ซีเอสอาร์กบแรงงาน
ั
สฤณี อาชวานันทกุล
Fringer | คนชายขอบ
http://www.fringer.org/
นําเสนอในการประชุมระดมความเห็นในหัวข้อ “CSR and Social Dialogue based on International Labour Standards”
วันที 1 สิงหาคม 2552 คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
งานนีเผยแพร่ภายใต้ลขสิทธิ Creative Commons แบบ Attribution Non-commercial Share Alike (by-
ิ
nc-sa) โดยผูสร้างอนุญาตให้ทาซํา แจกจ่าย แสดง และสร้างงานดัดแปลงจากส่วนใดส่วนหนึงของงานนี
้ ํ
ได้โดยเสรี แต่เฉพาะในกรณีทให้เครดิตผูสร้าง ไม่นําไปใช้ในทางการค้า และเผยแพร่งานดัดแปลงภายใต้
ี ้
ลิขสิทธิเดียวกันนีเท่านัน

ประเภทของมาตรฐานแรงงาน
มาตรฐานแรงงานแบ่งเป็ น 3 ประเภทหลักๆ ดังนี
มาตรฐานแรงงานระหว่างประเทศ คือ อนุ สญญาและข้อแนะ รวมทัง
ั
ประกาศอืนๆ ขององค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO)
มาตรฐานแรงงานตามกฎหมาย คือ ข้อบังคับตามกฎหมาย ได้แก่
พ.ร.บ. คุมครองแรงงาน พ.ศ. 2541 กฎหมายความปลอดภัยในการ
้
ทํางาน และ พ.ร.บ. แรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518 ฯลฯ
มาตรฐานแรงงานเอกชน คือ ข้อกําหนดทีประกาศใช้โดยองค์กร
พัฒนาเอกชน กลุ่มธุรกิจ และผูผลิตสินค้า เช่น SA8000 WRAP ETI
้
ฯลฯ รวมทังหลักปฏิบตของผูผลิต เช่น อาดีดาส ไนกี วอลท์ ดิสนีย์
ั ิ ้
ฯลฯ 2

ระดับของมาตรฐานแรงงาน
มาตรฐานแรงงานในระดับสากล
มาตรฐานแรงงานในภูมภาค เช่น มาตรฐานแรงงานของสหภาพยุโรป
ิ
มาตรฐานแรงงานของกลุมประเทศนอร์ดก
่ ิ
มาตรฐานแรงงานในระดับกลุมการค้าและสถาบันในความร่วมมือ
่
มาตรฐานแรงงานในระดับชาติ (กฎหมายของประเทศและข้อตกลงร่วมระหว่าง
ประเทศ และมาตรฐานแรงงานไทย)
มาตรฐานแรงงานในระดับอุตสาหกรรม
มาตรฐานแรงงานในระดับสาขาอาชีพ
มาตรฐานแรงงานในระดับสถานประกอบการและกลุมบริษท (จรรยาบรรณ
่ ั
ธุรกิจด้านแรงงาน หรือสภาพการจ้างในสถานประกอบการ)
มาตรฐานแรงงานในระดับย่อย เช่น ระดับพืนที และกลุมกิจกรรมต่างๆ
่ 3

มาตรฐานทีสํานักพัฒนามาตรฐานแรงงานแนะนํา
มาตรฐานแรงงานไทย ความรับผิดชอบทางสังคมของธุรกิจไทย
มรท. 8001-2546 (Thai Labor-Standard : TLS 8001-2546) เป็ น
มาตรฐานทีจัดทําโดยภาครัฐร่วมกับเอกชนมาตรฐานแรงงานว่าด้วย
ความรับผิดชอบทางสังคม (Social Accountability 8000-SA 8000)
เหมาะสมกับสถานประกอบกิจการส่งออก
มาตรฐานแรงงานว่าด้วยข้อปฏิบตในสถานทีทํางาน (Workplace
ั ิ
Code of Conduct)
มาตรฐานแรงงานว่าด้วยสมาคมสิทธิคนงาน (Worker Rights
Consortium Code of Conduct)
4

มาตรฐานทีสํานักพัฒนามาตรฐานแรงงานแนะนํา (ต่อ)
มาตรฐานแรงงานว่าด้วยหลักจรรยาบรรณของบริษท ไนกี (Nike
ั
Code of Ethics) กําหนดขึนโดยบริษทในเครือไนกี เหมาะสมกับ
ั
สถานประกอบกิจการผลิตเครืองกีฬา
มาตรฐานแรงงานว่าด้วยหลักการผลิตทีเป็ นสากลทัวโลก (Mattel
Global Manufacturing Principles)
มาตรฐานจริยธรรมพืนฐานทางการค้า เช่น Ethical Trading
Initiative (ETI) Standard, International Council of Toy Industries
Code of Business Practice (ICTI) เหมาะสมกับอุตสาหกรรมผูผลิต ้
ของเล่นเด็ก
5

มาตรฐานแรงงานขององค์กรแรงงานระหว่างประเทศ
เสรีภาพในการสมาคมและการยอมรับสิทธิการเจรจาต่อรองร่วม
(อนุ สญญา ILO ฉบับที 87 และ 98) ประเทศไทยยังไม่ให้สตยาบัน
ั ั
การตังองค์กรและการเข้าเป็ นสมาชิก เป็ นสิทธิการตัดสินใจของคนงานโดยไม่
ต้องขออนุ ญาตใคร
การร่างข้อบังคับและกฎขององค์กร เป็ นสิทธิการตัดสินใจของคนงาน
การเลือกผูแทนขององค์กร เป็ นสิทธิการตัดสินใจของคนงาน
้
การดําเนินกิจการขององค์กร เป็ นสิทธิการตัดสินใจของคนงาน
ภาครัฐจะต้องไม่แทรกแซงใดๆ อันส่งผลต่อการจํากัดสิทธิ
ภาครัฐไม่มสทธิยบหรือพักการดําเนินกิจการขององค์กร
ีิ ุ
การรวมองค์กรเข้าด้วยกัน เป็ นสิทธิการตัดสินใจของคนงานและองค์กร
6

มาตรฐานสากลขององค์กรสหประชาชาติ
UN Global Compact หลักปฏิบตสากล 10 ประการ ประกาศปี 1999
ั ิ
สนับสนุ นและเคารพการคุมครองสิทธิมนุ ษยชน
้
การกระทําอันเป็ นการละเมิดสิทธิมนุ ษยชน
เสรีภาพในการสมาคมและการยอมรับสิทธิการเจรจาต่อรองร่วม
ขจัดการใช้แรงงานบังคับทุกรูปแบบ
ยกเลิกการใช้แรงงานเด็ก
ขจัดการเลือกปฏิบตในอาชีพและการจ้างงาน
ั ิ
สนับสนุ นมาตรการ/วิธการทีป้องกันความเสียหายต่อสิงแวดล้อม
ี
ส่งเสริมแนวทาง/มาตรการทีส่งเสริมความรับผิดชอบต่อสิงแวดล้อม
ส่งเสริมให้เกิดการพัฒนาเทคโนโลยีทเป็ นมิตรต่อสิงแวดล้อม
ี
ขจัดการคอรัปชันทุกรูปแบบ รวมถึงการติดสินบนและการใช้อานาจบังคับ
ํ
7

เหตุผลทางธุรกิจทีบริษทควรใช้มาตรฐาน “สูง” อย่าง SA8000
ั
แรงกดดันจากบริษทต่างชาติผนําเข้า โดยเฉพาะร้านค้าปลีกระดับโลกที
ั ู้
ต้องการสร้างความเชือมันกับผูบริโภคว่าคูคาของตนในประเทศกําลังพัฒนา
้ ่ ้
ไม่เอาเปรียบแรงงาน ตัวอย่างบริษทค้าปลีกทีใช้ SA8000 ได้แก่ Toys ‘R’
ั
Us, Otto Versand, Dole, Avon, Intel
ไม่ใช่แค่เรือง “แรงงาน” แต่เป็ นเรือง “ประสิทธิภาพ” ของบริษท : มาตรฐาน
ั
แรงงานระดับสูง + การลงทุนในแรงงานอย่างต่อเนืองด้วยการฝึกอบรม
เป็ นการเพิมประสิทธิภาพของแรงงานและคุณภาพของสินค้า ลดอัตราการ
เกิดอุบตเหตุในสถานทํางาน เพิมขีดความไว้ใจระหว่างนายจ้างกับลูกจ้าง
ั ิ
ทังหมดนีนําไปสูการเพิมผลกําไรของบริษทในระยะยาว
่ ั
สร้าง “ยีห้อ” ให้กบบริษทว่าเอาใจใส่พนักงาน แตกต่างจากบริษทคูแข่งที
ั ั ั ่
เน้นการจ้างแรงงานถูกเพียงอย่างเดียว = เพิมมูลค่า (ราคา) ของสินค้า 8

เหตุผล/แนวโน้ มทีแรงงานควรร่วมกําหนดซีเอสอาร์
ซีเอสอาร์ของบริษทจํานวนมากขึนเรือยๆ กําลังเปลียนจากแบบทีทํา
ั
จากแรงกดดันภายนอกแบบ “ขอไปที” หรือโครงการทีทําตามกระแส
การตลาด (“Outside-in CSR”) ไปเป็ นซีเอสอาร์ทอยูใน “เนือใน” ของ
ี ่
การทําธุรกิจ (“Inside-out CSR”) เพราะ Outside-in CSR ไม่ยงยืน
ั
เนืองจากความน่าเชือถือและประสิทธิผลของซีเอสอาร์ (ในสายตาของ
ผูบริโภคหรือคูคา) ทวีความสําคัญมากขึนเรือยๆ บริษทจึงมีเหตุผลที
้ ่ ้ ั
จะเปลียนจากการทําซีเอสอาร์แบบ “บนลงล่าง” คือผูบริหารกําหนด ไป
้
่
เป็ นแบบ “ล่างขึนบน” คือผูมสวนได้เสียฝายต่างๆ ร่วมกําหนด
้ ี่
กฏเกณฑ์ ตรวจวัด และติดตามผล
สหภาพแรงงานและเอ็นจีโอด้านแรงงานควรเรียกร้องทีจะมีสวนร่วม
่
9

มาตรฐานแรงงานใน SA8000
No child labor: No workers under the age of 15
No forced labor
Health and Safety: Provide a safe and healthy work environment; take steps
to prevent injuries; regular health and safety worker training; system to
detect threats to health and safety; access to bathrooms and potable water
Freedom of Association and Right to Collective Bargaining: Respect the right
to form and join trade unions and bargain collectively; where law prohibits
these freedoms, facilitate parallel means of association and bargaining
Discrimination: No discrimination based on race, caste, origin, religion,
disability, gender, sexual orientation, union or political affiliation, or age;
no sexual harassment
10

มาตรฐานแรงงานใน SA8000 (ต่อ)
Discipline: No corporal punishment, mental/physical coercion or verbal abuse
Working Hours: Comply with the applicable law but, in any event, no more
than 48 hours per week with at least one day off for every seven day
period; voluntary overtime paid at a premium rate and not to exceed 12
hours per week on a regular basis; overtime may be mandatory if part of a
collective bargaining agreement
Compensation: Wages paid for a standard work week must meet the legal
and industry standards and be sufficient to meet the basic need of
workers and their families; no disciplinary deductions
Management Systems: Facilities seeking to gain and maintain certification
must go beyond simple compliance to integrate the standard into their
management systems and practices. 11