S.75: Od masowej komunikacji marketingowej po personalizację w e-marketingu

8,841 views

Published on

Od masowej komunikacji marketingowej po personalizację w e-marketingu >> Celem komunikacji marketingowej jest sprzedaż oraz budowanie długotrwałych relacji pomiędzy przedsiębiorstwem a klientem. Służą do tego różnorakie narzędzia. Ewolucja komunikacji marketingowej i rozwój mediów umożliwiły zaawansowaną personalizację przekazów w czasie rzeczywistym. Personalizacja jest obecnie jednym z dominujących trendów w e-marketingu. Internet oferuje wiele efektywnych form indywidualizacji przekazów i produktów, co może pomóc przedsiębiorstwu stać się bardziej konkurencyjnym. Opracowanie przybliża ideę i narzędzia personalizacji, szczególnie w odniesieniu do środowiska internetowego.

Published in: Business, Education, Technology
0 Comments
2 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
8,841
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
47
Comments
0
Likes
2
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

S.75: Od masowej komunikacji marketingowej po personalizację w e-marketingu

  1. 1. 3 Od redakcji 3 Aktualności metody, formy i programy kształcenia 4 Wyniki w nauce a postrzeganie i praktykowanie dzielenia się wiedzą wśród uczniów i studentów Krzysztof Leja, Sabina Stasiak 12 Instytucjonalne formy wspierania przedsiębiorczości akademickiej w Polsce Anita Richert-Kaźmierska 16 Gdzie to społeczeństwo informacyjne? – recenzja Bogdan Stefanowicz 17 Uwarunkowania i czynniki wpływające na sukces projektu Waldemar Walczak 25 Programy rozwojowe realizowane w ramach polityki zarządzania talentami w organizacji jako sposób na pozyskanie utalentowanych absolwentów Edyta Kłosiewicz e-edukacja w kraju 32 E-nauczanie chemii na Wydziale Chemicznym Politechniki Wrocławskiej Piotr Wojciechowski 36 Platforma OLAT jako narzędzie zdalnej edukacji – cz. II Ewa Palka 43 Nowe wyzwania edukacyjne implikowane rozwojem technologii informacyjnej – relacja z konferencji Maria Zając 45 Project-Based e-Learning – propozycja nowego modelu e-kształcenia Piotr Kopciał zarządzanie wiedzą 51 Zarządzanie wiedzą międzykulturową Jacek Miroński 59 Wiedzochłonne organizacje Paweł Krzyworzeka 63 Wiedza w paczce Z Bożeną Skibicką rozmawia Beata Mierzejewska kształcenie ustawiczne 67 Wspólna taksonomia kompetencji oraz zawodów jako instrument wspomagający funkcjonowanie systemów kształcenia oraz rynków pracy Anna Marszałek 73 E-learning w programie Leonardo da Vinci – relacja z seminarium Maria Zając e-biznes 75 Od masowej komunikacji marketingowej po personalizację w e-marketingu Natalia Szwarc e-edukacja na świecie 82 Online Education in Higher Education. What Factors Facilitate and Inhibit It? Faye L. Lesht, Deborah L. Windes
  2. 2. Od redakcji Szanowni Czytelnicy „e-mentora”, Z przyjemnością przedstawiam czerwcowe, ostatnie przed letnią przerwą, wydanie pisma. Na łamach numeru prezentowany jest szereg istotnych zagadnień. Dużo uwagi poświęcono problematyce zarządzania i dzielenia się wiedzą, rozwoju kształcenia ustawicznego oraz dotyczącej procesów organizacji i kierowania. Tradycyjnie odpowiednie miejsce zarezerwowano też dla tematów związanych z e-learningiem. Warte polecenia jest niewątpliwie opracowanie poświęcone wyzwaniom stojącym przed polskimi muzeami i ich transformacji w placówki, w których wykorzystuje się nowoczesne rozwiązania wystawiennicze. Jest to temat istotny, a wyniki ewolucji w tym obszarze mogą mieć powszechny i złożony wpływ na kształtowanie postaw w społeczeństwie. Choć koniec roku akademickiego skłania raczej do wakacyjnych lektur, w tym miejscu raz jeszcze chciał- bym zachęcić do sięgnięcia po niedawno wydaną publikację pt. E-learning w szkolnictwie wyższym – potencjał i wykorzystanie. Nawiązuje ona treścią do zagadnień omawianych podczas ostatniej edycji konferencji Rozwój e-edukacji w ekonomicznym szkolnictwie wyższym, organizowanej co roku przez Fundację Promocji i Akredytacji Kierunków Ekonomicznych wraz z Akademią Ekonomiczną w Katowicach, Uniwersytetami Ekonomicznymi w Krakowie, Poznaniu i we Wrocławiu oraz Szkołą Główną Handlową w Warszawie. Publikacja jest dostępna m.in. w internecie, na stronie e-edukacja.net. Marcin Dąbrowski redaktor naczelny Aktualności PAP: Wirtualne korepetycje z matematyki Niemal 6 tysięcy uczniów szkół ponadgimnazjalnych ma szansę wziąć udział w bezpłatnym internetowym kursie wyrów- nawczym „Matematyka Reaktywacja”. Jego organizatorem jest Politechnika Wrocławska. Dla szkół, które zgłoszą się na kurs jako pierwsze, przewidziano nagrody. GW: Dziennikarz w szkole 2.0 Akcja „Gazety”: 26 dziennikarzy w całej Polsce wraca (jako uczniowie) do swoich szkół, by zobaczyć, jak nauczyciele i uczniowie radzą sobie w epoce komputerów, telefonów komórkowych, internetu. Sprawdzą, co się w nich zmieniło po dziesięciu, a czasem nawet 30 latach. Opowiadają o tym doświadczeniu na specjalnym blogu: http://szkola20.blox.pl. Interaktywnie.com: Wikipedia będzie drukować książki. Zyska czy straci? Marzyłeś kiedyś o profesjonalnie wydrukowanej Wikipedii? Od dziś to możliwe. Angielscy użytkownicy największej wir- tualnej encyklopedii zyskali właśnie możliwość tworzenia własnych książek na bazie treści wybranych artykułów. PAP: Słuchacze audiobooków to zamożni, wykształceni mieszkańcy miast Użytkownicy książek audio to najczęściej wykształceni i zamożni mieszkańcy dużych miast – wynika z raportu przedsta- wionego przez firmę Nexto oraz Bibliotekę Analiz podczas Warszawskich Targów Książki. Gazeta.pl: Podręczniki z internetu zastąpią tradycyjne książki Historia bez tradycyjnego podręcznika? Uczniowie z Żoliborza mają go w internecie. Na lekcję drukują tyle, ile potrze- bują. Autorem pomysłu i samego – dostępnego bezpłatnie – podręcznika jest Waldemar Kopacki, nauczyciel ze Szkoły Podstawowej nr 65 w Warszawie. Ngo.pl: Biblioteki się zmieniają Konferencja podczas Światowego Dnia Społeczeństwa Informacyjnego była okazją do ogłoszenia informacji, że ponad 2600 gminnych bibliotek publicznych uzyskało już dostęp do szerokopasmowego internetu. Jest to efekt porozumienia zawartego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Telekomunikację Polską SA oraz Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego. SkillSoft wzmacnia działalność na rynku polskim SkillSoft, jeden z największych na świecie dostawców rozwiązań edukacyjnych wykorzystujących nowe technologie, podjął decyzję o zwiększeniu aktywności na rynku polskim. Za dystrybucję oferty szkoleniowej SkillSoftu w Polsce będzie odpo- wiedzialna firma SkillTech, która w pełni skoncentruje się na sprzedaży oferty treningowej z zakresu biznesu i informatyki oraz zapewnieniu pełnej dostępności rozwiązań edukacyjnych. Za pośrednictwem SkillTech polscy użytkownicy będą mogli korzystać z bazy ponad 6 tys. kursów, certyfikowanych szkoleń, książek, raportów i innych zasobów edukacyjnych oferowa- nych na całym świecie przez międzynarodowego lidera w dziedzinie e-learningu. Campustechnology.com: Innovation in Higher Education: It’s Not the Technology The real innovation in higher education IT is not the technology itself. This may seem obvious now, but it wasn’t in the past. It’s a recent revelation that comes with changes in the roles of IT staff and faculty in innovation with technology for teaching and learning and in IT organizations and departments on campus. Więcej doniesień z najważniejszych wydarzeń w e-learningu i ICT dostępnych jest w serwisie: wioska.net – codziennie nowe informacje nt. e-edukacji. czerwiec 2010 3
  3. 3. metody, formy i programy kształcenia Wyniki w nauce a postrzeganie i praktykowanie dzielenia się wiedzą 1 wśród uczniów i studentów Krzysztof Sabina Leja Stasiak Szacunek dla człowieka i dostrzeganie w pracowniku źródła niedawna, w związku z wdrażaniem Krajowych Ram wiedzy, a nie jedynie źródła kosztów, to cechy współczesnej Kwalifikacji w Polsce, dyskutuje się o wprowadzaniu organizacji. Dzielenie się wiedzą i jej rozpowszechnianie to podejścia student-center, zgodnie z którym nauczyciel kluczowe procesy decydujące o przewadze konkurencyjnej ma stać się przewodnikiem po wiedzy, a nie jedynie organizacji, a posiadanie wiedzy nie gwarantuje sprawnej osobą podającą wiedzę. realizacji wspomnianych procesów. Dlaczego wobec tego We współczesnych organizacjach dominuje praca pracownicy tak niechętnie wymieniają się tą wartością nie- w zespołach, tworzonych w zależności od potrzeb, materialną, której przecież im nie ubywa? Czy są oceniani a jej efekty będą tym większe, im bardziej członkowie za posiadanie wiedzy, czy również za dzielenie się nią? Czy zespołu docenią, nie tylko w teorii, rangę dzielenia się pracownicy, którzy wcześniej, w trakcie nauki, byli uznawa- wiedzą. Pojawiają się przy tym najróżniejsze bariery ni za najlepszych, staną się przykładem tego, jak dzielić się kulturowe i organizacyjne2. Ważnym elementem kultury wiedzą z innymi? Co sądzą uczniowie i studenci o dzieleniu organizacyjnej, stanowiącym barierę w dzieleniu się się wiedzą? W opracowaniu przedstawiono wyniki badań wiedzą, jest m.in. brak przyzwolenia na popełnianie pilotażowych nad świadomością znaczenia procesu dzielenia błędów3. W kulturze promującej współzawodnictwo, się wiedzą, prowadzonych wśród uczniów szkół ponadgim- która dostrzegalna jest obecnie na rynku pracy, relacje nazjalnych oraz studentów. Wstępne wyniki wskazują, że pomiędzy członkami organizacji są zachwiane. Domi- uczniowie i studenci osiągający najwyższe oceny nie należą nują postawy wrogości, często pojawiają się konflikty, do tych, którzy najchętniej dzielą się wiedzą z innymi. a wzajemne stosunki zazwyczaj mają charakter for- malny. Wrogość przejawia się w unikaniu dzielenia się Dzielenie się wiedzą nie jest zjawiskiem nowym. wiedzą z osobami, dla których dana wiedza mogłaby Dostrzegane jest na każdym etapie życia. Już od być przydatna, w oczekiwaniu na popełnienie przez najmłodszych lat rodzice przekazują swoim dzieciom nie błędu4. To, czy i w jakim stopniu pracownicy będą wiedzę, którą one przyswajają, a następnie wyko- dzielili się swoją wiedzą oraz doświadczeniem, zależy rzystują. Naturalna ciekawość świata u dziecka jest w dużej mierze od postrzegania przez nich znaczenia rozwijana lub też tłumiona przez bliższe i dalsze dzielenia się wiedzą na wcześniejszych etapach życia. otoczenie. Podobnie dzieje się w trakcie wszystkich Dzielenie się wiedzą i doświadczeniem pomiędzy etapów edukacji: od kształcenia przedszkolnego przez jednostkami jest procesem dwustronnym5. Z jednej gimnazjalne po wyższe. Obserwacje autorów opraco- strony następuje przekazanie wiedzy (jawnej czy wania wskazują na to, że z uwagi „encyklopedyczny” ukrytej), z drugiej strony jej przyjęcie. Istotne jest program szkolny i bardzo rozbudowany program sprzężenie zwrotne w tym procesie, które zapew- kształcenia na studiach (przynajmniej politechnicz- nia, że odbyła się absorpcja danego zasobu wiedzy nych, dobrze znanych autorom) zajęcia odbywają się przez odbiorcę. Podstawowym założeniem transferu najczęściej zgodnie z zasadą teacher-centre. Dopiero od wiedzy jest przekazywanie jej w celu poszerzania 1 W opracowaniu wykorzystano wyniki badań przeprowadzonych w ramach pracy magisterskiej Sabiny Stasiak. 2 Por. np. Th.H. Davenport, L. Prusak, Working knowledge. How organizations manage what they know, Harvard Business School Press, 2000, s. 97; A. Riege, Three dozen knowledge-sharing barriers managers must consider, „ Journal of Knowledge Management” 2005, t. 9, nr 3, s. 18–35; P. Yih-Tong Sun, J.L. Scott, An investigation of barriers to knowledge transfer, „ Journal of Knowledge Management” 2005, t. 9, nr 2, s. 75–90. 3 J. Fazlagić, Zarządzanie wiedzą w polskiej oświacie. Diagnoza i perspektywa zmian, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicz- nego w Poznaniu, 2009, s. 173. 4 J. Fazlagić, Know-how w działaniu. Jak zdobyć przewagę konkurencyjną dzięki zarządzaniu wiedzą, Wydawnictwo Helion, Gliwice, 2010, s. 187. 5 K.E. Sveiby, The organizational wealth. Managing & measuring knowledge-based assets, Berrett-Koehler Publisher Inc., San Francisco 1997. 4 e-mentor nr 3 (35)
  4. 4. Wyniki w nauce a postrzeganie i praktykowanie... istniejących zasobów wiedzy. W związku z tym wy- czenie, które zdobyli w trakcie wcześniejszej nauki, różnia się strumienie transferu wiedzy przepływające będzie miało kluczowy wpływ na ich funkcjonowanie między jednostkami w ramach struktur wewnętrznych, w organizacjach, także tych uczących się, zarządza- w strukturze zewnętrznej organizacji oraz pomiędzy jących wiedzą czy charakteryzujących się kulturą wszystkimi tymi elementami6. Ciekawym i stosunkowo nastawioną na dzielenie się wiedzą. nowym sposobem dzielenia się wiedzą w strukturach Grupa uczniów szkół średnich składała się z 26 ko- zewnętrznych jest korzystanie z portali społecznoś- biet oraz 24 mężczyzn w wieku 18–20 lat. Ponad trzy ciowych i crowdsourcingu7. czwarte respondentów stanowili mieszkańcy miast, Dzielenie się wiedzą odgrywa kluczową rolę we natomiast pozostałe osoby były mieszkańcami wsi. współczesnej organizacji. Świadomość znaczenia W grupie studentów znalazły się osoby w wieku dzielenia się wiedzą i skłonność do dzielenia się kształ- 22–28 lat, z czego 58 proc. stanowiły kobiety. Więk- tują się już w trakcie nauki szkolnej i uniwersyteckiej. szość, bo aż 80 proc. respondentów, mieszka w mia- Instytucje edukacyjne są bowiem pierwszymi z miejsc, stach. Ze względu na kierunek kształcenia dominowali w których młody człowiek styka się z dzieleniem się studenci ochrony środowiska (30 proc.), udział w ba- wiedzą, ma szanse dostrzec zarówno bariery, jak daniu wzięli ponadto studenci zarządzania (21 proc.), i czynniki temu sprzyjające. Dlatego właśnie uzna- budownictwa (18 proc.), elektroniki i informatyki no, że interesujące będzie zebranie opinii uczniów (13 proc.), ekonomii (8 procent). Najmniej liczną gru- szkół ponadgimnazjalnych oraz studentów na temat pę stanowiły osoby studiujące farmację i medycynę dzielenia się wiedzą i zbadanie ich zależności od (8 procent). Respondenci, zarówno w przypadku szkół średniej ocen respondentów. Autorzy stawiają tezę, średnich, jak i wyższych, pochodzili z województwa że wspomniane świadomość i skłonność uczniów oraz pomorskiego oraz warmińsko-mazurskiego. studentów do dzielenia się wiedzą będą stanowiły Badania nie pozwalają na jednoznaczne formuło- istotne czynniki decydujące o przebiegu tego procesu wanie wniosków, ale na uzyskanie wstępnego zarysu w pracy zawodowej. Autorów nurtuje też pytanie, stanu świadomości znaczenia dzielenia się wiedzą czy uczniowie osiągający najlepsze wyniki w nauce i zainteresowania tą kwestią wśród badanych. są osobami, które staną się w przyszłości równie dobrymi pracownikami w organizacjach opartych na Czym jest dzielenie się wiedzą? wiedzy – jeśli przyjmiemy, że istotnym wyznacznikiem jakości pracy będzie pozytywne podejście do dzielenia Respondenci (studenci i uczniowie), odpowiadając się wiedzą. na tak sformułowane pytanie otwarte, udzielali bardzo zróżnicowanych odpowiedzi. Były one porządkowane Dzielenie się wiedzą w opinii uczniów poprzez słowa-klucze. W ten sposób stworzono kil- i studentów kanaście kategorii odpowiedzi (tabela 1 i 2). Intencją autorów było ustalenie, w jakim stopniu dzielenie Narzędziem badawczym był kwestionariusz zawie- się wiedzą jest postrzegane jako proces dwukierun- rający, poza wstępem i metryczką, zarówno pytania kowy. kwalifikujące, jak i merytoryczne. Te ostatnie doty- Zaskakuje to, że dzielenie się wiedzą8 jest na ogół czyły m.in. interpretacji dzielenia się wiedzą przez postrzegane jako proces jednokierunkowy (ponad respondentów i motywów występowania (lub niewy- połowa wskazań studentów): od nadawcy do odbiorcy. stępowania tego procesu, okoliczności, w jakich do- Wśród respondentów – uczniów szkół średnich – ok. chodzi do transferu wiedzy oraz aspiracji naukowych 40 proc. postrzega proces dzielenia się wiedzą jako i zawodowych respondentów. przepływ wiedzy w jednym kierunku. Zastanawiać W badaniu wzięły udział dwie grupy responden- może fakt, że wyniki badań dotyczących tej kwestii tów: uczniowie ostatnich klas szkół średnich (liceów zbliżone są również w grupie studentów. Być może ogólnokształcących, profilowanych i techników zawo- (jest to teza współautorki opracowania – dyplomant- dowych) oraz studenci IV i V roku różnych kierunków ki na Wydziale Zarządzania i Ekonomii Politechniki jednolitych studiów magisterskich, a także studiów Gdańskiej) taki rezultat jest efektem tego, że młodzież II stopnia. Pierwsza grupa składała się z 50, a druga studencka docenia wartość wiedzy o tyle, o ile przekła- – ze 100 respondentów. Badanie przeprowadzono da się ona na wartość wymierną, a „wyścig szczurów”, w sposób bezpośredni w okresie od listopada 2009 który można zaobserwować wśród studentów nie roku do końca lutego 2010 roku. sprzyja dzieleniu się wiedzą, gdyż pojawia się obawa Respondentów wybrano, kierując się tym, że już przed utratą pozycji konkurencyjnej. Wyniki badań niebawem podejmą oni pracę (lub studia), a doświad- przeczą zatem przypuszczeniu (ku któremu skłaniał się 6 K.E. Sveiby, Dziesięć sposobów oddziaływania wiedzy na tworzenie wartości, http://www.e-mentor.edu.pl/artykul_ v2.php?numer=9&id=140, [16.03.2010]. 7 Crowdsourcing oznacza czerpanie wiedzy i pomysłów z tłumu, co w praktyce jest urzeczywistnieniem współtworzenia wartości przez klientów – o kwestii tej pisali np. G. Hamel i C.K. Prahalad w publikacji Przewaga konkurencyjna jutra, Businessman Book, Warszawa 1999. Kontynuacją tych rozważań są przemyślenia C.K. Prahalada i M.S. Krishnana w książce Nowa era innowacji, wydanej przez Wydawnictwo Profesjonalne PWN w 2010 roku. 8 Respondenci nie odróżniają pojęć „wiedza” i „informacja”. czerwiec 2010 5
  5. 5. metody, formy i programy kształcenia Tabela 1. Badani studenci uważają, że dzielenie się wiedzą to: drugi ze współautorów opracowania – wykładowca Liczba z ponad trzydziestoletnim stażem pracy na uczelni), Lp. Stworzone kategorie odpowiedzi że wśród studentów – a więc bardziej dojrzałych 1. praca i nauka w grupie 8 respondentów – dominować będzie opinia, iż dzie- lenie się wiedzą jest formą jej wymiany. przekazywanie informacji w jak 2. 10 najprostszy sposób przekazywanie swojej wiedzy w jak Znajomość procesu dzielenia się wiedzą 3. 11 najprostszy sposób Z przeprowadzonego badania wynika, że 88 proc. udostępnianie i przekazywanie wiedzy studentów spotkało się z pojęciem dzielenia się 4. zawartej w notatkach, materiałach, 7 wiedzą. Zdecydowana większość deklaruje, że publikacjach, wykładach o procesie tym dowiedziała się na uczelni (60 proc.), bezinteresowna pomoc innym (w nauce, następnie zetknęła się z nim w internecie (15 proc.) 5. 10 pracy) oraz w prasie i książkach (11 procent). W grupie upowszechnianie swojej wiedzy, opinii, licealistów 76 proc. ankietowanych spotkało się 6. poglądów na forach internetowych, 3 z pojęciem dzielenia się wiedzą, z czego 54 proc. czatach, portalach społecznościowych w szkole, 16 proc. w internecie, a pozostała część przekazywanie doświadczeń zarówno w książkach i prasie. 7. 5 w teorii, jak i praktyce Warto przytoczyć wybrane odpowiedzi na pyta- przekazywanie innym wiedzy nie, czym jest dzielenie się wiedzą. Otóż według 8. i doświadczeń, które zdobyło się 10 respondentów jest to: w przeszłości • Rozpowszechnianie swoich umiejętności w szero- pomoc w nauce, pracy tym, którzy kim gronie odbiorców (student, IV rok, ochrona 9. o to proszą (korepetycje, konsultacje 10 środowiska); naukowe itp.) • Pomoc innym osobom, uzupełnianie wiedzy między 10. wymiana wiedzy 3 rówieśnikami, przyjemność w dzieleniu się czymś, 11. wymiana informacji 4 co się posiada (studentka, V rok, ochrona śro- poszerzanie swojej wiedzy w oparciu dowiska); 12. o wiedzę innych oraz wzbogacanie 5 • Przekazywanie informacji, które mogą wzbogacić, wiedzy innych swoją poszerzyć dotychczasowy zasób wiedzy danej dyskusje, zadawanie pytań dotyczących osoby, prowadząc do rozwoju umysłowego (stu- 13. różnorodnych tematów (spostrzeżenia, 5 dentka, IV rok, farmacja); poglądy, pomysły) • Wspólne spotkania i uzupełnianie wiedzy nawza- 14. inne odpowiedzi 9 jem, korepetycje dawane innym, nawet dzielenie się odpowiedziami na sprawdzianach (uczeń, Źródło: opracowanie własne na podstawie odpowiedzi zawartych III klasa LO); w kwestionariuszach • Rozmawianie, dyskutowanie na temat różnych zagadnień związanych z nauką i sposobem jej Tabela 2. Badani uczniowie uważają, dzielenie się wiedzą to: zdobywania (uczeń, III klasa LO); Liczba • Przekazywanie innym w prosty sposób rzeczy trud- Lp. Stworzone kategorie odpowiedzi nych (studentka, IV rok, ochrona środowiska); możliwość rozwijania własnej wiedzy • Rozmowa z ludźmi na różne tematy, dzielenie się 1. (utrwalenia własnej wiedzy) poprzez 4 poglądami, spostrzeżeniami (studentka, IV rok, nauczanie innych ochrona środowiska); pomoc w nauce (pracy) tym, od których • Udostępnianie drugiej osobie informacji, własnych 2. 3 pomoc uzyskało się w przeszłości sądów, doświadczenia i sprawdzonych skutecznych przekazywanie swoich doświadczeń rozwiązań, które mogą przyczynić się do korzyst- 3. i umiejętności w sposób praktyczny 8 nego rozwiązania danego problemu (studentka, i teoretyczny innym V rok, zarządzanie); 4. dyskusje, rozważania na różne tematy 3 • Dążenie do celu poprzez korzystanie z potencjału przekazywanie wiedzy własnej wszystkich ludzi chcących zdobywać nową wiedzę 5. 3 (student, V rok, zarządzanie); i przyswajanie wiedzy innych pomoc w nauce osobom, które wiedzą • Przekazywanie dotychczas zdobytych doświadczeń 6. 12 i wiadomości osobom, które tego potrzebują. Jest mniej i o taką pomoc proszą to także możliwość własnego rozwoju intelektual- 7. wymiana informacji 6 nego poprzez naukę innych – utrwalanie wiedzy, 8. użyczanie notatek 3 którą się dzielę (uczeń, III klasa LO); 9. wspólna nauka 4 • Dbanie o rozwój innych osób, który potem ułatwia 10. inne odpowiedzi 4 nam życie w społeczeństwie. Dzielenie się wiedzą Źródło: opracowanie własne na podstawie odpowiedzi zawartych jest też sposobem na rozwój swojej wiedzy (uczeń, w kwestionariuszach III klasa LO); 6 e-mentor nr 3 (35)
  6. 6. Wyniki w nauce a postrzeganie i praktykowanie... Wykres 1. Z kim respondenci najchętniej dzielą się wiedzą?* 70% 60% 60% 51% 50% 40% 35% 32% 30% 30% 30% 22% 21% 20% 18% 15% 10% 8% 4% 2% 0% 0% Z osobami, Ze wszystkimi Z bliskimi Z osobami, Z osobami Z osobami Z osobami, które proszą znajomymi od których nieradzącymi zaufanymi które darzą o taką formę uzyskali sobie i darzonymi sympatią pomocy taką pomoc z nauką sympatią nadawcę wiedzy STUDENCI UCZNIOWIE * respondenci mogli zaznaczyć dowolną liczbę odpowiedzi Źródło: opracowanie własne na podstawie przeprowadzonych badań • Jedna z najpiękniejszych zdolności, jaką obdarzona 30 proc. respondentów zadeklarowało, że pomaga jest nasza rasa (student, V rok, budownictwo). bliskim znajomym. Zastanawiające jest również to, że jedynie 2 proc. respondentów odpowiedziało, że Motywy dzielenia się wiedzą udziela pomocy w takiej formie osobom zaufanym i darzonym sympatią. Wśród ankietowanych studentów 91 proc. zade- Najczęściej wskazywanym przez studentów klarowało, że udziela pomocy osobom, które mają (69 proc.) motywem dzielenia się wiedzą było prze- problem ze zrozumieniem zagadnień, realizacją konanie, że jeśli pomogą, to w razie pojawienia się projektów (ogólniej – z realizacją powierzonych w przyszłości takiej konieczności, także uzyskają zadań). Z tej grupy 59 proc. pomaga osobom, które pomoc od osób, z którymi podzielili się swoją wiedzą o to prosiły. Około jedna trzecia studentów dzieli się (wykres 2). wiedzą z bliskimi znajomymi. W najmniejszym stopniu Równie często studenci dzielą się wiedzą w reakcji na skłonność do dzielenia się wiedzą ma wpływ fakt, na skierowaną do nich prośbę o taką pomoc (59 pro- czy odbiorca i przekazujący wiedzę darzą się sympatią cent). Najrzadziej ujawnianym motywem dzielenia (wykres 1). się wiedzą jest zaufanie do odbiorcy wiedzy, które W grupie ankietowanych uczniów szkół średnich wskazało jedynie 8 proc. respondentów. Uczniowie 94 proc. zadeklarowało pomoc w postaci dzielenia się udzielający pomocy innym jako motyw, którym naj- wiedzą z innymi (kolegami, znajomymi). Najczęściej częściej się kierują, wskazali zasadę wzajemności wskazywali oni (wykres 1), że udzielają takiej pomo- (64 proc.), a także prośbę o taką formę pomocy cy osobom, które o to proszą (51 proc.), natomiast (55 procent). Jedynie 4 proc. uczniów wskazuje Wykres 2. Co kieruje respondentami, którzy dzielą się wiedzą?* 80% 70% 69% 64% 60% 59% 55% 50% 49% 40% 36% 30% 20% 19% 10% 6% 8% 8% 4% 0% 0% Zasada Prośba Przekonanie, Sympatia Zaufanie Inne wzajemności o pomoc że przekazana wiedza może być pomocna STUDENCI UCZNIOWIE * respondenci mogli zaznaczyć dowolną liczbę odpowiedzi Źródło: opracowanie własne na podstawie przeprowadzonych badań czerwiec 2010 7
  7. 7. metody, formy i programy kształcenia zaufanie jako argument, który przemawia za dziele- osoby o średniej ocen mniejszej niż 4,0 stanowiły 25 niem się wiedzą (wykres 2). proc., połowa respondentów legitymowała się średnią 4,0–4,49, a 18 proc. – średnią 4,5 i wyższą9. Zainteresowanie pracą zespołową Średnia ocen a skłonność do dzielenia się Dzieleniu się wiedzą sprzyja praca zespołowa, dla- wiedzą tego zapytano respondentów o motywację do pracy w grupie. Wśród ankietowanych studentów 66 proc. Na podstawie odpowiedzi zawartych w kwestio- zadeklarowało, że zdarza im się przygotowywać do nariuszach studenckich podjęto próbę znalezienia egzaminów w grupie, gdyż ucząc się w ten sposób związku pomiędzy odpowiedziami na wybrane pyta- – po pierwsze – można dowiedzieć się więcej (tak od- nia. Zależność pomiędzy średnią ocen a preferowanymi powiedziało 68 proc. spośród uczących się w grupie), grupami, z którymi najczęściej dzielono się wiedzą, a po drugie – w przypadku wątpliwości można je ilustruje tabela 4. Respondenci mieli możliwość wska- przedyskutować, co prowadzi do ich rozwiania oraz zania dowolnej liczby preferowanych odbiorców wie- rozszerzenia wiedzy (62 procent). Rozkład odpowiedzi dzy. Wskazanie danej grupy w tabeli określono słowem przedstawiono na wykresie 3. „TAK”. Brak wskazania interpretowano w ten sposób, Wśród badanych uczniów szkół średnich 50 proc. że respondenci nie są skłonni dzielić się wiedzą z tą zadeklarowało, że zdarza się im uczyć w grupie. grupą odbiorców i w tabeli nazwano „NIE”. Pominięto Najczęstszym argumentem przemawiającym za taką natomiast respondentów, którzy nie wskazali żadnej formą nauki był fakt, że można dowiedzieć się więcej, odpowiedzi. a możliwość podjęcia dyskusji prowadzi do rozwiania Dane zawarte w tabeli 4 nie wskazują wyraźnej wątpliwości oraz pogłębienia wiedzy (wykres 3). zależności pomiędzy wysokością średniej ocen a tym, z kim nadawca najczęściej dzieli się swoją wiedzą. Czy najlepsi uczniowie dzielą się wiedzą? Natomiast można zaobserwować, że wiedzą chętniej dzielą się osoby o średniej z przedziału 3,0–3,99 Grupę badanych licealistów stanowili uczniowie (proporcja pomiędzy liczbami osób dzielących się bardzo dobrzy (średnia ocen 4,5 i wyższa) i dobrzy i niedzielących się wiedzą jest zbliżona do 1). Rela- (średnia ocen 4,0-4,49), natomiast wśród studentów cje te zmieniają się znacząco i wynoszą ok. 1:4–1:5 Wykres 3. Motywacja respondentów do pracy w grupie* 80% 70% 68% 62% 60% 55% 52% 52% 50% 44% 40% 40% 30% 20% 16% 10% 0% W grupie Dyskusja Porównanie Uzupełnienie można prowadząca wiedzy własnej swojej wiedzy dowiedzieć się do pogłębienia wiedzy z wiedzą innych więcej i rozwiania wątpliwości STUDENT UCZEŃ * respondenci mogli zaznaczyć dowolną liczbę odpowiedzi, procenty na wykresie odnoszą się do liczby osób deklarujących naukę w grupie Źródło: opracowanie własne na podstawie przeprowadzonych badań Tabela 3. Liczba respondentów wg średniej ocen Brak 3,00–3,49 3,50–3,99 4,00–4,49 4,50–4,99 >=5,00 Razem odpowiedzi Uczniowie 0 0 15 30 5 0 50 Studenci 8 17 49 16 2 8 100 Źródło: opracowanie własne na podstawie przeprowadzonych badań 9 Średnia ocen uprawniających do otrzymania stypendium za wyniki w nauce na wydziałach Politechniki Gdańskiej re- prezentowanych przez respondentów wynosi od 3,9–4,6. 8 e-mentor nr 3 (35)
  8. 8. Wyniki w nauce a postrzeganie i praktykowanie... Tabela 4. Średnia ocen a skłonność do dzielenia się wiedzą studentów zróżnicowanie ocen, nie było możliwości – studenci* porównania skłonności do dzielenia się wiedzą ucz- Preferowany odbiorca niów o średniej ocen powyżej i poniżej 4,0. 3,0–3,99 >=4,0 wiedzy Tak 12 7 Średnia ocen a zainteresowanie pracą Wszyscy w grupie Nie 10 54 Tak 15 15 Autorzy starali się przeanalizować, czy średnia ocen Bliscy znajomi studiujących respondentów ma wpływ na preferowaną Nie 7 46 przez nich formę pracy (tabela 5). Analizę ograniczono Koledzy, ale tylko ci, Tak 21 29 do grupy studentów, gdyż w grupie badanych uczniów którzy o to proszą Nie 1 32 szkół średnich zróżnicowanie ocen było zbyt małe. Tak 12 13 Okazuje się, że badani na ogół wybierali pracę zespo- Osoby, od których łową w grupie znajomych, czego potwierdzeniem jest uzyskano taką pomoc Nie 10 48 fakt, że studenci, których zadaniem ma być realizacja Zaufani i obdarzeni Tak 1 7 projektów (czy też grupowych zadań laboratoryjnych), sympatią Nie 21 54 na ogół sami organizują się w grupy i bardzo niechęt- nie podchodzą do propozycji losowego dobierania Ci, którzy darzą sympatią Tak 2 2 nadawcę Nie 20 59 Tabela 5. Średnia ocen a preferowana forma pracy* Osoby nieradzące Tak 8 7 3,00–3,99 >=4,0 sobie z powierzonymi zadaniami Nie 14 54 Praca zespołowa (różne osoby) 16% 10% Brak odpowiedzi** 3 6 Praca zespołowa w grupie osób 32% 45% znajomych Ogół grupy 25 67 Praca indywidualna 32% 27% Suma wskazań „Tak” 71 79 Praca indywidualna i zespołowa 16% 18% Suma wskazań „Nie” 83 347 Brak odpowiedzi 4% 0% * respondenci mogli wskazać dowolną liczbę odpowiedzi Ogółem 100% 100% ** odnosi się do respondentów, którzy wskazali swoją średnią, ale nie zaznaczyli żadnej z grup, z którymi dzielą się wiedzą * respondenci mogli wskazać jedną z podanych odpowiedzi Źródło: opracowanie własne na podstawie przeprowadzonych badań Źródło: opracowanie własne na podstawie przeprowadzonych badań u osób ze średnią 4,0 i wyższą. Współautorka opra- składu zespołów. Bardziej otwarte na pracę zespoło- cowania na podstawie własnych obserwacji wyjaśnia wą (niezależnie od składu grupy) są osoby ze średnią to faktem, iż osoby osiągające średnią ocen ok. 4,0 poniżej 4,0. Znamienne jest to, że studenci o średniej nie czują zagrożenia utratą profitów w postaci sty- 5,0 i wyższej preferują pracę indywidualną, jednak ze pendium za wyniki w nauce (gdyż średnia jest zbyt względu na znikomą liczebność tej grupy badanych niska), a także pozycji w grupie, gdyż znajdują się wyciąganie zbyt daleko idących wniosków nie jest „na bezpiecznym miejscu w środku stawki”. Ponadto uzasadnione. ciekawe jest spostrzeżenie, że osoby usytuowane w najwyższym przedziale średniej ocen (5,0 i wyższa) Rozumienie pojęcia „dzielenie się wiedzą” udzielają pomocy wyłącznie tym, od których taką pomoc wcześniej uzyskali oraz tym, którzy o taką Znacząca część respondentów, którzy spotkali się pomoc poprosili. Natomiast w przypadku studentów z pojęciem dzielenia się wiedzą, błędnie je interpre- z grupy o najniższej średniej (3,0–3,49)10 okazuje tuje, wskazując odpowiedź, która nie charakteryzuje się, że najchętniej udzielają oni pomocy bliskim tego procesu (tabela 7)11. Zastanawia fakt, że studenci, znajomym. Interesująca jest obserwacja, że nie- którzy nie spotkali się z tym pojęciem, odpowiedź zależnie od średniej ocen tylko niewielki odsetek błędną wybierali rzadziej od tych, którzy to określenie respondentów udziela pomocy osobom nieradzącym znają. Trafne wskazanie poprawnej odpowiedzi może sobie z powierzonymi zadaniami oraz – co wydaje zatem świadczyć o większym zrozumieniu pojęcia się zaskakujące – osobom, do których ma zaufanie dzielenia się wiedzą w tej grupie. i darzy je sympatią. W przypadku uczniów szkół średnich sytuacja jest W przypadku grupy respondentów ze szkół bardzo podobna – z tą różnicą, że odsetek osób wska- średnich, ze względu na mniejsze niż w przypadku zujących poprawną i błędną odpowiedź jest niezależny 10 Niewyodrębnionej w tabeli. 11 Autorzy uznali dwie pierwsze odpowiedzi za poprawne, dwie następne za błędne. czerwiec 2010 9
  9. 9. metody, formy i programy kształcenia Tabela 6. Respondenci, którzy rozumieją dzielenie się wiedzą jako*: Przekazywanie Warunki sprzyjające Upowszechnienie Nadawanie wiedzy wiedzy, doświadczeń tworzeniu oraz wiedzy, jakiej nie formy, która ułatwi podczas spotkań wykorzystaniu posiadają inni do niej dostęp i dyskusji wiedzy Studenci Którzy spotkali się z pojęciem 58% 94% 42% 25% dzielenia się wiedzą Którzy nie spotkali się 75% 83% 33% 17% z pojęciem dzielenia się wiedzą Uczniowie Którzy spotkali się z pojęciem 63% 82% 18% 26% dzielenia się wiedzą Którzy nie spotkali się 83% 75% 17% 17% z pojęciem dzielenia się wiedzą * respondenci mogli wskazać dowolną liczbę odpowiedzi Źródło: opracowanie własne na podstawie przeprowadzonych badań od faktu, czy respondenci zetknęli się z pojęciem – zdaniem autorów – ze względu na niezbyt liczną dzielenia się wiedzą, czy też nie. Potwierdzają to dane próbę, można traktować jako wstępne. Skoncentro- zawarte w tabeli 6. wano się głównie na zależności skłonności do dzie- Analizując liczbę wskazań określeń oddających lenia się wiedzą (praktyka) i świadomości zjawiska istotę dzielenia się wiedzą w zależności od średniej (teoria) od średniej ocen uzyskiwanych na danym ocen, uzyskano następujący, ciekawy rezultat. Wraz etapie edukacji. Wyniki badań dają wskazówkę, że z rosnącą średnią ocen udział respondentów, którzy istotne jest podkreślanie w trakcie kształcenia na wskazali odpowiedź błędną, a także tych, którzy wska- wszystkich poziomach istoty i znaczenia dzielenia zali odpowiedź poprawną, wzrasta (tabela 7). się wiedzą w codziennej praktyce. Tego obecnie z pewnością brakuje. Tabela 7. Średnia ocen a rozumienie istoty dzielenia się Rezultaty badań pozwalają również na stwierdzenie, wiedzą* że osiąganie wysokiej średniej ocen w trakcie nauki nie jest tożsame z otwartością na dzielenie się wiedzą. Au- 3,00–3,99 >=4,0 torzy uważają, że potwierdzenie tej tezy w odniesieniu Upowszechnianie wiedzy, której do szerszej grupy respondentów może dać odpowiedź 52% 63% nie posiadają inni na pytanie, czy wśród młodych ludzi – głównie tych, Przekazywanie wiedzy, którzy osiągają wysokie wyniki w nauce – utrwala informacji, doświadczeń podczas 92% 93% się przekonanie, że w praktyce zawodowej ocenia spotkań, dyskusji się posiadanie wiedzy, a nie dzielenie się nią oraz że Nadawanie wiedzy formy wiedza oznacza władzę, zatem dzielenie się wiedzą 24% 46% to utrata pozycji. ułatwiającej do niej dostęp Ilustrację problemu podjętego w opracowaniu sta- Warunki sprzyjające tworzeniu 24% 22% nowi następujący fragment książki Vadima Makarenki i wykorzystywaniu wiedzy pt. Tajne służby kapitalizmu, opisujący relacje pomiędzy * respondenci mogli wskazać dowolną liczbę odpowiedzi studentami na współczesnych uczelniach: Źródło: opracowanie własne na podstawie przeprowadzonych badań Czym jest wyścig szczurów, co to dla was znaczy? – docieka socjolog z Millward Brown SMG/KRC. No jak to? Walką o okruchy – wyjaśnia Czarek (24 lat, student Podsumowanie SGGW, interesuje się muzyką). – Na przykład na uczelni nie pożycza się notatek. Nie pomaga się sobie nawzajem. Autorzy opracowania podjęli próbę zdiagnozo- Wszyscy są sobie wrodzy. wania stanu świadomości uczniów szkół ponadgim- Oczywiście zdarzają się wyjątki od reguły, choćby Aśka nazjalnych oraz studentów w kwestii pojmowania (25 lat, studentka SGH, interesuje się sportem, polityką istoty i znaczenia dzielenia się wiedzą, a także i ekonomią, „pomocnik” SMG/KRC). – Ja jestem taka nie- motywów, którymi kierują się, dzieląc się wiedzą normalna, że nie tylko pożyczam notatki, ale jeszcze mówię, lub zachowując tę wartość dla siebie. Wyniki badań gdzie można znaleźć coś ciekawego12. 12 V. Makarenko, Tajne służby kapitalizmu, Znak, Kraków 2008, s. 140–141. 10 e-mentor nr 3 (35)
  10. 10. Wyniki w nauce a postrzeganie i praktykowanie... Konkludując – autorzy dostrzegają zasadność we- ryfikacji osiągnięć w nauce mierzonych średnimi ocen poprzez sprawdzenie wiedzy, umiejętności i postaw Polecamy zapisanych jako efekty kształcenia w Krajowych Ra- mach Kwalifikacji, wprowadzanych właśnie w życie Dorota Pankowska w polskim szkolnictwie wyższym. Nauczyciel Świadomość znaczenia dzielenia się wiedzą i fak- w perspektywie analizy tyczna skłonność do tego wśród młodzieży, a także transakcyjnej poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, czy pracownicy Wydawnictwo UMCS osiągający w trakcie studiów najwyższe oceny dzielą Lublin 2010 się wiedzą w pracy zawodowej, z pewnością wymagają dalszych badań. Ważne jest, że Główny Urząd Staty- Celem publikacji jest przybliże- styczny zamierza podjąć kompleksowe badania losów nie dorobku edukacyjnej analizy absolwentów szkół wyższych, gdyż te mogą pomóc transakcyjnej oraz podjęcie w znalezieniu odpowiedzi. próby empirycznej weryfika- cji jej założeń w codziennym Bibliografia funkcjonowaniu nauczycieli, co uczyniono za pomocą badań Th. Davenport, L. Prusak, Working knowledge. How orga- własnych, które objęły ponad nizations manage what they know, Harvard Business School 450 nauczycieli z 30 lubelskich szkół. W książce Press, 2000. scharakteryzowano podstawowe koncepcje anali- J. Fazlagić, Know-how w działaniu. Jak zdobyć przewagę zy transakcyjnej: stany Ja, transakcje, gry, pozycje konkurencyjną dzięki zarządzaniu wiedzą, Wydawnictwo Helion, Gliwice 2010. i skrypty życiowe oraz możliwości zastosowania jej J. Fazlagić, Zarządzanie wiedzą w polskiej oświacie. Diagnoza w edukacji dla doskonalenia relacji pomiędzy nauczy- i perspektywa zmian, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicz- cielami a uczniami, zwiększania efektywności działań nego w Poznaniu, 2009. i podnoszenia jakości pracy. Zaprezentowane wyniki G. Hamel, C.K. Prahalad, Przewaga konkurencyjna jutra, badań zachęcają do wprowadzenia analizy transakcyj- Businessman Book, Warszawa 1999. nej do kształcenia i doskonalenia nauczycieli. V. Makarenko, Tajne służby kapitalizmu, Znak, Kraków Książkę polecamy nauczycielom, dyrektorom szkół 2008. i metodykom, a także studentom kierunków związa- C.K. Prahalad, M.S. Krishnan, Nowa era innowacji, Wydaw- nych z psychologią i pedagogiką. nictwa Profesjonalne PWN, Warszawa 2010. Publikację można nabyć w księgarni internetowej A. Riege, Three dozen knowledge-sharing barriers managers wydawnictwa: http://www.wydawnictwo.umcs.eu/ must consider, „ Journal of Knowledge Management” 2005, t. 9, nr 3. K.E. Sveiby, Dziesięć sposobów oddziaływania wiedzy na two- rzenie wartości, „e-mentor” 2005, nr 2, http://www.e-mentor. Dagmara Lewicka edu.pl/artykul_v2.php?numer=9&id=140. Zarządzanie kapitałem K.E. Sveiby, The organizational wealth. Managing & measu- ludzkim w polskich ring knowledge-based assets, Berrett-Koehler Publisher Inc., przedsiębiorstwach. Metody, San Francisco 1997. narzędzia, mierniki P. Yih-Tong Sun, J.L. Scott, An investigation of barriers to Wydawnictwa knowledge transfer, „ Journal of Knowledge Management” 2005, t. 9, nr 2, 2005. Profesjonalne PWN Warszawa 2010 Publikacja wskazuje kierunki Sabina Stasiak jest dyplomantką studiów II stopnia zmian w zarządzaniu kapitałem profilu Zarządzanie wiedzą i informacją, na kierunku ludzkim, będące efektem zmian Zarządzanie, prowadzonych na Wydziale Zarządzania we współczesnej gospodarce, i Ekonomii Politechniki Gdańskiej. Obecnie finalizuje a także najważniejsze problemy pracę magisterską pt. Świadomość procesu dzielenia się i wyzwania stojące przed mene- wiedzą wśród uczniów i studentów na podstawie badań. dżerami i specjalistami ds. personalnych. Na kapitał ludzki składają się: wiedza, kompetencje i postawy pracowników, dlatego też odrębne rozdziały poświę- Krzysztof Leja jest adiunktem w Katedrze Zarzą- cono zarządzaniu wiedzą, motywowaniu, a także dzania Wiedzą i Informacją na Wydziale Zarządzania szkoleniom i rozwojowi pracowników w dobie gospo- i Ekonomii Politechniki Gdańskiej, autorem i redaktorem darki opartej na wiedzy. Autorka podkreśla koniecz- kilku monografii, autorem ponad 60 prac naukowych ność ciągłego doskonalenia kompetencji organizacji i kilkunastu popularyzatorskich dotyczących badań nad i pracowników. szkolnictwem wyższym. W latach 1992–2002 pełnił funk- Książkę polecamy menedżerom, pracownikom dzia- cję zastępcy dyrektora administracyjnego Politechniki łów kadr, a także studentom zarządzania. Gdańskiej, a w latach 2002–2008 prodziekana ds. kształ- Publikację można nabyć w księgarni internetowej cenia ustawicznego Wydziału Zarządzania i Ekonomii wydawnictwa: http://ksiegarnia.pwn.pl/ Politechniki Gdańskiej. czerwiec 2010 11
  11. 11. metody, formy i programy kształcenia Instytucjonalne formy wspierania przedsiębiorczości akademickiej w Polsce Anita Richert-Kaźmierska Wzrost znaczenia wiedzy jako czynnika rozwoju gospodar- gospodarczego. Globalizacja, reorientacja gospodarki czego zmienia rolę ośrodków naukowych i akademickich w kierunku gospodarki opartej na wiedzy, koniecz- – „producentów” wiedzy i nowoczesnych technologii – w go- ność budowania międzynarodowej konkurencyjności spodarce regionalnej i krajowej. Konieczny staje się coraz to tylko niektóre z okoliczności sprawiających, że bliższy kontakt uczelni z biznesem, coraz bardziej złożone przedsiębiorczość oraz jej instrumenty – innowacje formy przybiera podejmowana przez uczelnie współpraca i kapitał intelektualny – wymagają świadomej stymu- z podmiotami działającymi w ich otoczeniu. Wydaje się, lacji. Na różnych poziomach, przez różne podmioty, że rozwój przedsiębiorczości akademickiej stanowi obecnie przy użyciu różnych metod i narzędzi prowadzi się jedną z kluczowych składowych procesu budowania między- działania mające na celu pobudzenie, wzmocnienie narodowej innowacyjności i konkurencyjności gospodarki. i rozwój przedsiębiorczości. W opracowaniu podjęto próbę zdefiniowania zagadnienia Od połowy XX wieku w proces tworzenia warun- przedsiębiorczości akademickiej oraz zaprezentowano głów- ków dla rozwoju gospodarczego coraz aktywniej ne instytucjonalne formy jej wspierania wykorzystywane włączają się ośrodki naukowo-badawcze oraz uczel- przez polskie uczelnie. nie wyższe. Wzrost znaczenia wiedzy jako czynnika Przedsiębiorczość – pojęcie wieloznaczne Tabela 1. Wybrane programy wspierania przedsiębiorczości Poziom Nazwa programu Przedsiębiorczość to pojęcie, którego zdefiniowa- • Odnowiona Strategia Lizbońska nia podejmują się przedstawiciele różnych dyscyplin • Program ramowy na rzecz naukowych, m.in. ekonomii, zarządzania, prawa, psy- konkurencyjności i innowacji (CIP) chologii i socjologii. W związku z tym w literaturze na lata 2007–2013, w tym Program spotyka się liczne propozycje interpretacji pojęcia Unia na rzecz przedsiębiorczości przedsiębiorczości. Europejska i innowacji (EIP) W dorobku nauk ekonomicznych najczęściej • Small Business Act przyjmuje się trzy wymiary definiowania przedsię- • VII Program ramowy w zakresie badań biorczości: i rozwoju technologicznego • definiowanie osobowościowe – koncentrujące • Krajowy Program Reform na lata się na cechach i umiejętnościach, 2008–2011 • behawioralne – odwołujące się do sposobu • Narodowe Strategiczne Ramy działania i zarządzania, Odniesienia 2007–2013 oraz Ogólnopolski • precyzujące funkcje ekonomiczne przedsiębior- ogólnokrajowe programy operacyjne cy w gospodarce. (głównie PO Innowacyjna Gospodarka Przedsiębiorczość jest przypisywana jednostce oraz PO Kapitał Ludzki) (pojedynczej osobie), przedsiębiorstwu (najczęściej • Drogi do Polski Przedsiębiorczej przedsiębiorstwom sektora MSP) lub innej organi- • Regionalny Program Operacyjny dla zacji, w tym jednostkom samorządu terytorialnego Województwa Pomorskiego lub gospodarkom krajowym (tzw. przedsiębiorczość Regionalny – • Regionalna Strategia Innowacji dla makroekonomiczna1). województwo Województwa Pomorskiego Trudności w jednoznacznym zdefiniowaniu pojęcia pomorskie • Program Innopomorze przedsiębiorczości nie zmieniają jednak faktu, że • Pomorskie Obserwatorium w obecnych warunkach społeczno-gospodarczych Przedsiębiorczości stanowi ona jeden z głównych filarów rozwoju Źródło: opracowanie własne 1 S. Sudoł, Przedsiębiorczość – jej pojmowanie, typy i czynniki ją kształtujące, „Problemy zarządzania” 2008, nr 2 (20), s. 15–16. 12 e-mentor nr 3 (35)
  12. 12. Instytucjonalne formy wspierania przedsiębiorczości... rozwoju gospodarczego nakłada na te instytucje nową • nawiązywanie i utrzymywanie kontaktów rolę w gospodarce oraz dyktuje nowy sposób ich z pracodawcami oraz pośrednictwo pracy. funkcjonowania. Następuje rozwój form współpracy Akademickie inkubatory przedsiębiorczości to między sektorem nauki a gospodarką, co sprzyja inicjatywa polegająca na tworzeniu przez uczelnie komercjalizacji badań naukowych. Uczelnie anga- wyższe fizycznych i organizacyjnych warunków do żują się merytorycznie, organizacyjnie i finansowo praktycznej weryfikacji wiedzy i umiejętności w za- w działania rozwijające innowacyjność regionów, kresie prowadzenia własnej firmy. Oferta akademi- pracownicy naukowi podejmują się prowadzenia ckich inkubatorów przedsiębiorczości skierowana jest własnych, nowoczesnych firm, a programy studiów przede wszystkim do studentów, absolwentów oraz konstruowane są w taki sposób, aby umożliwić stu- młodych pracowników naukowych. W Polsce wyróż- dentom nabycie praktycznych umiejętności niezbęd- nia się trzy warianty preinkubacji firmy w otoczeniu nych w zarządzaniu firmami. szkoły wyższej: • w sieci Akademickich Inkubatorów Przedsię- Przedsiębiorczość akademicka biorczości (AIP) prowadzonych przez Fundację – instytucjonalne formy wsparcia Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości (FAIP); Przedsiębiorczość akademicka, podobnie jak samo • w inkubatorach działających w ramach państwo- pojęcie przedsiębiorczości, jest interpretowana dość wych szkół wyższych, najczęściej w powiązaniu różnorodnie. Z raportu Public Profits wynika, że z centrami transferu technologii i biurami ka- w Polsce jest ona rozumiana trojako2 – utożsamia rier; się ją: • w preinkubatorach działających w ramach par- • z wychowaniem do przedsiębiorczości i z pro- ków naukowo-technologicznych. mocją przedsiębiorczości oraz postaw proprzed- siębiorczych; • ze wspieraniem przedsiębiorców będących Tabela 2. Lokalizacja akademickich inkubatorów przedsię- studentami, absolwentami, doktorantami biorczości w Polsce i pracownikami naukowymi; AIP zrzeszone AIP niebędące Miasto • ze wspieraniem transferu wiedzy i nowych tech- w FAIP członkiem FAIP nologii do gospodarki. Białystok 2 Ustawa o szkolnictwie wyższym z 2005 r. wpisała Bydgoszcz 1 przedsiębiorczość akademicką w podstawowy zakres aktywności szkół wyższych w Polsce. Obok prowadze- Chorzów 1 nia badań naukowych oraz kształcenia studentów są Częstochowa 1 1 one zobligowane do współpracy z otoczeniem gospo- Elbląg 1 darczym, w szczególności przez sprzedaż lub nieodpłat- Gdańsk 1 1 ne przekazywanie wyników badań i prac rozwojowych przedsiębiorcom oraz szerzenie idei przedsiębiorczości Katowice 2 w środowisku akademickim, w formie działalności gospo- Kraków 1 3 darczej wyodrębnionej organizacyjnie i finansowo3. Lublin 2 Do najczęściej wykorzystywanych przez polskie Łódź 1 1 uczelnie instytucjonalnych form kreowania i wsparcia przedsiębiorczości akademickiej należą: Nowy Sącz 1 • biura karier, Opole 1 • akademickie inkubatory i preinkubatory przed- Poznań 1 2 siębiorczości, Rzeszów 1 • centra transferu technologii, Szczecin 1 • parki naukowo-technologiczne. Akademickie biura karier działają przy polskich Siedlce 1 uczelniach od 1993 roku – aktualnie przy większości Toruń 1 1 ośrodków. Zakres podejmowanych przez nie działań Warszawa 7 1 obejmuje m.in.: Wrocław 2 4 • doradztwo zawodowe indywidualne i grupowe, • organizację szkoleń i warsztatów rozwijających Zielona Góra 1 umiejętności przydatne w poszukiwaniu pracy, Łącznie 24 20 • prowadzenie baz danych z ofertami kształcenia, Źródło: opracowanie własne na podstawie w tym na studiach podyplomowych, szkoleniach http://www.pi.gov.pl/upload/dokumenty/akademicka/08.05.08_ zawodowych i kursach, inkubatory_nieFAIP-do%20aktualizacji.pdf, [02.04.2010] 2 Opracowanie modelu wspierania przedsiębiorczości akademickiej w Wielkopolsce, Raport końcowy, Public Profits sp. z o.o., Poznań 2006, s. 61. 3 Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005r. (Dz.U. z 2005 r. Nr 164 poz. 1365 ze zm.), art. 4. czerwiec 2010 13
  13. 13. metody, formy i programy kształcenia Program preinkubacji oferowany przez akademickie większą rolę w finansowaniu planów rozwojowych. inkubatory przedsiębiorczości obejmuje najczęściej: Wreszcie – uczelniane centra transferu technologii • zajęcia dydaktyczne i (lub) szkolenia z przedsię- pełnią istotną funkcję w polityce rozwoju regionalne- biorczości, zarządzania firmą, go. Ich działalność wpływa przede wszystkim na tzw. • warsztaty, w ramach których przygotowywane pośrednią konkurencyjność regionu oraz determinuje są biznesplany, poziom innowacyjności w regionie. • mentoring najlepszych projektów bizneso- Od końca lat dziewięćdziesiątych XX wieku pol- wych, skie uczelnie uczestniczą w uruchamianiu i rozwoju • udostępnianie infrastruktury AIP początkującym parków naukowo-technologicznych, które – w myśl przedsiębiorcom (wyposażenie biurowe, sale ustawy – stanowią zespół wyodrębnionych nieruchomo- seminaryjne, witryna internetowa, adres itp.), ści wraz z infrastrukturą techniczną, utworzony w celu • obsługę księgową i prawną, dokonywania przepływu wiedzy i technologii pomiędzy • dostęp do wyspecjalizowanej infrastruktury jednostkami naukowymi a przedsiębiorcami5. Z jednej laboratoryjnej. strony stanowią one fizyczne miejsce, w którym Podstawową formą wsparcia są jednak usługi do- początkujący przedsiębiorcy, zorientowani innowa- radcze, szkoleniowe i informacyjne. Ponadto duże cyjnie i działający w branżach o dużym zaawanso- znaczenie ma oferta w zakresie finansowania przedsię- waniu technologicznym, mogą liczyć na ułatwienia wzięć realizowanych przez inkubowane firmy. Chodzi w zakresie dostępu do infrastruktury, wiedzy fa- nie tyle o dostęp do środków będących bezpośrednio chowej i innowacyjnych pomysłów (wynalazków). w dyspozycji inkubatora (choć możliwe jest uzyski- Z drugiej strony są miejscem transferu technologii wanie grantów i dopłat na zasadach konkursowych), i komercjalizacji wyników badań prowadzonych przez ile o wsparcie w pozyskiwaniu zewnętrznego finan- ośrodki naukowe do środowiska biznesu. Bardzo sowania, np. ze środków unijnych, poprzez kontakt często przedsiębiorstwa funkcjonujące w parkach z Aniołem Biznesu. naukowo-technologicznych to podmioty prowadzone Z kolei centra transferu technologii (CTT) w sze- przez pracowników naukowych. Uzyskują wsparcie rokim znaczeniu są zróżnicowaną organizacyjnie grupą poprzez inkubowanie i umożliwienie procesu pącz- nienastawionych na zysk jednostek doradczych, szkolenio- kowania (firmy spin-off oraz firmy spin-out). wych i informacyjnych, realizujących programy wsparcia Przeprowadzone badania6 wskazują, że przeciętny transferu i komercjalizacji technologii oraz wszystkich park naukowo-technologiczny, realizując swoje zada- towarzyszących temu procesowi zadań4. Większość pol- nia, współpracuje z 26 instytucjami, w tym: skich uczelni akademickich uruchomiła w ostatnich • ośrodkami naukowymi, głównie szkołami wyż- latach w swoich strukturach jednostki organizacyjne szymi, zajmujące się informowaniem otoczenia biznesowego • samorządem lokalnym i regionalnym, o prowadzonych przez siebie badaniach naukowych • przedstawicielami władz centralnych i agencji i ich efektach, poszukiwaniem ich potencjalnych rządowych, przede wszystkim Polską Agencją klientów oraz pozyskiwaniem partnerów. W tym sen- Rozwoju Przedsiębiorczości. sie coraz powszechniej można mówić o powstawaniu Do głównych form współpracy parków nauko- akademickich działów transferu technologii. Ich spraw- wo-technologicznych z ośrodkami akademickimi ne funkcjonowanie i rozwój warunkuje rzeczywiste należą7: otwarcie się uczelni na współpracę z biznesem oraz • organizacja szkoleń, seminariów i konferencji, promocja użytkowego podejścia do statutowej aktyw- • składanie wspólnych projektów do funduszy ności badawczo-rozwojowej. europejskich, Ideą uczelnianych centrów transferu technologii • współpraca z uczelnianymi komórkami transferu jest generowanie, poprzez tworzone partnerstwa, technologii, trójwymiarowej korzyści dla potencjalnych klientów, • udział przedstawicieli nauki w organach decy- uczelni oraz dla gospodarki. Dostarczane klientom zyjnych parku, (partnerom) wiedza fachowa i nowoczesne technolo- • wspólne projekty wdrożeniowe, gie determinują ich zdolności konkurencyjne (głównie • organizacja praktyk studenckich. chodzi o przedsiębiorstwa sektora MSP). Uczelnia pozyskuje dodatkowe środki finansowe, które przy Przedsiębiorczość akademicka wątłych nakładach z budżetu państwa oraz z roku – uwarunkowania zewnętrzne na rok kurczącym się poziomie naboru słuchaczy w ramach odpłatnych form kształcenia (dotyka to Rozwój przedsiębiorczości akademickiej w Polsce głównie ośrodków prywatnych) odgrywają coraz determinuje szereg czynników, zarówno wewnętrz- 4 K. Matusiak (red.), Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości w Polsce, Raport 2009, PARP, Warszawa, Łódź 2009, s. 202. 5 Ustawa z dnia 29 sierpnia 2003 r. o zmianie ustawy o finansowym wspieraniu inwestycji oraz ustawy o warunkach do- puszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców (Dz.U. z 2003 r. Nr 159 poz. 1537), art. 1 pkt. 1. 6 K. Matusiak (red.), dz. cyt., s. 35. 7 Tamże, s. 38. 14 e-mentor nr 3 (35)
  14. 14. Instytucjonalne formy wspierania przedsiębiorczości... nych – zależnych bezpośrednio od danej uczelni, jak stwo, staje się kluczowym wymiarem ogólnej koncep- i zewnętrznych – tkwiących w jej otoczeniu. Do czyn- cji przedsiębiorczości gospodarczej i stymulatorem ników wewnętrznych należą przede wszystkim: rozwoju społeczno-gospodarczego. • kadra uczelni – zarówno kierownictwo, jak i pracownicy naukowi oraz dydaktyczni, ich Bibliografia kompetencje i umiejętności, postrzeganie funkcji, jakie uczelnia pełni w otoczeniu oraz Komunikat Komisji Europejskiej z dnia 25 czerwca 2008 r.: Najpierw myśl na małą skalę – program Small Business otwartość na współpracę z biznesem; Act dla Europy, COM (2008) 0394; dokument roboczy służb • infrastruktura techniczna pozostająca w dys- Komisji na temat oceny skutków SEC (2008) 2102. pozycji uczelni, umożliwiająca prowadzenie Komunikat na wiosenny szczyt Rady Europejskiej: Wspólne aktywnej działalności badawczo-rozwojowej; działania na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Nowy • system zarządzania uczelnią; początek Strategii Lizbońskiej, COM (2005) 24 końcowy, Bruk- • programy kształcenia – zawierające przedmioty sela 02.02.2005. przygotowujące i motywujące do zakładania K. Matusiak (red.), Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości firmy oraz zarządzania nią; w Polsce, Raport 2009, PARP, Warszawa, Łódź 2009. Opracowanie modelu wspierania przedsiębiorczości akademi- • praktyki studenckie – ich długość oraz sposób ckiej w Wielkopolsce, Raport końcowy, Public Profits sp. z o.o., przeprowadzania umożliwiający konfrontację Poznań 2006. teorii z rzeczywistymi problemami współczes- S. Sudoł, Przedsiębiorczość – jej pojmowanie, typy i czynniki nego rynku. ją kształtujące, „Problemy zarządzania” 2008, nr 2 (20). Wśród czynników zewnętrznych należałoby wy- Ustawa o zmianie ustawy o finansowym wspieraniu mienić m.in.: inwestycji oraz ustawy o warunkach dopuszczalności i nad- • formalno-prawne uwarunkowania współpracy zorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców z dnia 29 uczelni (głównie państwowych) z podmiotami sierpnia 2003 r., Dz.U. z 2003 r. Nr 159 poz. 1537. Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższych z dnia 27 lipca pozostającymi w ich otoczeniu, 2005 r., Dz.U. z 2005 r. Nr 164 poz. 1365 ze zm. • system finansowania uczelni, • strukturę oraz orientację przedsiębiorstw w Polsce, Netografia • wpływ globalizacji i internacjonalizacji na funk- Agencja Rozwoju Pomorza SA, http://www.arp.gda.pl/ cjonowanie wszystkich organizacji, index.php?strona=116 • kierunki i cele rozwoju gospodarek światowych, Fundacja Polska Przedsiębiorcza, http://www.polska w tym gospodarki Unii Europejskiej. przedsiebiorcza.pl. Komisja Europejska, http://ec.europa.eu/cip/index_ pl.htm. Podsumowanie Krajowy Program Reform na lata 2008–2011 na rzecz realizacji Strategii Lizbońskiej z dnia 18 listo- Przedsiębiorczość akademicka jest w Polsce za- pada 2008 r., http://www.mg.gov.pl/NR/rdonlyres/ gadnieniem nadal nowym i wymaga ciągłego wspar- ED3609C2-1747-4125-98B1 C23D09115D94/49494/ cia. Zjawisko nie posiada jednej, spójnej definicji KrajowyProgramReformnalata20082011.pdf. i – podobnie jak ogólne pojęcie przedsiębiorczości Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych UE, – definiowane jest według różnych kryteriów. Dość http://www.kpk.gov.pl/7pr/podstawy/cele_i_budzet.html. często przedsiębiorczość akademicką utożsamia się Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007–2013 wspierające wzrost gospodarczy i zatrudnienie. Narodowa z postawami reprezentowanymi przez studentów, co Strategia Spójności. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, maj jest ujęciem skrajnie zawężonym. 2007, http://www.funduszestrukturalne.gov.pl/NR/rdonlyres/ Rozwój przedsiębiorczości akademickiej zależy 2BD5B9B6-767E-473C-B198-496FDEC4DFED/31941/NSRO_ z jednej strony od „stanu otwarcia” uczelni, z drugiej maj2007.pdf. strony – od gotowości „uczelnianego otoczenia” na S. Pangsy-Kania, Przedsiębiorczość akademicka jako podjęcie współpracy ze szkołami wyższymi. W Polsce kluczowy element narodowej polityki innowacyjnej na przykładzie podjęcie takiej współpracy mogą ułatwić m.in. projekty Akademickiego Inkubatora Przedsiębiorczości przy Uniwersytecie realizowane w ramach programów finansowanych ze Gdańskim, http://www.innopomorze.pl/przedsiebiorczoc- akademicka.html. środków unijnych, w tym PO Innowacyjna Gospodar- Program Innopomorze, http://www.innopomorze.pl. ka, PO Kapitał Ludzki oraz regionalnych programów Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 10 marca operacyjnych. 2009 r. w sprawie programu Small Business Act A6- Przedsiębiorczość akademicka, przede wszystkim 0074/2009, http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do? ze względu na wpisaną w nią innowacyjność i partner- type=REPORT&reference=A6-2009-0074&language=PL. Autorka jest adiunktem w Katedrze Zarządzania Wydziału Zarządzania i Ekonomii Politechniki Gdańskiej. Swoje zainteresowania naukowe koncentruje wokół problematyki uwarunkowań konkurencyjności gospodarczej regionów oraz polityki regionalnej. czerwiec 2010 15
  15. 15. metody, formy i programy kształcenia Gdzie to społeczeństwo informacyjne? – recenzja Bogdan Stefanowicz Taki tytuł nosi wydana nie- jest społeczeństwo informacyj- dawno książka 1 kierowanego ne”, pozostaje więc otwarty. przez Agnieszkę Szewczyk Zmusza to czytelnika do samo- zespołu autorów z Katedry dzielnego wyciągnięcia wnio- Społeczeństwa Informacyjnego sków i rozstrzygnięcia, jakich Uniwersytetu Szczecińskiego. przemian społecznych można Jest to zbiór scen z życia osób oczekiwać i czy oferowane korzystających z internetu przy przez współczesną technikę rozmaitych codziennych spra- rozwiązania niosą pozytywną wach: zakupie mebli, przesy- ofertę, czy też zagrożenia. łaniu kwiatów z okazji imienin W istocie trudno jest udzielić dziadka, zakupie skarpetek tu jednoznacznej odpowiedzi: do jazdy na rowerze i przy podobnie jak w przypadku wielu innych czynnościach. wielu innych odkryć czy roz- Celem publikacji jest zwróce- wiązań, zawsze można dopa- nie uwagi czytelnika na rolę trzeć się zarówno korzyści, internetu w życiu codziennym. jak i negatywnych stron. Na Przytoczone przykłady ukazują początku człowiekowi wyda- pozytywny wpływ tego medium wało się, że ogień stanowi dla na człowieka (co konkretnego niego wyłącznie zagrożenie, udało się załatwić lub przy- ale z czasem okazało się, że spieszyć dzięki internetowi) jest nader pożyteczny. Podob- oraz jego wpływ destrukcyjny (choćby uzależnienie nie odkrycie energii elektrycznej czy atomowej i wiele od komputera). innych odkryć ma swoje zalety, ale może też nieść Publikacja jest interesująca – może być odebrana ze sobą zagrożenia. Okazuje się więc, że to nie sam jako pewnego rodzaju zachęta do posługiwania się wynalazek czy odkrycie, lecz sposób i kierunek ich komputerem i internetem w praktyce, ale niesie też wykorzystania powinny podlegać ocenie. ostrzeżenie przed zbyt daleko idącym zaufaniem do Nie da się ani zatrzymać, ani nawet ograniczyć tego narzędzia i niekontrolowanym poświęcaniem mu zaistniałych dzięki internetowi tendencji. W tej sy- uwagi i czasu. Jest zredagowana w oryginalny sposób tuacji konieczna staje się identyfikacja pozytywów – stanowi ujęty w formę blogu zapis korzystania i zagrożeń związanych ze stosowaniem dostępnych z internetu w praktyce. technologii informacyjnych. Z tych pierwszych należy W tytule autorzy stawiają pytanie dotyczące nauczyć się korzystać, natomiast jeśli chodzi o drugie społeczeństwa informacyjnego, którego rozwój – trzeba pamiętać, że nie da się ich wyeliminować, wiąże się z szerokim dostępem do informacji za a więc konieczne jest umiejętne łagodzenie ich pośrednictwem współczesnych technologii infor- skutków. matycznych. Ale w publikacji trudno znaleźć jedno- Znak zapytania w tytule książki zachęca czytelni- znaczną odpowiedź na to pytanie, bowiem autorzy ka do zastanowienia się nad jej treścią w dwojakim skoncentrowali się raczej na zademonstrowaniu na znaczeniu: o jakim społeczeństwie piszą autorzy przykładach możliwości wykorzystania internetu oraz jakie społeczeństwo jesteśmy gotowi wspierać i technologii telekomunikacyjnych. Problem, „gdzie i rozwijać? 1 A. Szewczyk (red.), Gdzie to społeczeństwo informacyjne? Blog rodzinny, Wydawnictwo Hogben, Szczecin 2010. 16 e-mentor nr 3 (35)
  16. 16. Uwarunkowania i czynniki wpływające na sukces projektu Waldemar Walczak Podejmując decyzję dotyczącą zaangażowania w konkretne Sytuacja ta dotyczy przede wszystkim realizacji pro- przedsięwzięcie projektowe, staramy się udzielić odpowiedzi jektów wewnętrznych, gdy organizacja (przedsiębior- na szereg istotnych pytań o szanse osiągnięcia wytyczonych stwo) realizuje projekt na swoje potrzeby – jest zara- celów. Można powiedzieć, że jesteśmy skłonni przystąpić zem jego inicjatorem, zleceniodawcą i wykonawcą. do projektu wówczas, gdy spełnione są równocześnie dwa Inaczej jest postrzegany sukces, kiedy przedsiębior- zasadnicze warunki. Po pierwsze realizacja projektu musi stwo realizuje projekt zewnętrzny. Wówczas przede być postrzegana w kategoriach wymiernych korzyści, a po wszystkim zainteresowane jest tym, aby zrealizować drugie – szansa odniesienia sukcesu musi być większa od cele projektu i pobrać należną zapłatę, nie jest dla zera. Zdarza się jednak, że projekty, które – wydawało się niego istotne, jakie będą dalsze efekty i rezultaty – mają realne szanse powodzenia, nie zostają wykonane wykorzystywania produktu projektu. Wydaje się, że te zgodnie z naszymi oczekiwaniami, a tym samym – kończą bardzo proste i logiczne prawidłowości są dość często się porażką. Zadajemy sobie wówczas pytanie, czy zrobi- pomijane w rozważaniach dotyczących interpretowa- liśmy wszystko, aby temu zapobiec, czy może coś zostało nia sukcesu projektu, dlatego też warto zwrócić na przez nas przeoczone – nie zwróciliśmy uwagi na istotne nie uwagę, a także dokładniej przeanalizować kilka uwarunkowania, które negatywnie zaważyły na losach kolejnych ważnych kwestii. naszego projektu. Trevor L. Young w swoich analizach poświęconych definicji oraz wizji sukcesu projektu zwraca uwagę Jak jest postrzegany sukces projektu? na bardzo ważny element, stwierdzając, że o sukcesie decyduje oceniający1. Warto także zauważyć relacje po- Próba zdefiniowania, czym jest sukces projektu, między cyklem życia projektu a cyklem życia produktu prowadzi do konkluzji, że na pytanie o jego istotę projektu, patrząc na nie z perspektywy odmiennego można udzielić co najmniej kilku odpowiedzi. Nie- postrzegania sukcesu w projektach zewnętrznych wątpliwie najważniejszym kryterium oceny sukcesu i wewnętrznych. Zależności te przedstawiono na projektu jest osiągnięcie zakładanego celu nadrzęd- rysunku 1. nego, w zaplanowanym czasie, w ramach założonych Jak można wywnioskować z rysunku 1, rodzaj kosztów, odpowiadającego zakładanym parametrom projektu ma zasadniczy wpływ na postrzeganie (ro- jakościowym projektu. Wyłaniająca się z tych elemen- zumienie) sukcesu projektu, a tym samym na zakres tów ogólna definicja sukcesu projektu stanowi punkt analiz prowadzonych przez wykonawcę. Dla projek- wyjścia dla dalszych rozważań na temat innych, równie tów wewnętrznych decydującego znaczenia nabiera ważnych wymiarów sukcesu. Trzeba bowiem pamiętać, okres będący pochodną efektów wykorzystywania że w zależności od rodzaju i charakteru realizowa- produktu projektu. Dlatego też w takim przypadku nego przedsięwzięcia projektowego w niektórych samo zakończenie realizacji projektu nie może być przypadkach wyznacznikiem sukcesu będzie to, w jaki traktowane jako źródło wymiernych korzyści. Całko- sposób produkt danego projektu jest postrzegany wicie inaczej będzie postrzegany sukces, jeśli dana przez klientów, dla których został przygotowany. organizacja (przedsiębiorstwo) zdobędzie kontrakt Miarą sukcesu będą: poziom satysfakcji klienta, wzrost (zlecenie) na wykonanie projektu dla zewnętrzne- udziału w rynku, poprawa zdolności konkurencyjnych go inwestora (zleceniodawcy). Wówczas jednymi przedsiębiorstwa oraz wymierne zyski, jakie firma z ważniejszych kryteriów oceny będą: zakończenie osiąga dzięki zakończeniu realizacji projektu. Ozna- realizacji projektu i osiągnięte dzięki temu wymierne cza to, że wartość, jaką generuje produkt projektu korzyści finansowe. Nakreślone relacje i uwarunkowa- dla klienta, jest również ważnym czynnikiem oceny nia mają istotne znaczenie dla praktyki zarządzania sukcesu projektu w ujęciu kompleksowym. projektami, bowiem akcentują obszary i zagadnienia 1 T.L. Young, Skuteczne zarządzanie projektami, Wydawnictwo Helion, Gliwice 2006, s. 14. czerwiec 2010 17

×