Að verjast s ýkingum L íffræði
S ýklar <ul><li>S ýklar eru örverur eins og gerlar (bakteríur) og vírusar, sem valda sjúkdómum. </li></ul>
Gerlar og vírusar <ul><li>Gerlar gefa fr á sér eiturefni. </li></ul><ul><li>Veirur skemma frumur. </li></ul><ul><li>Hvít b...
Hv ít blóðkorn <ul><li>Þau geta framleitt m ótefni sem eyðir örverum og and-eitur sem vinnur gegn eitri. </li></ul>
B ólusetning <ul><li>Í bólusetningu eru veiklaðar örverur settar í líkamann. </li></ul><ul><li>Þá framleiðir líkaminn hvít...
S ýklalyf <ul><li>S ýklalyf (fúkkalyf) vinna gegn gerlum en ekki veirum. </li></ul><ul><li>Sumir gerlar eru ónæmir fyrir s...
Gerlar (bakter íur) <ul><li>Gerlar eru örverur af mörgum stærðum og gerðum. </li></ul><ul><li>Þeir stærstu: 10 m íkrómetra...
Gerlar frh. <ul><li>Gerlar eru l ífverur (lifandi frumur). </li></ul><ul><li>Geta við kjöraðstæður fjölgað sér ógnarhratt....
Gerlar frh. <ul><li>Sj úkdómar af völdum gerla eru t.d.: </li></ul><ul><li>Matareitrun </li></ul><ul><li>K ólera (mýrarkal...
Veirur <ul><li>Veirur eru margfalt minni en gerlar. </li></ul><ul><li>Með allra minnstu l ífverum(?!) </li></ul><ul><li>In...
Veirur <ul><li>Veirur geta aðeins fjölgað s ér í frumum hýsils. </li></ul><ul><li>Það skaðar frumuna. </li></ul><ul><li>Te...
Veirur frh. <ul><li>Að lokum rifnar fruman  í sundur og veirurnar dreifast um líkamann. </li></ul><ul><li>Geta ferðast með...
Veirusj úkdómar <ul><li>Sj úkdómar af völdum veira: </li></ul><ul><li>Flensa </li></ul><ul><li>Kvef </li></ul><ul><li>Misl...
Hv ít blóðkorn <ul><li>L íkaminn verst sýklum með ýmsu móti. </li></ul><ul><li>Fyrstu varnir eru t.d. húðin, slím, bifhár,...
Hv ít blóðkorn <ul><li>Komist s ýkill samt í líkamann tekur við annað skref ónæmiskerfisins. </li></ul><ul><li>Þar gegna h...
Hv ít blóðkorn <ul><li>Hv ít blóðkorn geta: </li></ul><ul><li>Innlimað og eytt sýklum </li></ul><ul><li>Framleitt mótefni ...
Mundu! <ul><li>S ýklar eru ekki sjúkdómar - þeir valda sjúkdómum </li></ul><ul><li>Hvít blóðkorn borða ekki sýkla þau innl...
Hv ít blóðkorn <ul><li>Það eru margar tegundir bl óðkorna. </li></ul><ul><li>Aðallega tveir flokkar: </li></ul><ul><li>Agn...
Agnaætur <ul><li>Agnaætur komast  í gegnum æðar og út í vefi til að ráðast á sýkla eða eiturefni. </li></ul><ul><li>Innlim...
Agnaætur (Phagocytes) <ul><li>Eftir að hafa innlimað skotmarkið gefur agnaætan öðrum agnaætum merki um hverskonar m ótefni...
Eitilfrumur <ul><li>S ýklar innihalda efni sem kallast ónæmiskveikjur og líkaminn er ekki vanur. </li></ul><ul><li>Hver ei...
Eitilfrumur <ul><li>Þegar eitilfruma með r étt mótefni hittir ónæmisvaka fjölgar hún sér hratt. </li></ul><ul><li>Mótefnið...
B ólusetning <ul><li>Hægt er að b ólusetja gegn sýklum. </li></ul><ul><li>Mismunandi sýklar krefjast mismunandi bóluefnis....
B ólusetning <ul><li>B ólusetning fer þannig fram að sett er lítið magn af veikluðum sýklum eða dauðum sýklum í líkamann. ...
B ólusetning <ul><li>B óluefni getur verið: </li></ul><ul><li>Lifandi sýklar sem búið er að skemma. </li></ul><ul><li>Mein...
B ólusetning <ul><li>B óluefnið virkar sem ónæmisvaki og hvetur hvít blóðkorn til að framleiða mótefni gegn sýklinum. </li...
 
B ólusetning <ul><li>Þar sem s ýklarnir eru í veiku ástandi verður sá bólusetti ekki veikur. </li></ul><ul><li>Þó geta sum...
B ólusetning <ul><li>Smitist einstaklingurinn af s ýklinum seinna er mótefnið til og hægt að framleiða það hratt og öruggl...
 
B ólusetning <ul><li>B ólusetning í barnæsku getur varið þið gegn sjúkdómum. </li></ul><ul><li>Stundum er bólusett gegn mö...
B ólusetning <ul><li>Ein sprauta gegn hettus ótt, mislingum og rauðum hundum. </li></ul><ul><li>Stundum þarf að endurvekja...
S ýklalyf <ul><li>S ýklalyf eru efni sem drepa gerla. </li></ul><ul><li>Þau vinna ekki gegn veirum. </li></ul><ul><li>Það ...
Algeng s ýklalyf <ul><li>Pensil ín </li></ul><ul><li>Fyrsta sýklalyfið. </li></ul><ul><li>Uppgötvað 1928 af Alexander Flem...
S ýklalyf <ul><li>S íðan þá hafa orðið til mörg önnur sýklalyf. </li></ul><ul><li>Flestum hefur verið breytt til að auka v...
Ónæmi <ul><li>Gerlar geta þr óað með sér ónæmi gegn sýklalyfjum. </li></ul><ul><li>Fjölga sér hratt og eru margir. </li></...
Ónæmi <ul><li>MRSA er einstaklega hættulegur gerill sem er  ónæmur gegn flest öllum sýklalyfjum. </li></ul><ul><li>Verðum ...
Hreinlæti <ul><li>Einföld leið til að draga  úr smithættu er að gæta alhliða hreinlætis. </li></ul><ul><li>Ignaz Semmelwei...
M ótefni <ul><li>M ótefni vinna gegn sýklum á ýmsan hátt, t.d.: </li></ul><ul><li>Þau bindast sýklum og eyða þeim. </li></...
Eitilfrumur <ul><li>Eitilfrumur geta l íka gefið frá sér andeitur sem festist við eitur og hlutleysir það. </li></ul>
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Sýkingar

996
-1

Published on

Líffræði

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
996
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Sýkingar

  1. 1. Að verjast s ýkingum L íffræði
  2. 2. S ýklar <ul><li>S ýklar eru örverur eins og gerlar (bakteríur) og vírusar, sem valda sjúkdómum. </li></ul>
  3. 3. Gerlar og vírusar <ul><li>Gerlar gefa fr á sér eiturefni. </li></ul><ul><li>Veirur skemma frumur. </li></ul><ul><li>Hvít blóðkorn geta étið og drepið örverur. </li></ul>
  4. 4. Hv ít blóðkorn <ul><li>Þau geta framleitt m ótefni sem eyðir örverum og and-eitur sem vinnur gegn eitri. </li></ul>
  5. 5. B ólusetning <ul><li>Í bólusetningu eru veiklaðar örverur settar í líkamann. </li></ul><ul><li>Þá framleiðir líkaminn hvít blóðkorn til að vinna á örverunum án þess að veikjast. </li></ul>
  6. 6. S ýklalyf <ul><li>S ýklalyf (fúkkalyf) vinna gegn gerlum en ekki veirum. </li></ul><ul><li>Sumir gerlar eru ónæmir fyrir sýklalyfjum. </li></ul>
  7. 7. Gerlar (bakter íur) <ul><li>Gerlar eru örverur af mörgum stærðum og gerðum. </li></ul><ul><li>Þeir stærstu: 10 m íkrómetrar að lengd (10 milljónustu úr metra) </li></ul>
  8. 8. Gerlar frh. <ul><li>Gerlar eru l ífverur (lifandi frumur). </li></ul><ul><li>Geta við kjöraðstæður fjölgað sér ógnarhratt. </li></ul><ul><li>Gefa frá sér eiturefni í líkömum manna sem valda veikindum. </li></ul>
  9. 9. Gerlar frh. <ul><li>Sj úkdómar af völdum gerla eru t.d.: </li></ul><ul><li>Matareitrun </li></ul><ul><li>K ólera (mýrarkalda) </li></ul><ul><li>Taugaveiki </li></ul><ul><li>Kíghósti </li></ul><ul><li>Lekandi (kynsj úkdómur) </li></ul>
  10. 10. Veirur <ul><li>Veirur eru margfalt minni en gerlar. </li></ul><ul><li>Með allra minnstu l ífverum(?!) </li></ul><ul><li>Innihalda brot af erðaefni innan próteinhjúps. </li></ul>
  11. 11. Veirur <ul><li>Veirur geta aðeins fjölgað s ér í frumum hýsils. </li></ul><ul><li>Það skaðar frumuna. </li></ul><ul><li>Tekur stjórn á frumunni og afritar hundruði þúsunda eintaka af sjálfri sér. </li></ul>
  12. 12. Veirur frh. <ul><li>Að lokum rifnar fruman í sundur og veirurnar dreifast um líkamann. </li></ul><ul><li>Geta ferðast með mörgum leiðum innan og utan líkama. </li></ul>
  13. 13. Veirusj úkdómar <ul><li>Sj úkdómar af völdum veira: </li></ul><ul><li>Flensa </li></ul><ul><li>Kvef </li></ul><ul><li>Mislingar </li></ul><ul><li>Hettus ótt </li></ul><ul><li>Rauðir hundar </li></ul><ul><li>Hlaupab óla </li></ul><ul><li>Eyðni (AIDS) </li></ul>
  14. 14. Hv ít blóðkorn <ul><li>L íkaminn verst sýklum með ýmsu móti. </li></ul><ul><li>Fyrstu varnir eru t.d. húðin, slím, bifhár, sýra og ensím (t.d. í tárum). </li></ul>
  15. 15. Hv ít blóðkorn <ul><li>Komist s ýkill samt í líkamann tekur við annað skref ónæmiskerfisins. </li></ul><ul><li>Þar gegna hvít blóðkorn lykilhlutverki. </li></ul>
  16. 16. Hv ít blóðkorn <ul><li>Hv ít blóðkorn geta: </li></ul><ul><li>Innlimað og eytt sýklum </li></ul><ul><li>Framleitt mótefni gegn sýklum </li></ul><ul><li>Framleitt and-eitur gegn eitri sýkla </li></ul>
  17. 17. Mundu! <ul><li>S ýklar eru ekki sjúkdómar - þeir valda sjúkdómum </li></ul><ul><li>Hvít blóðkorn borða ekki sýkla þau innlima þau </li></ul><ul><li>Mótefni og andeitur eru ekki lifandi, heldur próteintegundir </li></ul>
  18. 18. Hv ít blóðkorn <ul><li>Það eru margar tegundir bl óðkorna. </li></ul><ul><li>Aðallega tveir flokkar: </li></ul><ul><li>Agnaætur og </li></ul><ul><li>eitilfrumur </li></ul>
  19. 19. Agnaætur <ul><li>Agnaætur komast í gegnum æðar og út í vefi til að ráðast á sýkla eða eiturefni. </li></ul><ul><li>Innlima og eyða skotmarkinu eða gefa frá sér ensím sem eyðir því </li></ul>
  20. 20. Agnaætur (Phagocytes) <ul><li>Eftir að hafa innlimað skotmarkið gefur agnaætan öðrum agnaætum merki um hverskonar m ótefni kemur að gagni </li></ul>
  21. 21. Eitilfrumur <ul><li>S ýklar innihalda efni sem kallast ónæmiskveikjur og líkaminn er ekki vanur. </li></ul><ul><li>Hver eitilfruma ber mótefni sem passar við ákveðna ónæmiskveikju. </li></ul>
  22. 22. Eitilfrumur <ul><li>Þegar eitilfruma með r étt mótefni hittir ónæmisvaka fjölgar hún sér hratt. </li></ul><ul><li>Mótefnið vinnur þá gegn sýklinum. </li></ul>
  23. 23. B ólusetning <ul><li>Hægt er að b ólusetja gegn sýklum. </li></ul><ul><li>Mismunandi sýklar krefjast mismunandi bóluefnis. </li></ul>
  24. 24. B ólusetning <ul><li>B ólusetning fer þannig fram að sett er lítið magn af veikluðum sýklum eða dauðum sýklum í líkamann. </li></ul>
  25. 25. B ólusetning <ul><li>B óluefni getur verið: </li></ul><ul><li>Lifandi sýklar sem búið er að skemma. </li></ul><ul><li>Meinlausir hlutar sýkla. </li></ul><ul><li>Eiturefni sem sýklar framleiða. </li></ul><ul><li>Dauðir s ýklar. </li></ul>
  26. 26. B ólusetning <ul><li>B óluefnið virkar sem ónæmisvaki og hvetur hvít blóðkorn til að framleiða mótefni gegn sýklinum. </li></ul>
  27. 28. B ólusetning <ul><li>Þar sem s ýklarnir eru í veiku ástandi verður sá bólusetti ekki veikur. </li></ul><ul><li>Þó geta sumir orðið slappir á eftir. </li></ul>
  28. 29. B ólusetning <ul><li>Smitist einstaklingurinn af s ýklinum seinna er mótefnið til og hægt að framleiða það hratt og örugglega. </li></ul>
  29. 31. B ólusetning <ul><li>B ólusetning í barnæsku getur varið þið gegn sjúkdómum. </li></ul><ul><li>Stundum er bólusett gegn mörgum sjúkdómum í einu. </li></ul>
  30. 32. B ólusetning <ul><li>Ein sprauta gegn hettus ótt, mislingum og rauðum hundum. </li></ul><ul><li>Stundum þarf að endurvekja ónæmiskerfið því minni þess dalar. </li></ul><ul><li>Gegn sumu er b ólusett t.d. á tíu ára fresti. </li></ul>
  31. 33. S ýklalyf <ul><li>S ýklalyf eru efni sem drepa gerla. </li></ul><ul><li>Þau vinna ekki gegn veirum. </li></ul><ul><li>Það er erfitt að drepa veirur án þess að skaða líkamann. </li></ul>
  32. 34. Algeng s ýklalyf <ul><li>Pensil ín </li></ul><ul><li>Fyrsta sýklalyfið. </li></ul><ul><li>Uppgötvað 1928 af Alexander Fleming. </li></ul><ul><li>Sá að mygla hafði drepið gerla. </li></ul>
  33. 35. S ýklalyf <ul><li>S íðan þá hafa orðið til mörg önnur sýklalyf. </li></ul><ul><li>Flestum hefur verið breytt til að auka virkni þeirra. </li></ul>
  34. 36. Ónæmi <ul><li>Gerlar geta þr óað með sér ónæmi gegn sýklalyfjum. </li></ul><ul><li>Fjölga sér hratt og eru margir. </li></ul><ul><li>Einhverjir eru ónæmir og lifa og fjölga sér. </li></ul>
  35. 37. Ónæmi <ul><li>MRSA er einstaklega hættulegur gerill sem er ónæmur gegn flest öllum sýklalyfjum. </li></ul><ul><li>Verðum að draga úr notkun lyfjanna! </li></ul>
  36. 38. Hreinlæti <ul><li>Einföld leið til að draga úr smithættu er að gæta alhliða hreinlætis. </li></ul><ul><li>Ignaz Semmelweis uppgötvaði þetta á 19du öld en var hunsaður. </li></ul>
  37. 39. M ótefni <ul><li>M ótefni vinna gegn sýklum á ýmsan hátt, t.d.: </li></ul><ul><li>Þau bindast sýklum og eyða þeim. </li></ul><ul><li>Þau hjúpa þá og festa saman svo agnaætur geti auðveldlega “étið” þá. </li></ul><ul><li>Þau bindast sýklum og kalla á liðsauka. </li></ul>
  38. 40. Eitilfrumur <ul><li>Eitilfrumur geta l íka gefið frá sér andeitur sem festist við eitur og hlutleysir það. </li></ul>

×