Teoria i metodologia informatologii 15_16

6,698 views
6,390 views

Published on

0 Comments
2 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
6,698
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
70
Comments
0
Likes
2
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Teoria i metodologia informatologii 15_16

  1. 1. PODSTAWY TEORII I METODOLOGII INFORMATOLOGII Dr Sabina Cisek Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa UJ 2015/16 2016-03-14 1
  2. 2. Informatologia a zarządzanie informacją • Informatologia (nauka o informacji), ang. Information Science, Information Studies = dyscyplina naukowa, nauka • Zarządzanie informacją, ang. Information Management = działalność, praktyka • Informatologia oferuje podstawy i perspektywę teoretyczną (humanistyczną, jedną z możliwych) dla uchwycenia, zrozumienia, a także udoskonalenia obiektów, procesów i zjawisk z zakresu zarządzania informacją. 2
  3. 3. NAZWA DYSCYPLINY Informatologia, nauka o informacji, Information Science 3
  4. 4. Informatologia = nauka o informacji • Nazwa „informatologia” występuje oficjalnie w Rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 sierpnia 2011 r. w sprawie obszarów wiedzy, dziedzin nauki i sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych. Dz.U. 2011 nr 179 poz. 1065. • Prawdopodobnie pierwsze użycie terminu „informatologia” w polskim piśmiennictwie  w artykule: Dembowska, Maria (1974). Informatologia a naukoznawstwo. Aktualne Problemy Informacji i Dokumentacji, nr 6, s. 3-5. • W języku angielskim  Information Science, czasami Information Studies albo Library and Information Science (LIS) 4
  5. 5. Poprzednie, historyczne nazwy informatologii w Polsce i na świecie [1] • Dokumentacja / Documentation od ok. 1900 (okres przednaukowy) • Otlet, Paul (1934). Traite de Documentation. Le livre sur le livre. Theorie et pratigue. Bruxelles. https://archive.org/details/OtletTraitDocumentationUgent • Journal of Documentation, brytyjskie czasopismo, wychodzi od 1945 • Dokumentacja naukowa, dokumentologia, lata 40. i 50. XX w., w Polsce • Muszkowski, Jan (1946). Dokumentacja i dokumentologia. Życie Nauki, T. 2, nr 9- 10, s. 209-225 • Dokumentacja i informacja naukowa, lata 60., w Polsce • Dembowska, Maria (1965). Dokumentacja i informacja naukowa. Zarys problematyki i kierunki rozwoju. Warszawa: Wyd. SBP. 5
  6. 6. Poprzednie, historyczne nazwy informatologii w Polsce i na świecie [2] • Information Science, od lat. 50. XX w., na świecie • W latach 70. XX w. pojawił się termin Information Management (zarządzanie informacją). W Polsce – w XXI wieku. 6
  7. 7. Poprzednie, historyczne nazwy informatologii w Polsce i na świecie [3] • Informacja naukowa, od lat 70. XX w. do 2010 r., w Polsce, w tym czasie używana była również „informacja naukowa i bibliotekoznawstwo” (inib) • Leska, Maria; Leski, Kazimierz (1972). Informacja naukowa jako dziedzina wiedzy. Zagadnienia Informacji Naukowej nr 1, s. 7-28. • Górski, Adam (1977). Informacja naukowa, jej obiekt i pole badawcze. Aktualne Problemy Informacji i Dokumentacji t. 22 nr 4, s. 27-29. • Ścibor, Eugeniusz red. (1998). Informacja naukowa w Polsce: tradycja i współczesność. Olsztyn: Wyższa Szkoła Pedagogiczna. • Janiak, Małgorzata (2010). Informacja naukowa w Polsce na przełomie XX i XXI wieku. Dynamika zmian w świetle piśmiennictwa. Kraków: Wydawnictwo UJ. 7
  8. 8. Poprzednie, historyczne nazwy informatologii w Polsce i na świecie [4] • Nauka o informacji, od lat 90. XX w., w Polsce • Pindlowa, Wanda (1994). Informetria w nauce o informacji. Metody i problemy. Kraków: Universitas. • Sosińska-Kalata, Barbara (2007). Współczesne oblicze nauki o informacji w Polsce i za granicą. W: Studia z informacji naukowej i dyscyplin pokrewnych. Prace dedykowane Profesor Barbarze Stefaniak. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, s. 93-119. • Cisek, Sabina (2009). Nauka o informacji na świecie w XXI wieku: badania metanaukowe. W: Od książki dawnej do biblioteki wirtualnej. Przeobrażenia bibliologii polskiej. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, s. 47-56. http://hdl.handle.net/10760/11098 8
  9. 9. Informatologia a nazwy zawodów informacyjnych 2622 Bibliotekoznawcy i specjaliści zarządzania informacją 262201 Analityk informacji i raportów medialnych 262202 Analityk ruchu na stronach internetowych 262203 Bibliotekoznawca 262204 Broker informacji (researcher) 262205 Menedżer zawartości serwisów internetowych 262206 Specjalista informacji naukowej, technicznej i ekonomicznej 262207 Specjalista zarządzania informacja 262290 Pozostali bibliotekoznawcy i specjaliści zarządzania informacją Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 sierpnia 2014 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy oraz zakresu jej stosowania 9
  10. 10. HISTORIA ZARZĄDZANIA INFORMACJĄ (działalność) GENEZA I ROZWÓJ INFORMATOLOGII (nauka) Elementy 10
  11. 11. Jak powstały informatologia i zarządzanie informacją? • Bibliografia, zaczątki w starożytności, XVI w. • Dokumentacja, XIX / XX w. • Informacja naukowa XX w. • Informatologia (badania) i zarządzanie informacją (działalność) XX / XXI w. 11
  12. 12. Rozwój zarządzania (utrwaloną) informacją (recorded information, documents) – 3 nurty • Powstanie i rozwój podmiotów, instytucji w obszarze zarządzania informacją • Sektor GLAM (galleries, libraries, archives, museums) • Sektor usług informacyjnych • Rozwój intelektualnych narzędzi zarządzania informacją (organizacji informacji i wiedzy) • Bibliografia, indeks, języki informacyjno-wyszukiwawcze, katalog, klasyfikacja, przegląd dokumentacyjny (bibliografia abstraktowa), spis treści, tezaurus itd. • Rozwój technologii informacyjnej, technicznych środków służących zarządzaniu informacją 12
  13. 13. Rozwój intelektualnych narzędzi organizacji informacji i wiedzy w starożytności [1] • Pierwsze elementy infrastruktury informacyjnej pojawiły się już w starożytnej Mezopotamii (kolekcje w Ebli i Niniwie) • różne sposoby, w tym rzeczowe, fizycznego uporządkowania dokumentów w pomieszczeniach, • spisy, wykazy, zestawienia, • sygnatury, • wczesne formy katalogów bibliotecznych, • wczesne formy klasyfikacji, • wiele egzemplarzy wybranych dokumentów. 13
  14. 14. Rozwój intelektualnych narzędzi organizacji informacji i wiedzy w starożytności [2] • Archiwa, biblioteki i pierwsze narzędzia zarządzania informacją w starożytności • Kolekcja (archiwum i biblioteka) w Ebli (dzisiejsza Syria), ok. 2600 do 2300 p.n.e. (proste tablice klasyfikacyjne, różne typy dokumentów w odrębnych pomieszczeniach, spisy) • Biblioteka w pałacu króla Assurbanipala w Niniwie (obecnie Irak), VII w. p.n.e. (kolekcja tabliczek glinianych, skatalogowana, ustawiona w porządku rzeczowym, z sygnaturami) • Biblioteka Aleksandryjska, III w., i jej katalog Pinakes oparty na systemie klasyfikacyjnym Kallimacha 14
  15. 15. Rozwój intelektualnych narzędzi organizacji informacji i wiedzy, XV – XVIII w. • Conrad Gesner, Bibliotheca Universalis, 1545, pierwsza bibliografia uniwersalna w nowoczesnym sensie (koncepcje selekcji, układu, indeksowania) • Pierwsze czasopisma naukowe, 1665 • Journal des Savants, Paryż • Philosophical Transactions of the Royal Society, Londyn • Encyklopedie, słowniki, XVIII w. 15
  16. 16. Rozwój intelektualnych narzędzi organizacji informacji i wiedzy, XIX w. [przykłady] • Pierwszy przegląd dokumentacyjny (bibliografia abstraktowa) (ang. abstracting and indexing service), Chemisches Zentralblatt, 1830 • Klasyfikacja Dziesiętna Deweya, 1876 • Indeks kartkowy, katalog kartkowy 16
  17. 17. Rozwój intelektualnych narzędzi organizacji informacji i wiedzy, XX w., przed epoką powszechnej komputeryzacji i WWW [przykłady] • Indeksy cytowań, przełom lat 50. i 60. XX w. • Karty perforowane umożliwiające używanie logiki Boole’a • Selektywna Dystrybucja Informacji • Zaawansowane języki informacyjno- wyszukiwawcze, m.in. klasyfikacja fasetowa Ranganathana (1933) 17
  18. 18. Rozwój technologii informacyjnej Zmiany w zakresie zarządzania informacją (zapis i utrwalanie na nośnikach materialnych, komunikacja i rozpowszechnianie, dostęp i wyszukiwanie) • Pismo, ponad 5 tysięcy lat temu • Druk, XV w. • Komunikacja masowa, XIX w. • Komputer i Internet, 2. połowa XX w. 18
  19. 19. Co wpłynęło na powstanie informatologii? • Okres przednaukowy informatologii zaczyna się w końcu XIX w. Dlaczego wtedy? • Kryzys informacyjny XIX w., skokowe zwiększenie liczby publikacji, zwłaszcza naukowych i technicznych • Np. na początku XIX w. było 100 czasopism naukowych, a na początku XX w. 100 tysięcy [Żmigrodzki i in. red. 2006, s. 114] • Rozwój nauk szczegółowych w XIX w. • Idea upowszechnienia dostępu do wiedzy • Okres naukowy informatologii zaczyna się ok. 1950 r. Dlaczego wtedy? • Gwałtowny rozwój nauk – i liczby publikacji naukowych i technicznych – po II wojnie światowej • Nowe technologie informacyjne • Rywalizacja, zimna wojna • Zgromadzony w poprzednim okresie zasób wiedzy o dokumentach, informacji itp. jest już wystarczająco rozbudowany 19
  20. 20. Okres przednaukowy, gromadzi się wiedza, z której powstanie informatologia, od lat 90. XIX wieku do ok. 1950 [1] • Paul Otlet (1868-1944), prekursor • Publikował od lat 90. XIX wieku, już w roku 1903 wskazywał na potrzebę powstania nauki o dokumentacji (Cisek 2002, s. 47- 48), najważniejsze dzieło to Traktat o dokumentacji z 1934 r. • Wraz z Henri La Fontaine’em założył Międzynarodowy Instytut Bibliograficzny (IIB, 1895, Bruksela), przekształcony potem w Międzynarodową Federację Informacji i Dokumentacji (FID), która istniała do 2002 r. • Stworzył Uniwersalną Klasyfikację Dziesiętną (UKD) • Założył Mundaneum (oryginalnie w Brukseli, obecnie w Mons) 20
  21. 21. Okres przednaukowy, gromadzi się wiedza, z której powstanie informatologia, od lat 90. XIX wieku do ok. 1950 [2] • Vannevar Bush i Memex, opisany w artykule As We May Think (1945) • Claude E. Shannon i Warren Weaver, matematyczna teoria komunikacji (1948, 1963) [rola tej koncepcji dla informatologii jest dyskusyjna] 21
  22. 22. Początki informatologii jak odrębnej dyscypliny naukowej [1] • „Nauka o informacji jest stosunkowo młodą dziedziną wiedzy. (…) jako nowoczesna dyscyplina powstała w latach 50-tych XX wieku, chociaż autorzy wypowiadający się na ten temat podawali różne konkretne daty, zwłaszcza, iż część z nich powołała się na pierwsze użycie terminu „information science”, drudzy – na zaakceptowanie tego terminu przez przedstawicieli adekwatnych grup zawodowych, jeszcze inni zaś – na pierwsze poważne badania” (Cisek 2002, s. 47-48) 22
  23. 23. Początki informatologii jako odrębnej dyscypliny naukowej – kilka dat [2] • Rok 1948 – Royal Society Scientific Information Conference, Londyn • Połowa lat 50. XX w. – Jason Farradane (Wielka Brytania) używa terminów information scientist (1953) oraz information science (1955) (Cisek 2002, s. 47-48) • Rok 1958 – w Wielkiej Brytanii powstaje Institute of Information Scientists (Cisek 2002, s. 47-48) • Rok 1958 – International Conference on Scientific Information, Waszyngton • Lata 1957 – 1966, eksperymenty w Cranfield, Wielka Brytania, badacz Cyril Cleverdon (Bawden; Robinson 2012, s. 43) 23
  24. 24. Wybrani twórcy informatologii (jako dyscypliny naukowej) na świecie • Pioneers of Information Science • Harold Borko, autor wczesnej, wpływowej definicji nauki o informacji (informatologii) • Borko, Harold (1968). Information science – what is it? American Documentation, Vol. 19. No. 1, p. 3-5. • Eugene Garfield, zob. także tutaj, w latach 50. i 60. XX w. • stworzył indeks cytowań, podwaliny dla bibliometrii i kierunków pokrewnych, • wymyślił current contents, • założył Institute for Scientific Information (ISI) (Filadelfia, USA) 24
  25. 25. Borko 1968, p. 3 „Information science is that discipline that investigates the properties and behavior of information, the forces governing the flow of information, and the means of processing information for optimum accessibility and usability. It is concerned with that body of knowledge relating to the origination, collection, organization, storage, retrieval, interpretation, transmission, transformation, and utilization of information. This includes the investigation of information representations in both natural and artificial systems, the use of codes for efficient message transmission, and the study of information processing devices and techniques such as computers and their programming systems. It is an interdisciplinary science derived from and related to such fields as mathematics, logic, linguistics, psychology, computer technology, operations research, the graphic arts, communications, library science, management, and other similar fields. It has both a pure science component, which inquires into the subject without regard to its application, and an applied science component, which develops services and products. If this definition seems complicated, it is because the subject matter is complex and multidimensional, and the definition is intended to be all-encompassing.” 25
  26. 26. Wybrani twórcy informatologii (jako dyscypliny naukowej) w Polsce [1] • Prekursorzy w latach 40. i 50. XX w. – Jan Muszkowski, Zygmunt Majewski, Tadeusz Zamoyski • Maria Dembowska (1965, 1974, 1991) • Dembowska, Maria (1965). Dokumentacja i informacja naukowa. Zarys problematyki i kierunki rozwoju. Warszawa: Wyd. SBP. • Dembowska, Maria (1974). Informatologia a naukoznawstwo. Aktualne Problemy Informacji i Dokumentacji, nr 6, s. 3-5. • Dembowska, Maria (1991). Nauka o informacji naukowej (informatologia). Organizacja i problematyka badań w Polsce. Warszawa: IINTE. 26
  27. 27. Wybrani twórcy informatologii (jako dyscypliny naukowej) w Polsce [2] • Wanda Pindlowa (1984, 1994) • Pindlowa, Wanda (1984). Kształcenie studentów jako użytkowników informacji naukowej. Z pogranicza informatologii i pedagogiki. Kraków: Uniwersytet Jagielloński, s. 25-72. • Pindlowa, Wanda (1994). Informetria w nauce o informacji. Metody i problemy. Kraków: Universitas. • Jerzy Ratajewski (1994) • Ratajewski, Jerzy (1994). Wybrane problemy metodologiczne informologii nauki (informacji naukowej). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. 27
  28. 28. O dziejach zarządzania informacją oraz genezie i rozwoju informatologii można przeczytać m.in. w: 1. Bawden, David; Robinson, Lyn (2012). Introduction to Information Science. London: Facet Publishing, p. 8-13, 19-35. 2. Buckland, Michael. History of Information Management. http://people.ischool.berkeley.edu/~buckland/history.html 3. Cisek, Sabina (2002). Filozoficzne aspekty informacji naukowej. Kraków: Wydawnictwo UJ, s. 47-52. 4. Dembowska, Maria (1991). Nauka o informacji naukowej (informatologia). Organizacja i problematyka badań w Polsce. Warszawa: IINTE, s. 27-46. 5. Information history. http://blog.hapke.de/information-history/ 6. Sosińska-Kalata, Barbara (2013). Obszary badań współczesnej informatologii (nauki o informacji). Zagadnienia Informacji Naukowej – Studia Informacyjne, nr 2, s. 9-41. 7. Sosińska-Kalata, Barbara (2015). Ewolucja koncepcji informatologii (nauki o informacji). W: Gondek, Elżbieta red. Teoretyczne zagadnienia bibliologii i informatologii. Studia i szkice. Katowice: Wydaw. Uniwersytetu Śląskiego, s. 115-137. 8. Ścibor, Eugeniusz red. Informacja naukowa w Polsce. Tradycja i współczesność. Olsztyn: Wydaw. WSP, s. 9-51. 9. Żmigrodzki, Zbigniew; Babik, Wiesław; Pietruch-Reizes, Diana red. (2006). Informacja naukowa. Rozwój – metody – organizacja. Warszawa: Wydaw. SBP, s. 17-100. 28
  29. 29. O Paulu Otlet oraz FID czytamy m.in. w: 1. Jarecka, Helena (1980). Z historii światowego ruchu dokumentacyjnego (od końca XIX w. do Światowego Kongresu Dokumentacji w Paryżu). Roczniki Biblioteczne, R. 24, z. 2, s. 197-217. 2. Sosińska-Kalata, Barbara (2010). Paula Otleta antycypacje nowoczesnej technologii informacyjnej. Praktyka i Teoria Informacji Naukowej i Technicznej PTINT, t. XVIII, nr 1, s. 3-20. http://www.ptin.org.pl/pelne_teksty/2010_1.pdf 3. Seweryn, Anna (2010). Paul Otlet (1868-1944) – klasyk i inspirator. Zarys biografii. Praktyka i Teoria Informacji Naukowej i Technicznej PTINT, t. XVIII, nr 1, s. 27-36. http://www.ptin.org.pl/pelne_teksty/2010_1.pdf 29
  30. 30. CO BADA INFORMATOLOGIA? Przedmiot, pole badawcze, problematyka badań 30
  31. 31. Informatologia = nauka o informacji Jaka informacja interesuje nas w informatologii? [1] Informacja (1) intencjonalna, (2) upubliczniona (uzewnętrzniona), (3) utrwalona (zapisana) (ang. recorded information), (4) w społeczeństwie 31
  32. 32. Informatologia = nauka o informacji Jaka informacja interesuje nas w informatologii? [2] • Informatologia jest nauką humanistyczną (lub społeczną), dlatego NIE badamy: • informacji w świecie roślin, zwierząt lub przyrody nieożywionej, • ani informacji pojmowanej totalnie, jako kategoria uniwersalna • niektórzy deklarują, że tak – ale takich dociekań się de facto nie prowadzi, zob. np. spór Marcii Bates i Birgera Hjorlanda • Bates, Marcia J. (2006). Fundamental Forms of Information. Journal of the American Society for Information Science and Technology, vol. 57, no. 8, p. 1033-1045. • Hjorland, Birger (2007). Information: Objective or Subjective/Situational? Journal of the American Society for Information Science and Technology, vol. 58, no. 10, p. 1448-1456. • Interesuje nas natomiast informacja jako ludzki wytwór (artefakt), funkcjonująca w społeczeństwie. 32
  33. 33. Informatologia = nauka o informacji Jaka informacja interesuje nas w informatologii? [3] • Informatologię interesuje informacja „bezprzymiotnikowa”, tzn. nieograniczona do jakichś dziedzin nauki czy życia społecznego, czyli NIE TYLKO informacja naukowa (w sensie o nauce, w nauce albo dla nauki), ale również normalizacyjna, patentowa, profesjonalna (biznesowa, europejska, techniczna itd.), a także – od połowy lat 90. XX wieku – informacja w życiu codziennym. • NIE badamy natomiast informacji masowej (tradycyjne mass media). 33
  34. 34. Co bada informatologia? Przedmiot badań 34
  35. 35. Czym są przedmiot badań i pole badacze jakiejś dyscypliny naukowej ? • Przedmiot badań dyscypliny naukowej = (1) fragment rzeczywistości (2) w jakimś aspekcie, widziany w pewnej perspektywie • Pole badań = dookreślony i uszczegółowiony przedmiot, obszar zainteresowań dyscypliny 35
  36. 36. Co bada informatologia? Przedmiot badań [1] • 7 różnych ujęć przedmiotu badań informatologii • Cisek, Sabina (2002). Filozoficzne aspekty informacji naukowej. Kraków: Wydaw. UJ, s. 52- 56. 36
  37. 37. Co bada informatologia? Przedmiot badań [2] • Przedmiotem badań jest przepływ informacji od źródła do użytkownika • Wanda Pindlowa (1984, s. 35-38): Przedmiotem dociekań nauki o informacji jest całość problematyki związanej z przepływem informacji od źródła do użytkownika, wykrywanie zakłóceń występujących na poszczególnych etapach tego procesu oraz wskazanie sposobów usunięcia tych zakłóceń. 37
  38. 38. Co bada informatologia? Przedmiot badań [3] • Przedmiotem badań jest szeroko rozumiana działalność informacyjna • Maria Dembowska (1991, s. 23-24): „Przedmiotem informatologii jest działalność naukowoinformacyjna, której zadanie polega – mówiąc najogólniej – na udostępnianiu wyników nauki lub osiągnięć praktyki w celu wykorzystywania tych zdobyczy do dalszego rozwoju nauki, kultury i gospodarki. Informatologia zajmuje się całokształtem zagadnień teoretycznych i praktycznych związanych z działalnością naukowoinformacyjną.” 38
  39. 39. Co bada informatologia? Przedmiot badań [4] • Przedmiotem badań jest świat zapisanej informacji wytworzonej przez człowieka • Marcia Bates: „Nauka o informacji ma odrębne uniwersum, które bada – świat zapisanej informacji wytworzonej przez człowieka. Możemy wyobrazić sobie wszystkie działania człowieka podejmowane w badaniu świata natury, świata społecznego, świata sztuki jako prowadzące do tworzenia jednostek informacyjnych – książek, artykułów, baz danych, plików komputerowych, etc. – a zatem do tworzenia czwartego uniwersum, uniwersum utrwalonej informacji. (...) Poza zapisem wyników badań naukowych, uniwersum utrwalonej informacji zawiera wiele innych rodzajów informacji – literaturę popularną, dokumentację biznesową, archiwa osobowe, muzykę, filmy, etc. i oczywiście wszystko to również w formacie elektronicznym. W skrócie, dokumentacyjne produkty ludzkiej działalności tworzą uniwersum wymagające badania, i badanie tego uniwersum – a także ludzi będących jego twórcami, przeszukujących je, wyszukujących w nim i wykorzystujących je – stanowi intelektualną domenę nauki o informacji” (Bates 1999, s. 1048, tłum. Sosińska- Kalata 2013, s. 23 ). 39
  40. 40. Co bada informatologia? Przedmiot badań [5], różny w zależności od koncepcji informatologii • Sześć koncepcji informatologii (nauki o informacji) • Zins, Chaim (2007b). Conceptions of Information Science. Journal of the American Society for Information Science and Technology vol. 58 nr 3, s. 335-350. http://www.success.co.il/is/zins_conceptsof_is.pdf • W polskim tłumaczeniu Sosińska-Kalata, Barbara (2013). Obszary badań współczesnej informatologii (nauki o informacji). Zagadnienia Informacji Naukowej – Studia Informacyjne, nr 2, s. 9-41. http://bbc.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=749&dirids=1 40
  41. 41. Co bada informatologia? Przedmiot badań [6] • Główną perspektywę nauki o informacji stanowi mediacja, pośredniczenie pomiędzy zgromadzonymi przez ludzkość zasobami informacji i wiedzy z jednej strony a ludźmi, użytkownikami, odbiorcami informacji z drugiej. • „Przedmiotem nauki o informacji były i są, najogólniej mówiąc, obiekty, procesy, zdarzenia i zjawiska informacyjne w społeczeństwie, w świecie człowieka, widziane w perspektywie pośredniczenia pomiędzy utrwalonymi zasobami informacji a ludźmi, którzy jej potrzebują.” (Cisek 2009) 41
  42. 42. Co bada informatologia? Przedmiot badań [7] • „Information science can be best understood as a field of study, with human recorded information as its concern, focusing on the components of the communication chain, studied through the perspective of domain analysis.” (Bawden; Robinson 2012) 42
  43. 43. Co bada informatologia? Mapa wiedzy, pole badawcze, problematyka, „wielkie pytania” 43
  44. 44. 44 Wanda Pindlowa 1984, s. 36
  45. 45. Problematyka informatologii – Maria Dembowska, 1991 • „W ramach nauki o informacji można wyodrębnić dwa główne zakresy badań: 1/ ogólne problemy działalności informacyjnej, bez względu na dziedzinę, z którą ta działalność jest związana; 2/ problemy dotyczące działalności informacyjnej w poszczególnych dziedzinach wiedzy. (...) Można wskazać trzy grupy problemów badawczych: 1/ problemy logiczno-lingwistyczne, związane z przetwarzaniem informacji pierwotnej w różne formy informacji pochodnej oraz z porządkowaniem informacji, 2/ problemy psychologiczno- socjologiczne, związane z recepcją informacji, 3/ problemy organizacyjno-techniczne, związane z działalnością informacyjną” (Dembowska 1991, s. 23-24) 45
  46. 46. Problematyka informatologii (przedstawiona w postaci mapy wiedzy) – Chaim Zins, 2007 • Zins, Chaim (2007d). Knowledge Map of Information Science. Journal of the American Society for Information Science and Technology, Vol. 58, No. 4, s. 526-535. http://www.success.co.il/is/zins_kmapof_is.pdf 46
  47. 47. Problematyka informatologii – Małgorzata Janiak, 2010 • Janiak, Małgorzata (2010). Informacja naukowa w Polsce na przełomie XX i XXI wieku. Dynamika zmian w świetle piśmiennictwa. Kraków: Wydaw. UJ. 47
  48. 48. Problematyka informatologii – David Bawden i Lyn Robinson, 2012, na podstawie struktury podręcznika Introduction to Information Science • Refleksja informatologii nad sobą samą, czym jest, związki z innymi dziedzinami itp. • Historia dokumentów i informacji • Filozofie i paradygmaty informatologii • Podstawowe pojęcia informatologii • Analiza domen • Organizacja informacji • Technologie informacyjne: tworzenie, rozpowszechnianie, wyszukiwanie • Informetria • Zachowania informacyjne • Komunikowanie informacji • Społeczeństwo informacyjne • Zarządzanie informacją • Kompetencje cyfrowe • Metodologia badań informatologicznych • Przyszłość nauk o informacji 48
  49. 49. Problematyka informatologii – Barbara Sosińska- Kalata, 2007, 2013, 2015 • Sosińska-Kalata, Barbara (2007). Współczesne oblicze nauki o informacji w Polsce i za granicą. W: Studia z informacji naukowej i dyscyplin pokrewnych. Prace dedykowane Profesor Barbarze Stefaniak. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, s. 93-119. • Sosińska-Kalata, Barbara (2013). Obszary badań współczesnej informatologii (nauki o informacji). Zagadnienia Informacji Naukowej – Studia Informacyjne, nr 2, s. 9-41. http://bbc.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=749&dirids=1 • Sosińska-Kalata, Barbara (2015). Ewolucja koncepcji informatologii (nauki o informacji). W: Gondek, Elżbieta red. Teoretyczne zagadnienia bibliologii i informatologii. Studia i szkice. Katowice: Wydaw. Uniwersytetu Śląskiego, s. 115-137. 49
  50. 50. „Wielkie pytania” informatologii – Marcia Bates, 1999 • „1) The physical question: What are the features and laws of the recorded-information universe? • 2) The social question: How do people relate to, seek, and use information? • 3) The design question: How can access to recorded information be made most rapid and effective?” Bates, Marcia J. (1999). The invisible substrate of information science. Journal of the American Society for Information Science, Vol. 50, No. 12, p. 1043-1050. 50
  51. 51. „Wielkie pytania” informatologii –Andrew Dillon, 2007 • „Andrew Dillon [2007] uważa, iż informatologia powinna uwolnić się od dominacji badań mniej lub bardziej stosowanych, związanych z systemami, usługami i produktami informacyjnymi. W zamian należy skupić się na tym, co jest w nauce w ogóle najważniejsze, to znaczy na sformułowaniu i n t e r e s u j ą c y c h pytań dotyczących badanego fragmentu rzeczywistości i poszukiwaniu na nie odpowiedzi. • Innymi słowy, nauka o informacji powinna być sterowana przez znaczące zagadnienia poznawcze, „wielkie pytania” – a nie przez problemy badawcze implikowane bezpośrednio lub pośrednio przez działalność informacyjną (praktykę) bądź rozwój i zastosowania technologii. Przykładem „wielkiego pytania” jest: co stanowi istotę informacji, jaka jest natura? Albo: jak zapewnić powszechny/globalny dostęp do informacji w nadchodzących dekadach?” (Cisek 2009, s. 54) 51
  52. 52. Badacze różnie opisują przedmiot i pole badawcze informatologii. Dlaczego? [1] • Po pierwsze, pośredniczenie w społecznym świecie informacji, które stanowi oś naszych rozważań, jest wieloaspektowe, ma wymiar edukacyjny, instytucjonalny, komunikacyjny, kulturowy, organizacyjny, polityczny, prawny, psychologiczny, społeczny, technologiczny (dzisiaj – głównie informatyczny), utylitarny. Różnie można też pojmować obiekty, procesy, zdarzenia i zjawiska informacyjne, nie tak łatwo sprecyzować czym są utrwalone zasoby informacyjne, a jeszcze trudniej – potrzeby i zachowania informacyjne. 52
  53. 53. Badacze różnie opisują przedmiot i pole badawcze informatologii. Dlaczego? [2] • Po drugie, nauka o informacji ze swej istoty integruje to co fizyczne/materialne (nośniki, technologia), psychiczne (użytkownicy informacji) oraz – idealne (informacja jako taka, wiedza ludzkości); co indywidualne i społeczne; subiektywne i obiektywne. Niełatwo to ująć w sformułowaniu przedmiotu badań. • Po trzecie, od lat istnieją różne koncepcje informatologii oraz paradygmaty w jej obrębie. 53
  54. 54. Z drugiej strony – w praktyce badawczej (a także organizacyjnej) informatolodzy mają efektywnie funkcjonującą, wspólną intuicję (pojęcie, zrozumienie) przedmiotu i pola badań uprawianej dyscypliny • Innymi słowy – wiemy kto jest informatologiem, w jakich czasopismach publikować i konferencjach uczestniczyć, do jakich stowarzyszeń należeć itd. • A co najważniejsze – w praktyce dobrze wiemy CO badać, co należy – a co nie do naszego pola badawczego, jakie zagadnienia można podejmować – a jakich nie. 54
  55. 55. MIEJSCE INFORMATOLOGII WE WSPÓŁCZESNYM SYSTEMIE NAUK Związki z innymi dyscyplinami oraz działalnością praktyczną 55
  56. 56. Trzy pytania 1) Jakiego typu nauką jest informatologia? Co z tego wynika? 2) Z jakimi innymi dyscyplinami jest powiązana i na czym te związki polegają? Przy okazji – na czym w ogóle mogą polegać związki między naukami i po co się nad tym zastanawiać? 3) Jaki jest stosunek informatologii do praktyki? • Ważne publikacje na ten temat • Bawden; Lyn 2012, p. 6-7 • Pindlowa 1984, s. 59-61 • Sosińska-Kalata 2007, s. 101-108 56
  57. 57. Jaką nauką jest informatologia? [1] • Ogół nauk dzielimy na aprioryczne (formalne, dedukcyjne) i empiryczne (realne) • Informatologia jest nauką empiryczną • więc nie zakładajmy zbyt wiele a priori • Na przykład, zamiast deklarować czym jest informacja albo jaki jest „jedynie słuszny” zakres tego pojęcia, lepiej zbadać empirycznie, jak informację rozumieją ludzie – jej użytkownicy Shenton, Andrew K.; Hayter, Susan (2006). Terminology deconstructed: Phenomenographic approaches to investigating the term “information”. Library and Information Science Research, Vol. 28, p. 563-578. 57
  58. 58. Jaką nauką jest informatologia? [2] • Nauki empiryczne dzielą się na dyscypliny humanistyczne, przyrodnicze, społeczne, techniczne albo ogólniej – na nauki o kulturze i nauki o naturze • Informatologia jest dyscypliną humanistyczną albo społeczną (w zależności od nomenklatury i podglądów), jedną z nauk o kulturze 58
  59. 59. Jaką nauką jest informatologia? [3] • Badania/nauki idiograficzne i nomotetyczne (nomologiczne) (Rickert) • nauki idiograficzne – poznanie i indywidualizujący opis jednostkowych przypadków, rzeczy, zdarzeń • nauki nomologiczne – formułowanie uogólnień, hipotez, praw dotyczących badanego fragmentu lub aspektu rzeczywistości • Informatologia? 59
  60. 60. Jaką nauką jest informatologia? [4] • Badania/nauki nomotetyczne i typologiczne (Oppenheim) • nauki nomotetyczne – formułowanie uogólnień, hipotez, praw dotyczących badanego fragmentu lub aspektu rzeczywistości • nauki typologiczne – ustalają typy i konstruują typologie badanych rzeczy/zdarzeń jednostkowych (Sosińska-Kalata 2002, s. 121) • Informatologia? • O podziale nauk – zob. Sosińska-Kalata, Barbara (2002). Klasyfikacja. Struktury organizacji wiedzy, piśmiennictwa i zasobów informacyjnych. Warszawa: Wydaw. SBP. 60
  61. 61. Związki informatologii z innymi dyscyplinami [1] • Na czym polegają, skąd się biorą, jaki charakter mają relacje pomiędzy różnymi dyscyplinami naukowymi? • Interdyscyplinarność, multidyscyplinarność informatologii • (Woźniak-Kasperek 2015, s. 144-146) • Zob. też Sosińska-Kalata, Barbara (2002). Klasyfikacja. Struktury organizacji wiedzy, piśmiennictwa i zasobów informacyjnych. Warszawa: Wydaw. SBP, s. 145. • Informatologia wiąże się ze wszystkimi dziedzinami nauki, działalności profesjonalnej, życia codziennego i społecznego. Dlaczego? 61
  62. 62. 62 Związki informatologii z innymi dyscyplinami [2] (Pindlowa 1984, s. 60)
  63. 63. Związki informatologii z innymi dyscyplinami [3], na podstawie (Bawden; Robinson 2012), z modyfikacjami • Nauki dotyczące kolekcji (zbiorów dokumentów), sektor GLAM (galleries, libraries, archives, museums) – m.in. archiwistyka, bibliotekoznawstwo • Nauki dotyczące technologii informacyjnej – informatyka • Nauki o komunikacji – dziennikarstwo, edytorstwo, media • Nauki o zarządzaniu – m.in. w odniesieniu do business intelligence, zarządzania wiedzą • Nauki pedagogiczne – m.in. w zakresie information literacy • Nauki społeczne, m.in. w odniesieniu do zagadnień społeczeństwa informacyjnego i social informatics, a także w zakresie metodologii badań 63
  64. 64. Związki informatologii z praktyką • Nauki podstawowe i stosowane • Badania a praktyka (działalność informacyjna, zarządzanie informacją) • Informatologia? • Zob. Pulikowski, Arkadiusz (2013). Metodologia badań w nauce o informacji – brakujący element. 64
  65. 65. WSPÓŁCZESNE KIERUNKI, NURTY I OBSZARY BADAŃ INFORMATOLOGII Charakterystyka ogólna, wybrane kierunki 65
  66. 66. Kierunki badań • Co to jest kierunek badań? • Spójny zespół zagadnień, tworzący pewną całość, rozwijający się w ramach danej dyscypliny naukowej • Jak konstytuują się kierunki badań? Co jest / może być ich „ośrodkiem krystalizacji”? • obiekt zainteresowań, problem badawczy, przedmiot dociekań, np. architektura informacji, ekologia informacji • metoda, np. informetria, webometria (metody matematyczne) • założenia podstawowe, w tym filozoficzne, np. nurt kognitywny 66
  67. 67. Przykłady kierunków (nurtów) badań w informatologii i na jej „styku” z innymi dyscyplinami • Analiza domen (Domain analysis) • Architektura informacji • Ekologia informacji • Ekonomika informacji • Filozoficzne aspekty informatologii • Humanistyka cyfrowa • Indywidualne zarządzanie informacją (Personal Information Management PIM) • Infobrokering • Information literacy • Information behavior (zachowania informacyjne) • Informetria, webometria, cybermetria • Kognitywizm • Organizacja wiedzy (Knowledge organization) • Refleksja meta-naukowa (meta-teoretyczna) nad informatologią • Social informatics 67
  68. 68. Filozoficzne aspekty informatologii • Na ten temat m.in.: • Bawden, David; Robinson, Lyn (2012). Introduction to Information Science. London: Facet Publishing, p. 37-61. • Cisek, Sabina (2002). Filozoficzne aspekty informacji naukowej. Kraków: Wydawnictwo UJ. • Furner, Jonathan (2010). Philosophy and Information Studies. Annual Review of Information Science and Technology, Vol. 44, p. 161-200. • Journal of Documentation (2005). Special Issue: LIS and the philosophy of science, Vol. 61, No. 1. 68
  69. 69. Filozoficzne aspekty informatologii Koncepcja 3 światów Poppera • Cisek, Sabina (2002). Filozoficzne aspekty informacji naukowej. Kraków: Wydawnictwo UJ, s. 84-90. • Stanula, Małgorzata (2001). Informacja, język i wiedza w ujęciu Karla R. Poppera. Zagadnienia Informacji Naukowej, nr 1, s. 3-16. 69
  70. 70. Nurt kognitywny (the cognitive perspective) w informatologii [1] • „Perspektywę kognitywną w informacji naukowej można ująć (…) następująco: należy zbadać jak ludzie myślą, jakie są ich struktury wiedzy, tj. wiedza o świecie, temacie (domenie), zadaniu, źródłach informacji (…) oraz procesy poznawcze, tj. uczenie się, pamiętanie, rozumienie, rozwiązywanie problemów, podejmowanie decyzji, wyobrażanie sobie etc. – w kontekście zachowań informacyjnych (…), następnie zaś – odzwierciedlić te regularności w budowie systemów informacyjno-wyszukiwawczych. Zatem – w paradygmacie kognitywnym (…) to nie użytkownik ma się dostosować do sposobu organizacji i „myślenia” systemu, lecz odwrotnie – system informacyjno- wyszukiwawczy buduje się tak, by „pasował” do struktur, procesów kognitywnych oraz potrzeb i zachowań informacyjnych człowieka (…).” (Cisek 2002, s. 104) 70
  71. 71. Nurt kognitywny (the cognitive perspective) w informatologii [2] • „Ujęcie kognitywne opiera się w zasadzie na psychologii kognitywnej oraz metodach badawczych nauk społecznych (…). Kładzie nacisk na użytkownika indywidualnego, jego struktury wiedzy i sposoby przetwarzania informacji, elementy subiektywne, aspekty psychologiczne oraz interakcje w procesach wyszukiwania informacji (człowiek – maszyna, użytkownik – system, użytkownik – pośrednik etc.).” (Cisek 2002, s. 109) 71
  72. 72. Nurt kognitywny (the cognitive perspective) w informatologii [3] • Umowny początek – rok 1977, International Workshop on the Cognitive Viewpoint w Gandawie (Belgia) (Belkin 1990) • Kierunek szczególnie wpływowy w latach 80. i 90. XX wieku • Krytykowany w latach 90. XX w. za zbyt daleko idący indywidualizm • „Indywidualistyczne nastawienie nurtu kognitywnego doczekało się krytyki w literaturze przedmiotu (…), również jego przedstawiciele przyznawali, że część problematyki badawczej nauki o informacji wymyka się instrumentom kognitywnym (np. zachowania informacyjne grup społecznych), a domaga się zastosowania spojrzenia o proweniencji socjologicznej” (Cisek 2002, s. 109) • W XXI wieku także istnieje, obecnie często w postaci socjo- kognitywizmu 72
  73. 73. Nurt kognitywny (the cognitive perspective) w informatologii [4] • Najważniejsi badacze • na świecie – Nicholas Belkin, Bertram C. Brookes, Peter Ingwersen • w Polsce • Próchnicka, Maria (1991). Informacja a umysł. Kraków: Universitas. • Woźniak, Jadwiga (1997). Kognitywizm w informacji. Zagadnienia Informacji Naukowej nr 2, s. 3-16. • Sosińska-Kalata, Barbara (1999). Modele organizacji wiedzy w systemach wyszukiwania informacji o dokumentach. Warszawa: Wydaw. SBP. 73
  74. 74. Refleksja meta-naukowa (meta-teoretyczna) nad informatologią • O refleksji meta-teoretycznej nad nauką o informacji w XXI wieku, jej kierunkach i przyczynach można przeczytać m.in. w (Cisek 2009) http://eprints.rclis.org/11098/1/Cisek_in_na_swiecie_eng.pdf • Wybrane polskie publikacje meta-teoretyczne dotyczące informatologii jako nauki (w porządku chronologicznym) • (Dembowska 1965, 1991), (Leska; Leski 1972), (Górski 1977), (Pindlowa 1984; 1994, wybrane fragmenty), (Ratajewski 1994), (Ścibor red. 1998), (Cisek 2002; 2009), (Janiak 2010), (Sosińska-Kalata 2007; 2013; 2015) 74
  75. 75. METODOLOGIA INFORMATOLOGII Charakterystyka ogólna. Główne paradygmaty i metodologie informatologii. Wybrane metody. 75
  76. 76. Co to jest metodologia? (Znaczenie przyjęte na potrzeby naszych zajęć) • Metodologia jest to sposób poznawania świata akceptowany w danej dyscyplinie (dziedzinie) naukowej i obejmujący m.in.: • podstawy meta-teoretyczne (paradygmaty, wartości, założenia explicite i implicite), • strategie badawcze, • metody badawcze, • techniki gromadzenia danych empirycznych (materiału empirycznego), • techniki analizy zgromadzonych danych empirycznych, • standardy tworzenia interpretacji, kategoryzacji, uogólnień, modeli i teorii, • formy prezentacji wyników, • reguły uzasadniania oraz zapewniania rzetelności i intersubiektywnej sprawdzalności badań. 76
  77. 77. Co to jest metoda (naukowa)? [1] • Metoda = sposób postępowania – • określony przez pewne dyrektywy, reguły, wytyczne • powtarzalny, systematyczny, • stosowany celowo i świadomie, • zawierający element normatywny, wartościujący (jak należy postępować) • Metoda = „określony, powtarzalny i wyuczalny sposób – schemat lub wzór – postępowania, świadomie skierowanego na realizację pewnego celu poprzez dobór środków odpowiednich do tego celu” • Nowak, Stefan (1985). Metodologia badań społecznych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwa Naukowe, s. 19. 77
  78. 78. Co to jest metoda (naukowa)? [2] • Metoda naukowa = „sam tok operacji przy stawianiu zagadnień, ich rozwiązywaniu oraz uzasadnianiu i systematyzowaniu odpowiedzi, bądź także zespół założeń przyjętych jako ramy lub wytyczne badania (…), bądź wreszcie ogół czynności i środków zastosowanych do sprawnego osiągnięcia rezultatów badania” • Kamiński, Stanisław (1992). Nauka i metoda. Pojęcie nauki i klasyfikacja nauk. Wydanie IV poprawione. Lublin: KUL, s. 202. • Metody danej nauki = „ogólnie pojmowane schematy poszczególnych czynności badawczych – bądź faktycznie stosowane w jakiejś nauce, bądź w niej zalecane” • Nowak, Stefan (1985). Metodologia badań społecznych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwa Naukowe, s. 21. 78
  79. 79. Etapy procesu badawczego [1] • 1. Sformułowanie problemu badawczego • Skąd czerpiemy pomysły na temat tego co można, należy lub warto zbadać? Jak sprawdzamy jaki jest stan badań, czyli czy dane zagadnienie jest już zbadane czy nie, i ewentualnie w jakim zakresie? • Metoda analizy i krytyki piśmiennictwa 79
  80. 80. Etapy procesu badawczego [2] • 2. Konceptualizacja i operacjonalizacja • doprecyzowanie, często także zawężenie problemu badawczego, w tym wskazanie znaczenia używanych terminów, przełożenie problemu na konkretne pytania badawcze, na które da się odpowiedzieć i wiemy w jaki sposób poszukiwać odpowiedzi, ewentualnie także wybór wskaźników, • konceptualizacja i operacjonalizacja pojęć, "przełożenie" nieobserwowalnych pojęć teoretycznych na ich obserwowalne aspekty, elementy i wskaźniki, • wybór podejścia, strategii badawczej (badania przed teorią = podejście indukcyjne lub teoria przed badaniami = podejście hipotetyczno- dedukcyjne) oraz metodologii (ilościowa, jakościowa lub mieszana), • wybór metod, technik, instrumentów badawczych, • wybór wycinka rzeczywistości, "terenu" lub obiektów do zbadania (ang. sampling) 80
  81. 81. Etapy procesu badawczego [3] • Sposoby doboru próby (grupy badanych obiektów, respondentów, zjawisk): • dobór celowy, teoretyczny (w metodologii jakościowej) • dobór losowy (w metodologii ilościowej) • samodobór respondentów • próba dogodna, wygodna (ang. convenience sample) 81
  82. 82. Etapy procesu badawczego [4] 3. Gromadzenie danych empirycznych, źródła materiału empirycznego • dane empiryczne niewywołane (zastane), np. pochodzące z istniejących dokumentów, • dane empiryczne wywołane, np. pochodzące z ankiet, eksperymentów, wywiadów 82
  83. 83. Etapy procesu badawczego [5] • Możliwe źródła danych empirycznych: • ankieta, • dokumenty (piśmiennicze, multimedialne, wizualne), już istniejące lub powstałe na prośbę badacza, oficjalne i nie (blogi, dzienniki, eseje, listy, ogłoszenia, pamiętniki, regulaminy, serwisy WWW, wideo-pamiętniki, wpisy na forach i portalach społecznościowych, zarządzenia itp.), • dyskusja grupowa, zogniskowany wywiad grupowy (fokus), • eksperyment, • obserwacja w wielu wariantach (auto-obserwacja, etnograficzna, naturalistyczna, shadowing, uczestnicząca i nieuczestnicząca), • wywiad indywidualny (częściowo ustrukturyzowany, jakościowy, pogłębiony, narracyjny, Sense-Makingi in.), • inne, np. think aloud technique (protokół głośnego myślenia, technika głośnego myślenia) 83
  84. 84. Etapy procesu badawczego [6] • 4. Analiza zgromadzonego materiału, danych empirycznych • Wybór i zastosowanie perspektywy analitycznej, ram pojęciowych, teoretycznych • Wybór i zastosowanie konkretnej techniki analizy danych, jak: • analiza dokumentów, • analiza fenomenograficzna, • analiza indukcyjna, • analiza statystyczna, • analiza tematyczna, • analiza wg teorii ugruntowanej, • ciągła analiza porównawcza (metoda permanentnego porównywania, ang. constant comparative analysis), • (semantyczna) analiza treści (ang. content analysis), • tworzenie map pojęciowych (ang. concept mapping) i inne. 84
  85. 85. Etapy procesu badawczego [7] • 5. Wyniki badania • Są tu różne możliwości w zależności od celu i typu prowadzonych badań, m.in. • potwierdzenie albo obalenie hipotezy, • rozwiązanie problemu praktycznego, np. w badaniach w działaniu, • stworzenie bogatego, gęstego, „rozumiejącego” opisu, narracji, dotyczących konkretnych osób, przypadków, zdarzeń, • uchwycenie jakiejś prawidłowości, elementu porządku w świecie, stworzenie generalizacji (uogólnienia), np. kategoryzacji, koncepcji, modelu, prawa, teorii, typologii, • zaprojektowanie czegoś, np. systemu zarządzania informacją. • 6. Wnioski • teoretyczne i praktyczne 85
  86. 86. Etapy procesu badawczego [8] • Proces badawczy ma też aspekty organizacyjne, np. uzyskanie finansowania, uzyskanie zgody badanych, uzyskanie zgody kierownictwa placówki, w której chcemy prowadzić badania, zaplanowanie kto, kiedy i co będzie robił itd. 86
  87. 87. Polskie publikacje „ogólnometodologiczne” z zakresu informatologii • Krochmalska, Jadwiga (2004). Przegląd publikacji na temat metod badań stosowanych w nauce o książce, bibliotece i informacji naukowej (w kontekście ostatniej książki Jerzego Ratajewskiego). W: W kręgu książki, biblioteki i informacji naukowej. Pod red. Krystyny Heskiej-Kwaśniewicz. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, s. 95-116. • Ratajewski, Jerzy (1994). Wybrane problemy metodologiczne informologii nauki (informacji naukowej). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. • Ścibor, Eugeniusz (1976). Przegląd metod badawczych stosowanych w nauce o informacji. W: Metodologia bibliotekoznawstwa i nauki o informacji naukowej. Pod red. Stanisława Kubiaka. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM w Poznaniu, s. 97-101. 87
  88. 88. Wybrane zagraniczne publikacje „ogólnometodologiczne” z zakresu informatologii • Chu, Heting (2015). Research methods in library and information science: A content analysis. Library and Information Science Research, Vol. 37, p. 36-41. • Library and Information Research, Vol 36, No 112 (2012). Research methodology in library and information studies (LIS). http://www.lirgjournal.org.uk/lir/ojs/index.php/lir/issue/view/63 • Lipu, Suzanne; Williamson, Kirsty; Lloyd, Annemaree red. (2007). Exploring methods in information literacy research. Wagga Wagga, N.S.W.: Centre for Information Studies, Charles Sturt University. • Pickard, Alison Jane (2013). Research Methods in Information. 2nd edition. London: Facet Publishing. 88
  89. 89. Sytuacja metodologiczna informatologii jest skomplikowana. Dlaczego? [1]  Ze względu na specyfikę przedmiotu i pola badawczego informatologii  W obszarze zainteresowań informatologii znajdują się obiekty o różnym statusie ontologicznym i epistemologicznym (zob. koncepcja trzech światów Poppera – zastosowanie w informatologii), tzn. inaczej istnieją i przypuszczanie inaczej trzeba je badać 89
  90. 90. Sytuacja metodologiczna informatologii jest skomplikowana. Dlaczego? [2]  Ze względu na „spory paradygmatyczne”  W informatologii istnieją dwa główne paradygmaty  tzw. pozytywistyczny, zorientowany na systemy, zasoby i źródła informacji, porządkowanie, reprezentowanie i wyszukiwanie ich zawartości,  tzw. humanistyczny, zorientowany na człowieka w świecie informacji, użytkownika i jego zachowania (Cisek 2002, s. 69-82) 90
  91. 91. Sytuacja metodologiczna informatologii jest skomplikowana [3]  Ze względu na charakter i rodzaje związków z innymi naukami oraz multidyscyplinarność  Dodatkowo – „Questions drive methods, and define the field” (Dillon 2007), czyli – należy zacząć od sformułowania „wielkich pytań” dla informatologii – a metody badań są wobec nich wtórne 91
  92. 92. Podstawy filozoficzne i paradygmaty badań informatologicznych wg (Bawden; Robinson 2012, s. 37-61) • 3 koncepcje filozoficzne – realizm, konstruktywizm, teoria krytyczna • 3 paradygmaty – systemowy, kognitywny, socjo-kognitywny 92
  93. 93. Trzy metodologie (strategie badań) w informatologii – ilościowa, jakościowa i mieszana  Cisek, Sabina (2014). Analiza danych jakościowych we współczesnej informatologii. W: Sosińska-Kalata, Barbara (red.). Nauka o informacji w okresie zmian. Warszawa: Wydaw. SBP, s. 79-88.  Cisek, Sabina (2013). Metodologia jakościowa we współczesnej informatologii. Wybrane aspekty. Przegląd Biblioteczny t. 81, z. 3, s. 299-310.  Cisek, Sabina (2010). Metodologia mieszana w badaniach nauki o informacji i bibliotekoznawstwa. W: Kocójowa, Maria (red.). Biblioteki, informacja, książka: interdyscyplinarne badania i praktyka w 21. wieku. [CD-ROM]. Kraków: Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa UJ. http://hdl.handle.net/10760/15393 93
  94. 94. Wybrane metody w informatologii [1]  Badanie w działaniu (Action research)  Wilson, Tom D. (1982). Nowy paradygmat badań w dziedzinie informacji naukowej: badanie przez działanie. Zagadnienia Informacji Naukowej nr 1 (40), s. 57-74. Dostęp także w Bibliologicznej Bibliotece Cyfrowej http://bbc.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=161&dirids=1  Metoda analizy i krytyki piśmiennictwa (Critical literature review)  Cisek, Sabina (2010). Metoda analizy i krytyki piśmiennictwa w nauce o informacji i bibliotekoznawstwie w XXI wieku. Przegląd Biblioteczny, R. 78 nr 3, s. 273-284. 94
  95. 95. Wybrane metody w informatologii [2]  Metoda delficka (Delphi method)  Cisek, Sabina (2009). Metoda delficka w badaniach nauki o informacji i bibliotekoznawstwa w XXI wieku. Zagadnienia Informacji Naukowej nr 1 (93), s. 25-32.  Metoda etnograficzna (Ethnography)  Kruszewski, Tomasz (2008). Etnografia i jej wybrane zastosowania w badaniach bibliologicznych. Przegląd Biblioteczny, R. 76 z. 3, s. 405- 417. Dostęp także w Bibliologicznej Bibliotece Cyfrowej http://bbc.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=445 95
  96. 96. Wybrane metody w informatologii [3]  Metoda informetryczna i pokrewne  Biblioteka Uniwersytetu Śląskiego – Bibliometria  Nowak, Piotr (2006). Bibliometria. Webometria. Podstawy. Wybrane zastosowania. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM w Poznaniu.  Pindlowa, Wanda (1994). Informetria w nauce o informacji. Metody i problemy. Kraków: Universitas.  Skalska-Zlat, Marta (2004). Cybermetria, netometria, webometria – nowe pojęcia i zadania informetrii. W: Przestrzeń informacji i komunikacji społecznej. Kraków: Wydawnictwo UJ, s. 159-168.  publikacje prof. Barbary Stefaniak 96
  97. 97. Wybrane metody w informatologii [4]  Metoda Sense-Making  Cisek, Sabina (2008). Badanie zachowań informacyjnych użytkowników bibliotek: metodologia Sense-Making [Research on Information Behavior of Library Users: Sense-Making Methodology]. W: Kocójowa, M. (red.). Biblioteka: klucz do sukcesu użytkowników. [CD-ROM]. Kraków: Instytut INiB UJ. 97
  98. 98. Wybrane metody w informatologii [5]  Metoda teorii ugruntowanej (Grounded theory)  Cisek, Sabina (2007). Teoria ugruntowana w nauce o informacji – wybrane aspekty. W: Próchnicka, Maria; Korycińska-Huras, Agnieszka (red.). Między przeszłością a przyszłością. Książka, biblioteka, informacja naukowa – funkcje społeczne na przestrzeni dziejów. Kraków: Wydaw. UJ, s. 233-239.  Wiorogórska, Zuzanna (2012). Teoria ugruntowana i jej wybrane zastosowania w badaniach z zakresu informacji naukowej i bibliotekoznawstwa. Przegląd Biblioteczny R. 80, nr 1. 98
  99. 99. Wybrane metody w informatologii [6]  Metoda (technika) zdarzeń (incydentów) krytycznych (CIT, Critical Incident Technique)  Cisek, Sabina (2015). Metoda zdarzeń krytycznych w informatologicznych badaniach zachowań informacyjnych w XXI wieku.  Cisek, Sabina (2015). Technika zdarzen krytycznych w badaniach Information Literacy w XXI wieku. 99
  100. 100. Wybrane metody w informatologii [7]  Studium przypadku (Case study)  Cisek, Sabina; Próchnicka, Maria (2011). Metoda studium przypadku (case study) w badaniach kultury informacyjnej (Information Literacy) na przykładzie projektu EMPATIC.  Głowacka, Ewa (1986). Metoda "case study" w badaniach i dydaktyce bibliotekoznawstwa i informacji naukowej. Przegląd Biblioteczny 1986 z. 1, s. 25-32. Dostęp także w Bibliologicznej Bibliotece Cyfrowej http://bbc.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=336&dirids=1 100
  101. 101. BIBLIOGRAFIA Publikacje w językach polskim i angielskim, w tym – starsze, o znaczeniu głównie historycznym, poświęcone informatologii jako dyscyplinie naukowej 101
  102. 102. Bibliografia 1 • Bawden, David; Robinson, Lyn (2012). Introduction to Information Science. London: Facet Publishing. • Bates, Marcia J. (1999). The invisible substrate of information science. Journal of the American Society for Information Science, Vol. 50, No. 12, p. 1043-1050. • Borko, Harold (1968). Information science – what is it? American Documentation, Vol. 19. No. 1, p. 3-5. • Cisek, Sabina (2002). Filozoficzne aspekty informacji naukowej. Kraków: Wydawnictwo UJ. • Cisek, Sabina (2009). Nauka o informacji na świecie w XXI wieku: badania metanaukowe. W: Od książki dawnej do biblioteki wirtualnej. Przeobrażenia bibliologii polskiej. Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, s. 47-56. http://hdl.handle.net/10760/11098 • Dembowska, Maria (1965). Dokumentacja i informacja naukowa. Zarys problematyki i kierunki rozwoju. Warszawa: Wyd. SBP. • Dembowska, Maria (1991). Nauka o informacji naukowej (informatologia). Organizacja i problematyka badań w Polsce. Warszawa: IINTE. • Dillon, Andrew (2007). LIS as a Research Domain: Problems and Prospects. Information Research vol. 12 nr 4. http://InformationR.net/ir/12-4/colis/colis03.html • Górski, Adam (1977). Informacja naukowa, jej obiekt i pole badawcze. Aktualne Problemy Informacji i Dokumentacji, t. 22, nr 4, s. 27-29. • Janiak, Małgorzata (2010). Informacja naukowa w Polsce na przełomie XX i XXI wieku. Dynamika zmian w świetle piśmiennictwa. Kraków: Wydaw. UJ. 102
  103. 103. Bibliografia 2 • Leska, Maria; Leski, Kazimierz (1972). Informacja naukowa jako dziedzina wiedzy. Zagadnienia Informacji Naukowej nr 1, s. 7-28. • Majewski, Zygmunt (1976). Dokumentacja – informacja naukowa – informatologia. Aktualne Problemy Informacji i Dokumentacji t. 21 nr 3, s. 6-7. • Pindlowa, Wanda (1984). Kształcenie studentów jako użytkowników informacji naukowej. Z pogranicza informatologii i pedagogiki. Kraków: Uniwersytet Jagielloński, s. 25-72. • Piróg, Wojciech (1977). Zagadnienia informacji i dokumentacji naukowej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. • Ratajewski, Jerzy (1994). Wybrane problemy metodologiczne informologii nauki (informacji naukowej). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. • Sapa, Remigiusz (2007). Wybrane aspekty komunikacji naukowej w informacji naukowej i bibliotekoznawstwie w Polsce. Zagadnienia Naukoznawstwa nr 1 (171), s. 91-106. • Sapa, Remigiusz (2009). Metodologia badań obszaru pośredniczenia w komunikacji naukowej z perspektywy nauki o informacji. Kraków: Wydaw. UJ, s. 20-27. • Sosińska-Kalata, Barbara (2007). Współczesne oblicze nauki o informacji w Polsce i za granicą. W: Studia z informacji naukowej i dyscyplin pokrewnych. Prace dedykowane Profesor Barbarze Stefaniak. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, s. 93-119. • Sosińska-Kalata, Barbara (2013). Obszary badań współczesnej informatologii (nauki o informacji). Zagadnienia Informacji Naukowej – Studia Informacyjne, nr 2, s. 9-41. 103
  104. 104. Bibliografia 3 • Sosińska-Kalata, Barbara (2015). Ewolucja koncepcji informatologii (nauki o informacji). W: Gondek, Elżbieta red. Teoretyczne zagadnienia bibliologii i informatologii. Studia i szkice. Katowice: Wydaw. Uniwersytetu Śląskiego, s. 115-137. • Ścibor, Eugeniusz red. (1998). Informacja naukowa w Polsce: tradycja i współczesność. Olsztyn: Wyższa Szkoła Pedagogiczna. • Woźniak-Kasperek, Jadwiga (2015). Z głównych problemów samoświadomości informatologii. W: Gondek, Elżbieta red. Teoretyczne zagadnienia bibliologii i informatologii. Studia i szkice. Katowice: Wydaw. Uniwersytetu Śląskiego, s. 139-157. • Zins, Chaim (2007a). Classification Schemes of Information Science: Twenty-Eight Scholars Map the Field. Journal of the American Society for Information Science and Technology, Vol. 58, No. 5, s. 645-672. • Zins, Chaim (2007b). Conceptions of Information Science. Journal of the American Society for Information Science and Technology, Vol. 58, No. 3, s. 335-350. • Zins, Chaim (2007c). Conceptual Approaches for Defining Data, Information, and Knowledge. Journal of the American Society for Information Science and Technology, Vol., 58 No. 4, s. 479- 493. • Zins, Chaim (2007d). Knowledge Map of Information Science. Journal of the American Society for Information Science and Technology, Vol. 58, No. 4, s. 526-535. • Żmigrodzki, Zbigniew; Babik, Wiesław; Pietruch-Reizes, Diana red. (2006). Informacja naukowa. Rozwój – metody – organizacja. Warszawa: Wydaw. SBP. 104

×