• Like

Loading…

Flash Player 9 (or above) is needed to view presentations.
We have detected that you do not have it on your computer. To install it, go here.

ใบความรู้2.2 ภาคเหนือของประเทศไทย

  • 1,400 views
Published

ภูมิ ม.5

ภูมิ ม.5

Published in Education
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
1,400
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
12
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. 1รายวิชาสังคมศึกษา รหัส ใบความรูที่ ٢.٢ ้ แผนการจัดการเรียนส٤٢١٠٢ เรื่อง ภาคเหนือของ รูที่ ١ ้ภูมิศาสตร์ ประเทศไทย ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ٥ ภาคเหนือของประเทศไทย ภาคเหนือเป็นพื้นที่ซึ่งนับว่าเป็นย่านภูเขา เป็นพื้นที่สูง ส่วนใต้ของทีราบสูงยูนนาน ตั้งอยูทางทิศใต้ของพื้นที่ ซึ่งลำานำ้า ่ ่ สายใหญ่ ๓ สาย คือ ลำานำ้าสาละวิน ลำานำ้าโขง และลำานำ้าแยงซี ไหลมารวมอยู่ในพื้นทีแคบ ๆ กว้างไม่เกิน ๑๐๐ กิโลเมตร เป็น ่ พื้นที่ซึ่งลำานำ้าสาละวิน และลำานำ้าโขงได้ไหลแยกออกจากกัน ทำาให้มีพื้นที่อันเป็นแถบเทือกเขา มีเนื้อที่กว้างอยู่ในพิกัดเส้นแวง ๙๗ องศา ๒๒ ลิบดา กับ ๑๐๑ องศา ๒๒ ลิบดา ตะวันออก และ เส้นรุ้ง ๒๐ องศา ๒๕ ลิบดา กับ ๑๗ องศา เหนือ โดยมีทิวเขา แดนลาว กั้นรัฐฉานไว้ทางเหนือ ทิวเขาถนนธงชัย กั้นแคว้น กะเหรี่ยงของพม่าไว้ทางตะวันตก ทิวเขาหลวงพระบาง กั้น ประเทศลาวไว้ทางตะวันออก และทิวเขาพลึง กั้นภาคกลางของ ไทยไว้ทางใต้ ภาคเหนือเป็นดินแดนผืนแรกที่ตั้งอาณาจักรไทย เป็น แหล่งที่ชนพื้นเมืองทั้งสิ้นเป็นชนชาติไทย แม้ทิวเขาอันสลับซับ ซ้อนจะแบ่งแยกชนพื้นเมืองออกเป็นหลายพวก แต่ก็ยังเป็นปึก แผ่นอยู่ได้ด้วยวัฒนธรรม ซึ่งเป็นวัฒนธรรมเดียวกันมาโดยตลอด ภาคเหนือเป็นย่านที่อยู่เกือบใจกลางคาบสมุทร อินโด จีน - แปซิฟิค จึงอยู่ห่างจากทะเลมากพอสมควร คืออยู่ห่างจาก อ่าวเบงกอล ประมาณ ๓๐๐ กิโลเมตร ห่างจากอ่าวตังเกี๋ย
  • 2. 2ประมาณ ๔๕๐ กิโลเมตร และอยู่ห่างจากอ่าวไทย ประมาณ ๕๐๐กิโลเมตร ฝั่งทะเลที่อยู่ใกล้ที่สุดคือ อ่าวมะตะบัน ซึ่งอยู่ห่างออกไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ ประมาณ ๙๐ กิโลเมตร โดยมีลำานำ้าสาละวินเชื่อมต่อทางด้านตะวันตกของภาค ภาคเหนือนับว่าเป็นศูนย์กลางการคมนาคมติดต่อระหว่างดินแดนอันเป็นถิ่นฐานของชนเผ่าไทย ซึ่งตั้งอยู่โดยรอบทุกทิศทาง เช่น ชนเผ่าไทยในมณฑลยูนนาน ในดินแดนสิบสองปันนา ในลาว ในตังเกี๋ยสภาพทางธรณีวิทยา ภาคเหนือตั้งอยู่บนพื้นที่สูงจากระดับนำ้าทะเลปานกลางประมาณ ๒๕๐ - ๔๐๐ เมตร พื้นที่ทางแถบตะวันตกสูงกว่าแถบตะวันออก พื้นที่ส่วนใหญ่ลาดเอียงลงมาทางทิศใต้ ยกเว้นแถบเหนือสุด คือจังหวัดเชียงราย และอำาเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ ที่มีพื้นทีลาดลงไปทางด้านทิศเหนือ ่ โครงสร้างอย่างหยาบ ๆ ของภาคเหนือประกอบด้วยแนวรอยพับย่นของแผ่นดิน ซึงมีทิศทางในแนว เหนือ - ใต้ หลายแนว ่ขนานกัน ในตอนเหนือสุดของแนวรอยพับย่นเหล่านี้บางส่วนมีทิศทางในแนวตะวันตก ไปตะวันออก ภูเขา จากโครงสร้างของพื้นที่ ซึ่งมีรอยพับย่นของแผ่นดินอยู่ทัวไป ภาคเหนือจึงเป็นพื้นที่ซึ่งเต็มไปด้วยภูเขาเกือบทั้งภาค ่ภูเขาเหล่านี้มแนวทอดยาวจากเหนือลงมาใต้ และมีบางเป็นบาง ี ้แห่งที่เป็นแนว จากตะวันตกไปตะวันออก ทิวเขาดังกล่าวเหล่านี้พอจะแบ่งออกได้เป็น ๖ ทิวด้วยกัน คือ ทิวเขาแดนลาว อยู่ตอนเหนือสุด จากชื่อของภูเขาสันนิษฐานว่า เดิมคงจะเป็นทิวเขาที่เป็นพรมแดนระหว่างละว้ากับไทย เมื่อประมาณปี พ.ศ. ๑๔๐๐
  • 3. 3 ทิวเขาแดนลาว เป็นทิวเขาเหนือสุดของประเทศไทยเป็นทิวเขาใหญ่ มีทิศทางส่วนใหญ่ทอดตัวจากด้านทิศตะวันตกไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ มีพื้นที่แผ่ไปทางเหนือในรัฐฉานและทางใต้ในดินแดนไทย อาการแผ่ของทิวเขานี้มีลักษณะเป็นแนวแขนงหลายแนว มีทิศทางจากเหนือลงใต้ ทิวเขานีใช้แนว ้สันเขาเป็นเส้นเขตแดนระหว่างไทยกับรัฐฉานของพม่า เริมจาก ่ลำานำ้าแม่สายในเขตจังหวัดเชียงราย เป็นทิวทอดตัวไปทางตะวันตก ตามเขตจังหวัดเชียงใหม่ แล้ววกลงทางใต้ ตามเขตจังหวัดแม่ฮ่องสอน ไปสุดที่ลำานำ้าปายซึ่งเป็นเส้นแบ่งเขตกับทิวเขาถนนธงชัย สันเขาที่กั้นเขตแดนทางเหนือ แบ่งนำ้าด้านทิศเหนือลงสู่ลำานำ้าโขง และด้านทิศใต้ลงสู่ลุ่มนำ้าเจ้าพระยา ส่วนสันเขาส่วนที่วกลงมาทางใต้ จะแบ่งนำ้าทางด้านตะวันออกลงลำานำ้าปาย และทางด้านตะวันตกลงลำานำ้าสาละวิน ทิวเขานี้มีช่องเขาที่เคยใช้เป็นทางเดินทัพในสมัยโบราณ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช เคยยกทัพไปทำาสงครามกับพม่า และไปสวรรคตที่เมืองห้างหลวงในรัฐเมืองพาน และในสงครามมหาเอเซียบูรพา กองพลที่ ๒ ก็ได้เดินทัพรุกออกไปทางช่องทางนี้ ทิวเขานี้ประกอบด้วยยอดเขาต่าง ๆ อยู่เป็นจำานวนมากที่สำาคัญพอประมวลได้ดังนี้ ดอยตุง สูง ๑๙๒๘ เมตร อยูในเขตอำาเภอแม่จัน ่จังหวัดเชียงราย ดอยสามเส้า สูง ๑๖๗๓ เมตร อยูในเขตอำาเภอ ่แม่จัน จังหวัดเชียงราย ดอยช้าง สูง ๑๗๙๕ เมตร อยูในเขตอำาเภอฝาง ่จังหวัดเชียงใหม่ ดอยผ้าห่มปก สูง ๒๒๙๗ เมตร อยูในเขาอำาเภอ ่ฝาง จังหวัดเชียงใหม่ ดอยเชียงดาว สูง ๒๑๘๕ เมตร อยู่ในเขตอำาเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่
  • 4. 4 ทิวเขาถนนธงชัย เป็นเทือกเขาที่ติดต่อจากเทือกเขาแดนลาวลงมาทางใต้ โดยนับเริ่มจากฝั่งทิศใต้ของลำานำ้าปาย ในเขตจังหวัดแม่ฮ่องสอน เป็นแนวลงมาทางใต้ และสิ้นสุดลงที่ช่องเจดีย์สามองค์ ในเขตจังหวัดกาญจนบุรี เป็นทิวเขาทีมีอาณา่บริเวณหลายหมื่นตารางกิโลเมตร ซึงนับว่ามากที่สุดใน ่ประเทศไทย มีความยาวประมาณ ๕๐๐ กิโลเมตร นับจากลำานำ้าปายลงมาถึงช่องเจดีย์สามองค์ และมีส่วนกว้างประมาณ ๒๐๐กิโลเมตร เป็นแนวขนานกับทิวเขาแดนลาวจนตลอดลำานำ้าปายจากบริเวณนี้ทิวเขาจะแยกออกจากกันเป็นสามแขนง ทอดตัวขนานลงมาทางใต้ คั่นด้วยหุบเขาแคบ ๆ ดังนี้ ทิวเขาดอยมอนกุจู เป็นพรมแดนด้านตะวันตกของประเทศไทย และได้แผ่ออกไปจนจรดลำานำ้าสาละวิน มีแนวทางทอดลงมาทางใต้ในระหว่างลำานำ้าสาละวิน และลำานำ้ายวม ทิวเขาดอยปางเกี๊ยะ เป็นแนวตอนกลางอยู่ระหว่างลำานำ้าแม่แจ่ม กับลำานำ้าแม่ปิง ทางตะวันออกของลำานำ้าแม่ยวม และลำานำ้าเมยทางทิศตะวันตก เป็นแนวแบ่งเขตจังหวัดแม่ฮ่องสอน และจังหวัดเชียงใหม่ มีความยาวจากลำานำ้าปาย ถึงช่องเจดีย์สามองค์และมีความกว้างจากลำานำ้าเมยจนจดลำานำ้าปิง มีบางส่วนข้ามลำานำ้าปิงไปทางตะวันออก จึนถึงลำานำ้าแม่ลี้ ซึ่งทำาให้ลำานำ้าปิงตอนนี้ คือจากอำาเภอฮอด ถึงอำาเภอสามเงา เป็นโกรกเขา และเกาะแก่งโดยตลอด ทิวเขาดอยอินทนนท์ แผ่กระจายอยู่ในพื้นที่ด้านตะวันตกของ อำาเภอเมืองเชียงใหม่ อันได้แก่ดอยสุเทพจนจดลำานำ้าแม่แจ่ม ในเขตอำาเภอแม่แจ่ม เป็นแนวยาวจากดอย ปะคา ต้นลำานำ้าปายจนถึงลำานำ้าแม่แจ่ม หุบเขาในทิวเขานี้เป็นเขาแคบ ๆ ลำานำ้าไหลอยู่ในโกรกเขา เช่น ลำานำ้าเมย ลำานำ้าแม่แจ่ม และลำานำ้าปาย
  • 5. 5 ยอดเขาที่สูง และมีชื่อเป็นทีรู้จักกันดีในทิวเขาถนน ่ธงชัยได้แก่ ดอยอินทนน หรือดอยอ่างกา สูง ๒,๕๗๖ เมตร เป็นยอดเขาสูงสุดในประเทศไทย อยู่ในเขตอำาเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ ดอยสุเทพ สูง ๑,๖๗๖ เมตร อยู่ทางตะวันตกของตัวเมืองเชียงใหม่ ดอยกิ่วลม สูง ๑,๗๘๐ เมตร อยูทางตะวันตก ่เฉียงเหนือในเขตอำาเภอขุนยวม จังหวัดแม่ฮ่องสอน ดอยปางเกี๊ยะ สูง ๑,๒๐๔ เมตร อยู่ทางด้านตะวันออกในเขตอำาเภอขุนยวม จังหวัดแม่ฮ่องสอน ทิวเขาขุนตาล เริมต้นจากบริเวณตะวันออกของอำาเภอ ่ฝาง ในแนวของลำานำ้าแม่ท่าช้าง ซึ่งเป็นช่วงที่เชื่อมกับดอยช้างในทิวเขาแดนลาว จากบริเวณนี้ทวเขาเริ่มมีทิศทางตรงลงมาทาง ิทิศใต้ เชื่อมต่อกับทิวเขาผีปันนำ้า บริเวณดอยผาจ้อ แล้วต่อลงมาทางใต้ ผ่านอุโมงค์ขุนตาลไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ ของจังหวัดลำาปาง ขนานกับทิวเขาถนนธงชัย ตอนใต้สุดของทิวเขาไปเชื่อมต่อกับส่วนของทิวเขาถนนธงชัย ซึ่งข้ามลำานำ้าแม่ปิงไปทางทิศตะวันออกในแนวลำานำ้าแม่ลี้ ทำาให้เกิดที่ราบสูงเชียงใหม่ขึ้นทางด้านตะวันตก และที่ราบสูงลำาปางทางด้านทิศตะวันออก ทิวเขาขุนตาล มีความกว้าง ระหว่าง ๓๐ - ๖๐ กิโลเมตรยาวประมาณ ๒๐๐ กิโลเมตร ตอนแคบที่สุดของทิวเขาอยูบริเวณ ่อุโมงค์ขุนตาล และที่บริเวณรอยต่อระหว่างดอยขุนตาล กับดอยพับผ้า ตอนเหนือของอำาเภอพร้าว มีแขนงแยกไปทางทิศตะวันตกและขนานลงมาทางใต้จนถึงทางเหนือของ อำาเภอดอยสะเก็ด ยอดเขาที่สูงที่สูงและมีชื่อเป็นที่รู้จักกันดีในทิวเขาขุนตาล ได้แก่ ดอยผีปันนำ้า หรือดอยนางแก้ว สูง ๑,๘๔๓ เมตร อยู่ทางทิศตะวันออกของอำาเภอวังเหนือ จังหวัดลำาปาง เป็นต้นกำาเนิดของลำานำ้าแม่กวง แควของลำานำ้าแม่งัด ซึงเป็นสาขาของลำา ่
  • 6. 6นำ้าแม่ปิง ดอยผาจ้อ สูง ๒,๐๑๒ เมตร อยู่ทางด้านทิศตะวันออกเฉียงเหนือของ อำาเภอดอยสะเก็ด เป็นต้นกำาเนิดของลำานำ้าแม่สรวย ซึ่งเป็นสาขาของลำานำ้าวัง ดอยสะเก็ด หรือดอยขุนออนสูง ๑,๘๑๖ เมตร อยู่ทางด้านทิศตะวันออกของอำาเภอดอยสะเก็ดเป็นต้นกำาเนิดของลำานำ้าแม่ออน ซึ่งเป็นสาขาของลำานำ้าปิง ดอยขุนตาล สูง ๑,๓๔๘ เมตร อยู่ทางทิศตะวันตกของอำาเภอแม่ทา ทิวเขาผีปันนำำา เป็นทิวเขาหินแกรนิต เริ่มต้นจาก ดอยผาจ้อในทิวเขาขุนตาล แล้วแยกคดโค้งมีทิศทางโดยรวมในแนวทิศตะวันตก - ตะวันออก แบ่งนำ้าลงทางซีกเขาทังด้านเหนือและด้าน ้ใต้ ทิวเขาเริ่มตั้งแต่ตอนต้นลำานำ้าแม่ลาว ทอดตัวไปทางด้านทิศตะวันออกเล็กน้อย แล้ววกกลับขึ้นไปทางเหนือ ถึงอำาเภอแม่สรวยจังหวัดเชียงราย แล้วหักกลับลงมาทางใต้ ผ่านกิ่วมันหมูมงลงใตุ้่จนถึงดอยหลวง อำาเภอเมืองลำาปาง ตรงกิ่วมันหมู ทิวเขาจะแยกออกไปทางทิศตะวันออก จนถึงทางเหนือของ อำาเภองาว จังหวัดลำาปาง มีช่องทางแคบ ๆ อยู่ตอนย่านกลางคือ ช่องประตูผาบริเวณทิศเหนือของอำาเภองาว มีทิวเขาดอยขุนยม ซึงเป็นส่วน ่หนึ่งของทิวเขาผีปันนำ้า ซึ่งเริ่มต้นจากตอนใต้ของลำานำ้าโขง เป็นสองแนวขนานทังฝั่งตะวันตก และฝังตะวันออกของลำานำ้ายม แล้ว ้ ่ต่อลงไปทางใต้ ส่วนทางฝั่งตะวันตกจะไปจดกับทิวเขาพลึงที่ช่องผาคอ และส่วนตะวันออก จะไปจดที่ช่องทางถนนสายแพร่ - น่านทางทิศตะวันออกของอำาเภอร้องกวาง จังหวัดแพร่ ทิวเขาผีปันนำ้ามีความกว้าง ๓๐ - ๗๐ กิโลเมตร ความยาวประมาณ ๔๐๐ กิโลเมตร ปันนำ้าลงลำานำ้าโขงอันประกอบด้วยลำานำ้าแม่ลาว ลำานำ้าแม่อิง และลงสูลำานำ้ายม และลำานำ้าน่าน เป็น ่เส้นแบ่งเขตจังหวัด น่าน กับ จังหวัดเชียงราย จังหวัดเชียงรายกับ จังหวัดลำาปาง และจังหวัดลำาปาง กับ จังหวัดแพร่ ยอดเขาที่สูง และมีชื่อเป็นทีรู้จักกันดีได้แก่ ดอยหลวง ่แม่ขุน สูง ๑,๓๓๔ เมตร ดอยห้วงมง สูง ๑,๐๒๘ เมตร ดอยปุยสูง ๙๕๗ เมตร ดอยขุนยม สูง ๑,๗๔๐ เมตร และดอยขุนยวมสูง ๑,๗๐๖ เมตร ทิวเขาหลวงพระบาง เป็นทิวเขาหินแกรนิต เริ่มจากบริเวณลำานำ้าโขงทางเหนือ ทอดตัวเป็นแนวมาทางใต้ จนถึงตะวันตกของ อำาเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย และทางเหนืออำาเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก ซึงเป็นบริเวณที่เชื่อมต่อกับทิวเขา ่เพชรบูรณ์ในภาคกลาง มีอาณาบริเวณกว้างขวาง อยู่ระหว่างลำานำ้าน่าน และลำานำ้าโขง กว้างประมาณ ๕๐ - ๑๐๐ กิโลเมตร
  • 7. 7ยาวประมาณ ๒๕๐ กิโลเมตร ทางแถบตอนเหนือของทิวเขานี้เป็นตอนที่บังคับให้ลำานำ้าโขง ไหลวกไปทางตะวันออก เข้าไปในประเทศลาว ยอดเขาที่สูงและมีชื่อเป็นทีรู้จักกันดีได้แก่ ภูหวายซ่อม ่ใหญ่ สูง ๑,๘๐๑ เมตร อยู่ทางเหนือสุด มีลำานำ้าโขงล้อมอยู่สามด้าน ดอยนำ้าหงส์ สูง ๑,๔๗๘ เมตร ภูสามเส้า สูง ๒,๐๖๑ เมตรภูหลวงพระบาง สูง ๒,๐๕๙ เมตร อยูทางทิศตะวันออกเฉียง ่เหนือของ อำาเภอปัว จังหวัดน่าน เป็นต้นกำาเนิดของลำานำ้าวา ซึง ่เป็นสาขาของลำานำ้าน่าน ภูยี สูง ๑,๖๓๐ เมตร อยู่ทางทิศตะวันตกของ อำาเภอสา จังหวัดน่าน ภูหลักหมื่น สูง ๑,๔๗๘ เมตร อยู่ริมลำานำ้าน่าน ทางทิศตะวันออกของอำาเภอนาน้อย ภูเมี่ยง สูง๒,๓๐๐ เมตร อยู่ในเขตจังหวัดอุตรดิตถ์ ทิวเขาหลวงพระบาง เป็นทิวแบ่งแคว้นมาแต่สมัยโบราณ ปัจจุบันใช้เป็นพรมแดนระหว่างไทยกับลาวในภาคเหนือ ทิวเขาพลึง เป็นทิวเขาที่อยู่ทางตอนใต้สุดของภาคเหนือซึ่งเริ่มต้นจากทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ซึงต่อเนื่องกับทิวเขาหลวง ่พระบาง ในบริเวณทิศตะวันตกของภูหลักหมื่น โดยมีแนวลำานำ้าน่านเป็นเส้นแบ่งเขตทางเหนือ ต่อเนื่องกับทิวเขาผีปนนำ้า (ดอย ัขุนยม) ทางบริเวณทิศตะวันออกเฉียงเหนือของ อำาเภอร้องกวางจังหวัดแพร่ มีรอยต่อตามแนวช่องทางถนนสายแพร่ - น่าน ทิวเขาพลึงมีทิศทางนับจาก อำาเภอนาน้อย ทอดตัวลงมาทางทิศตะวันตกตามแนวเส้นแบ่งเขตของภาคจนถึงดอยลานซึ่งอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของจังหวัดตาก มีความยาวประมาณ ๓๐๐ กิโลเมตร มีความกว้างประมาณ ๕๐ - ๙๐กิโลเมตร ทิวเขานี้อาจแบ่งออกได้เป็นสองตอน คือตอนเหนือเป็นพื้นทีระหว่างลำานำ้ายม และลำานำ้าน่าน ตอนใต้เป็นพื้นทีระหว่าง ่ ่
  • 8. 8ลำานำ้ายม กับลำานำ้าวัง ทางตอนใต้มีแนวภูเขาแยกขึ้นไปทางเหนือไปเชื่อมต่อกับ ทิวเขาผีปันนำ้าที่ช่องผาคอ ยอดเขาสูงที่มีชื่อเป็นทีรู้จักกันดีคือ ดอยผาสั่ง สูง ่๑,๐๘๕ เมตร เขาพญาปอ สูง ๑,๔๗๗ เมตรระบบการระบายนำำา ภาคเหนือมีฝนตกมาก และมีระยะฝนตกนาน ลักษณะภูมิประเทศโดยทั่วไปเป็นที่สูง มีทิวเขาอยู่ทั่วไป พื้นทีระหว่างทิว ่เขาเป็นที่ราบแคบ ๆ เนื่องจากมีรอยพับย่นของพื้นทีทำาให้มลำานำ้า ่ ีอย่างพอเพียงในการระบายนำ้า เว้นพื้นที่บางแห่งในลุ่มลำานำ้าปิงตอนใต้ที่ลำานำ้าไหลผ่าน ความบีบบังคับของทิวเขา อาจระบายนำ้าออกไม่ทันเมื่อมีประมาณนำ้ามาก นอกจากนี้ในบริเวณที่เป็นท้องกระทะ เช่น บริเวณลุ่มนำ้าอิงในเขตอำาเภอเมืองพะเยา นอกจากลำานำ้าขนาดใหญ่สองสายคือ ลำานำ้าสาละวินและลำานำ้าโขง ซึงอยู่ทางด้านตะวันตก และด้านตะวันออกของภาค ่แล้ว ภาคเหนือนับว่ามีลำานำ้าอยู่มาก มีต้นกำาเนิดจากเทือกเขาสูงไหลออกไปสู่ทิศทางต่าง ๆ กันตามลักษณะของทิวเขา และความลาดเอียงของพื้นที่ พอจะแบ่งออกได้เป็นสามกลุ่มด้วยกันคือ ลำานำำาที่ไหลลงสู่ลำานำำาโขง เป็นลำานำ้าที่อยูบริเวณเหนือสุด ่ของประเทศไทย อยูทางตอนเหนือของทิวเขาขุนตาล ทิวเขาผี ่ปันนำ้า และดอยเชียงดาว พื้นที่แถบนี้จะลาดเทไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ลำานำ้าส่วนใหญ่อยู่ในเขต จังหวัดเชียงราย และบางส่วนอยู่ในเขต อำาเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ ลำานำ้าดังกล่าวได้แก่ - ลำานำ้ากก ยาว ๒๕๐ กิโลเมตร ต้นนำ้าเกิดจากทิวเขาในเมืองพานรัฐฉาน เมื่อเข้าสู่เขตแดนไทยแล้ว ไหลไปทางทิศตะวันออก ผ่านเขตจังหวัดเชียงราย ไปบรรจบลำานำ้าโขง ในเขต
  • 9. 9อำาเภอเชียงแสน รวมความยาวที่อยู่ในเขตแดนไทย ๑๕๐กิโลเมตร ลำานำ้ากกได้รับนำ้าจาก ๓ ลำานำ้า คือ ลำานำ้าฝาง ยาวประมาณ ๗๐ กิโลเมตร เกิดจากทิวเขาแดนลาว (กิ่งแยก) และทิวเขาขุนตาลตอนเหนือ อำาเภอเชียงดาว ไหลผ่านอำาเภอฝางไปบรรจบลำานำ้ากกที่บานปางเดิม เป็นลำานำ้าเล็กและตื้น ลำานำ้าแม่ลาว ้ยาวประมาณ ๑๕๐ กิโลเมตร ต้นนำ้าเกิดจากดอยผีปันนำ้า ดอยผาจ้อ ในเขตอำาเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย ไหลขึ้นไปทางเหนือ ผ่านอำาเภอแม่สรวย อำาเภอเมืองเชียงราย ไปบรรจบลำานำ้ากกที่บ้านสันป่ายาง ลำานำ้ารวก ยาวประมาณ ๑๐๐ กิโลเมตร ต้นนำ้าเกิดจากดอยผาเล็งในรัฐฉาน ไหลเข้าสู่ไทยโดนเป็นแนวเขตแดนไทยกับรัฐฉานยาว ๑๗ กิโลเมตร แล้วไปบรรจบลำานำ้าโขงที่ตำาบลสบรวจ อำาเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ลำานำ้าแม่สาย ยาวประมาณ ๔๓ กิโลเมตร เป็นลำานำ้าเล็ก ๆ กว้างประมาณ ๓๐ เมตรต้นนำ้าเกิดจากทิวเขาแดนลาวในรัฐฉาน ไหลเข้าสู่เขตแดนไทยโดยเป็นแนวเขตแดนไทยกับรัฐฉาน ยาว ๑๒ กิโลเมตร แล้วไปบรรจบลำานำ้ารวกที่ ตำาบลสบสาย อำาเภอแม่สาย จังหวัดเชียงรายลำานำ้าแม่จัน ยาว ๕๐ กิโลเมตร ต้นนำ้าเกิดจากดอยสามเส้า ในทิวเขาแดนลาว ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ผ่านอำาเภอแม่จันไปบรรจบลำานำ้าโขงที่ อำาเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ลำานำ้าแม่จันกว้างประมาณ ๕๐ เมตร ในฤดูแล้งนำ้าแห้งเป็นช่วง ๆ มีลำานำ้าที่เป็นสาขาคือ ลำานำ้าแม่คำา ซึ่งไหลจากด้านทิศเหนือมาบรรจบลำานำ้าแม่จัน ลำานำ้าแม่อิง ยาวประมาณ ๑๗๐ กิโลเมตร ต้นนำ้าเกิดจากทิวเขาผีปันนำ้าในเขต อำาเภอเมืองพะเยา ไหลผ่านกว๊านพะเยาอำาเภอเทิง ไปบรรจบลำานำ้าโขงทีอำาเภอเชียงของ จังหวัดเชียงราย ่ในฤดูแล้งนำ้าจะแห้งเป็นช่วง ๆ ลำานำ้าแม่จันได้รับนำ้าจากแควสาขาคือ ห้วยแม่หมาด ไหลผ่านอำาเภอพาน ห้วยแม่พุง และลำานำ้าแม่ลาว ซึ่งไหลผ่าน อำาเภอเชียงคำา จังหวัดเชียงราย ลำานำำาที่ไหลลงสู่ลำานำำาสาละวิน ส่วนใหญ่เป็นลำานำ้าซึงอยู่ ่ทางด้านทิศตะวันตกของทิวเขาถนนธงชัย ซึ่งเป็นทิวเขาที่กว้างใหญ่และสลับซับซ้อน ลำานำ้าส่วนใหญ่จึงไหลอยู่ในซอกเขาในเขตจังหวัดตาก และจังหวัดแม่ฮ่องสอน ลำานำ้าที่สำาคัญได้แก่ลำานำ้าปาย ยาว ๑๗๐ กิโลเมตร ต้นนำ้าเกิดจากทิวเขาถนนธงชัยไหลจากเหนือลงใต้ผ่านอำาเภอปาย แล้ววกไปทางตะวันตก ผ่านอำาเภอเมืองแม่ฮ่องสอน แล้วไหลออกนอกพรมแดน ไปบรรจบแม่นำ้าสาละวิน ลำานำ้าปายเต็มไปด้วยเกาะแก่งใช้เดินเรือไม่ได้แต่ใช้ล่องซุงได้ มีนำ้าไหลตลอดปี ลำานำ้าเมย ยาวประมาณ ๒๕๐
  • 10. 10กิโลเมตร ต้นนำ้าเกิดจากหมู่เขาในถนนธงชัย ตอนต้นนำ้าเป็นลำาธารหลายสาย สายทีสำาคัญคือ ลำานำ้าวาเล ซึ่งเป็นต้นเหตุให้ ่พรมแดนไทยขาดหายไปเป็นพื้นที่กว้าง ๓๕ กิโลเมตร ยาว ๓๐กิโลเมตร ลำานำ้าเมยเป็นลำานำ้าในโกรกเขา ใช้คมนาคมไม่ได้ ไหลจากทางทิศใต้ไปทางทิศเหนือ ผ่านเขตอำาเภอแม่สอดทางด้านทิศตะวันตก ไหลผ่านอำาเภอแม่ระมาด อำาเภอท่าสองยาง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ไปบรรจบลำานำ้าสาละวิน ลำานำ้านี้ใช้เป็นพรมแดนไทยกับพม่าเป็นระยะทาง ๒๓๐ กิโลเมตร ได้รับนำ้าจากลำาธารหลายสาย ทีสำาคัญได้แก่ ลำาแม่เมา ในเขต อำาเภอแม่สอด ต้นนำ้าเกิด ่จากเขาสลักพระ ดอยชุนหุ้น เขาวาเล ไหลผ่านด่านแม่ละเมาทางตะวันออกของอำาเภอแม่สอด ไปบรรจบลำานำ้าเมย ทางทิศใต้ของบ้านแม่กาสา ลำานำ้าแม่ยวม ยาว ๑๕๐ กิโลเมตร ต้นนำ้าเกิดจากดอยกิ่วลม และดอยปางเกี๊ยะ ในทิวเขาถนนธงชัย ไหลผ่านอำาเภอขุนยวม อำาเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ไปบรรจบกับลำานำ้าเมย ลำานำำาที่ไหลลงสู่ลำานำำาเจ้าพระยา มีลำานำ้าหลัก ๆ อยู่หลายลำานำ้าด้วยกันคือ ลำานำ้าปิง ต้นนำ้าเกิดจากดอยถ้วยในทิวเขาแดนลาว ในเขตอำาเภอเชียงดาว ยาวประมาณ ๗๗๕ กิโลเมตร ไหลลงทางใต้ผ่านเขตอำาเภอแม่แตง อำาเภอแม่ริม อำาเภอสันทรายอำาเภอเมืองเชียงใหม่ อำาเภอสารภี จังหวัดลำาพูน อำาเภอจอมทองอำาเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม่ จากนั้นไหลลงสู่ทราบภาคกลาง ี่ผ่านอำาเภอสามเงา อำาเภอบ้านตาก อำาเภอเมืองตาก จังหวัดตากอำาเภอเมืองกำาแพงเพชร อำาเภอคลองขลุง อำาเภอขาณุวรลักษณ์จังหวัดกำาแพงเพชร อำาเภอเมืองนครสวรรค์ และรวมเป็นแม่นำ้าเจ้าพระยาที่ปากนำ้าโพ จังหวัดนครสวรรค์ รวมระยะทางทีไหลอยู่่ในย่านภูเขาภาคเหนือจนถึง อำาเภอบ้านตาก จังหวัดตาก เป็นระยะประมาณ ๓๗๕ กิโลเมตร และไหลในภาคกลาง ประมาณ ๔๐๐กิโลเมตร มีแควที่ไหลมาบรรจบลำานำ้าปิงเป็นจำานวนมาก แบ่งออกเป็นสองฝั่งคือฝั่งตะวันตกกับฝั่งตะวันออก ทางฝั่งตะวันตกได้แก่ ลำานำ้าแม่แตง เป็นแควใหญ่ที่สุดมาบรรจบลำานำ้าแม่ปิงที่อำาเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่ ลำานำ้าแม่รม ไหลมาบรรจบที่ ิอำาเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ ลำานำ้าแม่ซา ลำานำ้าแม่วาง ลำานำ้าแม่สา เกิดจากดอยอินทนน มาบรรจบที่บริเวณใต้อำาเภอปากบ่องจังหวัดลำาพูน ลำานำ้าแม่แจ่ม เป็นแควใหญ่อันดับ ๒ เกิดจากเทือกเขาถนนธงชัย ผ่านอำาเภอแม่แจ่มไปบรรจบลำานำ้าแม่ปิง ที่เหนืออำาเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม่ ลำานำ้าแม่ตื่น ไหลผ่าน อำาเภอ
  • 11. 11อมก๋อย ไปบรรจบลำานำ้าปิงที่เหนืออำาเภอสามเงา จังหวัดตาก ทางฝั่งตะวันออก มีสี่สายทีสำาคัญ คือ ลำานำ้าแม่กวง ไหลผ่านอำาเภอ ่เมืองลำาพูน ไปบรรจบลำานำ้าแม่ปิงที่อำาเภอปากบ่อง ห้วยแม่งัดไหลไปบรรจบลำานำ้าแม่กวงที่เหนือ อำาเภอดอยสะเก็ด ลำานำ้าแม่ทา เกิดจากทิวเขาขุนตาล ไปบรรจบลำานำ้าแม่ปิงที่ อำาเภอปากบ่อง จังหวัดลำาพูน ลำานำ้าแม่ลี้ ไหลจากอำาเภอลี้ขึ้นไปทางเหนือผ่านอำาเภอบ้านโฮ้งไปบรรจบลำานำ้าปิงทางด้านตะวันตกเฉียงเหนือของ อำาเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ ลำานำ้าวัง เกิดจากรอยต่อของทิวเขาขุนตาล กับทิวเขาผีปันนำ้า ในเขตอำาเภอวังเหนือ มีความยาวประมาณ ๓๐๐ กิโลเมตร ผ่านอำาเภอแจ้ห่ม อำาเภอเมืองลำาปาง อำาเภอเกาะคา อำาเภอสบปราบ อำาเภอเถิน อำาเภอแม่พริกจังหวัดลำาปาง แล้วไปบรรจบลำานำ้าปิง ทีเหนืออำาเภอบ้านตาก ่จังหวัดตาก ลำานำ้าวังได้รับนำ้าจากแควต่าง ๆ ทีไหลมาบรรจบคือ ่ห้วยแม่สุก และห้วยแม่สาย เกิดจากทิวเขาขุนตาล ไหลมาบรรจบลำานำ้าวังที่บริเวณใต้ อำาเภอแจ้ห่ม จังหวัดลำาปาง ลำานำ้าตุ๋ย ไหลมาบรรจบลำานำ้าวัง ในเขตตำาบลสบตุ๋ย จังหวัดลำาปาง ลำานำ้าแม่ตอเกิดจากทิวเขาขุนตาล ไหลมาบรรจบลำานำ้าวังในบริเวณ อำาเภอเกาะคา จังหวัดลำาปาง ลำานำ้าแม่ตาล เกิดจากทิวเขาขุนตาล ไหลมาบรรจบลำานำ้าวังในเขต อำาเภอเกาะคา จังหวัดลำาปาง ลำานำ้าแม่จาง เกิดจากทิวเขาผีปันนำ้า ไหลมาบรรจบลำานำ้าวังในบริเวณใต้อำาเภอเกาะคา จังหวัดลำาปาง ลำานำ้ายม เกิดจากดอยขุนยวม ในทิวเขาผีปันนำ้าท่อนตะวันตก มีความยาวประมาณ ๕๐๐ กิโลเมตรไหลลงใต้ผ่านอำาเภอปง อำาเภอสอง อำาเภอเมืองแพร่ อำาเภอสูงเม่น อำาเภอลอง อำาเภอวังชิ้น จังหวัดแพร่ จากช่วงนี้จะไหลลงสู่ที่ราบภาคกลาง ผ่านอำาเภอศรีสัชนาลัย อำาเภอสวรรคโลกอำาเภอกงไกรลาศ จังหวัดสุโขทัย แล้วไหลเข้าเขต จังหวัดพิษณุโลก ผ่านอำาเภอบางระกำา ไหลเข้าเขตจังหวัดพิจิตร ผ่านอำาเภอสามง่าม อำาเภอโพธิทะเล ไปบรรจบลำานำ้าน่านที่ อำาเภอชุมแสง จังหวัดนครสวรรค์ แควที่ไหลมาบรรจบลำานำ้ายม ในภาคเหนือได้แก่ ลำานำ้าแม่คอน เกิดจากภูเขาผีปันนำ้า แล้วไหลมาบรรจบลำานำ้ายมในบริเวณเหนือ อำาเภอปง จังหวัดพะเยา ลำานำ้าแม่งาว เกิดจากทิวเขาผีปันนำ้าตอนใต้ไหลผ่านอำาเภองาว ไปบรรจบลำานำ้ายมบริเวณ เหนืออำาเภอสอง จังหวัดแพร่ ห้วยแม่คำา เกิดจากทิวเขาผีปันนำ้าไหลผ่าน อำาเภอร้องกวาง ไปบรรจบลำานำ้ายมบริเวณเหนืออำาเภอเมืองแพร่ แควที่ไหลมาบรรจบลำานำ้าวังในภาคกลางได้แก่ ลำานำ้าฝากระดาน เกิดจากดอยลานบริเวณบ้านห้วย
  • 12. 12บ่อทอง ไหลมาบรรจบลำานำ้ายมที่บ้านปากคลอง อำาเภอเมืองสุโขทัย คลองแม่ลำาพันธ์ เกิดจากดอยลานเขากรวด เขานำ้าดินเขาแล้ง แล้วไหลไปบรรจบ ลำานำ้ายมในเขตอำาเภอเมืองสุโขทัยลำานำ้าน่าน ต้นนำ้าเกิดจากดอยภูแว ในทิวเขาหลวงพระบาง และได้รับนำ้าจากทิวเขาผีปันนำ้า กับทิวเขาหลวงพระบางเกือบตลอดสายทำาให้เป็นลำานำ้าใหญ่ มีความยาวประมาณ ๖๐๐ กิโลเมตร ไหลผ่าน จังหวัดน่านในเขตอำาเภอปัว อำาเภอเมือง ฯ อำาเภอสา ไหลเข้าเขตจังหวัดอุตรดิตถ์ ผ่านอำาเภอท่าปลา อำาเภอนำ้าปาด อำาเภอเมือง ฯ อำาเภอตรอน อำาเภอพิชัย ไหลเข้าเขตจังหวัดพิษณุโลกผ่านอำาเภอพรมพิราม อำาเภอเมือง ฯ ไหลเข้าเขตจังหวัดพิจิตรผ่านอำาเภอเมือง ฯ อำาเภอตะพานหิน อำาเภอบางมูลนาก ไหลเข้าเขตจังหวัดนครสวรรค์ ผ่านอำาเภอชุมแสง และได้ลำานำ้ายมมาบรรจบ ลำานำ้าน่านมีแควต่าง ๆ ในภาคเหนือไหลมาบรรจบ ได้แก่ลำานำ้ายาว เกิดจากทิวเขาผีปันนำ้า ไหลมาบรรจบลำานำ้าน่าน บริเวณใต้อำาเภอเมืองน่าน ลำานำ้ายาว เกิดจากดอยภูคา ในทิวเขาหลวงพระบาง ไหลมาบรรจบลำานำ้าน่าน ทีบริเวณเหนืออำาเภอเมืองน่าน ่ลำานำ้าแม่สม เกิดจากทิวเขาผีปันนำ้า ไหลมาบรรจบลำานำ้าน่านที่บริเวณใต้อำาเภอเมืองน่าน ลำานำ้าแม่สา เกิดจากทิวเขาผีปันนำ้าไหลมาบรรจบลำานำ้าบริเวณใต้ อำาเภอสา ลำานำ้าว้า เกิดจากดอยภูคาในทิวเขาหลวงพระบาง ไหลมาบรรจบลำานำ้าน่าน ในเขตจังหวัดน่าน ลำานำ้าแหง เกิดจากดอยผาสั่ง ไหลผ่านอำาเภอนาน้อยจังหวัดน่าน ไปบรรจบลำานำ้าน่านทีบริเวณใต้ อำาเภอสา จังหวัดน่าน ่แควในภาคกลางทีไหลมาบรรจบลำานำ้าน่านได้แก่ ลำานำ้าปาด เกิด ่จากภูดูในทิวเขาหลวงพระบาง ไหลมาบรรจบลำานำ้าน่านในเขตอำาเภอนำ้าปาด จังหวัดอุตรดิตถ์ ลำานำ้าตรอน เกิดจากภูสอยดาวในทิวเขาหลวงพระบาง ไหลมาบรรจบลำานำ้าน่าน บริเวณใต้อำาเภอตรอน จังหวัดอุตรดิถ์ คลองคอรุม เกิดจากภูเขาพลึง ไหลมาบรรจบลำานำ้าน่าน ในเขตอำาเภอพิชัย จังหวัดอุตรดิตถ์ ลำานำ้าแควน้อย เกิดจากเขากรวดในทิวเขาเพชรบูรณ์ ไหลมาบรรจบลำานำ้าน่านที่วัดเกาะ อำาเภอเมืองพิษณุโลก ลำานำ้าวังทอง หรือคลองท่าล่อ เกิดจากทิวเขาเพชรบูรณ์ ไหลผ่านอำาเภอวังทอง ไปบรรจบลำานำ้าน่าน ที่บริเวณเหนืออำาเภอท่าล่อ คลองท่าหลวง เกิดจากทิวเขาเพชรบูรณ์ ไหลมาบรรจบลำานำ้าน่านในเขตจังหวัดพิจิตรลำานำ้าพิจิตร เป็นลำานำ้าน่านเก่าอยู่ระหว่างลำานำ้ายม และลำานำ้าน่านปัจจุบันแยกออกจากลำานำ้าน่านที่บ้านเศรษฐี ไปบรรจบลำานำ้ายมที่บ้านคลองลาน อำาเภอโพธิทะเล จังหวัดพิจิตร ลำานำ้ายม ไหลมา
  • 13. 13บรรจบลำานำ้าน่านในเขตตำาบลเกยชัย อำาเภอชุมแสง จังหวัดนครสวรรค์หนองนำำา และที่ลุ่ม ในภาคเหนือมีพื้นที่ที่เป็นก้นอ่างเป็นที่กักนำ้าอยู่หลายแห่ง ส่วนใหญ่อยู่ทางตอนเหนือของทิวเขาผีปันนำ้า อยูในเขต ่จังหวัดเชียงราย ที่เป็นหนองนำ้าขนาดใหญ่มีดังนี้ กว๊านพะเยา อยู่ในเขต อำาเภอพะเยา เป็นหนองนำ้าขนาดใหญ่ กว้างประมาณ ๓ กิโลเมตร ยาวประมาณ ๑๐ กิโลเมตร เป็นหนองนำ้าที่รับนำ้าจากต้นลำานำ้าอิง ซึ่งไหลจากทิวเขาเอาไว้ แล้วระบายออกไปตามลำานำ้าอิงตอนล่าง หนองเล้งทราย อยู่ในเขตอำาเภอพาน จังหวัดเชียงรายพื้นที่บริเวณตอนใต้ของหนองเล้งทราย มีหนองนำ้าขนาดเล็กกว่าอยู่อีก ๒ แห่ง คือ หนองห้า และหนองบัว ทังหมดนี้อยู่ในอ่าง ้บริเวณทิวเขาผีปันนำ้ากับเขาอีด้วน หนองเล้งทรายกว้างประมาณ๑ กิโลเมตร ยาวประมาณ ๑๐ กิโลเมตร ได้รับนำ้าจากลำาธารต่าง ๆแล้วระบายลงสูลำานำ้าปิง ่ หนองหล่ม อยูในเขตอำาเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ่เดิมเป็นหนองนำ้าขนาดใหญ่มาก แต่ปัจจุบันมีสภาพเป็นหนองตื้นๆ มีขนาดกว้างประมาณ ๔ กิโลเมตร ยาวประมาณ ๙ กิโลเมตรพืำนที่ราบ
  • 14. 14 พื้นที่ราบในภาคเหนือ เป็นทีราบซึ่งอยูระหว่างทิวเขาจึง ่ ่เป็นทีราบสูง และไม่กว้างขวางนัก มีลักษณะเป็นท้องไม่ติดต่อกับ ่พื้นที่ราบที่นับว่าสำาคัญ ได้แก่ ที่ราบสูงเชียงใหม่ ตั้งอยู่ภายในกรอบทิวเขาซึ่งมีอยูโดย่รอบ มีลักษณะแคบและยาวตามแนวเหนือใต้ มีแนวทิวเขากั้นแบ่งออกได้เป็น ๓ แถบคือ ที่ราบลุ่มลำานำำาฝาง เป็นทีราบผืน ่เล็ก ๆ กว้าง ประมาณ ๑๐ - ๒๐ กิโลเมตร ยาวประมาณ ๔๐กิโลเมตร อยูในระหว่างทิวเขาแดนลาวในห้วงดอยผ้าห่มปก ดอย ่อุ่นและดอยเชียงดาวทางด้านตะวันตก กับดอยช้างและทิวเขาขุนตาล ทางด้านตะวันออก พื้นที่ลาดเอียงไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ตอนกลางมีลักษณะเป็นแอ่งมีลำานำ้าฝางไหลผ่าน จากทิศใต้ไปทางทิศเหนือผ่านอำาเภอฝางไปบรรจบลำานำ้ากก ที่ราบลุ่มลำานำำาปิง เป็นพื้นที่ราบกว้างใหญ่ที่สุดในภาคเหนือ มีบริเวณอยู่ในเขตสองจังหวัดคือ เชียงใหม่ และลำาพูน มีความยาวประมาณ๑๘๐ กิโลเมตร กว้างประมาณ ๓๐ - ๕๐ กิโลเมตร อยู่ระหว่างดอยเชียงดาวและทิวเขาถนนธงชัยในห้วงดอยอินทนน และดอยปางเกี๊ยะทางด้านตะวันตก กับทิวเขาขุนตาลในห้วงดอยผาจ้อดอยสะเก็ด ดอยขุนตาล และดอยฟันม้า ทางด้านตะวันออก ตอนกลางของที่ราบเป็นแอ่งของลำานำ้า พื้นที่สูงประมาณ ๓๐๐ เมตรและลาดเทลงไปทางด้านทิศใต้ ที่ราบลุ่มลำานำำาแม่งัด เป็นที่ราบผืนเล็ก ๆ กว้างประมาณ ๑๐ - ๑๕ กิโลเมตร ยาวประมาณ ๖๐กิโลเมตร อยูระหว่างเขาจอมฮอดทางด้านตะวันตก กับทิวเขาขุน ่ตาล ทางด้านตะวันออกทางตอนเหนือ บริเวณที่อำาเภอพร้าว ตอนกลางเป็นร่องนำ้าแม่งัด ที่ราบสูงลำาปาง เป็นทีราบสูงมีระดับความสูง ประมาณ ่๓๐๐ เมตร เป็นทีราบผืนเล็ก ๆ อยู่ระหว่างทิวเขาขุนตาลทางด้าน ่ตะวันตก ทิวเขาผีปันนำ้าทางด้านเหนือ และทิวเขาพลึงทางด้านตะวันออกเฉียงใต้ บริเวณตอนกลางมีภูเขาลูกโดด ๆ กระจายอยู่
  • 15. 15ทัวไป มีความกว้างประมาณ ๕๐ กิโลเมตร ยาวประมาณ ๖๐ ่กิโลเมตร อยู่ในเขตอำาเภอห้างฉัตร อำาเภอเกาะคา อำาเภอแม่ทะและอำาเภอเมืองลำาปาง ตอนกลางของพื้นที่เป็นร่องของลำานำ้าวังซึ่งไหลจากด้านเหนือลงใต้ ที่ราบสูงเชียงราย เป็นทีราบสูงมีระดับความสูง ประมาณ ่๓๘๐ เมตร มีทิวเขาล้อมรอบเกือบทุกด้าน ทางด้านเหนือเป็นทิวเขาแดนลาว ในห้วงดอยตุง และดอยจางมุม ทางด้านตะวันตกมีดอยสามเส้า และดอยช้าง ในทิวเขาแดนลาว ทางด้านใต้และด้านตะวันออกเป็นแนวทิวเขาผีปันนำ้า ในห้วงดอยขุนยวม ภูผึ้งกาดภูผาแล และภูแก่งผาก ทีราบสูงเชียงรายแบ่งออกได้เป็น ๓ แถบ ่คือ ที่ราบสูงแม่จัน เป็นที่ราบตอนเหนือสุดของประเทศอยู่ในเขต อำาเภอแม่สาย และอำาเภอแม่จัน มีความกว้าง ประมาณ ๓๐กิโลเมตร ยาวประมาณ ๓๕ กิโลเมตร มีทิวเขาอยู่ทางด้านตะวันตกคือ ดอยจางมุม และดอยสามเส้า ทางด้านทิศใต้มีแนวดอยบ่อดอยนางแล กั้นแยกออกจากอำาเภอเมืองเชียงราย พื้นที่ทางด้านตะวันออก ลาดลงสูลำานำ้าน่าน ลำานำ้าสบรวก ลำานำ้าแม่กก และลำานำ้า ่โขง ที่ราบอำาเภอเมืองเชียงราย เป็นทีราบผืนเล็ก ๆ กว้าง ่ประมาณ ๒๐ - ๓๐ กิโลเมตร ยาวประมาณ ๔๕ กิโลเมตร อยู่ระหว่างดอยช้างทางด้านตะวันตก ดอยบ่อและดอยนางแลทางด้านเหนือ กับแนวดอยปุยทางด้านตะวันออก ซึ่งกันที่ราบพะเยาออกไว้ทางใต้ ที่ราบพะเยา อยู่ระหว่างแนวทิวเขาผีปันนำ้า ซึ่งล้อมอยูทั้ง ๓ ด้าน คือทางด้านตะวันตก ด้านตะวันออก และด้าน ่ใต้ มีช่องทางผ่านจากลำาปาง เข้ามาได้เฉพาะทางช่องประตูผาแห่งเดียวเท่านั้น ส่วนทางด้านเหนือมีแนวดอยปุย และดอยอีด้วน ทีราบพะเยามีความกว้าง ประมาณ ๑๕ - ๕๐ กิโลเมตร ยาว ่ประมาณ ๗๐ กิโลเมตร อยู่ในเขตอำาเภอพาน และอำาเภอพะเยานอกจากนี้ยังมีที่ราบแคบ ๆ ในลุ่มนำ้าแม่ลาว อยูในเขตอำาเภอ ่แม่สรวย และอำาเภอเวียงป่าเป้า จัวหวัดพะเยา มีความกว้างประมาณ ๕ - ๑๐ กิโลเมตร ยาวประมาณ ๑๐๐ กิโลเมตร อยู่ในหุบเขาผีปันนำ้าซึ่งล้อมอยูทั้งด้านทิศตะวันตก ทิศตะวันออก และ ่ทิศใต้ ที่ราบสูงแพร่ เป็นที่ราบสูงลุ่มลำานำ้ายม แบ่งออกได้เป็นสองแถบคือ ที่ราบสูงอำาเภอเมืองแพร่ อยู่ในเขตอำาเภอสูงเม่นอำาเภอเมืองแพร่ และอำาเภอร้องกวาง จังหวัดแพร่ มีความกว้างประมาณ ๒๐ - ๒๕ กิโลเมตร ยาวประมาณ ๔๐ กิโลเมตร อยู่ระหว่างทิวเขาผีปนนำ้าทางด้านเหนือ ดอยพงทางด้านตะวันตก ั
  • 16. 16และทิวเขาพลึง อยูทางด้านตะวันออกและด้านใต้ ที่ราบอำาเภอ ่ลอง เป็นทีราบผืนเล็ก ๆ กว้างประมาณ ๒๐ กิโลเมตร ยาว ่ประมาณ ๓๐ กิโลเมตร อยู่ระหว่างเขาผาคอทางด้านตะวันตก ทิวเขาผีปันนำ้าทางด้านเหนือ ดอยพงทางด้านตะวันออก และทิวเขาพลึงทางด้านใต้ ที่ราบสูงน่าน เป็นที่ราบลุ่มแม่นำ้าน่าน กว้างประมาณ ๕๐กิโลเมตร ยาวประมาณ ๘๐ กิโลเมตร อยูในเขตอำาเภอสา อำาเภอ ่เมืองน่าน และอำาเภอปัว จังหวัดน่าน อยู่ระหว่างดอยขุนยวมทางด้านตะวันออก และทิวเขาพลึงทางด้านใต้ นอกจากนี้ยงมีทราบั ึ่แคบ ๆ อยู่ตามริมลำานำ้าป่าไม้และพืชพันธุ์ ภาคเหนือเป็นภาคที่มีป่าดงอยู่ทวไป ตั้งแต่ในพื้นที่ระดับ ั่สูง อันเป็นพื้นที่ภูเขา ทีราบบนภูเขา ลงมาจนถึงพื้นที่ราบลุ่มนำ้า ่ต่าง ๆ เป็นป่าซึ่งมีไม้มีค่ามากที่สุดในประเทศ พื้นทีทำาไร่ทำานามี ่อยู่เพียงเล็กน้อย ป่าในภาคเหนือมีอยู่หลายประเภทด้วยกันดังนี้ ป่าดิบ ได้แก่ ป่าดิบเขา มีอยูในแถบพื้นที่ภูเขาสูง ตั้งแต่ ่๑,๐๐๐ เมตรขึ้นไป ส่วนมากจึงมีอยู่ตามแนวทิวเขาทั้ง ๖ ทิวดังที่กล่าวมาแล้ว พันธุ์ไม้หลักได้แก่ กำายาน จำาปาป่า จำาปี ฯลฯนอกจากนี้จะมีไม้ประเภทไม้พุ่มเตี้ย ๆ ปะปนอยูทั่วไป ป่าไม้สน ่ มีอยู่ในแถบพื้นที่ภูเขา ซึงมีระดับความสูงระหว่าง ๗๐๐ - ๑,๐๐๐ ่เมตร ขึ้นปะปนอยู่กับพวกไม้ผลัดใบต่าง ๆ ป่าดงดิบ เป็นป่าซึ่งมีอยู่โดยทั่วไปทั้งในที่ราบและในที่สูงไม่เกิน ๑,๐๐๐ เมตร พันธุ์ไม้สำาคัญของป่าดงดิบได้แก่ไม้จำาพวกยาง ทังยาวขาว และยาง ้แดง ตะเคียน กะบาก ไม้แดง ยมหอม ฯลฯ นอกจากนี้ยังมีไม้จำาพวกพันธุ์เล็ก ๆ ช่วยสร้างความรกทึบให้ป่า ป่าไม้ผลัดใบ ที่มีอยูในภาคเหนือ ได้แก่ ป่าไม้ ่เบญจพรรณปนสัก พันธุ์ไม้สำาคัญ ได้แก่ ไม้จำาพวกประดู่
  • 17. 17ไม้แดง ไม้ตะแบก ไม้มะค่า (มากค่า) และไม้จำาพวกพุ่ม ป่าแดง มีมากในแถบซึ่งเป็นหินแดง ดินปนทราย พันธุ์ไม้สำาคัญได้แก่ไม้จำาพวกพลวง เหียง เต็ง รัง โมก ฯลฯเขตแดน ช่องทาง และท่าข้าม ภาคเหนือมีอาณาเขตติดต่อกับ ต่างประเทศถึงสามด้านคือด้านตะวันตก ด้านเหนือ และด้านตะวันออก คงติดต่อภายในประเทศเพียงด้านเดียวเท่านั้นคือด้านใต้ พรมแดนที่ติดต่อกับต่างประเทศมีสองลักษณะคือ เป็นเทือกเขา และลำานำ้า ทิวเขาที่ใช้เป็นพรมแดนได้แก่ ทิวเขาถนนธงชัย และทิวเขาแดนลาว (แดนเมือง) กันพม่าไว้ทางด้านตะวันตก และกับรัฐฉานไว้ทางด้านเหนือ ทิวเขาหลวงพระบาง (แดนลาวหลวง) กันลาวไว้ทางด้านตะวันออก ส่วนที่ใช้ลำานำ้าเป็นเส้นเขตแดนมีอยู่ไม่มากนัก ได้แก่ลำานำ้าเมย และลำานำ้าสาละวิน กันเขตแดนไทยกับพม่า ลำานำ้าโขงกันเขตแดนไทยกับลาว ลักษณะของเส้นกั้นพรมแดนทั้งสองแบบดังกล่าวบังคับให้มีการคมนาคมติดต่อที่สะดวกเฉพาะตำาบล ส่วนใหญ่จะมีลักษณะเป็นแคบๆ ซึ่งได้แก่ช่องทางหรือช่องเขา และตามท่าข้ามต่าง ๆ ช่องทางออกไปรัฐฉานและรัฐกระเหรี่ยง อยู่ในเขตจังหวัดแม่ฮ่องสอน เชียงใหม่ เชียงราย ส่วนมากเป็นทางในช่องเขา หรือพื้นราบระหว่างภูเขามีช่องต่าง ๆ คือ ช่องทางห้วยลึก หรือฮ่องลึก อยูในเขตอำาเภอแม่สาย ่จังหวัดเชียงราย เป็นทางบนพื้นราบ ช่องทางแม่นำากก อยู่ในเขตอำาเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นช่องระหว่างดอยสามเส้ากับดอยผ้าห่มปก เป็นช่องออกไปยังเมืองสาดในรัฐฉาน ช่องกิ่วรุ่งดอยลาง ในช่องในทิวเขาแดนลาวทางตะวันออก ช่องแม่มิงกิง อยู่ที่เมืองแม่สาว เมืองแม่อาย ผ่านเข้าไปสู่เมืองยอนในรัฐ
  • 18. 18ฉาน ช่องดอยอุ่น อยู่ในเขตอำาเภอฝาง เป็นช่องทางคนเดินอยู่ทางด้านใต้ของดอยอุ่น เป็นช่องทางออกไปยังกิ่วผาวอก ไปสู่เมืองหาง ช่องพงป่าแขม อยู่ในเขตอำาเภอฝาง ทางทิศใต้ของดอยอุ่น ใช้ประโยชน์ได้เช่นเดียวกับดอยอุ่น ช่องหนองหมู่ฮ่อหรือกิ่วผาวอก อยูในเขตอำาเภอเชียงดาว เป็นทางคนเดินตัวช่อง ่อยู่ห่างเขตแดนเข้ามาประมาณ ๓๐ กิโลเมตร ช่องเมืองแหงอยู่ในเขตอำาเภอเชียงดาว อยูระหว่างดอยถ้วยกับดอยสามเวียง ่ลักษณะเป็นทางคนเดินค่อนข้างชัน เป็นช่องทางไปยังเมืองฝางได้ ช่องทางในเขตจังหวัดแม่ฮ่องสอน มีอยู่เป็นจำานวนมากแห่งด้วยกันที่สำาคัญได้แก่ ช่องดอยผาเวียง อยูในเขตอำาเภอ ่ปาย เป็นช่องทางบนดอยผาเวียง เป็นช่องทางคนเดินจากอำาเภอปายไปปางมะผ้า และออกไปเมืองหางได้ ช่องบ้านนาป่าจาก อยูในเขตอำาเภอเมือง ฯ เป็นช่องทางคนเดินมีลักษณะลาด ่ชัน ช่องบ้านนำำาออกฮู เป็นทางคนเดินจากแม่ฮ่องสอน ผ่านบ้านแม่สวยไปยังบ้านผวัตกิต ริมนำ้าสาละวิน ช่องทางลำานำำาปาย เป็นเส้นทางคนเดินเลียบลำานำ้าปาย ช่องทางลำานำำาสะอิน เป็นเส้นทางคนเดิน อยู่ในเขตอำาเภอขุนยวม ช่องขุนแม่เงา เป็นเส้นทางคนเดิน อยู่ในเขตอำาเภอขุนยวม ผ่านบ้านแม่เงาเข้าสู่พม่า ช่องดอยเสาหิน อยูในเขตอำาเภอแม่สะเรียง เป็นทางคน ่เดิน เป็นช่องทางตอนต้นลำานำ้าแม่ตอบ (ไทย) กับลำานำ้าแม่แส(พม่า) ช่องหมู อยู่ในเขตอำาเภอแม่สะเรียง เป็นทางคนเดินไปยังบ้านวาสนา (ไทย) ซึ่งอยู่ต้นนำ้าแม่ปา (พม่า) ช่องทางต่าง ๆ ดังกล่าวมานี้ ส่วนมากเป็นช่องทางข้ามทิวเขาแดนลาว และทิวเขาถนนธงชัย ช่องทางออกไปประเทศลาว เป็นช่องทางในเขตจังหวัดเชียงราย และจังหวัดน่านโดยทัวไปมีลักษณะเป็นช่องเขา ซึ่งข้าม ่ทิวเขาหลวงพระบาง (ภูแดนลาวหลวง) ซึ่งมีลักษณะเป็นเขาสันป้าน มีช่องทางที่สำาคัญคือ ช่องห้วยแถบ อยู่ในเขตตำาบลนาไร่หลวง อำาเภอทุ่งช้าง เป็นทางคนเดินค่อนข้างชันมีขนาดเล็ก ออกไปยังเมืองเชียงฮ่อน เชียงลม แขวงเมืองไชยะบุรี ช่องห้วยทรายแดง อยู่ในเขตตำาบลงอบ เป็นเส้นทางคนเดิน จากตำาบลแหลมงอบ - ลำานำ้าน่าน - บ้านทรายแดง ออกไปเมืองเชียงฮ่อน(แขวงไชยะบุร) ช่องกิ่วศาลา (ช่องห้วยโกร๋น) อยูในเขตตำาบล ี ่ปอน อำาเภอทุ่งช้าง เป็นทางคนเดิน จากลำานำ้าน่านขึ้นเขาสูงไปยังช่องกิ่วศาลา ออกไปเมืองเงิน เมืองหงสาในประเทศลาว ช่องภู
  • 19. 19ดาว อยู่ในเขตตำาบลบ่อเกลือเหนือ อำาเภอปัว ในระหว่างภูสามเส้า กับภูหลวงพระบาง เป็นช่องทางคนเดิน จากอำาเภอปัว ตำาบลบ่อเกลือเหนือผ่านช่องภูดาวไปยังตำาบลเปียง แขวงไชยะบุรีของลาว ช่องเขาหินกอง อยูในเขตตำาบลบ่อเกลือใต้ อำาเภอปัว อยู่ ่ระหว่างภูหลวงพระบางกับภูลอ เป็นทางคนเดิน จากอำาเภอปัวขึ้นเขาไปบ้านบ่อเกลือใต้ บ้านคอกวัว บ้านบ่อหลวง ปากช่องเขาหินกอง ไปสู่อำาเภอสมาบุรี (เดิม) ในแขวงไชยบุรีของลาว ช่องยอดห้วยตอง (ช่องโป่งอุ่น) อยู่ในเขตตำาบลหมอเมือง อำาเภอเมืองน่าน อยูระหว่างภูปุยกับภูยี่ เป็นทางคนเดิน คอนข้างชัน จาก ่อำาเภอเมืองน่าน บ้านฝายแก้ว บ้านม่องติ๊ด บ้านนำ้าแก่น ห้วยนำ้าเตี๊ยม เลาะไปตามลำาห้วย ๗ กิโลเมตร แล้วเป็นทางบนเขา ๑๐กิโลเมตร แล้วแยกไปตำาบลหนองแดง ทางหนึ่งไปบ้านนำ้าปายถึงบ้านโป่งอุ่นอีกทางหนึง แล้วออกไปเมืองเปียง อำาเภอสมาบุรี ่แขวงไชยบุรี ประเทศลาว ช่องศาลาตีนตก อยู่ในเขตตำาบลมาน อำาเภอเวียงสา อยู่ระหว่างภูยีกับภูหลักหมื่น เป็นทางคนเดินจากอำาเภอเวียงสา ถึงปากช่องทางระยะ ๔๐ กิโลเมตร ออกไปยังบ้านทุ่ง แขวงปากลายของลาว ช่องกิ่วนกแมว อยู่ในเขตตำาบลเชียงของ อำาเภอนาน้อย อยู่ระหว่างภูหลักกับภูรัง เป็นเส้นทางจากอำาเภอนาน้อย ไปลำานำ้าน่าน ระยะทางประมาณ ๓๐ กิโลเมตรแล้วขึ้นเขาไปยังปากช่อง ระยะทางประมาณ ๒๐ กิโลเมตร แล้วออกไปเมืองทุ่ง แขวงปากลายของลาว ท่าข้ามลำานำำาเมย เป็นท่าข้ามระหว่างเขตแดนไทยกับพม่าที่สำาคัญมีอยู่ ๒ แห่งคือ ท่าข้ามท่าสองยาง ในฤดูแล้งลุยข้ามได้หน้านำ้าต้องใช้เรือ ท่าข้ามบ้านแม่ต่อ (แม่สอด) ลุยข้ามได้ในฤดูแล้ง ท่าข้ามลำานำำาสาละวิน (ดง) เป็นท่าข้ามระหว่างเขตแดนไทยกับพม่า ทีสำาคัญมีอยู่ ๔ แห่งคือ ท่าข้ามผาแดง อยูในเขต ่ ่อำาเภอแม่สะเรียง ตรงหลักเขตแดนที่ ๑๕ ท่าข้ามดอยกองมูอยู่ในเขตอำาเภอเมืองแม่ฮ่องสอน เป็นทางคนเดิน ท่าข้ามจ๊อกเนียด อยู่ในเขตอำาเภอแม่สะเรียง ทางฝังพม่ามีถนนไปยังผาปูน ่แต่ทางฝั่งไทยเป็นลาดเขา ไม่มีเส้นทางคมนาคม ท่าข้ามด่านท่าผาง อยู่ในเขตอำาเภอแม่สะเรียง ไปตามห้วยสองแควผ่านท่าผางไปยังผาปูนในฝังพม่า่ ท่าข้ามลำานำำาแม่สาย อยูในเขตอำาเภอแม่สาย ข้ามไปสู่ ่ตำาบลท่าขี้เหล็กของพม่า ฤดูแล้งลุยข้ามได้ ปัจจุบันมีสพานคอนกรีตใช้ในการคมนาคมทางบกได้เป็นอย่างดี
  • 20. 20 ท่าข้ามลำานำำาโขง เนื่องจากในภาคเหนือมีลำานำ้าโขงกั้นพรมแดน ระหว่างไทยกับลาว จึงมีท่าข้ามที่ใช้เป็นประจำาอยู่ไม่มากแห่งที่สำาคัญมีอยู่เพียง ๒ แห่งคือ ท่าข้ามอำาเภอเชียงแสน เป็นช่วงที่ลำานำ้าโขงมีความกว้างไม่มากนัก ประมาณ ๕๐๐ เมตรในฤดูแล้งลุยข้ามได้ ท่าข้ามอำาเภอเชียงของ เป็นช่วงทีลำานำ้า ่โขงแคบเพราะอยูใกล้ภูเขา ท่าข้ามทางฝั่งลาวมีความลาดมากกว่าฝั่งไทยลำานำำาที่ใช้เป็นเส้นทางคมนาคม ภาคเหนือมีลำานำ้าหลายสายกระจายอยู่ทวพื้นที่ แต่ ั่เนื่องจากเป็นลำานำ้าที่ต้นนำ้า อยู่บนเทือกเขาสูง ไหลมาตามซอกเขาและหุบเขาแคบ ๆ ท้องนำ้าจึงเต็มไปด้วยเกาะแก่ง กระแสนำ้าไหลแรงในฤดูฝน และแห้งขอดเป็นช่วง ๆ ในฤดูแล้ง ทำาให้ไม่อาจจะใช้ประโยชน์เป็นทางคมนาคม ทางนำ้าได้ตลอด จะทำาได้เฉพาะตำาบลและเป็นช่วงสั้น ๆ การคมนาคมทางนำ้าเท่าทีทำาได้มี ่ดังนี้ ลำานำำากก ไหลลงลำานำ้าโขง ในฤดูนำ้า นำ้าจะท่วมฝั่งและไหลเชี่ยวมาก สามารถเดินเรือจากเชียงรายไปออกลำานำ้าโขงได้ในฤดูแล้งนำ้าเป็นตอน ๆ ใช้เดินเรือไม่ได้ ลำานำำาสาละวิน ใช้เดินเรือได้เป็นช่วง ๆ ลำานำำาปิง ไหลลงสู่ลำานำ้าเจ้าพระยา โดยทั่วไปมีเรือเฉพาะถิ่นเรียกว่าแม่ปา ซึงขุดจากท่อนซุงใช้เดินทางในฤดูนำ้า ่ส่วนในฤดูแล้งใช้ได้เป็นช่วง ๆ ตามประวัติศาสตร์ พม่าเคยใช้ลำานำ้าปิงขนส่งเสบียงอาหารและยุทธสัมภาระทางลำานำ้าปิง ลงมาทำาสงครามกับกรุงศรีอยุธยาหลายครั้ง ในฤดูฝนมีนำ้ามากและไหลเชี่ยว ระหว่าง ระแหง จังหวัดตาก ถึงปากนำ้าโพ จังหวัดนครสวรรค์นำ้าลึกประมาณ ๕ - ๑๕ เมตร เรือยนต์เดินได้ตลอด ก่อนสร้างเขื่อนภูมิพลเรือโยงใช้เวลาเดินทาง ประมาณ ๔ - ๕ วัน จากระแหง ถึงเชียงใหม่ ในฤดูนำ้านำ้าจะเชี่ยว เรือยนต์เล็ก ๆ พอจะแล่นไปได้ การข้ามแก่งต่าง ๆ ต้องใช้ถ่อยันฝั่งช่วยด้วย ระหว่าง
  • 21. 21ปากนำ้าโพ กำาแพงเพชร และตาก มีเรือเดินทางขึ้นล่องได้สดวกลำานำำาวัง ใช้เดินเรือระหว่างจังหวัดลำาปาง กับปากนำ้าโพได้ แต่เนื่องจากมีเกาะแก่งมาก จึงไม่ใคร่นิยมใช้กัน คงใช้ได้เฉพาะเรือขนาดเล็ก และใช้ในฤดูฝนเท่านั้น ลำานำำายม ในฤดูแล้งเดินเรือได้สะดวกจนถึง อำาเภอสวรรคโลก จังหวัดสุโขทัย ในฤดูนำ้าเรือขนาด ๕ - ๑๐ ตัน ในฤดูนำ้าเดินได้ถึง จังหวัดแพร่ เรือโยงจากปากนำ้าโพถึงสุโขทัย ใช้เวลา ๕ วัน ในฤดูแล้งเรือขนาดเล็กเดินได้ถึงอำาเภอเมืองสุโขทัย ลำานำำาน่าน ในฤดูนำ้าเรือกลไฟเดินได้ถึง จังหวัดอุตรดิตถ์ ถ้าเป็นเรือขนาด ๑๐ ตัน ก่อนสร้างเขื่อนสิริกิติ์สามารถเดินทางไปได้ถงจังหวัดน่าน ในฤดูแล้งเรือยนต์ขนาดเล็ก ึเดินได้ถึงจังหวัดพิษณุโลก ใช้เวลาเดินทาง ๔ วัน