ¢Ö¸ü êú ¤üߑÖÔ¾Öé¢Ö úÖê ¯Öê­Ö ÃÖê ³Ö¸üú¸ü úÖ»ÖÖ ú¸ü­ÖÖ Æîü •ÖîÃÖÖ Example : A B C D ׍ú ­ÖߓÖê פüÖÖµÖÖ ÖµÖÖ Æîü … where (C) is the correct response. ˆ¤üÖÆü¸üÖ : A B C D5. Your responses to the items are to be indicated in the Answer •Ö²Ö׍ú (C) ÃÖÆüß ˆ¢Ö¸ü Æîü … Sheet given inside the Paper I Booklet only. If you mark at 5. ¯ÖÏ¿­ÖÖë êú ˆ¢Ö¸ü êú¾Ö»Ö ¯ÖÏ¿­Ö ¯Ö¡Ö I êú †­¤ü¸ü פüµÖê ÖµÖê ˆ¢Ö¸ü-¯Ö¡Öú ¯Ö¸ü Æüß †Ó׍úŸÖ any place other than in the ovals in the Answer Sheet, it will ú¸ü­Öê Æïü … µÖפü †Ö¯Ö ˆ¢Ö¸ü ¯Ö¡Öú ¯Ö¸ü פüµÖê ÖµÖê ¤üߑÖÔ¾Öé¢Ö êú †»ÖÖ¾ÖÖ ×úÃÖß †­µÖ not be evaluated. ãÖÖ­Ö ¯Ö¸ü ˆ¢Ö¸ü דÖÅ­ÖÖÓ׍úŸÖ ú¸ŸÖê Æïü, ŸÖÖê ˆÃ֍úÖ ´Ö滵ÖÖӍú­Ö ­ÖÆüà Æü֐ÖÖ … ê6. Read instructions given inside carefully. 6. †­¤ü¸ü פüµÖê ÖµÖê ×­Ö¤ìü¿ÖÖë úÖê ¬µÖÖ­Ö¯Öæ¾Öԍú ¯ÖœÍëü …7. Rough Work is to be done in the end of this booklet. 7. ú““ÖÖ úÖ´Ö (Rough Work) ‡ÃÖ ¯ÖãÛß֍úÖ êú †Û­ŸÖ´Ö ¯Öéšü ¯Ö¸ü ú¸ëü …8. If you write your name or put any mark on any part of the test 8. µÖפü †Ö¯Ö ˆ¢Ö¸ü-¯ÖãÛß֍úÖ ¯Ö¸ü †¯Ö­ÖÖ ­ÖÖ´Ö µÖÖ ‹êÃÖÖ úÖê‡Ô ³Öß ×­Ö¿ÖÖ­Ö ×•ÖÃÖÃÖê booklet, except for the space allotted for the relevant entries, †Ö¯Öúß ¯ÖÆü“ÖÖ­Ö ÆüÖê Ã֍êú, ׍úÃÖß ³Öß ³ÖÖÖ ¯Ö¸ü ¤ü¿ÖÖԟÖê µÖÖ †Ó׍úŸÖ ú¸üŸÖê Æïü ŸÖÖê which may disclose your identity, you will render yourself liable to disqualification. ¯Ö¸ü߁ÖÖ êú ×»ÖµÖê †µÖÖêµÖ ‘ÖÖê×ÂÖŸÖ ú¸ü פüµÖê •ÖÖµÖëÖê …9. You have to return the test question booklet and OMR Answer 9. †Ö¯ÖúÖê ¯Ö¸ü߁ÖÖ ÃÖ´ÖÖ¯ŸÖ ÆüÖê­Öê ¯Ö¸ü ¯ÖÏ¿­Ö-¯ÖãÛß֍úÖ ‹¾ÖÓ OMR ˆ¢Ö¸ü-¯Ö¡Öú sheet to the invigilators at the end of the examination ×­Ö¸ü߁֍ú ´ÖÆüÖê¤üµÖ úÖê »ÖÖî™üÖ­ÖÖ †Ö¾Ö¿µÖú Æîü †Öî¸ü ¯Ö¸ü߁ÖÖ ÃÖ´ÖÖÛ¯ŸÖ êú ²ÖÖ¤ü ˆÃÖê compulsorily and must not carry it with you outside the †¯Ö­Öê ÃÖÖ£Ö ¯Ö¸ü߁ÖÖ ³Ö¾Ö­Ö ÃÖê ²ÖÖÆü¸ü ­Ö »Öêú¸ü •ÖÖµÖë … Examination Hall. 10. êú¾Ö»Ö ­Öß»Öê/úÖ»Öê ²ÖÖ»Ö ¯¾Öևՙü ¯Öî­Ö úÖ Æüß ‡ÃŸÖê´ÖÖ»Ö ú¸ëü …10. Use only Blue/Black Ball point pen. 11. ׍úÃÖß ³Öß ¯ÖύúÖ¸ü úÖ ÃÖӐ֝֍ú (îú»Öãú»Öê™ü¸ü) µÖÖ »ÖÖÖ ™êü²Ö»Ö †Öפü úÖ11. Use of any calculator or log table etc., is prohibited. ¯ÖϵÖÖêÖ ¾ÖÙ•ÖŸÖ Æîü …12. There is no negative marks for incorrect answers. 12. Ö»ÖŸÖ ˆ¢Ö¸üÖë êú ׻֋ úÖê‡Ô †Óú ú֙êü ­ÖÆüà •Ö֋ѐÖê …D-0109 J-63-10 1 P.T.O.
  2. 2. MASS COMMUNICATION & JOURNALISM Paper – II Note : This paper contains fifty (50) objective type questions, each question carrying two (2) marks. Attempt all the questions.1. Currently, yellow journalism is 7. Symbols associated with strong overshadowed by a new term emotions and possess the power to (A) red journalism stimulate large scale mass action are (B) black journalism known as (C) green journalism (A) master symbols (D) grey journalism (B) multiple symbols (C) single symbol2. The standard deviation of the (D) special symbols sampling distribution of means is called 8. A combination of document (A) standard error analysis, observation and interviews (B) standard variance are applied usefully in (C) standard distance (A) survey research (D) standard deficiency (B) field experiment3. Identify the single most significant (C) case study trend in Indian Newspaper Industry. (D) content analysis (A) Better distribution (B) Use of interesting type faces 9. Testing the clarity of a tool or (C) Dominance of language instrument for collecting information newspapers is known as (D) Changing editorial styles (A) Pilot-test (B) Pre-test4. The newspaper recently launched (C) Post-test under the editorship of M.J. Akbar is (D) Summative-test (A) The India Observer (B) The Sunday Guardian 10. Administrative research is mainly (C) The India Mail aimed at (D) The India Mirror (A) dispute resolution (B) development of institution and5. The first Director of News of All policy implementation India Radio was (A) Lionel Fielden (C) searching for useful inputs from other sources (B) Charles Barns (C) G.C. Awasthy (D) launching organizations (D) Ahmed Shah Bokhari 11. Which of the following Satyajit Ray6. Ritual is a form of communication films had the story written by which has a structured sequence of Rabindranath Tagore ? (A) iconisation (B) symbolic acts (A) Charulatha (B) Sadgati (C) mutuality (D) dissipation (C) Ganashatru (D) AgantukPaper-II 2 J-6310
  3. 3. •Ö−Ö ÃÖÓ“ÖÖ¸ü ‹¾ÖÓ ¯Ö¡ÖúÖ׸üŸÖÖ ¯ÖÏ¿−Ö¯Ö¡Ö – II −ÖÖê™ü : ‡ÃÖ ¯ÖÏ¿−Ö¯Ö¡Ö ´Öë ¯Ö“ÖÖÃÖ (50) ²ÖÆãü-׾֍ú»¯ÖßµÖ ¯ÖÏ¿−Ö Æïü … ¯ÖÏŸµÖêú ¯ÖÏ¿−Ö êú ¤üÖê (2) †Óú Æïü … ÃÖ³Öß ¯ÖÏ¿−ÖÖë êú ˆ¢Ö¸ü ¤ëü …1. ¾ÖŸÖÔ´ÖÖ−Ö ÃÖ´ÖµÖ ´Öë ¯ÖßŸÖ ¯Ö¡ÖúÖ׸üŸÖÖ ×úÃÖ −Ö¾Öß−Ö 7. ¯ÖϐÖÖœÍü ³ÖÖ¾Ö−ÖÖ†Öë ÃÖê •Öã›Íêü וÖ−Ö ¯ÖÏŸÖߍúÖë ´Öë ²Ö›Íêü ¿Ö²¤ü «üÖ¸üÖ ×−Ö¯ÖÏ³Ö ÆüÖê Ö‡Ô Æîü ? ¯Öî´ÖÖ−Öê úß •Ö−Ö úÖ¸Ôü¾ÖÖ‡Ô ˆŸ¯ÖÏê׸üŸÖ ú¸ü−Öê úß ¿ÖÛŒŸÖ (A) »ÖÖ»Ö ¯Ö¡ÖúÖ׸üŸÖÖ ÆüÖêŸÖß Æîü, ˆ−Æëü úÆüŸÖê Æïü (B) úÖ»Öß ¯Ö¡ÖúÖ׸üŸÖÖ (A) ¯ÖϬÖÖ−Ö ¯ÖÏŸÖߍú (C) Æü¸üß ¯Ö¡ÖúÖ׸üŸÖÖ (B) ²ÖÆãü×¾Ö¬Ö ¯ÖÏŸÖߍú (D) ÖÏê ¯Ö¡ÖúÖ׸üŸÖÖ (C) ‹ú»Ö ¯ÖÏŸÖߍú2. ´ÖÖ¬µÖ êú ÃÖî´¯ÖØ»ÖÖ ×›üÙÒüß²µÖæ¿Ö−Ö êú Ùîü›ü›Ôü (D) ×¾Ö¿ÖêÂÖ ¯ÖÏŸÖߍú ›êü×¾Ö‹¿Ö−Ö úÖê úÆüÖ •ÖÖŸÖÖ Æîü (A) Ùîü›ü›Ôü ‹¸ü¸ü 8. ¯ÖÏ»ÖêÖ ×¾Ö¿»ÖêÂ֝Ö, ¯ÖÏÖÖ †Öî¸ü ÃÖցÖÖŸúÖ¸üÖë úÖ ê (B) Ùîü›ü›Ôü ¾Öî¸üß‹−ÃÖ ×´ÖÁÖÖ ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ ´Öë »ÖÖ³Ö¯ÖϤü ºþ¯Ö ÃÖê ¯ÖϵÖãŒŸÖ (C) Ùîü›ü›Ôü ×›üÙêü−ÃÖ ÆüÖêŸÖÖ Æîü : (A) ÃÖ¾ÖìÖÖ ¿ÖÖê¬Ö (D) Ùîü›ü›Ôü ×›ü×±ú׿֋−ÃÖß (B) Öê¡ÖßµÖ ¯ÖϵÖÖêÖ3. ³ÖÖ¸üŸÖßµÖ ÃÖ´ÖÖ“ÖÖ¸ü ¯Ö¡Ö ˆªÖêÖ ´Öë ‹ú»Ö ÃÖ¾ÖÖÔ׬֍ú (C) ¾ÖîµÖÛŒŸÖú †¬µÖµÖ−Ö ´ÖÆü¢¾Ö¯ÖæÖÔ ¯ÖϾÖé×¢Ö ²ÖŸÖÖ‡µÖê … (D) ×¾ÖÂÖµÖ¾ÖßÖã ×¾Ö¿»ÖêÂÖÖ (A) ²ÖêÆüŸÖ¸ü ×¾ÖŸÖ¸üÖ (B) ¸üÖê“֍ú ™üÖ‡¯Ö ºþ¯Ö úÖ ˆ¯ÖµÖÖêÖ 9. •ÖÖ−֍úÖ¸üß ‹ú×¡ÖŸÖ ú¸ü−Öê êú ˆ¯Öú¸üÖ µÖÖ †Öî•ÖÖ¸ü (C) ³ÖÖÂÖÖ ÃÖ´ÖÖ“ÖÖ¸ü ¯Ö¡ÖÖë úß ¯ÖϬÖÖ−ÖŸÖÖ úß Ã¯Ö™üŸÖÖ úÖ ¯Ö¸üßÖÖ ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ Æîü : (D) ²Ö¤ü»ÖŸÖß ÃÖ´¯ÖÖ¤üúßµÖ ¿Öî×»ÖµÖÖÑ (A) ¯ÖÏÖ¸üÛ´³Öú ¯ÖϵÖÖêÖ4. ‹´Ö. •Öê. †ú²Ö¸ü êú ÃÖ´¯ÖÖ¤üúŸ¾Ö ´Öë ÆüÖ»Ö Æüß ´Öë (B) ¯Öæ¾ÖÔ-¯ÖϵÖÖêÖ ¿Öãºþ ׍úµÖÖ ÖµÖÖ ÃÖ´ÖÖ“ÖÖ¸ü ¯Ö¡Ö Æîü (C) ˆ¢Ö¸ü-¯ÖϵÖÖêÖ (A) ¤üß ‡Ó×›üµÖÖ †Öò²•Ö̾ÖÔ¸ü (D) ÃÖӍú»Ö−ÖßµÖ ¯ÖϵÖÖêÖ (B) ¤üß Ã֝›êü ÖÖÙ›üµÖ−Ö (C) ¤üß ‡Ó×›üµÖÖ ´Öê»Ö 10. ¯ÖÏ¿ÖÖÃÖ×−֍ú ¿ÖÖê¬Ö úÖ »ÖµÖ ´Ö㏵֟Ö: ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ (D) ¤üß ‡Ó×›üµÖÖ ×´Ö¸ü¸ü ÆüÖêŸÖÖ Æîü : (A) ×¾Ö¾ÖÖ¤ü ×−Ö¸ü֍ú¸üÖ …5. †ÖúÖ¿Ö¾Ö֝Öß ÃÖê ÃÖ´ÖÖ“ÖÖ¸ü êú ¯ÖÏ£Ö´Ö ×−Ö¤êü¿Öú £Öê (B) ÃÖÓãÖÖ−Ö úÖ ×¾ÖúÖÃÖ †Öî¸ü −ÖßןÖ- (A) ×»ÖµÖÖê−Öê»Ö ±úß»›ü−Ö ×ÎúµÖÖ−¾ÖµÖ−Ö … (B) “ÖÖ»ÃÖÔ ²ÖÖ−ÖÔÃÖËü (C) †−µÖ ÄÖÖêŸÖÖë ÃÖê ˆ¯ÖµÖÖêÖß ‡−¯Öã™ËüÃÖ úß ÖÖê•Ö (C) •Öß.ÃÖß. †¾ÖãÖß ú¸ü−ÖÖ … (D) †Æü´Ö¤ü ¿ÖÖÆü ²ÖÖêÖÖ¸üß (D) ÃÖӐ֚ü−Ö Ã£ÖÖ×¯ÖŸÖ ú¸ü−ÖÖ …6. †−ÖãšüÖ−Ö ÃÖÓ“ÖÖ¸ü (ÃÖ´¯ÖÏêÂ֝Ö) úÖ ‹ú ºþ¯Ö Æîü, וÖÃÖ´Öë ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ úÖ ×−ÖÙ´ÖŸÖ †−ÖãÎú´Ö ÆüÖêŸÖÖ Æîü : 11. ÃÖŸµÖ•ÖßŸÖ ¸ê «üÖ¸üÖ ×−Ö¤ìü×¿ÖŸÖ ×±ú»´ÖÖë ´Öë ÃÖê úÖî−Ö ÃÖß (A) ´Öæٟ֍ú¸üÖ (µÖÖ ¯ÖÏן֍éúן֍ú¸üÖ) ¸ü×¾Ö−¦ü−ÖÖ£Ö ™îüÖÖê¸ü «üÖ¸üÖ ×»Ö×ÖŸÖ úÆüÖ−Öß ¯Ö¸ü (B) ¯ÖÏŸÖߍúÖŸ´Öú ׍ÎúµÖÖ‹Ñ †Ö¬ÖÖ׸üŸÖ Æîü ? (A) “ÖÖ¹ý»ÖŸÖÖ (B) ÃÖ¤ËüÖ×ŸÖ (C) ¯ÖÖ¸üïÖ׸üúŸÖÖ (C) ÖÖ¿Ö¡Öã (D) †ÖÖ−ŸÖãú (D) ×¾ÖÃÖ¸üÖJ-6310 3 Paper-II
  4. 4. 12. In the semiotic theory of 19. Which of the following is an communication, any organising exception provided under the system of signs is referred to as a/an Copyright Act of India ? (A) code (B) signal (A) For academic research (C) symbol (D) icon (B) For commercial production (C) For profit through sales13. Ambient light is a (D) For performance before paid (A) natural light available to shoot audience (B) dim-night light available to shoot 20. Which of the following is a major (C) back light placed behind the cause for digital divide ? object (A) High speed networks (D) background light (B) Biometric data storage (C) Illiteracy14. Photomatic means a series of (D) Computer games (A) photographs presented with a sound track. 21. Under the functionalist paradigm, (B) storyboard drawings. the news function is denoted as (C) visuals in a video format. (A) correlation (D) drawings replaced by a series (B) mobilisation of still photographs. (C) propaganda (D) surveillance15. The concept of monochromic behaviour is related to 22. Fulcrum is the optic centre for (A) advertising designing a newspaper’s (B) public relations (A) front page (C) television (B) editorial page (D) internet (C) sports page (D) inside pages16. The Gestalt theory in advertising signifies 23. The offset printing plate is made of (A) straight forwardness (A) Aluminium (B) Copper (B) totality (C) Rubber (D) Steel (C) openness (D) compactness 24. Which of the following is from the critical school of thought ?17. Presentation of a POP advertisement (A) Diffusion of innovations is known as (B) Cultivation analysis (A) layout (C) Cultural imperialism (B) dummy (D) Uses and gratifications (C) thumbnail (D) display stand 25. Who among the following theorists was the first to identify women as18. PR-mix is a blend of primary agents of social change ? (A) population mix (A) David McLellend (B) promotion mix (B) Everett Rogers (C) propaganda mix (C) Everett Hagen (D) external media mix (D) Talcot ParsonsPaper-II 4 J-6310
  5. 5. 12. ÃÖÓ“ÖÖ¸ü êú ÃÖß×´ÖµÖÖê×™üú (»ÖÖÖ-×¾ÖÂֵ֍ú) 19. ³ÖÖ¸üŸÖ êú úÖò¯Ö߸üÖ‡™ü (¯ÖÏןÖ×»Ö¯µÖÖ׬֍úÖ¸ü) ×ÃÖ¨üÖ−ŸÖ ´Öë דÖÅ−ÖÖë úß ×¾Ö¸ü×“ÖŸÖ ¾µÖ¾ÖãÖÖ †×¬Ö×−ÖµÖ´Ö êú †ÓŸÖÖÔŸÖ ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ ´Öë ÃÖê úÖî−Ö ÃÖê ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ úÆü»ÖÖŸÖß Æîü : †¯Ö¾ÖÖ¤ü úÖ ¯ÖÏÖ¾Ö¬ÖÖ−Ö Æîü ? (A) úÖê›ü (B) ×Ã֐−Ö»Ö (A) ‹êú›êü״֍ú ¿ÖÖê¬Ö êú ×»ÖµÖê … (C) ×ÃÖ´²Ö»Ö (D) †Ö‡úÖê−Ö (B) ¾ÖÖםÖÛ•µÖú ˆŸ¯ÖÖ¤ü−Ö êú ×»ÖµÖê … (C) ײ֍Îúß êú •Ö׸üµÖê »ÖÖ³Ö êú ×»ÖµÖê …13. ¯Ö׸ü¾Öê¿Öß ¯ÖύúÖ¿Ö Æîü (D) ¯ÖϤü¢Ö ÁÖÖêŸÖÖ†Öë êú ÃÖ´ÖÖ ¯ÖϤü¿ÖÔ−Ö êú ×»ÖµÖê … (A) ¿Öæ™ü ú¸ü−Öê êú ×»Ö‹ ˆ¯Ö»Ö²¬Ö ¯ÖÏ֍éúן֍ú 20. ×›üו֙ü»Ö ×¾Ö³ÖÖ•Ö−Ö êú ×»ÖµÖê ×−Ö´−ÖÖÓ׍úŸÖ ´Öë ÃÖê úÖî−Ö ¯ÖύúÖ¿Ö … ÃÖÖ ²Ö›ÍüÖ úÖ¸üÖ Æîü ? (B) ¿Öæ™ü ú¸ü−Öê êú ×»Ö‹ ˆ¯Ö»Ö²¬Ö ´Ö−¤ü-¸üÖ×¡Ö (A) ˆ““Ö Ö×ŸÖ êú −Öê™ü¾ÖÔú ¯ÖύúÖ¿Ö … (B) •Öß¾Ö ÃÖÖӏµÖúß †Öэú›ÍüÖ ÃÖӐÖÏÆü (C) ¾ÖßÖ㠍êú ¯Öß”êû ¸üÖÖ ¯Öéšü ¯ÖύúÖ¿Ö … (C) ×−Ö¸üÖ¸üŸÖÖ (D) ¯Öéšü³Öæ×´Ö ¯ÖύúÖ¿Ö … (D) ú´¯µÖæ™ü¸ü Öê´ÃÖË14. ±úÖê™üÖê´Öî×™üú úÖ †£ÖÔ ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ úß ÀÖÓéÖ»ÖÖ Æîü : 21. ¯ÖύúÖµÖÔ¾ÖÖ¤üß ¯ÖÏןִÖÖ−Ö êú †ÓŸÖÖÔŸÖ, ÃÖ´ÖÖ“ÖÖ¸ü ¯ÖύúÖµÖÔ (A) ¬¾Ö×−Ö¯Ö£Ö êú ÃÖÖ£Ö ¯ÖÏßÖãŸÖ ±úÖê™üÖêÖÏÖ±ú … úÖê ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ ºþ¯Ö ´Öë ‡Ó×ÖŸÖ ×úµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æîü : (B) ÃÖ´ÖÖ“ÖÖ¸ü ¯Ö¼ü ×“Ö¡Ö … (A) ÃÖÆüÃÖ´²Ö−¬Ö (C) ¾Öß×›üµÖÖê †Öºþ¯Ö ´Öë ¥ü¿µÖ ÃÖִ֐ÖÏß … (B) ÃÖӐÖÏÆüÖ (ÃÖÓ‘Ö×™üŸÖ) (D) †“Ö»Ö ±úÖê™üÖêÖÏÖ±úÖë úß ÀÖéӏֻÖÖ «üÖ¸üÖ (C) ¯ÖÏÖò¯ÖòÖÓ›Ö (D) ×−֐ָüÖ−Öß ¯ÖÏןÖãÖÖ×¯ÖŸÖ ×“Ö¡Ö15. ‹ú¾ÖÖá (´ÖÖê−ÖÖêÎúÖê״֍ú) ¾µÖ¾ÖÆüÖ¸ü úß †¾Ö¬ÖÖ¸üÖÖ 22. †Ö»ÖÓ²Ö (±Ìú»ÖÎú´Ö) ÃÖ´ÖÖ“ÖÖ¸ü ¯Ö¡Ö êú ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ úÖê ×›ü•ÖÖ‡−Ö ú¸ü−Öê úÖ “ÖցÖãÂÖ ´Ö¬µÖ (†ÖòÛ¯™üú ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ ÃÖê ÃÖ´²ÖÛ−¬ÖŸÖ Æîü : ÃÖë™ü¸ü) Æîü (A) ×¾Ö–ÖÖ¯Ö−Ö (A) †ÖÏ ¯Öéšü (B) »ÖÖêú ÃÖ´²Ö−¬Ö (B) ÃÖ´¯ÖÖ¤üúßµÖ ¯Öéšü (C) ™êü»Öß×¾Ö•ÖÌ−Ö (C) Öê»Öæú¤ü úÖ ¯Öéšü (D) ‡Ó™ü¸ü−Öê™ü (D) †−¤ü¸ü êú ¯Öéšü16. ×¾Ö–ÖÖ¯Ö−Ö ´Öë •ÖêÃÖ™üÖ»™ü ×ÃÖ¨üÖ−ŸÖ ²ÖŸÖÖŸÖÖ Æîü 23. †Öò±úÃÖê™ü ´Öã¦üÖ ¯»Öê™ü ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ úß ²Ö−Öß ÆüÖêŸÖß Æîü : (A) ïÖ™ü¾ÖÖפüŸÖÖ (A) ‹ê»Öã×´Ö×−ÖµÖ´Ö (B) ŸÖÖÓ²ÖÖ (B) ÃÖ´¯ÖæÖÔŸÖÖ (C) ¸ü²Ö¸ü (D) Ùüᯙ (C) Öã»ÖÖ¯Ö−Ö 24. ×¾Ö“ÖÖ¸ü¬ÖÖ¸üÖ êú ÎúÖÛ−ŸÖú ÃÖ´¯ÖϤüÖµÖ ÃÖê ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ (D) šüÖêÃÖ¯Ö−Ö ´Öë ÃÖê úÖî−Ö ÃÖÖ Æîü ?17. ¯ÖÖò¯Ö (¯Öß.†Öê.¯Öß.) ×¾Ö–ÖÖ¯Ö−Ö úß ¯ÖÏßÖã×ŸÖ úÖê úÆüŸÖê Æïü (A) −Ö¾ÖÖ“ÖÖ¸üÖë úÖ ¯ÖÏÃÖÖ¸ü (B) †−Öã¿Öß»Ö−Ö (ú»™üß¾Öê¿Ö−Ö) ×¾Ö¿»ÖêÂÖÖ (A) †×³Ö−µÖÖÃÖ (C) ÃÖÖÓÍéúן֍ú ÃÖÖ´ÖÏÖ•µÖ¾ÖÖ¤ü (B) ›ü´Öß Ö֍úÖ (D) ˆ¯ÖµÖÖêÖ †Öî¸ü ÃÖÓŸÖãÛ™ü (C) ¤ãüÆü±úá (£Ö´²Ö−Öê»Ö) (D) ¯ÖϤü¿ÖÔ−Ö ¬ÖÖ−Öß 25. ÃÖÖ´ÖÖו֍ú ¯Ö׸ü¾ÖŸÖÔ−Ö êú ¯ÖÏÖ£Ö״֍ú ‹•Öê−™ü êú ºþ¯Ö ´Öë ÛáֵÖÖë úÖê ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ ×ÃÖ¨üÖ−ŸÖúÖ¸üÖë ´Öë ÃÖê18. ¯Öß.†Ö¸ü. - ×´ÖŒÃÖ ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ úÖ ×´ÖÁÖÖ Æîü : ÃÖ¾ÖÔ¯ÖÏ£Ö´Ö ×úÃÖ−Öê ¯ÖÆü“ÖÖ−ÖÖ £ÖÖ ? (A) •Ö−ÖÃÖӏµÖÖ ×´ÖÁÖÖ (A) ›êü×¾Ö›ü ´ÖîÛŒ»Ö»Öï›ü (B) ¯ÖϾ֟ÖÔ−Ö ×´ÖÁÖÖ (B) ‹¾Ö¸êü™ü ¸üÖò•ÖÃÖÔ (C) ¯ÖÏÖò¯ÖòÖ›Ö ×´ÖÁÖÖ (C) ‹¾Ö¸êü™ü ÆêüÖ−Ö (D) ²ÖÖÊ ´Öß×›üµÖÖ ×´ÖÁÖÖ (D) ™üֻ֍úÖê™ü ¯ÖÖ¸üÃÖ−ÃÖJ-6310 5 Paper-II
  6. 6. 26. ‘Multiplicity in one world’ is the 29. Assertion (A) : The new world concept advocated by information and communication order has (A) Jan Servaes remained a mirage. (B) Bella Mody Reason (R) : The world is unipolar and the United States (C) J.L. Woods presides over the world order of (D) Diaz-Bordenave media and communication imperialism. (A) Both (A) and (R) are true.27. Assertion (A) : The convergence (B) Both (A) and (R) are true, but model of communication (R) is not the correct removed biases of non-linear explanation. models of communication. (C) (A) is true, but (R) is false. Reason (R) : Because the (D) (A) is false, but (R) is true. convergence model was derived from the basic concepts 30. Assertion (A) : SITE was a hardware of information theory, success, a software failure. cybernetics and general systems theory. Reason (R) : Because the contents were produced without the (A) Both (A) and (R) are true. inputs from social scientists. (B) Both (A) and (R) are true, but (A) Both (A) and (R) are true. (R) is not the correct (B) Both (A) and (R) are true, but explanation. (R) is not the correct explanation. (C) (A) is true, but (R) is false. (C) (A) is true, but (R) is false. (D) (A) is false, but (R) is true. (D) (A) is false, but (R) is true. 31. Assertion (A) : The profession of28. Assertion (A) : Indian journalism is Public Relations in India has fast moving towards not made much head-way tabloidisation like its western despite best efforts by a good counterparts. number of dedicated professionals. Reason (R) : Because there is no law of privacy in India to Reason (R) : Lack of industrial prevent its invasion. and corporate interest in media relations is mainly responsible (A) Both (A) and (R) are true. for the dismal situation. (B) Both (A) and (R) are true, but (A) Both (A) and (R) are true. (R) is not the correct (B) Both (A) and (R) are true, but explanation. (R) is not the correct explanation. (C) (A) is true, but (R) is false. (C) (A) is true, but (R) is false. (D) (A) is false, but (R) is true. (D) (A) is false, but (R) is true.Paper-II 6 J-6310
  7. 7. 26. ‘‹ú ×¾Ö¿¾Ö ´Öë †−ÖêúŸÖÖ’ úß †¾Ö¬ÖÖ¸üÖÖ 29. †×³Öú£Ö−Ö (A) : ×¾Ö¿¾Ö úß −Ö¾Öß−Ö ÃÖæ“Ö−ÖÖ ‹¾ÖÓ ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ −Öê ¤üß Æîü : ÃÖÓ“ÖÖ¸ü ¾µÖ¾ÖãÖÖ ´ÖéÖ-´Ö¸üßד֍úÖ ²Ö−Ö ú¸ü ¸üÆü Ö‡Ô Æîü … (A) µÖÖ−Ö ÃÖ¸ü¾ÖÖÃÖ úÖ¸üÖ (R) : ×¾Ö¿¾Ö ‹ú¬ÖÐã¾ÖßµÖ Æîü †Öî¸ü (B) ²Öê»ÖÖ ´ÖÖê¤üß µÖæ−ÖÖ‡™êü›ü Ùêü™ËüÃÖ ´Öß×›üµÖÖ ‹¾ÖÓ ÃÖÓ“ÖÖ¸ü ÃÖÖ´ÖÏÖ•µÖ¾ÖÖ¤ü úß ×¾Ö¿¾Ö ¾µÖ¾ÖãÖÖ úÖ (C) •Öê.‹»Ö. ¾Öã›ËüÃÖ ÃÖÓ“ÖÖ»Ö−Ö ú¸üŸÖÖ Æîü … (D) ×›üµÖÖ•ÖÌ-²ÖÖò›ìü−Öê¾Ö (A) (A) †Öî¸ü (R) ¤üÖê−ÖÖë ÃÖŸµÖ Æïü … (B) (A) †Öî¸ü (R) ¤üÖê−ÖÖë ÃÖŸµÖ Æïü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) ÃÖÆüß ¾µÖ֏µÖÖ −ÖÆüà ú¸üŸÖÖ Æîü …27. †×³Öú£Ö−Ö (A) : ÃÖÓ“ÖÖ¸ü êú †×³ÖÃÖ¸üÖ ´ÖÖò›ü»Ö (C) (A) ÃÖŸµÖ Æîü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) ×´Ö£µÖÖ Æîü … −Öê ÃÖÓ“ÖÖ¸ü êú †¸îü׏֍ú ´ÖÖò›ü»ÖÖë êú ¯Öæ¾ÖÖԐÖÏÆü (D) (A) ×´Ö£µÖÖ Æîü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) ÃÖŸµÖ Æîü … Æü™üÖ ×¤üµÖê Æïü … 30. †×³Öú£Ö−Ö (A) : ÃÖÖ‡™ü (‹ÃÖ.†Ö‡Ô.™üß.‡Ô) úÖ¸üÖ (R) : ŒµÖÖë׍ú †×³ÖÃÖ¸üÖ ´ÖÖò›ü»Ö ÆüÖ›Ôü¾ÖêµÖ¸ü ÃÖ´²ÖÛ−¬ÖŸÖ ÃÖ±ú»ÖŸÖÖ †Öî¸ü ÃÖæ“Ö−ÖÖ ×ÃÖ¨üÖ−ŸÖ, ÃÖÖ‡²Ö¸ü−Öê×™üŒÃÖ †Öî¸ü ÃÖÖò°™ü¾ÖêµÖ¸ü ´Öë ×¾Ö±ú»ÖŸÖÖ Æîü … •Ö−Ö¸ü»Ö ×ÃÖÙü´ÃÖ £µÖÖê¸üß úß ´Öæ»Ö³ÖæŸÖ †¾Ö¬ÖÖ¸üÖÖ†Öë ÃÖê ×−֍úÖ»ÖÖ Æîü … úÖ¸üÖ (R) : ŒµÖÖë׍ú ×¾ÖÂÖµÖ¾ÖßÖã†Öë úÖê ÃÖÖ´ÖÖו֍ú ¾Öî–ÖÖ×−֍úÖë êú ÙüÖ±ú ÃÖê ×−Ö×¾Ö™ü (A) (A) †Öî¸ü (R) ¤üÖê−ÖÖë ÃÖŸµÖ Æïü … (‡−¯Öã™ËüÃÖ) êú ײÖ−ÖÖ ˆŸ¯Ö−−Ö ×úµÖÖ ÖµÖÖ £ÖÖ … æú™ü : (B) (A) †Öî¸ü (R) ¤üÖê−ÖÖë ÃÖŸµÖ Æïü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) (A) (A) †Öî¸ü (R) ¤üÖê−ÖÖë ÃÖŸµÖ Æïü … ÃÖÆüß ¾µÖ֏µÖÖ −ÖÆüà Æîü … (B) (A) †Öî¸ü (R) ¤üÖê−ÖÖë ÃÖŸµÖ Æïü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) (C) (A) ÃÖŸµÖ Æîü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) ×´Ö£µÖÖ Æîü … ÃÖÆüß ¾µÖ֏µÖÖ −ÖÆüà Æîü … (C) (A) ÃÖŸµÖ Æîü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) ×´Ö£µÖÖ Æîü … (D) (A) ×´Ö£µÖÖ Æîü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) ÃÖŸµÖ Æîü … (D) (A) ×´Ö£µÖÖ Æîü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) ÃÖŸµÖ Æîü … 31. †×³Öú£Ö−Ö (A) : ³ÖÖ¸üŸÖ ´Öë »ÖÖêú ÃÖ´²Ö−¬ÖÖë êú28. †×³Öú£Ö−Ö (A) : ³ÖÖ¸üŸÖßµÖ ¯Ö¡ÖúÖ׸üŸÖÖ †¯Ö−Öê ¯Öê¿Öê −Öê ²ÖÆãüŸÖ ÃÖê ÃÖ´ÖÙ¯ÖŸÖ ¯Öê¿Öê¾Ö¸üÖë êú ÁÖêšü ¯ÖÛ¿“Ö´Öß ¯ÖÏ×ŸÖ¯ÖÖ êú •ÖîÃÖê Æüß ŸÖê•Öß ÃÖê ¯Öϵ֟−ÖÖë êú ²ÖÖ¾Ö•Öæ¤ü †×¬Öú ˆ−−Ö×ŸÖ −ÖÆüà úß ‘”ûÖê™üÖ ÃÖד֡Öߍú¸üÖ’ úß †Öê¸ü ²ÖœÍü ¸üÆüß Æîü … Æîü … úÖ¸üÖ (R) : ŒµÖÖë׍ú ˆÃ֍êú ¬ÖÖ¾Öê úÖê úÖ¸üÖ (R) : ´Öß×›üµÖÖ ÃÖ´²Ö−¬ÖÖë ´Öë ¸üÖêú−Öê êú ×»ÖµÖê ³ÖÖ¸üŸÖ ´Öë ÖÖê¯Ö−ÖßµÖŸÖÖ úÖ †ÖîªÖêא֍ú †Öî¸ü úÖê¸ü¯ÖÖê¸êü™ü ¹ý×“Ö úÖ †³ÖÖ¾Ö úÖê‡Ô úÖ−Öæ−Ö −ÖÆüà Æîü … Æüß ×−Ö¸üÖ¿ÖÖ•Ö−֍ú ÛãÖ×ŸÖ êú ×»ÖµÖê ´Ö㏵֟Ö: וִ´Öê¤üÖ¸ü Æîü … (A) (A) †Öî¸ü (R) ¤üÖê−ÖÖë ÃÖŸµÖ Æïü … æú™ü : (B) (A) †Öî¸ü (R) ¤üÖê−ÖÖë ÃÖŸµÖ Æïü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) (A) (A) †Öî¸ü (R) ¤üÖê−ÖÖë ÃÖŸµÖ Æïü … ÃÖÆüß ¾µÖ֏µÖÖ −ÖÆüà Æîü … (B) (A) †Öî¸ü (R) ¤üÖê−ÖÖë ÃÖŸµÖ Æïü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) ÃÖÆüß ¾µÖ֏µÖÖ −ÖÆüà Æîü … (C) (A) ÃÖŸµÖ Æîü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) ×´Ö£µÖÖ Æîü … (C) (A) ÃÖŸµÖ Æîü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) ×´Ö£µÖÖ Æîü … (D) (A) ×´Ö£µÖÖ Æîü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) ÃÖŸµÖ Æîü … (D) (A) ×´Ö£µÖÖ Æîü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) ÃÖŸµÖ Æîü …J-6310 7 Paper-II
  8. 8. 32. Assertion (A) : Subliminal advertising 35. Match the following books and is rampant in Indian media and authors. is unchecked. (a) Development of (i) Daniel Belt Reason (R) : The self-regulatory Underdevelopment mechanism in the form of code (b) Communication (ii) Manuel Networks Castells of ethics has proved ineffective. (c) Post-Industrial (iii) E.M.Rogers (A) Both (A) and (R) are true. Society and (B) Both (A) and (R) are true, but D.L. Kincaid (R) is not the correct (d) The Rise of the (iv) Andre explanation. Network Society Gunder Frank (C) (A) is true, but (R) is false. Code : (D) (A) is false, but (R) is true. (a) (b) (c) (d) (A) (ii) (i) (iv) (iii)33. Assertion (A) : India churns out a (B) (iii) (iv) (ii) (i) large number of commercial (C) (iv) (iii) (i) (ii) films from its dream factories (D) (i) (ii) (iii) (iv) with very little focus on 36. Match the following : creative innovation. List – I List – II Reason (R) : The Indian film (Launch of (Year) industry is managed by Station/Programme) unskilled and untrained (a) Vividh Bharathi (i) 1984 (b) First Local Radio (ii) 1977 manpower and driven by the Station aspirations of black money (c) First FM Station (iii) 1969 holders. (d) Yuvavani Programme (iv) 1957 (A) Both (A) and (R) are true. Code : (B) Both (A) and (R) are true, but (a) (b) (c) (d) (R) is not the correct (A) (i) (ii) (iv) (iii) explanation. (B) (ii) (iv) (iii) (iv) (C) (iv) (i) (ii) (iii) (C) (A) is true, but (R) is false. (D) (iii) (iv) (i) (ii) (D) (A) is false, but (R) is true. 37. Match the following : List – I List – II34. Assertion (A) : Post-modernist (Model) (Proponent) trends are blatantly visible in (a) Hierarchy of (i) George the content and design of effects Gerbner Indian newspapers. (b) Audience-centred (ii) Janice Reason (R) : Because of impact social marketing Radway and competition from the (c) Mean World (iii) Rice and Index Atkin medium of television. (d) Feminist reception (iv) Brenda (A) Both (A) and (R) are true. studies Dervin (B) Both (A) and (R) are true, but Code : (R) is not the correct (a) (b) (c) (d) explanation. (A) (iii) (iv) (i) (ii) (C) (A) is true, but (R) is false. (B) (iv) (i) (ii) (iii) (C) (i) (ii) (iii) (iv) (D) (A) is false, but (R) is true. (D) (ii) (iii) (iv) (i)Paper-II 8 J-6310
  9. 9. 32. †×³Öú£Ö−Ö (A) : ³ÖÖ¸üŸÖßµÖ ´Öß×›üµÖÖ ´Öë 35. ×−Ö´−ÖÖÓ׍úŸÖ ¯Öãß֍úÖë †Öî¸ü »ÖêÖúÖë úÖ ×´Ö»ÖÖ−Ö †¾Ö“ÖêŸÖ−Ö ×¾Ö–ÖÖ¯Ö−Ö ¯ÖÏ²Ö»Ö Æîü †Öî¸ü úßוֵÖê : †×−ÖµÖÛ−¡ÖŸÖ Æîü … (a) ›êü¾Ö»Ö¯Ö´Öë™ü †Öò±ú (i) ›êü×−ÖµÖ»Ö ²Öê»™ü úÖ¸üÖ (R) : †Ö“ÖÖ¸ü ÃÖÓ×ÆüŸÖÖ êú ºþ¯Ö ´Öë †Ó›ü¸ü ›êü¾Ö»Ö¯Ö´Öë™ü þÖ-×¾Ö×−ÖµÖִ֍ú µÖÓ¡ÖÖ¾Ö»Öß †¯ÖϳÖÖ¾Ö¿Öᯙ (b) ú´µÖæ×−֍êú¿Ö−Ö (ii) ´Öî−µÖã†»Ö îúÙêü»ÃÖ ×ÃÖ¨ü Æãü‡Ô Æîü … −Öê™ü¾ÖÔËúÃÖ æú™ü : (c) ¯ÖÖêÙü-‡Ó›üÛÙÒüµÖ»Ö (iii) ‡Ô.‹´Ö. ¸üÖê•ÖÃÖÔ ‹›ü ÃÖÖêÃÖÖ‡™üß ›üß.‹»Ö. ׍ú−îú›ü (A) (A) †Öî¸ü (R) ¤üÖê−ÖÖë ÃÖŸµÖ Æïü … (d) ¤üß ¸Ö‡•ÖÌ †Öò±ú ¤üß (iv) ‹ê−›Òêü ÖãÓ›ü¸ü ±Ïïúú (B) (A) †Öî¸ü (R) ¤üÖê−ÖÖë ÃÖŸµÖ Æïü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) −Öê™ü¾ÖÔú ÃÖÖêÃÖÖ‡™üß ÃÖÆüß ¾µÖ֏µÖÖ −ÖÆüà Æîü … æú™ü : (C) (A) ÃÖŸµÖ Æîü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) ×´Ö£µÖÖ Æîü … (a) (b) (c) (d) (D) (A) ×´Ö£µÖÖ Æîü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) ÃÖŸµÖ Æîü … (A) (ii) (i) (iv) (iii) (B) (iii) (iv) (ii) (i) (C) (iv) (iii) (i) (ii)33. †×³Öú£Ö−Ö (A) : ³ÖÖ¸ŸÖ ÃÖé•Ö−ÖÖŸ´Öú −Ö¾ÖÖ“ÖÖ¸üÖë (D) (i) (ii) (iii) (iv) ¯Ö¸ü ²ÖÆãüŸÖ ú´Ö ±úÖêúÃÖ êú ÃÖÖ£Ö, †¯Ö−Öê þ֯−Ö úÖ¸üÖÖ−ÖÖë ÃÖê ³ÖÖ¸üß ÃÖӏµÖÖ ´Öë 36. ÃÖæ“Öß–I úÖê ÃÖæ“Öß–II ÃÖê ×´Ö»ÖÖ−Ö ú¸ëü : ¾ÖÖםÖÛ•µÖú (¾µÖÖ¯ÖÖ׸üú) ×±ú»´Öë ×−ÖÙ´ÖŸÖ ÃÖæ“Öß – I ÃÖæ“Öß – II ú¸ü ¸üÆüÖ Æîü … (a) ×¾Ö×¾Ö¬Ö ³ÖÖ¸üŸÖß (i) 1984 (b) ¯ÖÏ£Ö´Ö »ÖÖêú»Ö ¸êü×›üµÖÖê (ii) 1977 úÖ¸üÖ (R) : ³ÖÖ¸üŸÖßµÖ ×±ú»´Ö ˆªÖêÖ Ùêü¿Ö−Ö †ãú¿Ö»Ö †Öî¸ü †¯ÖÏ׿Ö×ÖŸÖ •Ö−Ö¿ÖÛŒŸÖ «üÖ¸üÖ (c) ¯ÖÏ£Ö´Ö ‹±ú ‹´Ö Ùêü¿Ö−Ö (iii) 1969 ÃÖÓ“ÖÖ×»ÖŸÖ ÆüÖêŸÖÖ Æîü †Öî¸ü úÖ»ÖÖ ¬Ö−Ö ¬ÖÖ¸üúÖë (d) µÖã¾Ö¾Ö֝Öß úÖµÖԍÎú´Ö (iv) 1957 úß †ÖúÖӁÖÖ†Öë «üÖ¸üÖ “ÖÖ×»ÖŸÖ ÆüÖêŸÖÖ Æîü … æú™ü : æú™ü : (a) (b) (c) (d) (A) (A) †Öî¸ü (R) ¤üÖê−ÖÖë ÃÖŸµÖ Æïü … (A) (i) (ii) (iv) (iii) (B) (A) †Öî¸ü (R) ¤üÖê−ÖÖë ÃÖŸµÖ Æïü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) (B) (ii) (iv) (iii) (iv) (C) (iv) (i) (ii) (iii) ÃÖÆüß ¾µÖ֏µÖÖ −ÖÆüà Æîü … (D) (iii) (iv) (i) (ii) (C) (A) ÃÖŸµÖ Æîü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) ×´Ö£µÖÖ Æîü … (D) (A) ×´Ö£µÖÖ Æîü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) ÃÖŸµÖ Æîü … 37. ÃÖæ“Öß–I úÖê ÃÖæ“Öß–II êú ÃÖÖ£Ö ÃÖã´Öê×»ÖŸÖ ú¸ëü : ÃÖæ“Öß – I ÃÖæ“Öß – II34. †×³Öú£Ö−Ö (A) : ˆ¢Ö¸ü †Ö¬Öã×−֍ú¾ÖÖ¤ü úß (´ÖÖò›ü»Ö) (¯ÖÏן֯ÖÖ¤üú) ¯ÖϾÖé×¢ÖµÖÖÑ ³ÖÖ¸üŸÖßµÖ ÃÖ´ÖÖ“ÖÖ¸ü ¯Ö¡ÖÖë úß (a) ÆüÖ‡Ô¸üÖ¸üúß †Öò±ú ‡±êúŒ™ü (i) •ÖÖò•ÖÔ ÖÖ²ÖÔ−Ö¸ü ×¾ÖÂÖµÖ¾ÖßÖã †Öî¸ü ºþ¯ÖÖӍú−Ö (×›ü•ÖÖ‡−Ö) ´Öë (b) †Öò×›üµÖ−ÃÖ-ÃÖê−™ü›Ôü (ii) •Öî×−ÖÃÖ ¸îü›ü¾Öê ²ÖÆãüŸÖ ïÖ™ü ºþ¯Ö ÃÖê ¥üÛ™üÖÖê“Ö¸ü ÆüÖêŸÖß Æïü … ÃÖÖê¿Ö»Ö ´Ö֍ìúØ™üÖ (c) ´Öß−Ö ¾Ö»›üÔ ‡›êüŒÃÖü (iii) ¸üÖ‡ÃÖ ‹›ü úÖ¸üÖ (R) : ™êü»Öß×¾Ö•ÖÌ−Ö ´ÖÖ¬µÖ´Ö êú ÃÖÖ£Ö ‹™ü׍ú−Ö ¯ÖÏןÖï֬ÖÖÔ úß ¾Ö•ÖÆü ÃÖê … (d) ±êú×´Ö×−ÖÙü ׸üÃÖ꯿Ö−Ö (iv) ²ÖÎê−›üÖ ›ü¸ü×¾Ö−Ö æú™ü : Ùü›üß•Ö (A) (A) †Öî¸ü (R) ¤üÖê−ÖÖë ÃÖŸµÖ Æïü … æú™ü : (B) (A) †Öî¸ü (R) ¤üÖê−ÖÖë ÃÖŸµÖ Æïü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) (a) (b) (c) (d) ÃÖÆüß ¾µÖ֏µÖÖ −ÖÆüà Æîü … (A) (iii) (iv) (i) (ii) (B) (iv) (i) (ii) (iii) (C) (A) ÃÖŸµÖ Æîü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) ×´Ö£µÖÖ Æîü … (C) (i) (ii) (iii) (iv) (D) (A) ×´Ö£µÖÖ Æîü, ¯Ö¸ü−ŸÖã (R) ÃÖŸµÖ Æîü … (D) (ii) (iii) (iv) (i)J-6310 9 Paper-II
  10. 10. 38. Match the following : 40. Match the following statistical test to List – I List – II their application : List – I List – II (Author) (Concept) (a) T test (i) Prediction (a) M.K. Gandhi (i) Ideological (b) X2 test (ii) Comparison of constraints of means of two development groups (b) L.R. Beltran (ii) Safety first (c) Correlation (iii) Observed Vs. principle expected (c) J. Scott (iii) Idea of justice frequencies (d) Multiple (iv) Covariance (d) Amartya Sen (iv) Trusteeship of regression society Code : Code : (a) (b) (c) (d) (a) (b) (c) (d) (A) (iii) (ii) (i) (iv) (A) (i) (ii) (iv) (iii) (B) (ii) (iii) (iv) (i) (B) (ii) (i) (iv) (iii) (C) (i) (iv) (iii) (ii) (C) (iv) (i) (ii) (iii) (D) (iv) (i) (ii) (iii) (D) (iii) (iv) (i) (ii) 41. Find out the correct sequence of Union Ministers of Information and Broadcasting.39. Match the following : (A) Sardar Patel – B.V. Keskar – List – I List – II Indira Gandhi – R.R. Diwakar. (Concept) (Perspective) (B) Sardar Patel – B.V. Keskar – R.R. Diwakar – Indira Gandhi. (a) Media (i) Alternative (C) Indira Gandhi – Sardar Patel – Imperialism R.R. Diwakar – B.V. Keskar. (b) New World (ii) Neo-Marxist (D) B.V. Keskar – R.R. Diwakar – Information Sardar Patel – Indira Gandhi. Order 42. Sequence in historical changes in (c) Modernization (iii) International perspectives on media influence. through structuralist (A) Negotiated influence – limited Communication effects – all powerful – long (d) Participatory (iv) Structural term effects. Communication Functionalist (B) All powerful – limited Code : effects – long term effects – negotiated influence. (a) (b) (c) (d) (C) Limited effects – all powerful (A) (i) (iv) (iii) (ii) – negotiated influence – long (B) (iv) (i) (ii) (iii) term effects. (C) (ii) (iii) (iv) (i) (D) All powerful – long term effects – negotiated influence – (D) (iii) (ii) (i) (iv) limited effects.Paper-II 10 J-6310
  11. 11. 38. ÃÖæ“Öß–I úÖê ÃÖæ“Öß–II ÃÖê ÃÖã´Öê×»ÖŸÖ ú¸ëü : 40. ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ ÃÖæ“Öß–I úÖê ÃÖæ“Öß–II ÃÖê ÃÖã´Öê×»ÖŸÖ ÃÖæ“Öß – I ÃÖæ“Öß – II ú¸ëü : ÃÖæ“Öß – I ÃÖæ“Öß – II (a) ‹´Ö.êú. ÖÖѬÖß (i) ׾֍úÖÃÖ úß ×¾Ö“ÖÖ¸ü¬ÖÖ¸üÖ ÃÖÓ²ÖÓ¬Öß (a) T ™êüÙü (i) ³Ö×¾Öµ֍ú£Ö−Ö ¹ýúÖ¾Ö™ëü (b) X 2 ™êüÙü (ii) ¤üÖê ÃÖ´ÖæÆüÖë êú ÃÖÖ¬Ö−ÖÖë úß ŸÖã»Ö−ÖÖ (b) ‹»Ö.†Ö¸ü. (ii) ÃÖã¸üÖÖ-¯ÖÏ£Ö´Ö ×ÃÖ¨üÖ−ŸÖ (c) ÃÖÆü-ÃÖ´²Ö−¬Ö (iii) ¯ÖÏê×ÖŸÖ ²Ö−ÖÖ´Ö †¯Öê×ÖŸÖ ²Öê»™Òü−Ö †Ö¾Öé×¢Ö (c) •Öê. ÍúÖò™ü (iii) −µÖÖµÖ úß ¯Ö׸üú»¯Ö−ÖÖ (d) ²ÖÆãü»Ö-¯ÖÏן֐ִÖ−Ö (iv) ÃÖÆü-†−ŸÖ¸ü (d) †´ÖŸµÖÔü ÃÖê−Ö (iv) ÃÖ´ÖÖ•Ö úß −µÖÖ×ÃÖŸÖÖ æú™ü : æú™ü : (a) (b) (c) (d) (a) (b) (c) (d) (A) (iii) (ii) (i) (iv) (A) (i) (ii) (iv) (iii) (B) (ii) (iii) (iv) (i) (B) (ii) (i) (iv) (iii) (C) (i) (iv) (iii) (ii) (C) (iv) (i) (ii) (iii) (D) (iv) (i) (ii) (iii) (D) (iii) (iv) (i) (ii) 41. ÃÖæ“Ö−ÖÖ †Öî¸ü ¯ÖÏÃÖÖ¸üÖ êú êú−¦üßµÖ ´ÖÛ−¡ÖµÖÖë úÖ ÃÖÆüß39. ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ ÃÖæ“Öß–I úÖê ÃÖæ“Öß–II ÃÖê ÃÖã´Öê×»ÖŸÖ †−ÖãÎú´Ö –ÖÖŸÖ úßוֵÖê : ú¸ëü (A) ÃÖ¸ü¤üÖ¸ü ¯Ö™êü»Ö – ²Öß.¾Öß. êúÃ֍ú¸ü – ‡Óפü¸üÖ ÖÖÓ¬Öß – †Ö¸ü.†Ö¸ü. פü¾Ö֍ú¸ü ÃÖæ“Öß – I ÃÖæ“Öß – II (B) ÃÖ¸ü¤üÖ¸ü ¯Ö™êü»Ö – ²Öß.¾Öß. êúÃ֍ú¸ü – †Ö¸ü. (†¾Ö¬ÖÖ¸üÖÖ) (¯Ö׸ü¯ÖρµÖ) ê †Ö¸ü. פü¾Ö֍ú¸ü – ‡Óפü¸üÖ ÖÖÓ¬Öß (a) ´Öß×›üµÖÖ ÃÖÖ´ÖÏÖ•µÖ¾ÖÖ¤ü (i) ¾ÖîúÛ»¯Öú (C) ‡Óפü¸üÖ ÖÖÓ¬Öß – ÃÖ¸ü¤üÖ¸ü ¯Ö™êü»Ö – †Ö¸ü. (b) −Ö¾Ö-×¾Ö¿¾Ö ÃÖæ“Ö−ÖÖ (ii) −Ö¾Ö-´ÖÖÝŒÃÖÙü †Ö¸ü. פü¾Ö֍ú¸ü – ²Öß.¾Öß. êúÃ֍ú¸ü ¾µÖ¾ÖãÖÖ (D) ²Öß.¾Öß. êúÃ֍ú¸ü – †Ö¸ü.†Ö¸ü. פü¾Ö֍ú¸ü – (c) ÃÖÓ“ÖÖ¸ü (iii) †ÓŸÖ¸üÖÔ™ÒüßµÖ- ÃÖ¸ü¤üÖ¸ü ¯Ö™êü»Ö – ‡Óפü¸üÖ ÖÖÓ¬Öß †Ö¬Öã×−֍úߍú¸üÖ ÃÖÓ¸ü“Ö−ÖÖŸ´ÖúŸÖÖ ¾ÖÖ¤üß 42. ´Öß×›üµÖÖ ¯ÖϳÖÖ¾Ö êú ¯Ö׸ü¯ÖρµÖÖë ´Öë ‹êןÖÆüÖ×Ã֍ú ê ¯Ö׸ü¾ÖŸÖÔ−ÖÖë ´Öë †−ÖãÎú´Ö (d) ÃÖÆü³ÖÖא֟ÖÖ ÃÖÓ“ÖÖ¸ü (iv) ÃÖÓ¸ü“Ö−ÖÖŸ´Öú- úÖµÖÖÔŸ´ÖúŸÖÖ¾ÖÖ¤üß (A) ¾ÖÖŸÖÖÔŸÖµÖ ¯ÖϳÖÖ¾Ö – ÃÖß×´ÖŸÖ ¯ÖϳÖÖ¾Ö – Ã֍ú»Ö ¿ÖÛŒŸÖ¿ÖÖ»Öß – ¤üß‘ÖԍúÖ׻֍ú ¯ÖϳÖÖ¾Ö æú™ü : (B) Ã֍ú»Ö ¿ÖÛŒŸÖ¿ÖÖ»Öß – ÃÖß×´ÖŸÖ ¯ÖϳÖÖ¾Ö – (a) (b) (c) (d) ¤üß‘ÖԍúÖ׻֍ú ¯ÖϳÖÖ¾Ö – ¾ÖÖŸÖÖÔŸÖµÖ ¯ÖϳÖÖ¾Ö (A) (i) (iv) (iii) (ii) (C) ÃÖß×´ÖŸÖ ¯ÖϳÖÖ¾Ö – Ã֍ú»Ö ¿ÖÛŒŸÖ¿ÖÖ»Öß – (B) (iv) (i) (ii) (iii) ¾ÖÖŸÖÖÔŸÖµÖ ¯ÖϳÖÖ¾Ö – ¤üß‘ÖԍúÖ׻֍ú ¯ÖϳÖÖ¾Ö (C) (ii) (iii) (iv) (i) (D) Ã֍ú»Ö ¿ÖÛŒŸÖ¿ÖÖ»Öß – ¤üß‘ÖԍúÖ׻֍ú ¯ÖϳÖÖ¾Ö (D) (iii) (ii) (i) (iv) ¾ÖÖŸÖÖÔŸÖµÖ ¯ÖϳÖÖ¾Ö – ÃÖß×´ÖŸÖ ¯ÖϳÖÖ¾ÖJ-6310 11 Paper-II
  12. 12. 43. Westerstahl conceptualised scheme Read the passage below, and answer to achieve objectivity in reporting. the questions (46 to 50) that follow Which is the correct scheme ? based on your understanding of the (A) Truth – relevance – passage : non-partisanship – neutrality. The prominent example of the (B) Truth – cognition – balance – difference between surveys and neutrality. experiments is research into the (C) Truth – relevance – balance – cultivation effects of television. emotion. Through survey evidence, this research has found correlational (D) Truth – cognition – balance – links between the amount of viewing sensation. that is claimed by respondents and certain patterns in their social44. Identify the correct sequence of beliefs, perceptions and levels of launching the satellites from the anxiety (Gerbner etal. 1977, 1979, following : 1986). Such global measures of (A) INTELSAT – INSAT 1A – television viewing may lack the INTERSPUTNIK – EARLY necessary sensitivity to the BIRD. significant variations in the message (B) EARLY BIRD – INTELSAT – content of television. INTERSPUTNIK – INSAT 1A. More detailed measures of (C) INSAT 1A – EARLY viewing habits, using diaries, have BIRD – INTERSPUTNIK – indicated that certain social INTELSAT. perceptions may be sensitive to (D) INTERSPUTNIK – INSAT 1A influences from particular types of EARLY BIRD – INTELSAT programmes but not from others. An analysis of British viewers found no link between their perception of45. Identify the correct chronological personal victimization in their local order of the news agencies. neighbourhood and any aspect of (A) Havas – Reuters – Associated their television viewing, while a Press – United Press corresponding analysis of viewers in International. Los Angeles found the same (B) Reuters – United Press perception to be associated with their International – Havas – reported viewing of US-produced Associated Press. crime drama shows. This suggests, (C) Associated Press – Havas – among other things, that if the Reuters – United Press information of certain programmes is International. seen by viewers to have a direct (D) United Press International – relevance to their immediate social Reuters – Associated Press – context, it may affect their particular Havas. perceptions of that context.Paper-II 12 J-6310
  13. 13. 43. ¯ÖÏן־Öê¤ü−Ö ŸÖîµÖÖ¸ü ú¸ü−Öê ´Öë ¾ÖßÖã×−ÖšüŸÖÖ ¯ÖÏÖ¯ŸÖ ú¸ü−Öê êú −Öß“Öê פüµÖÖ ÖµÖÖ ¯Ö׸ü“”êû¤ü ¯ÖלÍüµÖê †Öî¸ü ¯Ö׸ü“”êû¤ü êú ×»ÖµÖê ¾ÖêÙü¸üÙêü»Ö −Öê ‹ú Íúß´Ö úß ÃÖӍú»¯Ö−ÖÖ úß ²ÖÖ¸êü ´Öë †¯Ö−Öß ÃÖ´Ö—Ö êú †Ö¬ÖÖ¸ü ¯Ö¸ü −Öß“Öê פüµÖê £Öß … ×−Ö´−ÖÖÓ׍úŸÖ ´Öë ÃÖê ÃÖÆüß Ãúß´Ö úÖî−Ö ÃÖß Æîü ? ¯ÖÏ¿−ÖÖë (46 ÃÖê 50) úÖ ˆ¢Ö¸ü ¤üßוֵÖê : (A) ÃÖŸµÖ – ¯ÖÏÖÃÖÓא֍úŸÖÖ – Öî¸ü-ÃÖÖ—Öê¤üÖ¸üß – ÃÖ¾ÖìÖÖÖë †Öî¸ü ¯ÖϵÖÖêÖÖë êú ²Öß“Ö †−ŸÖ¸ü úÖ ŸÖ™üÃ£Ö ¯ÖÏ´ÖãÖ ˆ¤üÖÆü¸üÖ ™êü»Öß×¾Ö•ÖÌ−Ö êú †−Öã¿Öß»Ö−Ö ¯ÖϳÖÖ¾ÖÖë (B) ÃÖŸµÖ – ÃÖÓ–ÖÖ−ÖÖŸ´Öú – ÃÖÓŸÖã»Ö−Ö – ŸÖ™üÃ£Ö ¯Ö¸ü ¿ÖÖê¬Ö Æîü … ÃÖ¾ÖìÖÖ ¯ÖÏ´ÖÖÖ êú •Ö׸üµÖê ‡ÃÖ ¿ÖÖê¬Ö −Öê, ™üß.¾Öß. †¾Ö»ÖÖêú−Ö úß ´ÖÖ¡ÖÖ ×•ÖÃ֍úÖ ×ú (C) ÃÖŸµÖ – ¯ÖÏÖÃÖÓא֍úŸÖÖ – ÃÖÓŸÖã»Ö−Ö – ³ÖÖ¾Ö−ÖÖ ˆ¢Ö¸ü¤üÖŸÖÖ†Öë −Öê ¤üÖ¾ÖÖ ×úµÖÖ †Öî¸ü ˆ−֍úß (D) ÃÖŸµÖ – ÃÖÓ–ÖÖ−ÖÖŸ´Öú – ÃÖÓŸÖã»Ö−Ö – ÃÖÖ´ÖÖו֍ú ¬ÖÖ¸üÖÖ†Öë, †¾Ö²ÖÖê¬ÖÖë †Öî¸ü ˆŸÃÖãúŸÖÖ ÃÖÓ¾Öê¤ü−ÖÖ êú ßָüÖë êú ²Öß“Ö ÃÖÆü-ÃÖ´²ÖÛ−¬ÖŸÖ ú×›ÍüµÖÖÑ ¯ÖÖ‡Ô Æïü (Ö²ÖÔ−Ö¸ü ‹¾ÖÓ †−µÖ, 1977, 1979, 1986) … ™êü»Öß×¾Ö•ÖÌ−Ö †¾Ö»ÖÖêú−Ö êú ‹êÃÖê ¾ÖîÛ¿¾Öú ´ÖÖ¯ÖÖë ´Öë44. ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ úÖê ÃÖê™êü»ÖÖ‡™ êú ¿Öãºþ ׍ú‹ •ÖÖ−Öê êú ™êü»Öß×¾Ö•ÖÌ−Ö úß ÃÖÓ¤êü¿Ö ×¾ÖÂÖµÖ¾ÖßÖã ´Öë ´ÖÆü¢¾Ö¯ÖæÖÔ ÃÖÆüß úֻ֍Îú´Ö ´Öë ׻֏Öë : ׳Ö−−ÖŸÖÖ†Öë êú ¯ÖÏ×ŸÖ †Ö¾Ö¿µÖú (µÖÖ †¯Öêׁ֟Ö) (A) ‡™êü»ÖÃÖî™ü – ‡−ÃÖî™ü 1 ‹ – ‡™ü¸üïÖã™ü×−֍ú ÃÖÓ¾Öê¤ü−Ö¿Ö߻֟ÖÖ úÖ †³ÖÖ¾Ö ÆüÖê Ã֍úŸÖÖ Æîü … – †»Öá ²Ö›Ôü ›üÖµÖ¸üß úÖ ˆ¯ÖµÖÖêÖ ú¸üŸÖê Æãü‹, ™üß.¾Öß. (B) †»Öá ²Ö›Ôü – ‡™êü»ÖÃÖî™ü – ‡™ü¸üïÖã™ü×−֍ú †¾Ö»ÖÖêú−Ö úß †Ö¤üŸÖÖë êú •µÖÖ¤Ö ×¾ÖßÖéŸÖ ´ÖÖ¯Ö−Ö −Öê – ‡−ÃÖî™ü 1 ‹ ‡Ó×ÖŸÖ ×úµÖÖ Æîü ׍ú ãú”û ×¾Ö¿ÖêÂÖ ¯ÖύúÖ¸ü êú úÖµÖԍÎú´ÖÖë êú ¯ÖϳÖÖ¾ÖÖë êú ¯ÖÏ×ŸÖ ãú”û ÃÖÖ´ÖÖו֍ú (C) ‡−ÃÖî™ü 1 ‹ – †»Öá ²Ö›Ôü – ‡™ü¸üïÖã™ü×−֍ú †¾Ö²ÖÖê¬Ö ÃÖÓ¾Öê¤ü−Ö¿Öᯙ ÆüÖê Ã֍úŸÖê Æïü, ¯Ö¸ü−ŸÖã †−µÖ êú – ‡™êü»ÖÃÖî™ü ¯ÖϳÖÖ¾ÖÖë êú ¯ÖÏ×ŸÖ −ÖÆüà … ײÖÎ×™ü¿Ö ¤ü¿ÖԍúÖë êú (D) ‡™ü¸üïÖã™ü×−֍ú – ‡−ÃÖî™ü 1 ‹ – †»Öá ²Ö›Ôü ×¾Ö¿»ÖêÂÖÖ −Öê ˆ−֍êú ãÖÖ−ÖßµÖ ¯ÖÖÃÖ¯Ö›ÍüÖêÃÖ ´Öë – ‡™êü»ÖÃÖî™ü ¾ÖîµÖÛŒŸÖú ˆŸ¯Öß›Íü−Ö êú ²ÖÖ¸êü ´Öë ˆ−֍êú †¾Ö²ÖÖê¬Ö †Öî¸ü ™êü»Öß×¾Ö•ÖÌ−Ö †¾Ö»ÖÖêú−Ö êú ׍úÃÖß ¯ÖÆü»Öæ êú ²Öß“Ö úÖê‡Ô ÃÖ´²Ö−¬Ö −ÖÆüà ¯ÖÖµÖÖ … •Ö²Ö׍ú, »ÖÖòÃÖ45. ÃÖ´ÖÖ“ÖÖ¸ü ‹•ÖêÛ−ÃÖµÖÖë úÖ ÃÖÆüß úÖ»ÖÖ−ÖãÎú״֍ú Îú´Ö ‹Ó•Ö»ÃÖ ´Öë ¤ü¿ÖԍúÖë êú ÃÖ´Ö¾ÖŸÖá ×¾Ö¿»ÖêÂÖÖ −Öê ˆÃÖß ²ÖŸÖÖ‡µÖê … †¾Ö²ÖÖê¬Ö−Ö úÖê µÖæ.‹ÃÖ. ×−ÖÙ´ÖŸÖ †¯Ö¸üÖ¬Ö −ÖÖ™üú ¿ÖÖê (A) Æü¾ÖÖÃÖ – ¸üÖòµÖ™üÃÖÔ – ‹ÃÖÖê×ÃÖ‹™êü›ü ¯ÖÏêÃÖ – êú ˆ−֍êú ¯ÖÏן־ÖêפüŸÖ †¾Ö»ÖÖêú−Ö êú ÃÖÖ£Ö µÖæ−ÖÖ‡™êü›ü ¯ÖÏêÃÖ ‡Ó™ü¸ü−Öê¿Ö−Ö»Ö ÃÖ´²ÖÛ−¬ÖŸÖ ¯ÖÖµÖÖ … (B) ¸üÖòµÖ™üÃÖÔ – µÖæ−ÖÖ‡™êü› ¯ÖÏêÃÖ ‡Ó™ü¸ü−Öê¿Ö−Ö»Öü – µÖÆü ²ÖŸÖÖŸÖÖ Æîü ׍ú µÖפü ãú”û úÖµÖԍÎú´ÖÖë úß Æü¾ÖÖÃÖ – ‹ÃÖÖê×ÃÖ‹™êü›ü ¯ÖÏêÃÖ ÃÖæ“Ö−ÖÖ úÖê ¤ü¿ÖԍúÖë «üÖ¸üÖ ¤êüÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æîü †Öî¸ü †¯Ö−Öê ŸÖŸúÖ»Öß ÃÖÖ´ÖÖו֍ú ÃÖ−¤ü³ÖÔ êú ¯ÖÏ×ŸÖ ÃÖ߬Öê (C) ‹ÃÖÖê×ÃÖ‹™êü›ü ¯ÖÏêÃÖ – Æü¾ÖÖÃÖ – ¸üÖòµÖ™üÃÖÔ – ¯ÖÏÖÃÖÓא֍ú ¯ÖÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æîü, ŸÖÖê µÖÆü ˆÃÖ ÃÖ−¤ü³ÖÔ êú µÖæ−ÖÖ‡™êü›ü ¯ÖÏêÃÖ ‡Ó™ü¸ü−Öê¿Ö−Ö»Ö ²ÖÖ¸êü ´Öë ˆ−֍êú ×¾Ö¿ÖêÂÖ †¾Ö²ÖÖê¬ÖÖë úÖê ¯ÖϳÖÖ×¾ÖŸÖ ú¸ü (D) µÖæ−ÖÖ‡™êü›ü ¯ÖÏêÃÖ ‡Ó™ü¸ü−Öê¿Ö−Ö»Ö – ¸üÖòµÖ™üÃÖÔ – Ã֍úŸÖÖ Æîü … ‹ÃÖÖê×ÃÖ‹™êü›ü ¯ÖÏêÃÖ – Æü¾ÖÖÃÖJ-6310 13 Paper-II
  14. 14. In comparison, the application of 47. Detailed measures of viewing habits, experimental methodology to using diaries, revealed cultivation research has made it possible to explore such links in (A) no link between personal greater detail. Just as certain general victimization and their TV features of a television series, such viewing. as its cultural setting, may render its (B) no link between their local content especially pertinent to how neighbourhood and TV some viewers form judgements viewing. about certain aspects of their own or other societies, such effects may also (C) US-produced crime dramas be influenced, at a more detailed had influence. level, by how, for instance, conflicts (D) information in shows relevant are resolved in the series. to their context affects Experiments have shown that the viewer’s perceptions. same television drama can have different effects upon viewers’ perceptions of crime and their 48. Survey research is inadequate to associated anxiety reactions if the study cultivation because ending manipulated, so that, in the (A) it allows general exploration version shown to one group, (B) it is based on self reporting criminals are brought to justice, while in another version they are not. (C) it is a specific measure of TV Further, the reality programmes that viewing depict crime on television can have a (D) it is sensitive to variations in more powerful impact on viewers’ message perceptions of crime than fictional depictions. While surveys may also 49. Experiments have shown that reveal such differential degrees of association between social (A) TV drama can have different perceptions and the exposure to effects on viewers’ perceptions particular types of television content, of crime. they are less appropriate for (B) different effects on viewers’ establishing whether viewers were anxiety. especially attentive to certain messages within programmes. If, (C) different effects on audiences instead, an experimental are seen if ending is methodology is chosen, programmes manipulated for each group. can be edited to include or exclude (D) fiction has a powerful impact specific ingredients, so that on audience. differential audience reactions may be systematically measured in post- viewing tests. 50. Experimental method should be preferred in studying cultivation46. The survey result in Gerbner’s study because revealed a correlation between (A) amount of expected viewing (A) impact of crime can be and sensitivity. understood better. (B) amount of viewing and (B) programmes can be edited to variations in television content. include or exclude specific (C) amount of viewing claimed ingredients. and patterns of social beliefs. (D) amount of viewing claimed (C) post-viewing tests can be done. and patterns of television (D) viewers’ attention can be viewing. measured.Paper-II 14 J-6310
  15. 15. ‡Ã֍úß ŸÖã»Ö−ÖÖ ´Öë, †−Öã¿Öß»Ö−Ö ¿ÖÖê¬Ö ´Öë ¯ÖÏÖµÖÖêא֍ú 47. ›üÖµÖ¸üß úÖ ˆ¯ÖµÖÖêÖ ú¸üŸÖê Æãü‹, †¾Ö»ÖÖêú−Ö êú úÖµÖÔ¯Ö¨ü×ŸÖ úß ¯ÖϵÖãÛŒŸÖ −Öê ‹êÃÖê ÃÖ´²Ö−¬ÖÖë úß •µÖÖ¤üÖ ×¾ÖßÖéŸÖ ´ÖÖ¯Ö ¯Öϐ֙ü ú¸üŸÖê Æïü ×¾ÖßÖÖ¸ü ÃÖê ”ûÖ−Ö²Öß−Ö úÖê ÃÖÓ³ÖÖ×¾ÖŸÖ ²Ö−ÖÖµÖÖ Æîü … (A) ¾ÖîµÖÛŒŸÖú ˆŸ¯Öß›Íü−Ö †Öî¸ü ˆ−֍êú ™üß.¾Öß. וÖÃÖ ¯ÖύúÖ¸ü ™êü»Öß×¾Ö•ÖÌ−Ö ¬ÖÖ¸üÖ¾ÖÖ×ÆüúÖë úß ãú”û †¾Ö»ÖÖêú−Ö êú ²Öß“Ö úÖê‡Ô ÃÖ´²Ö−¬Ö −ÖÆüà … ÃÖÖ´ÖÖ−µÖ ×¾Ö¿ÖêÂÖŸÖÖ‹Ñ, •ÖêîÃÖê ˆÃ֍úÖ ÃÖÖÓÍéúן֍ú ¯Ö׸ü¾Öê¿Ö, ˆÃ֍úß ×¾ÖÂÖµÖ¾ÖßÖ㠍úÖê ‡ÃÖ ²ÖÖŸÖ êú (B) ˆ−֍êú ãÖÖ−ÖßµÖ ¯ÖÖÃÖ ¯Ö›ÍüÖêÃÖ †Öî¸ü ™üß.¾Öß. ×¾Ö¿ÖêÂÖ ˆ¯ÖµÖãŒŸÖ ²Ö−ÖÖ ¤êüŸÖÖ Æîü ׍ú ãú”û ¤ü¿Öԍú †¯Ö−Öê †¾Ö»ÖÖêú−Ö êú ²Öß“Ö úÖê‡Ô ÃÖ´²Ö−¬Ö −ÖÆüà … Öã¤ü êú µÖÖ †−µÖ ÃÖ´ÖÖ•ÖÖë êú ¯ÖÆü»Öã†Öë êú ²ÖÖ¸êü ´Öë (C) µÖæ.‹ÃÖ. ×−ÖÙ´ÖŸÖ †¯Ö¸Ö¬Ö −ÖÖ™üúÖë úÖ ¯ÖϳÖÖ¾Ö ×−֝ÖÔµÖ »Öê »ÖêŸÖê Æïü … ‹êÃÖê ¯ÖϳÖÖ¾Ö, •µÖÖ¤üÖ ×¾ÖßÖéŸÖ ¯Ö›ÍüŸÖÖ Æîü … ßָü ¯Ö¸ü, ‡ÃÖÃÖê ¯ÖϳÖÖ×¾ÖŸÖ ÆüÖê Ã֍úŸÖê Æïü ׍ú ׍úÃÖ (D) ¿ÖÖê ´Öë ˆ−֍êú ÃÖÓ¤ü³ÖÔ ÃÖê ¯ÖÏÖÃÖÓא֍ú ÃÖæ“Ö−ÖÖ ¯ÖύúÖ¸ü ¬ÖÖ¸üÖ¾ÖÖ×ÆüúÖë ´Öë ÃÖÓ‘ÖÂÖÖí úÖ ×−Ö¾ÖÖ¸üÖ ÆüÖêŸÖÖ Æîü … (µÖÖ •ÖÖ−֍úÖ¸üß) ¤ü¿ÖԍúÖë êú †¾Ö²ÖÖê¬Ö úÖê ¯ÖϵÖÖêÖÖë −Öê ¤ü¿ÖÖÔµÖÖ Æîü ׍ú ‹ú Æüß ™êü»Öß×¾Ö•ÖÌ−Ö ¯ÖϳÖÖ×¾ÖŸÖ ú¸üŸÖß Æîü … −ÖÖ™üú úÖ, µÖפü †−ŸÖ úÖ †−¤üÖ•Ö »ÖÖÖ ×»ÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æîü ŸÖÖê, †¯Ö¸üÖ¬Ö †Öî¸ü ˆÃÖÃÖê •Öã›Íüß ×“Ö−ŸÖÖµÖãŒŸÖ 48. †−Öã¿Öß»Ö−Ö úÖ †¬µÖµÖ−Ö ú¸ü−Öê êú ×»ÖµÖê ÃÖ¾ÖìÖÖ ¯ÖÏןÖ׍ÎúµÖÖ†Öë êú †¾Ö²ÖÖê¬Ö ¯Ö¸ü ׳Ö−−Ö ¯ÖϳÖÖ¾Ö ¯Ö›Íü ¿ÖÖê¬Ö †¯ÖµÖÖÔ¯ŸÖ Æîü, ŒµÖÖë׍ú Ã֍úŸÖê Æïü, וÖÃÖÃÖê ׍ú ‹ú ÃÖ´ÖæÆü úÖê פüÖÖµÖê (A) µÖÆü ÃÖÖ´ÖÖ−µÖ ”ûÖ−Ö²Öß−Ö ú¸ü−Öê ¤êüŸÖß Æîü … ÃÖÓÍú¸üÖ ´Öë †¯Ö¸üÖ׬ֵÖÖë êú ÃÖÖ£Ö −µÖÖµÖ ×úµÖÖ (B) µÖÆü Ã¾Ö ¯ÖÏן־ÖêפüŸÖÖ ¯Ö¸ü †Ö¬ÖÖ׸üŸÖ Æîü … •ÖÖŸÖÖ Æîü, •Ö²Ö ׍ú ¤æüÃÖ¸êü ÃÖÓÍú¸üÖ ´Öë −ÖÆüà ׍úµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æîü … †Öî¸ü, •ÖÖê ׸üµÖÖ×»Ö™üß úÖµÖԍÎú´Ö (C) µÖÆü ™üß.¾Öß. †¾Ö»ÖÖêú−Ö úÖ ×¾Ö׿Ö™ü ´ÖÖ¯Ö Æîü … ™êü»Öß×¾Ö•Ö−Ö ¯Ö¸ü †¯Ö¸üÖ¬Ö ×“Ö×¡ÖŸÖ ú¸üŸÖê Æïü ˆ−֍úÖ (D) µÖÆü ÃÖÓ¤êü¿Ö ´Öë ׳Ö−−ÖŸÖÖ†Öë êú ¯ÖÏ×ŸÖ ú£ÖÖ ÃÖÖ×ÆüŸµÖ ×“Ö¡ÖÖ úß ŸÖã»Ö−ÖÖ ´Öë †¯Ö¸üÖ¬Ö êú ÃÖÓ¾Öê¤ü−Ö¿Öᯙ Æîü … ²ÖÖ¸êü ´Öë ¤ü¿ÖԍúÖë êú †¾Ö²ÖÖê¬Ö ¯Ö¸ü •µÖÖ¤üÖ ¿ÖÛŒŸÖ¿ÖÖ»Öß ¯ÖϳÖÖ¾Ö ¯Ö›Íü Ã֍úŸÖÖ Æîü … ÃÖ¾ÖìÖÖ •Ö²Ö ׍ú 49. ¯ÖϵÖÖêÖÖë −Öê ¤ü¿ÖÖÔµÖÖ Æîü ׍ú ÃÖÖ´ÖÖו֍ú †¾Ö²ÖÖê¬ÖÖë †Öî¸ü ™üß.¾Öß. úß ×¾Ö¿ÖêÂÖ (A) ™üß.¾Öß. −ÖÖ™üú úÖ †¯Ö¸üÖ¬Ö êú ²ÖÖ¸êü ´Öë ¯ÖύúÖ¸ü úß ×¾ÖÂÖµÖ¾ÖßÖã ÃÖê ºþ²Öºþ êú ²Öß“Ö ÃÖ´²Ö−¬Ö ¤ü¿ÖԍúÖë êú †¾Ö²ÖÖê¬Ö ¯Ö¸ü ׳Ö−−Ö ¯ÖϳÖÖ¾Ö ¯Ö›Íü úß ‹êÃÖß ×³Ö−−Ö ×›üאÖϵÖÖÑ ¯Öϐ֙ü ú¸ü Ã֍úŸÖê Æïü, ¾Öê µÖÆü ×−ÖÛ¿“ÖŸÖ ú¸ü−Öê ´Öë ú´Ö ˆ¯ÖµÖãŒŸÖ Æïü ׍ú ŒµÖÖ ¤ü¿Öԍú Ã֍úŸÖê Æïü … ãú”û ÃÖÓ¤êü¿ÖÖë êú ¯ÖÏ×ŸÖ ×¾Ö¿ÖêÂÖ ºþ¯Ö ÃÖê ¬µÖÖ−Ö ´Ö−Ö (B) ¤ü¿ÖԍúÖë úß ˆŸÃÖãúŸÖÖ ¯Ö¸ü ׳Ö−−Ö ¯ÖϳÖÖ¾Ö … £Öê … ‡Ã֍êú ²Ö•ÖÖµÖ, µÖפü ¯ÖÏÖµÖÖêא֍ú úÖµÖÔ¯Ö¨ü×ŸÖ úÖ (C) µÖפü ¯ÖÏŸµÖêú ÃÖ´ÖæÆü êú ×»ÖµÖê †−ŸÖ úÖ “ÖµÖ−Ö ×úµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æîü, ŸÖÖê úÖµÖԍÎú´ÖÖë úÖê, ×¾Ö׿Ö™ü †−¤üÖ•Ö »ÖÖÖ ×»ÖµÖÖ •ÖÖŸÖÖ Æîü, ŸÖÖê ÁÖÖêŸÖÖ†Öë †¾ÖµÖ¾ÖÖë (µÖÖ ‘Ö™üúÖë) úÖê ¿ÖÖ×´Ö»Ö ú¸ü−Öê µÖÖ ¯Ö¸ü ׳Ö−−Ö ¯ÖϳÖÖ¾Ö ×¤üÖÖ‡Ô ¯Ö›ÍüŸÖê Æïü … ×−֍úÖ»Ö−Öê êú ×»ÖµÖê ÃÖ´¯ÖÖפüŸÖ ׍úµÖÖ •ÖÖ Ã֍úŸÖÖ Æîü … וÖÃÖÃÖê ׍ú, ÁÖÖêŸÖ֐֝ÖÖë úß ³Öê¤üú ¯ÖÏןÖ׍ÎúµÖÖ†Öë úÖê (D) úÖ»¯Ö×−֍ú ú£ÖÖ ÃÖÖ×ÆüŸµÖ úÖ ÁÖÖêŸÖÖÖÖ ¯Ö¸ü ˆ¢Ö¸ü-†¾Ö»ÖÖêú−Ö ¯Ö¸ü߁֝ÖÖë ´Öë ¾µÖ¾ÖÛÃ£ÖŸÖ ºþ¯Ö ÃÖê ¿ÖÛŒŸÖ¿ÖÖ»Öß ¯ÖϳÖÖ¾Ö ¯Ö›ÍüŸÖÖ Æîü … ´ÖÖ¯ÖÖ •ÖÖ Ã֍êú … 50. †−Öã¿Öß»Ö−Ö úÖ †¬µÖµÖ−Ö ú¸ü−Öê ´Öë ¯ÖÏÖµÖÖêא֍ú46. Ö²ÖÔ−Ö¸ü êú †¬µÖµÖ−Ö ´Öë ÃÖ¾ÖìÖÖ úÖ ¯Ö׸üÖÖ´Ö ¯Ö¨ü×ŸÖ úÖê †¯Ö−ÖÖ−ÖÖ “ÖÖ×ÆüµÖê, ŒµÖÖë׍ú ×−Ö´−Ö×»Ö×ÖŸÖ êú ²Öß“Ö ÃÖÆüÃÖ´²Ö−¬Ö ¯Öύú™ü ú¸üŸÖÖ Æîü : (A) †¯Ö¸üÖ¬Ö êú ¯ÖϳÖÖ¾Ö úÖê ²ÖêÆüŸÖ¸ü ÃÖ´Ö—ÖÖ •ÖÖ (A) †¯Öê×ÖŸÖ †¾Ö»ÖÖêú−Ö úß ´ÖÖ¡ÖÖ †Öî¸ü Ã֍úŸÖÖ Æîü … ÃÖÓ¾Öê¤ü−Ö¿Ö߻֟ÖÖ (B) †¾Ö»ÖÖêú−Ö úß ´ÖÖ¡ÖÖ †Öî¸ü ™êü»Öß×¾Ö•ÖÌ−Ö (B) ×¾Ö׿Ö™ü †¾ÖµÖ¾ÖÖë úÖê ¿ÖÖ×´Ö»Ö ú¸ü−Öê µÖÖ ×¾ÖÂÖµÖ¾ÖßÖã ´Öë ׳Ö−−ÖŸÖÖ‹Ñ ×−֍úÖ»Ö−Öê êú ×»ÖµÖê úÖµÖԍÎú´ÖÖë úÖ ÃÖ´¯ÖÖ¤ü−Ö (C) ¤üÖ¾Öê úß †¾Ö»ÖÖêú−Ö ´ÖÖ¡ÖÖ †Öî¸ü ÃÖÖ´ÖÖו֍ú ׍úµÖÖ •ÖÖ Ã֍úŸÖÖ Æîü … ¬ÖÖ¸üÖÖ†Öë úß ²ÖÖ−ÖאֵÖÖÑ (C) ˆ¢Ö¸ü-†¾Ö»ÖÖêú−Ö ¯Ö¸üßÖÖ ×úµÖê •ÖÖ Ã֍úŸÖê (D) ¤üÖ¾Öê úß †¾Ö»ÖÖêú−Ö ´ÖÖ¡ÖÖ †Öî¸ü Æïü … ™êü»Öß×¾Ö•ÖÌ−Ö †¾Ö»ÖÖêú−Ö úß ²ÖÖ−ÖאֵÖÖÑ (D) ¤ü¿ÖԍúÖë êú ¬µÖÖ−Ö úÖê ´ÖÖ¯ÖÖ •ÖÖ Ã֍úŸÖÖ Æîü …J-6310 15 Paper-II
  16. 16. Space For Rough WorkD-0109 J-63-10 16 P.T.O.

×