ื
สอพลเมือง
สฤณี อาชวานันทกุล
Fringer | คนชายขอบ
http://www.fringer.org/
คณะนิเทศศาสตร์ ม. เกษมบัณฑิต, วันที 24 กันยายน 2552
ิ
งานนีเผยแพร่ภายใต ้ลิขสทธิ Creative Commons แบบ Attribution Non-commercial
Share Alike (by-nc-sa) โดยผู ้สร ้างอนุญาตให ้ทําซํา แจกจ่าย แสดง และสร ้างงาน
่ ่
ดัดแปลงจากสวนใดสวนหนึงของงานนีได ้โดยเสรี แต่เฉพาะในกรณีทให ้เครดิตผู ้สร ้าง ไม่
ี
นํ าไปใช ้ในทางการค ้า และเผยแพร่งานดัดแปลงภายใต ้ลิขสทธิเดียวกันนีเท่านั น
ิ

ื
เหตุผลทีคนแสวงหา “สอทางเลือก” มากขึน
่ ื
• การแข่งขันทีรุนแรง นํ าไปสูการผูกขาดสอกระแสหลักใน
่
มือกลุมธุรกิจ นํ าไปสูปัญหาด ้านคุณภาพ และ
่
ผลประโยชน์ทับซอน ้
ื ั
• สอกระแสหลักหลายรายก็ “เลือกข ้าง” อย่างชดเจน และ
่
เลือกทีจะไม่นําเสนอ “ประเด็นต ้องห ้าม” เชน สถาบัน
พระมหากษั ตริย ์
ื ิ
• สอทางเลือกไม่ได ้ถูกกํากับด ้วยผลประโยชน์เชงพาณิชย์
ื
(แต่ควรจะอยูได ้!) คนอ่านจึง “เชอ” มากกว่าว่าเป็ นอิสระ
่
่
• วิวัฒนาการใหม่ๆ ในโลกไซเบอร์ เชน กูเกิล ทําให ้คน
สามารถค ้นเจอเนือหา/ข ้อมูลทีต ้องการในโลกไซเบอร์
ได ้อย่างรวดเร็วและสะดวก

Media Convergence
ื
คนเข ้าถึงสอได ้ทุกที ทุก
เวลา จากหลายชองทาง่

ื ื
สอพลเมืองมีอะไรทีสอกระแสหลักไม่ม?
ี
ประสบการณ์ตรง
อิสรภาพในการนํ าเสนอ

ื
ประโยชน์ของสอพลเมือง
ื
• ประโยชน์ของสอรากหญ ้าสะสมผ่านกาลเวลา และขึนอยู่
กับจังหวะและสถานการณ์ ฉะนั นอย่าหมดกําลังใจถ ้า
บล็อกหรือเว็บไซต์มคนเข ้า “น ้อย”
ี
ื
• สอพลเมืองไม่ต ้องสนใจข ้อครหาว่ามี “อคติ” หรือ “ไม่
เป็ นกลาง” มากนั ก
ึ ิ
– โดยธรรมชาติ “ข่าว” ซงเป็ นสงทีเกิดจากการเลือกประเด็น
ี
เลือกให ้นํ าหนัก ตลอดจนนํ าเสยงนัน “ไม่เป็ นกลาง” อยูแล ้ว
่
ื ่ ื ื
– สอที “ดี” จึงไม่ใชสอที “เป็ นกลาง” หากเป็ นสอทีนํ าเสนอ
ข ้อเท็จจริงอย่างไม่บดเบือน และไม่ปิดบังจุดยืนของตัวเอง
ิ
ื
– สอพลเมืองเป็ นเจ ้าของประสบการณ์

ื
ประโยชน์ของสอพลเมือง (ต่อ)
ี
• ไม่ต ้องพยายามทําตัวเป็ น “นั กข่าวอาชพ” มากนั ก
ื ื
– “ความน่าเชอถือ” ของสอรากหญ ้า ขึนอยูกบข ้อเท็จจริงที
่ ั
นํ าเสนอ โดยเฉพาะในฐานะผู ้ได ้รับผลกระทบโดยตรง มากกว่า
ความสละสลวยของภาษา
– เราเป็ นผู ้กําหนดเองว่าอะไรควรเป็ น “ข่าว”
ั
• แต่ต ้องมีประเด็นทีชดเจน และทําให ้คนอ่านเข ้าใจว่า
ื ั
เชอมโยงกับสงคมอย่างไร
• ในขณะเดียวกัน พยายามเน ้นการจัดทําและอัพโหลด
่
“ข ้อมูลดิบ” เชน รูปถ่าย คลิปวีดโอ ฯลฯ
ี
– เป็ นวัตถุดบชนดีสําหรับสอรากหญ ้า สอกระแสหลัก นักเขียน
ิ ั ื ื
และนักวิชาการ
– ทําให ้ข ้อครหาว่า “อคติ” หมดความหมาย และลดความเสยงทีี
จะถูกฟ้ อง เพราะไม่มใครเถียงข ้อเท็จจริงได ้
ี

บล็อกเกอร์อเมริกนเปิ ดโปงความผิดพลาดของ The
ั
New York Times ในการรายงานข่าวสงครามอิรัก

Daily Kos
• http://www.dailykos.com/
• ชุมชนการเมืองออนไลน์ ก่อตังปี 2002
้
• เป็ นบล็อกทีสนับสนุนพรรคการเมืองปี กซายทีใหญ่ทสุดใน
ี
อเมริกา อีกยังเป็ นทังองค์กรข่าว, ชุมชน และศูนย์กลางของนัก
เคลือนไหวมากมาย
ั
• มีผู ้เข ้าชมมากกว่า 4-6 ล ้านคนต่อสปดาห์
ิ
• มีสมาชกกว่า 215,000 คน หลายคนในนันมีฐานะรํารวย รู ้จักคน
มากมาย และมีอทธิพลในสาขาต่างๆ โดยเฉพาะอย่างยิงใน
ิ
วงการการเมือง
• แม ้แต่ประธานาธิบดี บารัค โอบามา, โฆษกสภาฯ แนนซ ี เพโลซ ี
และวุฒสภาหลายท่าน ล ้วนแล ้วแต่เคยเขียนบทความลง
ิ
เว็บไซต์นทังสน ี ิ

โมเดล Daily Kos
่
• ทุกคนสามารถเข ้ามามีสวน
ในการโพสเนือหาลงบน
บล็อก
• มีการสํารวจความคิดเห็น
ความนิยมในตัวประธานา-
ธิบดีในรัฐต่างๆ
่
• รายได ้สวนใหญ่มาจาก
ิ
การให ้พืนทีโฆษณาสนค ้า
ิ
และการขายสนค ้าของ
องค์กรเอง

ผู ้ก่อตัง & ผลกระทบ
• Markos Moulitsas Zúniga
ผู ้ก่อตัง Daily Kos จบปริญญาโท
ด ้านกฎหมาย ทํางานประจํา
เป็ น project programmer ของ
บริษัททําเว็บแห่งหนึง
• เขียนบล็อกเป็ นงานประจําตังแต่ 2004
ิ
• คอลัมนิสต์รับเชญของ Newsweek, The Guardian ฯลฯ
• ปี 2004 Daily Kos จัดแคมเปญหาเงินสนับสนุนผู ้สมัครรับ
เลือกตัง ระดมเงินได ้กว่า 500,000 ดอลล่าร์สหรัฐ นํ าไปบริจาค
ให ้กับตัวแทนของพรรคเดโมแครต แต่ครังนันผู ้สมัครแพ ้กันหมด
• ปี 2006 จัดการระดมทุนผ่านเว็บอีกครัง คราวนีได ้เงินกว่า 1.4
ล ้านดอลล่าร์สหรัฐ และมีผู ้สมัครได ้รับเลือก 8 ราย

Ohmynews.com
ื
• เว็บสอพลเมืองทีใหญ่ทสุดในเกาหลีใต ้ ก่อตังโดย Oh Yeon
ี
ู ื
Ho ในปี 2000 ตามจุดประสงค์ทต ้องการปฏิรปสอ โดยพลเมือง
ี
ื
ทําให ้ทุกคนเห็นพลังของสอพลเมือง
• มีสโลแกนว่า “พลเมืองทุกคนเป็ นนักข่าวได ้”
ั
• เป็ นเว็บไซต์ขาวทีมีเนือหาครอบคลุมประเด็นการเมือง, สงคม,
่
ึ
วัฒนธรรม, การศกษา, เศรษฐกิจ, ข่าวต่างประเทศ, ข่าวไอที,
กีฬาและบันเทิง
• แรกเริมมีพนักงาน 4 คน ตอนนีมีมากกว่า 60 คน นักข่าว
พลเมืองจาก 200 คน เพิมเป็ นมากกว่า 47,000 คนกระจายอยู่
ทัวประเทศ
• ปั จจุบนมีผู ้เข ้าชมกว่าวันละ 1-1.5 ล ้านคน
ั
• รายได ้หลักมาจากการขายโฆษณาบนหน ้าเว็บ เริมทํากําไร
ตังแต่ปี 2002 เป็ นต ้นมา

โมเดล Ohmynews
ื
• Ohmynews เป็ นสอบนอินเตอร์เน็ ตเพียงแห่งเดียวทีติดอันดับ 1
ใน 10 ของสอทีให ้บริการข่าวในเกาหลีใต ้ ตามผลการสํารวจ
ื
ของ Sisa Journal นิตยสารข่าวของเกาหลีใต ้
่ ่
• Oh Yeon Ho: “ไม่ใชวาคุณมีเงินจ่ายค่าเรืองแล ้วจะทําให ้มีคน
่ ่
เข ้ามาเขียนข่าว ไม่ใชวาการเมืองในประเทศเป็ นแรงกดดันให ้
่ ่ ื
ทุกคนอยากระบาย และไม่ใชวาประชาชนเบือสอเก่าๆ ทีมีอยู่
ั ่
เท่านัน แต่มนเป็ นเรืองของการมีสวนร่วม ถ ้าคุณมีทกอย่างที
ุ
่
กล่าวมาทังหมด แต่ไม่มใครอยากมีสวนร่วมในการแบ่งปั น
ี
เรืองราว เว็บไซต์แบบนีก็ไม่เกิด”
• ความแตกต่างของการเป็ น citizen reporter กับ blogger นันอยู่
ื
ทีความน่าเชอถือ การเขียนเรืองหรือข่าวใน Ohmynews จะมี
ี
บรรณาธิการและผู ้เชยวชาญคอยตรวจทานและแก ้ไข รวมถึง
ั
ตรวจสอบข ้อมูลให ้แน่ชดก่อนทีจะเผยแพร่

Ohmynews: จรรยาบรรณนักข่าวพลเมือง
1. นักข่าวพลเมืองต ้องทํางาน พึงระลึกไว ้เสมอว่า “พลเมืองทุกคนเป็ นนักข่าวได ้” และแสดงตัวเป็ น
นักข่าวพลเมือง เมือทําหน ้าทีนักข่าว
2. นักข่าวพลเมืองจะไม่กระจายข ้อมูลผิดๆ และไม่เขียนข่าวทีอ ้างจากสมมติฐานทีเลือนลอยหรือ
เป็ นเพียงการคาดการณ์
้
3. นักข่าวพลเมืองไม่ใชภาษาทีก ้าวร ้าว, หยาบคาย หรือหมินประมาทโจมตีใคร
ื ี ิ ่
4. นักข่าวพลเมืองจะไม่เขียนบทความทําลายชอเสยงผู ้อืน โดยละเมิดสทธิสวนบุคคล
้ ี ี ึ ั
5. นักข่าวพลเมืองจะใชวิธทถูกต ้องในการได ้มาซงข ้อมูล และบ่งบอกทีมาของข ้อมูลอย่างชดเจน
้
6. นักข่าวพลเมืองจะไม่ใชตําแหน่งหน ้าทีไปในทางไม่ชอบ หรือสร ้างผลประโยชน์ให ้กับตนเอง
7. นักข่าวพลเมืองจะไม่เขียนข่าวบิดเบือนข ้อเท็จจริง หรือเกินความจริง เพือผลประโยชน์ของ
ั
ตนเองหรือองค์กรทีตนสงกัดอยู่
8. นักข่าวพลเมืองต ้องยอมรับความผิดพลาดทีอาจเกิดขึนจากการเขียนข่าวหรือการเขียนข่าวทีไม่
เหมาะสม

แรงจูงใจรูปเงินสําหรับนักข่าวพลเมือง
• โครงสร ้างแรงจูงใจทีเป็ นรูปตัวเงินของนักข่าวพลเมืองใน
ohmynews คือ บรรณาธิการจะพิจารณาว่าบทความใดควรจะได ้
cybercash ประเภทใด
– Basic cybercash บทความทีได ้ขึนหน ้าหลักจะได ้รับ 20,000 วอน เก็บ
อยูในบัญช ี cybercash ของคุณ
่
– Special cybercash ถ ้านักข่าวมีเรืองทีสํานักข่าวเห็นว่าเป็ นบทความ
พิเศษ จะมี special cybercash ให ้
– Other cybercash ถ ้านักข่าวได ้รับคัดเลือกให ้เป็ น “นักข่าวพลเมืองแห่ง
เดือน” ฯลฯ จะได ้รับโบนัสพิเศษ
่ ่
– Cyber tips ผู ้อ่านสามารถให ้ทิปกับนักข่าวได ้ ผ่านหลายชองทาง เชน
ั
โทรศพท์มอถือ, เครดิตการ์ด และโอนเงินผ่านธนาคาร
ื
• เมือสะสมยอดเงินเกิน 50,000 วอน จะสามารถขอรับเงินผ่าน
ธนาคาร

พลังของ ohmynews
• ปี 2002 มีการเปลียนแปลงวัฒนธรรมการเมืองของเกาหลีใต ้
เมือมีการรายงานข่าวเด็กหญิง 2 คนทีถูกรถหุ ้มเกราะของทหาร
สหรัฐชนตายในขณะลาดตระเวน
ื
• การรายงานของ ohmynews ครังนี เป็ นการบังคับให ้สอกระแส
หลักต ้องหันมาให ้ความสนใจในข่าวทีคนหัวเก่าพยายามโน ้ม
ี
น ้าวให ้ทําเฉยต่อมันเสย
• กระแสข่าวนีทําให ้เกิดการ
ประท ้วงต่อต ้านอเมริกาครังยิงใหญ่ทสุด
ี
ในประวัตศาสตร์เกาหลีใต ้
ิ

พลังของ ohmynews
• การเปลียนแปลงอุดมการณ์ทาง
การเมืองจากเผด็จการทหารมาสู่
่
เสรีประชาธิปไตย ผ่านการมีสวนร่วม
บนอินเตอร์เน็ ต
ื
• ในการเลือกตังปี 2002 สอกระแสหลักสนับสนุนฝ่ ายรัฐบาล
ทหารเดิม และโจมตีนาย โร-มู-ฮยูน ผู ้สมัครเข ้ารับเลือกตัง
ประธานาธิบดีเกาหลีใต ้
ื
• สอพลเมืองกลับให ้การสนับสนุนนายโรอย่างเต็มที จนเกิดเป็ น
ปรากฎการณ์ มีผู ้เข ้ามาอ่านบทความและสนับสนุนนายโร กว่า
20 ล ้านคน จากประชากร 42 ล ้านคน
ี ่
• นายโรชนะเลือกตังแบบขาดลอย เสยงสวนใหญ่มาจาก
้ ื
ประชาชนวัย 20 ถึง 30 ปี ทีใชสออินเตอร์เน็ ตเป็ นตัวกลางบอก
ั
ต่อ ชกชวนให ้เพือนๆ ไปเลือกนายโร จนได ้เป็ นประธานาธิบดี