De erfenis van Vattemare : ruilverkeer in (kunst)bibliotheken

De erfenis van Vattemare : ruilverkeer in kunstbibliotheken Rijksmuseum Amsterdam, Nederland Saskia Scheltjens Studiedag ‘ Acquisitie in kunst- en erfgoedbibliotheken’ OKBV & EBV i.s.m. VVBAD 26 februari 2008

OUTLINE PRESENTATIE
Inleiding
Definities
Geschiedenis
Typologie
Methodes & organisatie
Recente ontwikkelingen
Conclusie

Definities
Ruilen (economisch)
Ruilen / Barteren
= ruilhandel drijven, ‘marchanderen’, d.w.z. het direct ruilen van goederen of diensten tegen elkaar zonder het gebruik van geld. Meest o orspronkelijke vorm van handel.
Swapping
= het direct informeel ruilen van goederen of diensten op basis van een vertrouwensbasis via internet communities

Definities
Ruilverkeer (bibliotheken)
= Acquisitievorm waarbij een bibliotheek overeenkomt om publicaties te ruilen met een andere bibliotheek. Dit kunnen publicaties zijn van de eigen instelling of dubbels uit de eigen bibliotheekcollectie (~ODLIS)

Geschiedenis ruilverkeer
17e eeuw - Aanzetten tot ruilverkeer
Incidentele doublettenruil bij universiteitsbibliotheken
Intense correspondentie tussen wetenschappers en wetenschappelijke genootschappen. Distributie publicaties via bemiddelaars
vb. Henry Oldenburg
(1619 –1677)

18e eeuw – Eerste vormen van georganiseerd ruilverkeer
Bibliotheken van wetenschappelijke genootschappen ruilen intens verhandelingen en tijdschriften
vb. bibliotheek van het Teylers Genootschap (1778)
Veranderderend acquisitiebeleid universiteitsbibliotheken o.i.v. Bibliotheek Universiteit Göttingen leidt tot ruil
vb. Commercium Literarium (Zweden - vanaf 1745)
vb. Akademischer Tauschverein (Duitsland - vanaf 1817)

19e eeuw – Utopisch internationaal ruilverkeer : Alexandre Vattemare (1796 – 1864)
1815-1835 : acteur, buikspreker (!)
1832 – 1864 : filantroop
1839-1840 – overtuigd Library of Congress van belang internationale ruil
1848 - erkenning door Library of Congress als vaste internationale ruilagent + recht op belastingsvrij transport

-> 19e eeuw – Utopisch internationaal ruilverkeer : Alexandre Vattemare (1796 – 1864)
1952 – Library of Congres trekt de erkenning van Vattemare in
1854 - Transatlantische ruil van publicaties wordt overgenomen door het Smithsonian Institute
- 1964 : erkenning als onafhankelijk ruilagent neemt overal af
Estampille des échanges internationaux (New-York, impr. Rawdon, Wright, Hatch & Edson)

19de - 20e eeuw – Internationaal ruilverkeer
1886 – Conferentie van Brussel
Oprichting en exploitatie van nationale ruilbureaus
Ter beschikking stellen van ruilpublicaties (overheidspublicaties)
In contact brengen van ruilpartners
Financiering verzending ruilpublicaties
1956/1961/1972 – UNESCO conventies (i.s.m. IFLA)
Promotie belang ruil (overheidspubicaties, wetenschappelijke en literaire studies)
Stimuleren professionalisering d.m.v. Handbook

-> 19de - 20e eeuw – Internationaal ruilverkeer
Ook andere partijen beginnen met ruil, o.a. wetenschappelijke instituten, musea, bedrijfsbibliotheken, speciale bibliotheken, ...
Vb. British Museum (1880 - )
Vb. Rijksmuseum Research Library (1929 - )

20-21e eeuw – Vermindering belang ruilverkeer
Gewijzigde uitgeefstrategieën
Co-publising
Digital publishing
Nieuwe distributiekanalen
Verbeterde distributie
Relatief grotere aankoopbudgetten bibliotheken
Commerciële benadering acquisitieproces
Verminderde solidariteit

Typologie ruilverkeer kunstbibliotheken
Vormen van acquisitie
Aankoop / Schenking / Ruil ...
Bruikleen
Redenen om te ruilen
Praktisch / Economisch / Promotioneel / Filosofisch
Ruilpatronen
Volledige vaste ruil
Beperkte vaste ruil
Incidentele ruil

Typologie ruilverkeer kunstbibliotheken
Soorten ruilwaar
Publicaties van de eigen instelling
Tentoonstellingscatalogi
Kunsttijdschriften
Jaarverslagen
Veilingcatalogi
Handboeken
Collectieboeken
Catalogues raisonnés
Educatieve publicaties
Doubletten

Methodes & organisatie ruilverkeer
Benodigde informatie ruiladministratie
Ruilpartners (publicatieprofiel/categorie, adressen)
Ruilpublicaties (bibliografische metadata, categorie, prijs)
Ruilbeleid eigen bibliotheek (criteria aangaan/afwijzen ruil, afspraken)
Collectieprofiel eigen bibliotheek
Verzendadministratie
Ontvangstadministratie
Verzendingsinformatie (kostprijs, contactpersonen, verpakking, ...)

Ruilproces
Ruilaanvraag ontvangen en evalueren
Ruillijsten controleren (incidentele ruil) of publicatieprofiel controleren (potentiële vaste ruil)
Afspraken maken ivm soort ruil
Aanvragen ruil
Verzenden publicaties
Communicatie ivm ruilaanvragen
Registratie ontvangen publicaties
Periodieke evaluatie ruil

Problemen
Onevenredige ontvangst ruilpublicaties (kwalitatief, kwantitatief)
Distributieproblemen (vertragingen, verlies, ...)
Co-publishing
Moeizame financiering eigen ruilpublicaties
Moeizame financiering verborgen kosten
Reizende tentoonstellingen
Niewe publicatieformats (websites, portals, ...)
Niet-geïntegreerde ruiladministratie in besteladministratie bibliotheek -> doubletten
Present-exemplaren -> doubletten
Overkoepelende (concurrerende) initiatieven

Recente ontwikkelingen
Toenemende automatisering
vb. KMSKB – geïntegreerd in Vubis besteladministratie
vb. KMSKA – gekoppeld MS Access x Brocade
vb. Rijksmuseum – geïntegreerd in Tinlib en apart in MS Excel
Gebruik nieuwe tools (‘streamlining of procedures’)
Vb. OKBN - Proefproject wiki Bibliotheekruil
Vb. Rijksmuseum – Bookmarklet (versnellen selectieproces)
Toenemend pleidooi voor kritische kosten-baten analyse
Margaret Shaw (1999), Barbara Rominski (2006), Joyce Pellerano Ludmer (2007)

Recente ontwikkelingen voorbeelden

Recente ontwikkelingen voorbeelden http://bibliotheekruil.pbwiki.com

Recente ontwikkelingen voorbeelden http://www.delineavit.nl/publications.htm

Conclusies
Ruilverkeer is moeilijke maar ook interessante vorm van acquistie
Nieuwe ontwikkelingen veroorzaken problemen maar ook nieuwe kansen
Belang van kritische evaluatie ruil voor eigen organisatie (inclusief volledige kosten-baten analyse)
Belang van globale inventarisatie ruilverkeer in Nederland & Vlaanderen

Addendum
Pleidooi voor boekhistorisch onderzoek naar collectievorming bibliotheken

Belangrijkste bronnen
Brummel, L. (1957) The Netherlands and the international exchange of publications, in: Miscellanea libraria: opstellen over boek- en bibliotheekwezen ter gelegenheid van zijn 60e verjaardag aan de schrijver aangeboden door vakgenoten en vrienden. 's-Gravenhage: Nijhoff, 1957, p. 1-47
IFLA Handbook on the International Exchange of Publications (1956, 1964, 1978, 2006)
Lilja, Johanna (2006) History of the international exchange of publications, in: IFLA Handbook on the Exchange of Publications, München, 2006, p. 49-68
Ludmer Pellerano, Joyce (2006) Library Exhanges in our changing world : reviving the discussion with snapshots of exchanges in fine arts, university and special libraries in the USA and Canada, in: IFLA Handbook on the Exchange of Publications, München, 2006, p. 101-106

-> Belangrijkste bronnen
Rominski, Barbara (2006) Exhibition Catalog Exchanges as Part of the Collection Development Program at the San Franscisco Museum of Modern Art Research Library, in: Benedetti, Joan (2006). Art Museum Libraries and Librarianship. p. 102-105 en en p. 275-276 (voorbeeldpolicy)
Shaw, Margaret J. (1991) International exchange of art publications : some points for discussion, in: Art Libraries Journal, 16 (1991) 4, p. 11-15
Shaw, Margaret. J. (1999) Dinosaur or dynamic: exchange of art publications in the digital age. 65th IFLA Conference, August 20 - August 28, 1999
http://www.ifla.org/IV/ifla65/papers/051-107e.htm
Tilliette, Pierre-Alain (1998) Alexandre Vattemare's International Document Exchanges and the Collection of Foreign Official Publications of the Bibliothèque administrative de la Ville de Paris: a Historian's Treasure Trove
64th IFLA General Conference August 16 - August 21, 1998
http://www.ifla.org/IV/ifla64/151-133e.htm

Saskia Scheltjens,
Coördinator Bibliotheek / Library Co-ordinator
Rijksmuseum Research Library
T +31 (0)20/6747.259
IM saskiascheltjens (skypeid)
E [email_address]
W http://library.rijksmuseum.nl/

De erfenis van Vattemare : ruilverkeer in (kunst)bibliotheken

by Saskia Scheltjens on Mar 02, 2008

Accessibility

Categories

Tags

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 1

Statistics

De erfenis van Vattemare : ruilverkeer in (kunst)bibliotheken — Presentation Transcript