Michael Ilegems special digitaal lezen
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Michael Ilegems special digitaal lezen

on

  • 2,252 views

In het kader van een eindopdracht voor zijn studie maakte Michael Ilegems een fictief magazine over ereading. Ilegems studeert later dit jaar af als journalist aan de Katholieke Hogeschool Mechelen en ...

In het kader van een eindopdracht voor zijn studie maakte Michael Ilegems een fictief magazine over ereading. Ilegems studeert later dit jaar af als journalist aan de Katholieke Hogeschool Mechelen en wilde met deze opdracht de lezer kennis laten maken met digitaal lezen.

Statistics

Views

Total Views
2,252
Views on SlideShare
2,252
Embed Views
0

Actions

Likes
1
Downloads
14
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Michael Ilegems special digitaal lezen Michael Ilegems special digitaal lezen Document Transcript

  • HET BEWEGENDE BOEK special digitaal lezen 1
  • E E-DITO Evenals in de muziekindustrie een paar jaar geleden, zorgen de technologi- sche vernieuwingen ervoor dat nu ook de manier waarop boeken, kranten en tijdschriften verpakt, geconsumeerd en ervaren worden, drastisch verandert. Het boek van de toekomst is een e-book, een audiofile, een videocompilatie, een fotoroman en ook … een gedrukt boek. De moderne boekenwurm downloadt digitale boeken op het net, en stockeert die op één hybride drager; een pocketcomputer, bijna even dun en flexibel als papier. Van op dat toestel leest hij e-books op de trein, luistert hij het vervolg in audioformaat in de auto, en bekijkt hij bijbehorend videomateriaal van in zijn luie zetel. In het e-tijdperk wordt lezen ook kijken en luisteren. E-boot Deze eenmalige special bij het weekblad Focus Knack zoomt in op die nieuwe, elektronische boeken- en mediamarkt, die zich as we speak nog volop aan het ontwikkelen is. Het biedt enerzijds een overzicht van wat die e-markt al in de aanbieding heeft; welke webshops e-books, e-zines, e-pa- pers, audiobooks en vooks aanbieden, en welke e-readers en tabletcomputers door grote hardwarefabrikanten geproduceerd zijn. Anderzijds krijgen de spelers die op de markt actief zijn een stem: belangenverenigingen als Boek. be in Vlaanderen, hardwarefabrikanten als Amazon en Apple, en uiteraard de traditionele actoren: boeken-, kranten- en magazine-uitgevers, auteurs en grafische vormgevers. Voor die spelers is het van cruciaal belang om hun traditionele businessmodellen – die voorheen altijd uitsluitend gebaseerd waren op de verkoop van gedrukte boeken – te herzien, gebruik makend van de technologische mogelijkheden die ze daarvoor ter beschikking krijgen. Tegelijkertijd moet het boekenvak waakzaam zijn voor wat er gebeurt als het de e-boot mist of te lang afhoudt. Zo heeft de muzieksector de jongste jaren aangetoond hoe het vooral níet moet, door zich te lang vast te blijven klam- pen aan de verkoop van fysieke cd’s. Ze heeft de digitale downloadmarkt bijgevolg hopeloos door andere partijen laten inpalmen. Met een grootscha- lige crisis in de platenindustrie tot gevolg. Key players Uiteraard zijn er nog een aantal key players uit de (digitale) boeken- en mediasector die ik in dit werk niet aan het woord kon laten. Ze krijgen hier wel een waardevolle vermelding, omdat hun ideeën niet in het minst interes- sant zijn. Op het e-reading event dat eind maart plaatsvond in Eindhoven, kondigde Philippe Colombet van Google bijvoorbeeld aan dat we straks op eender welke drager boeken kunnen lezen die Google voor ons in een soort internetwolk of ‘cloud’ bewaart. Voorts werkt de Nederlandse nieuwssite eReaders.nl aan een internetplatform waar we ons kunnen abonneren op digitale artikels van onze favoriete journalisten, columnisten en cartoonisten. Die ontvangen we in e-bookformaat en kunnen we op elk apparaat lezen. En in China ontwikkelt men op dit eigenste moment e-readers met een inge- bouwde telefoon, en implementeert men zelfs 3D-technologie in boeken. Het boek komt anno 2010 helemaal tot leven. Het boek bewéégt! coverbeeld: Charis Tsevis Redactie: Michael Ilegems 2
  • INHOUD juni 2010 04 E-SSAY De kroniek van een revolutie in boeken -en medialand 06 INTERVIEW Boek.be-directeur Geert Joris over het eerste e-book platform in Vlaanderen 10 DEVICES Uitgetest: Apple’s iPad, Amazons Kindle, Sony Reader 12 DOSSIER: de nieuwe rol van de oude spelers de auteur: Ivo Victoria over zijn e-bookexperiment de uitgever: Lex Jansen van De Arbeiderspers de vormgever: Herman Houbrechts van Meulenhoff/Manteau 20 DE TWIjfElAARS: kranten en magazines Webmanager Jeroen Overstijns onthult de iPad-strategie van Sanoma Magazines 26 HET SlECHTE VOORbEElD: de muziekindustrie Black Box Revelation-manager Jan Theys bespreekt de fouten die de muziekindustrie gemaakt heeft 28 E-fORmATS Stef De Paepe - artistiek coördinator en regisseur van Het Geluidshuis - over de ‘audiofilm’ 32 E-VIEWS Besprekingen van de opmerkelijkste e-producten 34 E-TAlkINg Mediamagnaten en artiesten over hun ervaringen met e-readers souagil.com 3
  • E-ssay -REaDy... Wie het e-book en de e-reader uitvond, en hoe ver de e-markt al ontwikkeld is. In 1971 stichtte de Amerikaan Michael Hart het Pro- nieuwe paradepaardje van CEO Steve Jobs en de zijnen, ject Gutenberg, en begon hij met het digitaliseren van is eigenlijk niet de eerste in zijn soort. Tien jaar geleden boeken zonder auteursrecht. Je zou hem dus de geeste- werd de eerste tabletcomputer geïntroduceerd door... lijke vader van het elektronische boek kunnen noemen. Bill Gates van rivaal Microsoft. Maar de home-com- Ondertussen is de digitale equivalent van het oeroude puter, de mp3-speler en de smartphone bestonden ook gedrukte boek alomtegenwoordig geworden. De kroniek al enige tijd alvorens Apple de concurrentie overscha- van een in een ver verleden aangekondigde revolutie, duwde met de iMac, de iPod en de iPhone. Nu lijkt het voltrekt zich op dit eigenste moment in sneltempo. erop dat Apple dat kunstje nog eens zal overdoen met de iPad. Een maand na de release zijn er al meer dan een Eind jaren ’90, bijna dertig jaar na de introductie van miljoen toestellen verkocht. En de vraag blijft toenemen. het digitale boek, ontstonden de eerste betekenisvolle e- Als Apple’s e-bookshop iBooks vervolgens ook nog eens bookwebshops, zoals eReader.com van de Amerikaanse kan uitgroeien tot de iTunes van de boekenindustrie, en boekenketen Barnes & Noble, die nog altijd bestaat. met dat platform dus de standaard kan zetten voor de In 2000 liet de Amerikaanse auteur Stephen King het online distributie van digitale boeken, lijkt de tijd van grote publiek kennismaken met het e-book. Van zijn het e-book pas echt aangebroken. horrornovelle ‘Riding The Bullet’ verscheen geen fysiek exemplaar, maar enkel een e-versie waarvan maar liefst Dankzij de hierboven geschetste technologische ont- 500.000 stuks over de virtuele toonbank gingen. wikkelingen zijn de fundamenten van de e-markt alvast gelegd. Het is nu aan de auteurs en de uitgevers om De Amerikaanse internetwinkel Amazon kwam in 2007 die markt te bestormen, door nieuwe, creatieve strate- met een eerste echt baanbrekende e-bookdrager op de gieën te ontwikkelen om hun producten in het digitale proppen: de Kindle, tot op vandaag hét standaardmodel, tijdperk aan de man te blijven brengen. Ze beginnen waarvan al meer dan drie miljoen exemplaren de deur trouwens al te ontstaan, de businessmodellen van de uit zijn. Daarmee is de Amazon-webwinkel voorlopig toekomst. De Vlaamse auteur Ivo Victoria paste het marktleider op het vlak van e-lezen. De voorbije kerst- Radioheadmodel toe bij de verdeling van zijn e-book periode was de Kindle hét cadeau bij uitstek, en ver- (zie verderop in dit dossier), de Nederlandse succes- kocht Amazon voor het eerst meer elektronische dan schrijver Leon De Winter maakte onlangs bekend dat papieren boeken. hij zijn digitale boeken voortaan onafhankelijk via zijn eigen website zal verdelen. En zanger-componist-auteur Kwaliteitssprong Nick Cave bracht van zijn laatste boek een audioversie Vanaf toen kwam alles in een stroomversnelling terecht. met soundtrack uit, een extra dvd, én een iPhone-, iPod- In de slipstream van Amazon betraden hardwarefabri- en iPad-applicatie. En daarmee staan we nog maar aan kanten als Sony en boekenketens als Barnes & Noble de het begin van een ontzettend boeiend, nieuw tijdperk, e-arena met eigen digitale dragers. En dan maakte Apple waarin de mogelijkheden voor de betrokken partijen de onvermijdelijke kwaliteitssprong. Maar de iPad, het schier onbegrensd lijken te zijn. 1999 Barnes & Noble lanceert de e-bookwinkel eReader.com 1971 2000 reprapdoc.voodoo.co.nz Michael Hart digitaliseert Stephen King brengt dreamers.com de eerste boeken zonder ‘Riding The Bullet’ uitslui- ereaders.nl auteursrecht tend als e-book uit 4
  • ? E-ssay ...OR NOT Wat een doorbraak van e-reading nog in de weg staat, en welke rol het gedrukte boek zal spelen. Toch staat de e-markt - alle jubelkreten, marketing- dat in e-readers ingebouwd is - en dat het vooralsnog peptalk en eerste successen ten spijt - nog maar in onmogelijk maakt om elk aangekochte e-book op al de zijn kinderschoenen. In het eerste kwartaal van 2010 verschillende dragers af te spelen, omdat bijvoorbeeld werden in Vlaanderen zo’n 3000 e-readers en 3500 Amazon en Apple een eigen, exclusief bestandsformaat- e-books verkocht. Dertig procent van de consumenten hanteren - en het prijzenbeleid rond elektronische weet wat een e-reader is, maar slechts 1,2 procent heeft boeken. Wat een digitale uitgave precies waard is of zou er ook daadwerkelijk één aangeschaft. In Nederland zijn moeten zijn, is hen zelf nog niet helemaal duidelijk. op dit moment enkel de early adopters – hoger opge- leiden tussen 25 en 34 jaar – met e-reading vertrouwd. Ik geloof trouwens dat de gedrukte boeken en klassieke Minder dan tien procent van hen koopt al e-books of e- media zullen overleven, ondanks de aan een rotvaart readers. En per drager die de Nederlandse e-consument evoluerende technologie. Grote vernieuwingen vernieu- aanschaft, downloadt hij maar drie e-books. Per 1240 wen namelijk ook het oude. In een wereld van e-reading, gedrukte boeken wordt slechts één e-book verkocht. Lo- wordt het boek misschien opnieuw wat het ooit was, gisch, want amper drie procent van alle Nederlandstali- maar ondertussen al lang niet meer is: een bijzonder, ge boekentitels is op dit moment als e-book beschikbaar. extreem verzorgd, waardevol, ja zelfs hip product om te (blijven) koesteren. Zeer verdienstelijke pogingen om de Jong en hip product? oude media grondig af te stoffen worden trouwens nu al Amazon werd er onlangs overigens van verdacht deze ondernomen. Zie bijvoorbeeld de fantastische, eenma- informatie angstvallig geheim te willen houden: dat het lige San Francisco Panorama - de gedrukte krant as it overgrote deel van de huidige Kindle-kopers en gebrui- should be - van de mensen rond Dave Eggers’ uitgeverij kers hoger opgeleide 50-plussers zijn - precies: identiek McSweeney’s, die we in deze special uitvoerig zullen be- dezelfde mensen die ook de gedrukte literatuur kopen. spreken. Of het (relatieve) succes van het hedendaagse Als dat waar zou zijn, kun je het ding nog maar moeilijk kunstboek: steeds meer mensen geven er steeds meer verkopen als een jong en hip product, natuurlijk. geld aan uit. En een klassieke, wereldwijd opererende uitgeverij als Taschen - die goedkope pockets uitgeeft Voorts mogen we ook niet blind zijn voor de kinder- maar ook peperdure, gelimiteerde uitgaven - floreert. ziekten van de huidige generatie e-bookdragers, met als Het wordt in de toekomst perfect mogelijk om de eerste ‘standaardmodellen’ Amazons Kindle en Apple’s iPad. druk van een boek als een gratis pocket mee te geven De e-reader die tegelijk flexibel is en optimaal lees- met een krant of tijdschrift, om de consument achteraf gemak biedt, niet te veel batterij opslorpt en over een in verhouding veel meer geld dan vroeger te laten spen- perfecte schermkwaliteit beschikt, bestaat simpelweg deren aan fraaie heruitgaven van datzelfde boek, onder nog niet. welke vorm en op welke drager dan ook. Kortom: het boek bewéégt, de lettertjes dansen. Op beeldschermen Andere pijnpunten waar met name de uitgevers vandaag allerhande, maar ook, en zelfs eleganter dan ooit, op... nog over struikelen, zijn het DRM-beveiligingssysteem papier. - Michael Ilegems 2010 apple laat de iPad op de wereld los z t.n ne komplettie.wordpress.com 2007 s. ew furniturestoreblog.com pn to theaustralian.com.au amazon brengt de eerste 2008-2009 Kindle e-reader op de Sony en Barnes & Noble markt komen met e-readers 5
  • INTERvIEW e thetopofmusic.be Directeur Geert Joris: “Met de e-reader en het e-book hebben we het einde van onze sector in huis gehaald” I n september 2009 lanceerde de belangenvereniging Boek. be het eerste Vlaamse e-bookportaal e-boek.org. Directeur Geert Joris meet een stand van zaken op, en bespreekt de nieuwe businessmodellen waar auteurs en uitgevers in het digitale tijdperk naar op zoek moeten gaan. 6
  • INTERvIEW Naar het voorbeeld van de Neder- verijen zijn bij het e-bookverhaal nu eenmaal niet aan een televisie- landse sectororganisatie Centraal betrokken? zender besteed is. En als een uitge- Boekhuis, stampte Boek.be vorig Geert Joris: ‘Alle uitgevers zijn lid ver morgen een boek van Bob Dylan jaar een e-boekenportaal uit de van onze organisatie, maar daarvan wil uitbrengen, zal hij ook afspraken grond. ‘Omdat wij merkten dat het zijn er op dit moment slechts vijf of moeten maken met zijn platenfirma.’ bij onze noorderburen, maar vooral zes met e-reading bezig.’ ‘Er verschijnen wel meer en meer ook in de VS, een stevige vaart e-readers die verschillende ty- begon te lopen, hebben we besloten Crossmediaal uitgeven pen van multimediale experiences om ook iets rond e-books en e-rea- Er ontstaan meer en meer meng- combineren: teksten, bewegende ders te doen’, vertelt directeur Geert vormen. Nick Cave bracht van beelden, geluiden, en wie weet bin- Joris. ‘Eigenlijk is ons e-boekenpor- zijn laatste boek ook een audio- nenkort zelfs geuren. Maar uitein- taal ook deels opgestart uit schrik versie uit, een soundtrack, een delijk doet het internet dat ook. Je dat anders een grote speler als Sony dvd en een iPhone-applicatie. leest nieuwsberichten op de site voor geweest was. Door ons initia- Geert Joris: ‘Ja, maar crossme- van De Standaard, bekijkt video’s tief zijn wij aan zet. Alle hardware- diaal uitgeven gebeurt al tien jaar. van nieuwsitems, en streamt Studio fabrikanten komen naar ons toe met Het wordt nu wel steeds meer Brussel tegelijkertijd online. Dat de vraag of wij hun toestellen willen gedaan. Kijk naar Piet Huysen- was tien jaar geleden ook ondenk- aanbieden, en niet omgekeerd.’ truyt. Hij geeft boeken uit, maakt baar.’ tv-programma’s en doet optredens. ‘Maar ook het internet heeft - in De e-books die jullie aanbieden In de VS gaan ze met ‘The Amanda tegenstelling tot wat velen verwacht zijn niet te downloaden op Ama- Project’ nog een stap verder. Vijf of hadden - de kranten, tijdschriften, zons Kindle, de grootste drager zes auteurs schrijven permanent, boeken en cd’s niet doen verdwij- van elektronische boeken. en tegelijkertijd doen jongeren via nen. Het heeft de muziekindustrie Geert Joris: ‘Daar is een simpele community-sites suggesties omtrent wel serieus op zijn kop gezet, en dat reden voor. Amazon heeft een eigen, de verhaallijn. Zulke dingen zullen zal de e-reader binnenkort wellicht exclusief formaat van e-books waar- hier ook komen.’ ook doen met de boeken-, kranten- over wij niet kunnen beschikken. De ‘Je moet wel een duidelijk onder- en tijdschriftensector.’ boeken die je op de Kindle zet, kan scheid maken tussen de verschil- je enkel via Amazon downloaden. lende mediavormen. Tv, radio en Wordt er in België al aan e-versies Wij beschouwen het Amazon-model print zijn zo verschillend dat ze voor kranten en tijdschriften wel als een groot voorbeeld. We altijd naast elkaar zullen blijven be- gedacht? zouden ook graag een e-reader heb- staan. Ook al probeer je een verhaal Geert Joris: ‘Ja, wij zijn volop aan ben die rechtstreeks verbinding kan zo goed mogelijk te vertellen, het het praten met krantenuitgevers maken met het internet, waardoor je lezen ervan blijft een totaal andere om te bekijken hoe we samen een e-books zonder tussenstation op je gewaarwording. En het schrijven platform à la e-boek.org kunnen e-reader kan downloaden. Maar dat van teksten is een kunstvorm, zoals oprichten. Aanstaande zomer hopen kan voorlopig niet.’ pakweg fotografie of film. Die gaat we dat te kunnen lanceren. De ‘Wij werken met het ePub-formaat. niet zomaar verdwijnen. De ver- tijdschriftensector is er momenteel Dat is - naast dat van Amazon - de schillende mediavormen zullen in minder mee bezig. Maar dat is ook meest courante standaard. Het is de toekomst wel alsmaar meer op niet zo dringend. We willen eerst de vergelijkbaar met een mp3-formaat.’ elkaar inspelen.’ krantentitels op de e-reader, omdat die dagelijks geconsumeerd worden. Hoeveel titels bieden jullie aan? Kan je je voorstellen dat een Een iPod en een gsm werden ook Geert Joris: ‘Zo’n 3500. De afge- uitgever binnenkort niet enkel pas succesvol op het moment dat lopen acht maanden hebben we boeken, maar ook kranten en ma- je er meer mee kon doen dan enkel ongeveer 3500 e-books verkocht, gazines, cd’s en films uitgeeft? muziek beluisteren en bellen. De wat relatief weinig is. Ook e-readers Geert Joris:‘Nee, want dat zijn e-reader zal dus ook pas echt popu- gaan vooralsnog niet snel de deur allemaal andere businesses. Wat lair worden als mensen een reden uit. Maar dat was te verwachten.’ het uitgeven van Piet Huysentruyts hebben om hem dagelijks te gebrui- boeken betreft, heeft vtm deals met ken, als ze er elke dag hun krant op Hoeveel Nederlandstalige uitge- uitgevers, omdat boeken uitgeven kunnen lezen bijvoorbeeld.’ 7
  • INTERvIEW ‘De e-reader zal de boeken-, kranten- en tijdschriftensector op zijn kop zetten’ Kan een e-reader even alomtegen- het internet om te teasen: fans kon- illegaal van het net geplukt. Dat is woordig worden dan een iPod? den eender welk bedrag neertellen nog een wereld van verschil, maar Geert Joris: ‘Ja, dat kan ik mij wel om ‘In Rainbows’ te downloaden. de boekenindustrie hinkt dan ook voorstellen. Maar al die toestellen En achteraf verscheen er een pe- tien jaar achter op de muzieksector. zullen verdwijnen en vervangen perdure discbox met twee LP’s, een De vraag is of de boekhandel kan worden door één multifunctioneel extra cd en een booklet met artwork. overleven in een wereld waar de apparaat. De iPhone gaat al in die Maar waar ligt de grens tussen jezelf krenten uit het brood zijn gehaald richting. Telefoneren is misschien promoten en jezelf ondergraven? door illegale downloads. Er moeten wel zijn minst gebruikte applicatie.’ Jonas Geirnaert is dankzij YouTube sowieso andere businessmodellen ‘Ik hoorde onlangs in de auto een bekend geworden met Kabouter ontstaan.’ mooi nummer op de radio, maar had Wesley, maar tegelijkertijd is zijn niet gehoord van wie het was. Ik model er wel compleet aan onderuit Wat voor modellen? nam mijn iPhone en ‘tagde’ de song. gegaan. In Nederland wil men de Geert Joris: ‘Het streaming-model Mijn toestel gaf aan welk num- filmpjes niet uitzenden omdat ze is dé oplossing voor het illegale mer het was en van welke artiest, allemaal online staan.‘ downloadprobleem. Voor muziek verbond mij door naar de iTunes ‘Ook voor de boekenindustrie gaat heb je sites als Deezer en Last FM. Music Store, en tien minuten later die paradox op. E-reading is dé Er bestaan ook al e-readers die zat ik het volledige album te beluis- toekomst in boekenland, maar met permanent met het internet verbon- teren. Daar gaan we meer en meer de e-reader en het e-book hebben den zijn, en die enkel met streaming naartoe.’ wij tegelijkertijd het einde van onze werken. Als je een boek wil lezen, sector in huis gehaald. We zijn de heb je twee mogelijkheden: je koopt Paradoxen toekomst van de boekenindustrie een tijdelijk gebruik – waarmee je Staat de boekenindustrie het- aan het ondergraven.’ een boek voor een beperkte duur zelfde scneario te wachten als de ‘Maar of het zo’n vaart zal lopen bezit - of een wat duurder perma- muziekindustrie een paar jaar als in de muziekindustrie, weet ik nent gebruik, waardoor je het boek geleden? niet. De verhouding tussen legale en ten allen tijde kan raadplegen. Dat is Geert Joris: ‘Ik heb op dit moment illegale mp3-downloads is momen- een geweldig model dat het illegaal geen enkele reden om dat te denken. teel zelfs niet meer in percentages kopiëren van de baan kan vegen.’ Kijk, wij leven voortdurend met pa- uit te drukken. Slechts één op 335 radoxen. Radiohead heeft een heel nummers wordt legaal gedownload. Bladeren mensen niet liever in mooi businessmodel gekoppeld aan Van boeken worden daarentegen een fysiek boek? zijn laatste plaat. De band gebruikte wekelijks zo’n 1000 exemplaren Geert Joris: ‘Of je doorlopende Uitgeverij De Fontein Bruna Uitgevers Bruna Uitgevers 461 blz 560 blz 568 blz € 5,95 € 10,00 € 15,95 peterjames.com Formaat: ePub Formaat: ePub Formaat: ePub boeken.blogo.nl polyamorie.nl populaire e-books Peter James stieg Larsson stieg Larsson op e-boek.org De Dood Voor Ogen Mannen Die Vrouwen Haten De Vrouw die Met Vuur Speelde 8
  • INTERvIEW Naast e-books biedt eReaders.com is de De Nederlandse marktleider amazon e-boekenwinkel van webshop Bol.com ver- librarygary.wordpress.com marketingtribune.nl ook e-kranten, e-ma- de populaire ameri- koopt Nederlands -en gazines en weblogs via kaanse boekenketen Engelstalige e-books marcrene.com zijn online shop aan. Barnes & Noble. en e-readers. beste sites die e- books aanbieden amazon Kindle store eReader.com Bol.com tekst nu op papier, dan wel op een in wezen al. Toen had je nieuws- internationale evoluties? e-reader leest, maakt in wezen geen groepen of discussiegroepen; de Geert Joris: ‘Voortdurend. We heb- verschil. Maar je hebt natuurlijk blogs avant la lettre.’ ben ook structurele samenwerkin- fotoboeken en geïllustreerde boeken gen met buitenlandse zusterorgani- die mensen inderdaad liever in ge- structurele samenwerkingen saties. We kijken niet enkel naar de drukte vorm in huis halen. Ik denk Komen uitgevers die niet op de VS, waar e-reading al een groot deel dat uitgevers daar meer en meer kar springen in de problemen? van de markt in beslag neemt, maar in gaan investeren. Dat wordt een Geert Joris: ‘Op dit moment nog ook naar een land als Noorwegen. argument om fysieke boeken nog niet. Veel zal afhangen van wanneer Daar experimenteren bibliotheken verkocht te krijgen.’ e-reading écht gaat doorbreken. met het gratis aanbieden van digi- ‘Ik vermoed dat e-reading in de toe- Zolang er jaarlijks een paar duizend tale content tegen een vaste licentie. komst dertig à veertig procent van e-books verkocht worden, is het Zoiets kan je onmogelijk vertalen de markt in beslag zal nemen, en digitale boek eerder een versterking naar het Spaans of Engels, maar het overige deel gedrukt zal blijven. van het gewone boek, dan een be- misschien wél naar het Nederlands.’ Dat betekent dat er heel veel boek- dreiging. De dag dat het e-book het handels gaan verdwijnen, zoals er fysieke boek gaat kannibaliseren, is Apple verkocht op een maand tijd momenteel veel minder platenzaken nog veraf.’ een miljoen iPads. Zal die tablet- zijn dan twintig jaar geleden.’ ‘Uitgevers zullen niet in gevaar computer voor de grote door- komen als ze nog niet met e-books braak zorgen? Krijgen auteurs een nieuwe rol? bezig zijn, maar wel als ze niet Geert Joris: ‘De iPad zal geen Geert Joris: ‘In België kan een au- inzien dat ze hun businessmodellen plotse revolutie teweegbrengen, teur maar overleven als hij verschil- moeten herzien. De muzieksector maar zorgt wel voor een doorbraak lende dingen tegelijk doet. Het type heeft dat niet gedaan, en daardoor in het nog praktischere gebruik van voorbeeld is Tom Lanoye. Schrijven hebben de concertorganisatoren e-readers.’ is zijn core business, maar hij is ook en de artiesten het van de platen- ‘De gesprekken die ik momenteel actief in theater en maakt columns firma’s overgenomen. Maar onze over e-reading voer, zijn overigens voor De Standaard. Het enige boekensector is er niet blind voor, net dezelfde als degenen die ik begin verschil met vroeger is dat auteurs en we hebben nog tijd. In de VS en jaren ’90 over het internet voerde. die toen geen column kregen in een in Engeland is het echter al nefast Niemand kon zich toen voorstel- krant of blad, nu een eigen blog kun- geworden.’ len dat dat voor een doorbraak nen beheren. Maar ook dat bestond kon zorgen. Met e-readers gaat dat in het begin van het internettijdperk In welke mate volgen jullie de hetzelfde zijn.’ ‘De iPad zal geen plotse revolutie op het vlak van e-reading teweegbrengen’ 9
  • DEvICEs De drie meest toonaangevende e-readers uitgetest Apple’s iPad: de digitale kleitablet Begin april 2010 bracht Apple de iPad op de markt . Een kleine maand later waren er al meer dan een miljoen stuks van verkocht. Daarmee doet Apple’s gloednieuwe tabletcomputer het beter dan de iPhone, die er ruim 74 dagen over deed om de kaap van het miljoen te bereiken. Dat de iPad nu al één van de meest gehypete speeltjes ooit is in technologieland, staat dus niet ter discussie. De grote vraag is echter of hij die hype wel helemaal waard is, en of hij ons boeken- en mediage- bruik in de toekomst fundamenteel zal kunnen veranderen. Nog voor Steve Jobs’ nieuwe paradepaardje de Europese markt bereikte, testten wij hem exclusief voor u uit. Besturingssysteem De iPad is een pocketcomputer die qua vorm geïnspireerd is op het oeroude kleitablet en qua grootte ‘De iPad is geschikt voor digitale boeken en media met tussen een smartphone en een lap- foto’s en video’s, minder voor lange doorlopende teksten’ top in zit. Wie de iPhone of de laatste versie Apple-CEO Steve Jobs heeft onlangs kunt raadplegen terwijl je bijvoor- van de iPod Touch al eens vastgehad trouwens aangekondigd dat ontwik- beeld muziek beluistert. Daar komt heeft, zal ook met de iPad gemakke- kelaars dit najaar advertenties op dit najaar echter al verandering in, lijk uit de voeten kunnen. Het bestu- de iPad zullen kunnen inbouwen. zo gaf Jobs onlangs te kennen. ringssysteem is namelijk nagenoeg Daardoor lijkt de toekomst van het De iPad ondersteunt bovendien ook hetzelfde. Het virtuele toetsenbord medialandschap dankzij Apple’s geen Flash. Dat wil zeggen dat je is wat groter en werkt bijgevolg tabletcomputer alvast verzekerd! enkel YouTube-video’s kan afspelen, gemakkelijker, zeker omdat het en geen filmpjes van andere video- waarschijnlijk nagenoeg enkel dient Nadelen sites. om korte notities te nemen, e-mails Om ellenlange boeken of doorlopen- Tegen alle verwachtingen in, zit te checken, zoekwoorden of web- de teksten op te lezen, is de iPad dan er tenslotte ook geen camera in de adressen in te geven. weer iets minder geschikt. Het licht- tabletcomputer ingebouwd. gevende scherm kan er voor zorgen Verder beschikt de tabletcomputer dat je na een tijdje last ondervindt Voordat we Apple’s nieuwste speel- over een 9,7” LCD-scherm. Vanwege van je ogen, en bij te hevig zonlicht tje als revolutionair omschrijven, de sublieme beeldkwaliteit, ogen reflecteert het scherm. Naar het wachten we nog op de tweede of kleurenfoto’s, video’s en games ver- strand neem je dus best als vanouds derde generatie iPads. Maar dat een bluffend. Digitale boeken, kranten een gedrukt boek mee. dergelijk hybride toestel onze lees-, en magazines die veel foto’s en vi- Een ander nadeel is dat Multitasking kijk- en luisterervaring in de toe- deo’s implementeren, komen op de voorlopig onmogelijk is op de iPad. komst volledig zal veranderen, staat iPad als het ware bijna tot leven. Dat wil zeggen dat je je mailbox niet nu al buiten kijf. 10
  • DEvICEs Amazons kindle Met de in 2007 gelanceerde Kindle - tot technologische dusver de meest succesvolle e-reader -, is struikelblokken de Amerikaanse webwinkel Amazon de voortrekker van de e-markt. In tegenstel- ling tot vele andere toestellen, kan hij Volgens Eburon-uitgever en co- rechtstreeks verbinding maken met de oprichter van de Nederlandse nieuwssite eReaders.nl Wiebe De Amazon-webshop. Voorts is de Kindle ide- Jager staan drie technische aal om boeken op te lezen, dankzij de toe- tekortkomingen een doorbraak van passing van eInk-technologie (eInk is een e-reading nog in de weg. speciale soort digitale inkt die geen achter- grondverlichting nodig heeft, red). Die zorgt ervoor dat je ogen tijdens het lezen niet De DRM-beveiliging vermoeid raken. Terwijl de huidige Kindle ‘Digital Rights Management - nog een zwart-witscherm heeft, ontwikkelt een beveiligingssysteem dat Amazon naar verluidt een eInk-reader met in e-readers ingebouwd is om kleurendisplay. In februari kocht Amazon piraterij tegen te gaan - zorgt ervoor dat je e-books niet op edtechtools.wordpress.com ook een touchscreenbedrijf op, en volgens elke drager kunt afspelen, om- anonieme bronnen binnen het bedrijf dat vele fabrikanten een eigen wordt er met game-ontwikkelaars onder- bestandsformaat van e-books handeld. Binnenkort bestookt Amazon hanteren. Het is natuurlijk wél de wellicht de tabletcomputermarkt. bedoeling dat je e-books die je nu aankoopt voor je toestel, later ook nog op een andere drager Sony Reader kan lezen. ’ De schermtechnologie ‘Klassieke eInk-readers - toe- Op het eerste Benelux e-reading stellen die met zogenaamde event dat op 23 maart 2010 plaats- ‘elektronische inkt’ werken - vond in Eindhoven, werd de Sony beschikken voorlopig nog over Reader tot beste e-bookdrager zwart-witschermen. Ze zijn dus verkozen. Geen toeval dat de Neder- minder interessant voor bij- landers massaal voor dat apparaat voorbeeld magazine-uitgevers. stemden, want het is tot op vandaag anderzijds is er ook met de de best verkochte e-reader in Ne- huidige kleurenreaders, die een lichtgevend scherm hebben, nog derland. een probleem. Lange tijd op dat In tegenstelling tot de huidige schermpje staren, bezorgt je generatie Kindles van marktleider oog- of hoofdpijn.’ Amazon, beschikt de Sony Reader over een touchscreen. Dat maakt het De Prijzenpolitiek gemakkelijker om aantekeningen ‘Een vaste prijs opleggen voor te maken en opvallende passages te een e-book, is niet zo vanzelf- markeren. Andere grote voordelen sprekend. Het is moeilijk om peasnu.wordpress.com zijn het lage energieverbruik - je kan te bepalen welke uitgave elek- tronisch is en welke niet. als ik maar liefst 7500 pagina’s lezen met een boek zonder ISBN-nummer één batterij - en de mogelijkheid online aanbied, is dat dan een om muziek en luisterboeken af te gewoon boek of een e-book?’ spelen. 11
  • mhpbooks.com 12
  • DOSSIER De nieuwe rol van de oude spelers Ondergaan de auteur, de uitgever en de grafisch vormgever in het digitale tijdperk een metamorfose? 13
  • D DOssIER: De nieuwe rol van de auteur Ivo Victoria: Hoe brengt de mo- ‘Mijn e-book is derne auteur zijn boeken aan de man? Door een e- een bestseller!’ bookversie voor een vrij te bepalen prijs op zijn website te gooien bijvoorbeeld. Zo ver- rie maanden na de fysieke release begon Ivo Victoria - pseudoniem voor Hans Van Rompaey - met het online deelt de Vlaamse schrijver Ivo verdelen van de e-versie van zijn boek. Hij laat de con- Victoria zijn debuutroman sument zelf bepalen hoeveel hij daarvoor wil neertel- len. Daarmee volgt hij in de slipstream van Radiohead, ‘Hoe Ik Nimmer De Ronde Van de Britse rockband die met dat model in 2007 een bom Frankrijk Voor Min-twaalfjari- legde onder het klassieke businessmodel van de platen- firma’s. gen Won (En Dat Het Me ‘De vrije prijsstelling is in mijn geval geen op zichzelf Spijt)’. ‘Met dit experiment staand businessmodel – daarvoor is de e-markt nog te klein -, maar een experiment dat ik op poten gezet heb wil ik het consumenten- om het consumentengedrag te testen.’ ‘Wat er gebeurde, was grappig. Vooral omdat er aan- gedrag testen.’ vankelijk een technisch foutje op de bestelpagina stond. In het prijsvakje, dat leeg had moeten zijn zodat de consument er een bedrag naar keuze in kon plaatsen, stond een standaardwaarde van één euro. Logisch dat de meeste mensen gewoon doorklikten. Eenmaal recht- gezet, merkten we dat de prijs aanzienlijk de hoogte in ging. Die schommelde tussen vier en acht euro. Sommi- gen betaalden zelfs het bedrag van het gedrukte boek.’ ‘Tot nog toe gingen er zo’n 250 e-versies van ‘Hoe Ik Nimmer De Ronde Van Frankrijk Voor Min-twaalfja- rigen Won’ over de digitale toonbank: een bestseller in e-bookland (lacht). De gemiddelde prijs die betaald werd, bedraagt 4 à 5 euro. Te weinig om mee rond te komen, maar niet slecht, gezien de markt van e-books nog in zijn kinderschoenen staat. Dat is het verschil met Radiohead. De groep lanceerde dat model op het mo- ‘Hoe Ik Nimmer De ment dat elke muziekfanaat al lang met mp3-downloads Ronde Van Frankrijjk vertrouwd was, en er dus wél een groot bereik mee te Voor Min-twaalfjarigen halen viel.’ Won (En Dat Het Me Spijt)’ (2009) Terughoudendheid Ivo victoria ‘Het was moeilijk om mijn uitgever te overtuigen om in ambo | anthos het experiment mee te gaan. Onder de uitgevers heerst 195 blz. nog een grote terughoudendheid ten aanzien van de € 17, 95 e-boekenmarkt. Ze willen de consument geen gewoon- knack.rnews.be digitaal verkrijgbaar op tes aanleren die ze later niet meer van de hand kunnen eBook.nl doen. Als ze nu zeven euro voor een e-book vragen, 14
  • DOssIER: De nieuwe rol van de auteur kunnen ze die prijs binnen twee jaar mand die een helikopterview had en moet krijgen, terwijl hij zijn status niet zomaar opdrijven naar twaalf de crisis zag aankomen.’ grotendeels te danken heeft aan zijn euro. Dat gaat de consument niet ‘Toch ging het nooit eerder zo goed uitgeverij De Bezige Bij, die jaren- accepteren.’ met de muziekindustrie dan nu. Het lang in hem geloofd heeft en dus ook ‘Een ander discussiepunt was ko- is gemakkelijk om muziek online te nog altijd recht heeft op een marge.’ pieerbeveiliging. Ik wilde absoluut promoten, en het live-circuit draait ‘Zijn initiatief zegt wél veel over de een DRM-vrij e-book. Naar mijn beter dan ooit. Enkel het deeltje dat onbegrensde mogelijkheden die au- mening is dat beveiligingssysteem altijd afhankelijk is geweest van de teurs plots krijgen. Ik zit er bijvoor- – dat ervoor zorgt dat een digitaal verkoop van fysieke cd’s, davert op beeld aan te denken om tussen het boek maximaal vijf keer gekopieerd zijn grondvesten.’ schrijven van boeken door kortver- kan worden, en de levensduur van ‘In de uitgeverswereld dreigt zich halen in e-bookvorm uit te brengen. een aankoop aanzienlijk verkort hetzelfde scenario voor te doen. Zo kan ik, zonder de kosten en - frustrerend voor consumenten. Uitgevers hebben zich ook altijd omslachtigheid van drukwerk, een Zij zijn altijd gewend geweest om uitsluitend vastgeklampt aan de publiekje vergaren en vasthouden.’ fysieke boeken naar hartenlust uit verkoop van gedrukte boeken. Het ‘Binnenkort zullen er ongetwij- te lenen aan vrienden, maar worden fysiek boek zal nog lang een sub- feld schrijvers opstaan die via een nu plots op de vingers getikt als ze stantieel aandeel behouden, maar ik uitgekiende internetstrategie een dat ook met e-books willen doen. verwacht dat e-books in de toe- lezerspubliek creëren, en hun werk Een DRM-vrij e-book houdt echter komst twintig tot veertig procent van meet af aan in eigen beheer uit- ook risico’s in, omdat dat net wel van de markt in beslag gaan nemen.’ brengen. Dan heeft de uitgever niets eindeloos gekopiëerd kan worden. ‘Grote auteurs zullen dan snel inzien meer in de pap te brokken.’ Uiteindelijk hebben we een tussen- dat ze meer kunnen gaan verdienen ‘Ik begrijp trouwens niet waarom oplossing gevonden. EBook.nl – het door mee op de digitale kar te sprin- de grote uitgeversconcerns uit de platform van de uitgeversgroep gen. Er bestaan al schrijvers die het Benelux het nagelaten hebben om Veen Bosch & Keuning Uitgevers heft in eigen handen nemen. Kijk een aantal jaren geleden samen een (VBK) waar mijn digitaal boek te maar naar de Nederlandse bestsel- webshop voor e-books uit de grond koop is – heeft ter vervanging van lerauteur Leon De Winter, die zijn te stampen, de prijzen te bepalen het DRM-systeem een watermerk e-werk in de toekomst via een eigen en met een deel van de inkomsten laten ontwikkelen. Daarmee kunnen digitaal platform gaat distribueren. aan de haal te gaan. In Nederland we iemand die het e-book veelvuldig Toch geloof ik niet helemaal in zijn zwaait Bol.com nu de plak op dat kopieert traceren.’ strategie. Het zal moeilijk worden gebied. Onlogisch, want het zijn de om traffic te genereren naar een uitgevers die langetermijninves- Eigen beheer website die uitsluitend e-books teringen doen in auteurs. Zakelijk ‘Tussen 1998 en 2002 was ik label- verdeelt. Hij zal daarmee niet kun- bekeken is het dus dom dat zij nu manager bij de platenfirma PIAS, nen opboksen tegen een platform als neveninkomsten weggeven aan an- waar ik de promotie voor onder Bol.com, dat naast digitale boeken dere partijen. In dat opzicht ben ik meer Soulwax en Mauro verzorgde. en readers ook wasmachines en blij dat Amazon en Bol.com er met Toen bestond Napster al wel, maar scheerapparaten verkoopt. Verder Apple’s iBooks een concurrent bij werd downloaden nog niet als vindt De Winter dat hij nu een krijgen. De marge wordt nu tenmin- gevaarlijk beschouwd. Er was nie- groter percentage op zijn e-books ste bespreekbaar.’ 15
  • L DOssIER: De nieuwe rol van de uitgever lex jansen: ‘Een uitgever die niet meegaat in de digitalisering ís geen uitgever’ Wordt de uitgever overbodig, nu auteurs hun werk zonder zijn tussenkomst aan de man kunnen brengen? Lex Jansen, uitgever van De arbeiderspers in Nederland, vindt van niet. ‘Schrijvers beschikken niet over de capaciteiten om de distributie én promotie op eigen houtje te organiseren.’ ex Jansen leidt De Arbeiderspers, een Nederlandse uitgeverij die het werk van Vlaamse en Nederlandse au- teurs als Louis Paul Boon en Joost Zwagerman uitgeeft, en dat van buitenlandse topschrijvers onder wie Paulo Coelho, Cormac McCarthy en Paul Auster. Samen met Querido en De Bezige Bij is het de belangrijkste uitge- verij binnen de overkoepelende Belgisch-Nederlandse holding WPG Uitgevers. Sinds vorig jaar, toen de Sony Reader via de Nederlandse webshop Bol.com verkrijgbaar werd en de Nederlandse e-markt relatief snel begon te evolueren, geeft de holding digitale boeken uit. ‘Dat móet de moderne uitgeverij doen’, vindt Lex Jan- sen. ‘Het is de taak van de uitgevers om de boeken die ze beheren zo goed mogelijk onder de aandacht te brengen. Als ze met e-books een groter en breder lezerspubliek kunnen aanspreken, zijn ze verplicht daarin mee te gaan. De uitgever die dat niet doet, ís geen uitgever.’ Conservatief en behoudsgezind ‘Vorige zomer hebben wij de boeken, die we in een vroeger stadium in het digitale bestandsformaat XML hadden opgeslagen, online beschikbaar gemaakt. Tot op heden zijn ze te downloaden op de websites van de boekenketens Libris en Selexyz. De elektronische boeken van WPG zijn vooralsnog níet aanwezig op Bol. com, ook al is dat de meest succesvolle Nederlandse Uitgeverij De arbeiderspers e-bookdistributeur. We zijn wel met hen rond de tafel amsterdam, Nederland gaan zitten, maar hebben – in tegenstelling tot de andere www.arbeiderspers.nl grote Nederlandse holdings PCM en VBK - geen akkoord uitgeversconcern WPG bereikt. Naar onze mening eiste Bol.com een te groot papierenman.blogspot.com 16
  • DOssIER: De nieuwe rol van de uitgever Bron foto: Lex Jansen aandeel op onze e-books. Ik ben er ‘Ik denk trouwens dat het gevaar foute benadering. Je moet hem zélf zeker van dat we in de toekomst wel van de e-reader voor het gedrukte tegemoet komen!’ naar elkaar toe zullen groeien. Bol. boek al grotendeels verdwenen ‘Boeken zelf beheren is trouwens com kán niet zonder onze belangrij- is. ‘Klassieke’ e-readers - zoals de ook niet zo nieuw. Vroeger konden ke titels, en uiteindelijk kunnen wij Kindle en de Sony Reader – zijn een auteurs hun werk al in eigen beheer ook niet zonder een noemenswaar- bedreiging voor het papieren boek, laten drukken. Toch hebben ze nu, dig e-bookplatform als Bol.com.’ omdat ze enkel geschikt zijn om via de ‘digitale snelweg’, meer slag- ‘Ook al stellen uitgeverijen zoals de teksten op te lezen. De leeservaring kracht en kunnen ze dus meer men- onze heel wat in het werk om zich is nagenoeg hetzelfde als bij een sen benaderen dan toen. Maar dat is voor te bereiden op de e-markt, toch gedrukt boek. Maar dat klassieke geen garantie op succes. Er zijn ook moet gezegd dat de meeste uitgevers model zal snel vervangen worden onnoemelijk veel artiesten die hun conservatief en behoudsgezind zijn. door de nieuwe generatie dragers muziek eigenhandig op YouTube Ze blijven erop hameren dat papier zoals de iPad. Op zo’n apparaat is zetten. Maar hoeveel muzikanten toch zo lekker ruikt en dat het fijn digitaal lezen nog slechts één van de onder hen breken daadwerkelijk is om een fysiek boek in handen te vele mogelijkheden.’ door? Misschien één of twee per hebben, en denken dat ‘het allemaal jaar. Door je e-books ergens op het wel mee zal vallen’ met die digi- Digitale snelweg wereldwijde web aan te bieden, tale revolutie. Dat is natuurlijk niet ‘In het digitale tijdperk kunnen word je dus ook niet automatisch waar, ook al is het marktaandeel van auteurs hun elektronische boeken een superster.’ e-books en readers op dit moment volledig zelf tot bij de consument ‘Het is bovendien geen sinecure om nog erg klein. Want langzaam maar brengen. De Nederlander Leon De een boek zelf te distribueren én te zeker gaat dat aandeel naar omhoog, Winter is iemand die dat via zijn promoten. Daar komt heel wat bij omdat er meer en meer populaire eigen website gaat doen. Toch vind kijken. Als een boek geschreven titels - zoals die van de Zweedse ik het een slecht idee van hem om is, wordt het normalerwijze door successchrijver Stieg Larsson – als daarvoor één platform te ontwikke- een redactieafdeling geredigeerd. e-book verkocht worden. En volgens len. Zo houdt hij geen rekening met Vervolgens moeten de mensen we- mij gaan dergelijke massaproducten hoe consumenten zich op internet ten dat het afgewerkte product - in alsmaar meer richting digitaal ver- gedragen. Zij surfen naar de web- digitale of gedrukte vorm –uit is en schuiven. Wat overblijft – de meer sites van pakweg De Volkskrant en waar het beschikbaar is. Daarvoor gespecialiseerde literatuur voor de Vara, en voeren tegelijkertijd laten auteurs zich bijstaan door een echte liefhebbers – zal via de traditi- discussies op sociale netwerksites. marketingafdeling. In het huidige onele boekhandels verkocht blijven Als auteur moet je zorgen dat je op digitale tijdperk is het aanbod aan worden. Als je je vriendin een boek alle mogelijke platformen aanwe- literatuur groter dan ooit, en wordt cadeau wil doen, ga je natuurlijk zig bent. Je boeken moeten zowel de promotie dus nóg belangrijker naar de winkel, op zoek naar een beschikbaar zijn op Bol.com, als op dan voorheen. Schrijvers beschik- speciaal, extreem verzorgd gedrukt de webshops van uitgeverijen en ken niet over de capaciteiten om dat exemplaar. Je zal geen goedkope boekenketens, én op de websites allemaal volledig op eigen houtje pocket of midprice-editie geven, van bladen als Vrij Nederland en te organiseren. Ze zouden wat dat laat staan een link om een e-book te kranten als NRC Handelsblad. De betreft beter beroep blijven doen op downloaden. Dat slaat nergens op consument proberen te vertellen de expertise en ervaring van … een (lacht).’ waar hij naartoe moet surfen, is een uitgever.’ 17
  • G DOssIER: De nieuwe rol van de vormgever Herman Houbrechts: ‘De emotionele waarde van gedrukte boeken kan je niet digitaliseren’ Hoe staat de vormgever tegenover de e-voluties in boekenland? En hoe blijft hij zijn brood verdienen als het gedrukte boek onder druk komt te staan? Herman Houbrechts van Meulenhoff/Manteau: ‘Er hoeven geen bomen meer te sneuvelen voor de boeken van Piet Huysentruyt.’ rafisch vormgever en drummer Herman Houbrechts (45) is verantwoordelijk voor de huisstijlen van ’t STUK in Leuven en de Handelsbeurs in Gent. Voorts werkt hij met Tom Houtekiet aan het drukwerk van het Antwerp- se Museum voor Schone Kunsten, en is hij naast Gert Dooreman huisvormgever bij Meulenhoff/Manteau, een deelfonds van Standaard Uitgeverij. Ook het artwork van Stijn Meuris’ nieuwe soloalbum is van zijn hand. ‘Vroeger ontwierp ik meer platenhoezen - voor onder meer Admiral Freebee, Millionaire en Evil Superstars - maar nu ligt dat op zijn gat. Eén van de fou- ten die de muziekindustrie in mijn ogen gemaakt heeft, is het devalueren van de cd. Dat ‘plastieken dooske’ is zodanig goedkoop en bijgevolg zielloos geworden, dat het niet langer een hebbeding is. Door tien jazz-cd’s weg te geven bij vier pakken koffie, hol je dat medium vol- ledig uit.’ ‘Ik heb ooit een discussie gevoerd over de melkfles, toen die vervangen werd door een brik karton waar een slecht getekende koe op staat. Je kan niet meer door die fles heen kijken, en dus niet langer zíen of het product dat er in zit wel degelijk melk is. Met muziek is hetzelf- de aan de hand. Het visuele – de hoes en foto’s die je een kijkje gunnen in de leefwereld van de artiest - valt in het digitale tijdperk grotendeels weg. Zonde.’ Eentjes en nulletjes ‘Anderzijds kan de muziekmalaise ook wel deels te wijten zijn aan de houding van de huidige generatie jon- literatuurplein.nl musiczine.net geren. Zij kopen liever aparte nummers op iTunes dan nieuws.be een fysiek album in de winkel. Ook al kost het artiesten boekcover huisstijl cd-hoes veel moeite om de volgorde van hun songs samen te stel- 18
  • DOssIER: De nieuwe rol van de vormgever len en daarmee een samenhangend is continu voorradig is, schrikt mij van de vertelkunst, en wil die op een verhaal te vertellen, dat ‘verhaal’ is toch wat af. Je kan muziek, films mooie manier verpakt zien. Bijvoor- gewoon niet meer belangrijk. Op en boeken ten allen tijde online beeld in de vorm van een boek met iTunes koop je een stroom van ‘een- aanschaffen. Dat maakt het verlan- stofwikkel. Dat is meestal duurder tjes en nulletjes’ voor 99 eurocent. gen minder groot. Als ik vroeger in dan het doorsnee hardcoverboek, Daar krijg je fysiek niets voor in de het buitenland plots een boek of cd maar je houdt er wel een blije au- plaats. Maar dat hoeft ook niet. De tegenkwam waar ik al lang naar op teur aan over, die het gevoel krijgt iPod is de nieuwe drager, en daarop zoek was, gaf me dat een ontladend dat zijn werk op een verzorgde is artwork niet van toepassing. Er gevoel. Zo’n ‘yes-ervaring’ overkomt manier op de markt gebracht wordt. zal echter altijd wel een tegenbewe- mij nu niet meer, al kan dat natuur- Ook de lezer is tevreden, want die ging bestaan; een minderheid van lijk ook met het ouder worden te krijgt waar voor zijn geld. Polis is echte muziekliefhebbers die voor maken hebben (lacht).’ een witte merel, die zijn auteurs het object - de cd of vinylplaat - zal ook als vanouds echt begeleidt. Er is blijven gaan.’ ‘Er wordt tegenwoordig trouwens wederzijds vertrouwen tussen hem nog slechts één vijfde van alle ge- en de schrijvers die hij onder zijn ‘Hetzelfde geldt voor literatuur. Een maakte foto’s daadwerkelijk afge- hoede heeft. En indirect hebben ze Kindle of iPad is wellicht heel han- drukt. Er moeten dus waanzinnig dan ook vertrouwen in mij.’ dig om mee op vakantie te nemen, veel Flickr-pagina’s bestaan, die al- maar ik denk dat echte liefhebbers lemaal volgepropt zijn met beelden. Meer formats toch gedrukte boeken blijven kopen. Vroeger vertrok je met een filmpje ‘Het aanbod aan muziek, literatuur Romans en poëziebundels lijken me van 24 foto’s op vakantie, en kwam en film is in het digitale tijdperk gewoonweg niet geschikt om digi- je daar ook mee toe. Tegenwoordig enorm groot geworden, omdat er taal te lezen. Non-fictieboeken dan maak je van alles vijf dezelfde foto’s, ook meer aanvoer is in de vorm van weer wel, omdat die vaak een actua- en denk je: “Ik zal dat achteraf wel Vlaamse kunstscholen. In Antwer- liteitswaarde hebben. ‘Tien Stappen organiseren.” Níet dus.’ pen alleen al studeert jaarlijks een Om Een Hond Op Te Voeden’ kan ik veertigtal grafische vormgevers af. even goed op een e-reader lezen, en ‘Met online content krijg je ook geen Wie er 300 procent voor gaat, zal ik zou het fijn vinden als er voortaan ‘relatie’, wat vaak wel het geval is ongetwijfeld snel een job vinden. geen bomen meer hoeven te sneuve- met fysieke objecten, die je koste Maar omdat een deel van de fysieke len voor de boeken van Piet Huysen- wat kost wil bezitten en waar je her- boekenmarkt zal verdwijnen, zullen truyt. (lacht)’ inneringen aan over houdt. Je ziet er ook wel mensen zonder werk ko- een boek met een bladwijzer tussen men te zitten. Anderzijds bestaan er yes-ervaring op tafel liggen, en die róept je bijna: tegenwoordig meer formats, en kan ‘Wat me wel leuk lijkt aan e-readers, “hey maat, jij moet mij nog voor de een vormgever dus even goed voor is de mogelijkheid om in elektroni- helft uitlezen, hé!” (lacht) Uitgevers een ander, nieuw medium werken. sche kranten- of magazineartikels moeten blijven geloven in die emo- Het artwork van audiobooks en op links te klikken. Op die manier tionele waarde die gedrukte boeken banners op websites moeten per slot kan je je echt in een onderwerp ver- voor veel lezers hebben, en die je van rekening ook ontworpen wor- diepen. En die klikreflex hebben we niet kan digitaliseren. Harold Polis, den. Zolang de grafische vormgever dankzij het internet toch al.’ uitgever van Meulenhoff/Manteau, een beeldende functie blijft bekle- ‘Maar weten dat alles wat digitaal is iemand die dat doet. Hij houdt den, zie ik geen enkel probleem.’ 19
  • DE TWIJfELaaRs: kranten en magazines Sanoma de iPad-strategie van ‘als steve Jobs mijn kop niet kan zien, komen mijn magazines niet op de iPad’ V oor apple de iPad presenteerde, keken krantenmakers en vooral magazine-uitgevers de kat uit de boom. Sinds de internationale lancering van Steve Jobs’ nieuwe paradepaardje, is Sanoma één van de eerste magazine-uitgevers uit de Lage Landen die met iPad-toepas- singen op de proppen komt. Jeroen Overstijns, business unit manager internet bij Sanoma: ‘We willen het amusementsgehalte van onze magazines digitaal uitbuiten.’ 20
  • DE TWIJfELaaRs: kranten en magazines De iPad - die sinds april te koop is in de Amerikaanse ‘Sanoma Magazines wisselt op internationaal niveau Apple Stores - bereikt de Europese markt pas in juli. ideeën uit omtrent iPad-applicaties’, verklaart Jeroen Toch wordt er hier op dit moment al volop nagedacht Overstijns van Sanoma Magazines Belgium. ‘Maar we over kranten -en magazine-applicaties voor de iPad. moeten voorzichtig zijn met de hype. De internetrage Zo komt De Standaard binnenkort met een toepassing. heeft namelijk aangetoond dat een hype op zich geen Maar in Nederland en België is vooral de persgroep Sa- geld in het laatje brengt. Of toch niet automatisch, en noma Magazines er volop mee bezig. De Nederlanders zeker niet voor de klassieke spelers. Ik wil dus niet de- Michiel Buitelaar - COO Digital Media van Sanoma Uit- zelfde fout herhalen door ervan uit te gaan dat de iPad- gevers - en Joris van Heukelom - CEO van Ilse Media, toepassingen die we voor onze bestaande merken zullen een dochteronderneming van Sanoma - demonstreer- ontwikkelen, sowieso een groot succes gaan worden.’ den reeds iPad-applicaties voor populaire Nederlandse bladen zoals Viva, Nu en Autoweek. En in ons land is ‘Maar de iPad, of eender welke andere tabletcomputer Jeroen Overstijns - huidig business unit manager inter- van dat kaliber, is een instrument waarmee we mensen net bij Sanoma, voorheen medewerker van de uitgeverij op elk moment van de dag kunnen bereiken, zonder dat Wolters Kluwer, chef boeken bij De Standaard en mana- ze daarvoor op de bureau of in de woonkamer achter ger van De Standaard Online - de man die op dit mo- hun computer hoeven te zitten. Ik denk dat een medium ment een iPad-strategie uitdenkt voor de magazines van als Facebook nog groter kan worden dankzij de iPad. Sanoma Belgium. Dat betekent dat we bladen als Humo, Mensen willen namelijk óók communiceren als ze niet Flair en Libelle binnenkort op de iPad kunnen lezen. achter hun pc zitten.’ 21
  • DE TWIJfELaaRs: kranten en magazines ‘Binnenkort loopt een driejarig kind met zijn eigen iPad rond’ Wat zijn de plannen voor de Vlaamse magazines van floreren. Grote consoles kan je namelijk niet overal mee Sanoma? naartoe nemen, en een iPad heeft een leuker formaat Jeroen Overstijns: ‘Het is voor ons een uitdaging om dan de doorsnee pocketconsole. En als ik een kinder- en specifiek voor de iPad concepten te ontwikkelen, die jeugdboekenuitgever was, zou ik meteen spelletjes- we rond de thema’s uit onze gedrukte magazines zullen achtige, interactieve boeken voor kleuters en kinderen opbouwen. Daarmee bedoel ik niet dat we onze papie- ontwikkelen. Terwijl een kind nu op zijn veertiende of ren bladen ongewijzigd in iPad-formaat gaan aanbieden. vijftiende zijn eigen laptop koopt, is het best mogelijk Enkel door de consument een meerwaarde te bieden, dat een driejarige binnenkort met zijn eigen iPad rond- zal hij zijn zuurverdiende centen willen aanspreken. loopt (lacht).’ Het is zaak om inhoudelijk én vormelijk iets aparts te creëren, dat bovendien ook nog eens gebruiksvriendelijk Wanneer zullen we de digitale magazines van is. Daarvoor zullen we een beroep moeten doen op een Sanoma Magazines Belgium kunnen downloaden? nieuwe, frisse lay-outploeg.’ Overstijns: ‘We leggen onszelf geen deadline op. We ‘We willen ons dan ook voornamelijk richten op functio- komen liever met een goed concept een half jaar later op nele apps. Gelukkig hebben onze gedrukte magazines al de markt, dan met een halfbakken idee als eerste.’ een groot amusementsgehalte. Dat kunnen we digitaal, nog meer dan op papier, uitbuiten door met bewegend Komt er een online platform voor Vlaamse magazi- beeld en geluid te werken en interactiviteit in te bou- nes, zoals Boek.be een e-boekenportaal heeft? wen. Een blad als Flair heeft veel interactie met zijn Overstijns: ‘Ik geloof daar niet in. Een belangenver- publiek. Via applicaties kunnen we de consumenten eniging als Boek.be is geen boekendistributeur, en kan persoonlijker benaderen. Want meer nog dan een eigen dus niet opboksen tegen webshops van internationale pc, is een iPad privé-bezit.’ topspelers als Amazon en Apple. Tenzij ze bijvoorbeeld poëziebundels en wetenschappelijke boeken verdeelt Welk van jullie magazines krijgt als eerste een elek- omdat andere aanbieders die om welke reden dan ook tronische equivalent? links laten liggen. Maar zover ik weet zit Boek.be in het Overstijns: ‘Voor Feeling Wonen kunnen we bijvoor- vaarwater van de andere, grotere spelers. beeld een leuk concept bedenken rond interieuradvies. En bij een blad als Libelle – dat sterk is in culinaire Blanco cheque berichtgeving – kunnen we een mooie receptenapplica- Binnenkort zal het mogelijk zijn om op de iPad te tie bouwen. Zo heeft de Nederlandse supermarktketen adverteren. Een goede zaak? Albert Heijn een beroemde culinaire toepassing, die Overstijns: ‘Hm. Het is een tweesnijdend zwaard. Ik je helpt bij het maken van boodschappenlijstjes. Dat is ben niet graag zo afhankelijk van Apple als Steve Jobs fantastisch.’ dat zou willen. Hij bepaalt nu al – om god weet welke ‘Het is absoluut niet zo dat we voor onze grootste reden - wat op de iPad mag en wat niet. Als ik de pech magazines eerst een e-versie moeten ontwikkelen. Die heb dat hij mijn kop niet kan zien, komen mijn magazi- applicaties gaan toch complementair werken, en niet nes daar gewoonweg niet op. Daarom is het belangrijk kannibaliserend. Zo denk ik trouwens over e-reading in dat Android (de tablet-pc van Google, red.) voor concur- het algemeen. Elektronische boeken gaan maximaal tien rentie op de tabletcomputermarkt zorgt. Ook al wordt tot vijftien procent van de boekenmarkt innemen. Het de iPad een overweldigend succes, als Android mislukt, traditionele boek zal in geen geval verdrongen worden.’ is dat slecht voor de markt. Toch zal Jobs ook wel begrij- ‘Ik zie vooral toekomst in jeugd- en animatieboeken, en pen dat hij zich open moet stellen, anders gaat niemand verwacht dat de gamingindustrie dankzij de iPad zal content willen leveren.’ 22
  • DE TWIJfELaaRs: kranten en magazines ‘Ook over de omzet ben ik onzeker. Ik link mij aan een ‘Toch vind ik het goed dat de Vlaamse mediagroepen monopolist, en teken dus bij wijze van spreken een op zijn minst een poging wagen. Zo heeft De Persgroep blanco cheque. Misschien eist Jobs het eerste jaar dertig Publishing al aangekondigd dat de website van De Tijd procent van de omzet van mijn applicatie, maar het jaar een betaalsysteem gaat hanteren. Slim gezien om het daarop vijfendertig en twee jaar later zelfs veertig. Als uitgerekend met die krant te proberen. Een kwaliteits- hij dan ook nog eens zelf reclame gaat werven, houdt de krant heeft namelijk meer abonnees dan een populaire traditionele uitgever helemaal niets meer over. In het krant. Die abonnees betalen sowieso abonnementsgeld. internettijdperk waren we eindelijk af van distributeurs Zij vinden het misschien niet zo erg om een deel daar- en krantenkiosken, die een groot deel van de omzet van aan online content te spenderen. Wie weet.’ opslorpten, maar voor we het weten moeten we in het iPad-tijdperk opnieuw betalen voor ontwikkeling én Wat verwacht je van kranten-applicaties? distributie.’ Overstijns: ‘Krantenuitgevers hebben het voordeel dat hun content gemakkelijker te vertalen is naar digitale Paid content-systeem toepassingen. Ze kunnen dus sneller applicaties ont- Hoeveel gaat een gemiddeld e-magazine kosten? wikkelen. Maar dat hun toepassingen qua beleving niet Overstijns: ‘Dat weet niemand op dit moment. Hoe radicaal verschillen van hun nieuwssites, is ook meteen beter je concept – lees: hoe minder het op een magazine hun grootste nadeel. Ze kunnen minder extra waarde lijkt -, hoe meer geld je ervoor kan vragen. Ik ben er wel bieden aan de consument, die er dan ook minder voor van overtuigd dat mensen eerder bereid zijn om voor zal willen betalen. Ik vind de huidige applicatie van De applicaties te betalen, dan voor nieuwssites. Standaard niet zo geslaagd.’ Je gelooft dus niet in de betaalmuur die Rupert Mur- Welke krant beschikt wél over een goeie e-versie? doch op de websites van The Wall Street Journal en Overstijns: ‘The New York Times heeft al drie à vier The Times installeerde? jaar een News Reader; de voorloper van de hedendaagse Overstijns: ‘Vlaamse krantenuitgevers zijn aan het na- iPad- of iPhone-applicatie. Eerst download je een pro- denken hoe ze een soortgelijk paid content-systeem voor gramma op je desktop of harde schijf. Op het moment hun nieuwssites kunnen ontwikkelen. Dat wil zeggen dat je het activeert, wordt de meest recente content – dat we binnenkort wellicht moeten betalen om toegang afkomstig van de servers van The New York Times - in te krijgen tot de digitale equivalent van hun kranten, dat programma geplaatst. The Times heeft die News of op zijn minst gedeeltes ervan. Geen idee of dat zal Reader op de koop toe een totaal andere lay-out gege- slagen, want consumenten geld laten neertellen voor ven. Het voelt dus aan alsof je iets nieuws en iets unieks nieuws dat ze elders gratis kunnen krijgen, is in geen consumeert.’ geval evident. De openbare omroep zal namelijk altijd ‘De krant heeft dat geactiveerd voor Amerikanen die een te duchten concurrent zijn, want die blijft gratis vaak van East naar West Coast vliegen, en in luchtha- content leveren.’ vens geen internetverbinding hebben. Dankzij die News ‘De motivatie van Murdoch om nieuws betalend te gaan Reader kunnen ze toch de krant van de laatste zeven da- maken, kwam trouwens niet voort uit de wens van de gen lezen. In Europa - waar veel minder gevlogen wordt consument. En vernieuwingen waar de consument niet – is dat veel minder van toepassing. Maar het principe om gevraagd heeft, zouden als vanzelfsprekend wel eens van een applicatie is hetzelfde: je activeert die en krijgt kunnen mislukken. Tenzij het bedrijf dat de vernieu- vanuit een bepaalde server content toegestuurd, op een wingen doorvoert een mono –of duopolist is, wat voor aangename manier verpakt en specifiek voor jouw dra- Vlaamse krantenuitgevers absoluut niet geldt.’ ger gepresenteerd.’ ‘Liever met een goed concept een half jaar later op de markt dan met een halfbakken idee als eerste’ 23
  • DE TWIJfELaaRs: kranten en magazines de filosofie van Mcsweeney’s Pronken met print Vergeet fancy krantenapplicaties voor de iPad! Met de eenmalige San Francisco Panorama bewijst de amerikaanse uitgeverij McSweeney’s wat je, ook in het digitale tijdperk, met een papieren krant allemaal kunt doen. De kw a valt a liteit van de bsolu eenm ut nie t onlin alige luxe e te b -k enade rant San F ren, la ra at sta ncisco Pan an op orama een e om -read .c er. d pa pe ty e. an 24 ric flo
  • DE TWIJfELaaRs: kranten en magazines McSweeney’s - de kleine, onafhan- Hun doel: hét prototype maken voor De San Francisco Panorama schenkt kelijke uitgever van het gelijkna- de 21ste eeuwse krant, en aantonen ook veel aandacht aan secties waar mige Amerikaanse literaire maand- dat je er ook in het internettijdperk het gros van de kranten vandaag blad - blaast de printjournalistiek voor kan zorgen dat mensen voor voornamelijk op bespaart: kunst, co- nieuw leven in met een eenmalige een gedrukt medium willen betalen. mics - met spelletjes voor kinderen broadsheetkrant vol diepgravende ‘Kranten zijn essentieel, en móeten -, en uiteraard literatuur. onderzoeksreportages, kunstfoto’s, deel uit blijven maken van het me- diepte-interviews, kortverhalen, es- dialandschap’, aldus de Panorama- Indrukwekkende vormgeving says, recensies, gedichten, cartoons redactie in het bijgevoegde informa- Het verschil met de doorsnee krant en posters. In totaal telt de in de- tiepamflet. ‘Met de San Francisco is dat de San Francisco Panorama cember van vorig jaar uitgebrachte Panorama willen wij aantonen dat uitgebreider - in totaal bevat de San Francisco Panorama 112 vellen. een gedrukte krant veel meer kan krant zo’n 350 000 woorden! - en Voorts zit er een 96 bladzijden tel- bieden dan zijn digitale equivalent.’ genuanceerder is. Er werd dan ook lende boekenbijlage én een maga- En daar is de Panorama-crew met ruim een jaar aan gewerkt. Maar zine van 112 pagina’s in de blister bij verve in geslaagd. De krant covert wat deze eenmalige uitgave echt de krant. het lokale nieuws uit San Fransisco uniek maakt, is de indrukwekkende - het hoofdartikel handelt over de vormgeving. De kwaliteit van een Prototype immense Bay Bridge die San Fran- dergelijke luxe-krant valt onmoge- Meer dan 150 fotografen, kunste- cisco met Oakland verbindt -, en lijk online te benaderen, laat staan naars, journalisten, vormgevers analyseert, verklaart en onderzoekt op een e-reader. Met dit pronkstuk en auteurs boksten dit pronkstuk wat er zich in de rest van de we- bewijst McSweeney’s dat we de mee in elkaar. En niet de minsten: reld afspeelt. Zo komen de crisis in gedrukte media nog lang niet mogen Stephen King, Pulitzerprijswin- Congo, en de oorlogen in Irak en Af- afschrijven. Moge krantenuitgevers naar Michael Chabon en uiteraard ghanistan die tot op vandaag blijven van over de hele wereld hier een McSweeney’s-bezieler Dave Eggers. aanzwengelen, uitgebreid aan bod. voorbeeld aan nemen. Diepgaande journalistiek in een arty kleedje pess spot.co blog imis De Amerikaanse uitgeverij het begin speelt de website Voor meer info, surf naar tclu b. m McSweeney’s verkoopt maan- McSweeney’s Inter- www.mcsweeneys.net. delijks het gelijknamige literaire net Tendency magazine, maar ook een cultuur- daarbij een magazine - The Believer - en belangrijke een dvd-tijdschrift: Wholphin. rol. Recen- Deze drie producten doorkruisen telijk heeft elkaars pad. Zo werd het eerste de uitgeve- nummer van Wholphin bij het rij ook een McSweeney’s-magazine verpakt. eigen iPhone- m .co Alle drie de tijdschriften dra- applicatie am e str nd gen diepgaande journalistiek en ontwikkeld. Als rla nde wo kunstige vormgeving hoog in het je die aanschaft, vaandel: literaire verhalen, lange ontvang je dagelijks recensies en interviews worden nieuws, updates en in een arty kleedje gestopt. aankondigingen van McSweeney’s opereert voorna- de website, en weke- melijk in de printsector, maar lijks een verhaal uit het is tegelijkertijd op zoek naar McSweeney’s-tijdschrift, een nieuwe manieren om nieuwe interview, een strip, een song gizmodo.com lezers aan te trekken. Al van bij of een kort filmpje. forestbooks.net 25
  • HET sLECHTE vOORBEELD: de muziekindustrie black box Revelation-manager jan Theys: ‘De muziekindustrie heeft hautaine gereageerd op de digitale revoluties’ W Volgens Jan Theys -voormalig platenbaas bij BMG ariola en Double T Music, en huidig manager van The Black Box Revelation-, zijn de platenfirma’s zelf verantwoordelijk voor de muziekmalaise. Wat kan het boekenvak leren uit hun fundamentele fouten? ‘De downloadmarkt níet laten inpalmen door een bende techneuten!’ aar is het precies misgelopen in de muzie- kindustrie? Jan Theys: ‘De platenbonzen hebben erg hautaine gereageerd op de digitale revolu- ties van de laatste jaren. Ze beschouwden die als ‘zachte evoluties’. Ten onrechte, zo is gebleken.’ ‘Waar ik met mijn verstand niet bij kan, is dat de sector – die een enorm repertoire aan muziek in handen heeft – de digitale down- loadmarkt zomaar heeft laten inpalmen door een bende techneuten. Apple heeft met iTunes namelijk de standaard gezet voor de online verdeling van muziek. Een dergelijk initiatief hadden de platenfirma’s zélf uit de grond moeten stampen.’ Inzicht en talent Is de prijzenpolitiek van de platenmaat- schappijen ook mee hun ondergang geweest? Theys: ‘Absoluut. Muziek is niet meer het trendsettende product dat het in de jaren ’60 en ’70 was. Het is een mainstreamitem geworden, dat meer geconsumeerd wordt, maar minder waard is dan vroeger. Dat had de platensector moeten inzien. Door cd’s aan een fractie van de huidige prijs – pakweg drie of vier euro – aan te bieden, hadden ze even veel kunnen verkopen dan vroeger.’ 26
  • HET sLECHTE vOORBEELD: de muziekindustrie Hoe kunnen platenfirma’s de macht teruggrijpen? website. Dat gebeurde in samenwerking met De Stan- Theys: (zucht) ‘That’s the million dollar question! Inter- daard, die daar een campagne ter promotie van ‘Silver netproviders rechten laten betalen voor wat zij gratis te Threats’ (het meest recente album van The Black Box grabbel gooien op het internet, kan al een oplossing zijn. Revelation, red.) aan gekoppeld heeft. Dat heeft me ja Of er nog een toekomst is voor de grote platenmultina- doen zeggen.’ tionals? Daar heb ik niet meteen een pasklaar antwoord op. Het zal van hun zakelijk inzicht en hun neus voor In tegenstelling tot de cd-verkoop, draait het live- artistiek talent afhangen.’ circuit wel op volle toeren. Concertorganisatoren eisen dan ook steeds meer inkomsten van artiesten Zoethoudertjes op. Wat vind jij van die zogenaamde 360 gradencon- Welke businessmodellen moeten zij hanteren? tracten? Theys: ‘Een band met je fanbase uitbouwen is het al- Theys: ‘Ik ben daar principieel tegen, omdat ik er zeker lerbelangrijkste. Dat kan je vandaag enkel doen door in van ben dat geen enkele concertpromotor naast de com- te spelen op nieuwe trends en door je fans via zoveel petentie om optredens te organiseren, ook over de capa- mogelijk platformen extra’s te bieden. Een band neemt citeiten beschikt om platen te produceren en promoten.’ gemiddeld tweejaarlijks een full-cd op, maar is genood- ‘Ik ben er wél van overtuigd dat artiesten zakelijke bege- zaakt om zijn fans tussendoor van zoethoudertjes te leiding nodig hebben, wellicht omdat ik die functie zelf voorzien: luxeuze boxsets, dvd’s of boeken.’ invul (lacht).’ ‘De collaboratie tussen U2 en Paul McGuiness is voor Wat The Black Box Revelation gedaan heeft met mij het goede voorbeeld. Ik probeer op een soortgelijke ‘All Areas’, een vinylvormig fotoboek van fotograaf manier met The Black Box Revelation samen te werken: Eddy Petroons en een live-dvd van Pukkelpop 2009. hun albums financieren, hen royalties betalen en bij Theys: ‘Precies. Een zeer leuk extraatje voor de trouwe belangrijke internationale live-agentschappen plaatsen. Vlaamse fans én een efficiënte promotietool naar het Maar de énige partij die daarvan profiteert, is de groep buitenland toe.’ zelf.’ Het Black Box Revelation-concert van 4 maart in de Beleving AB werd gestreamd op de website van de concert- Staat de boekenindustrie hetzelfde te wachten als de zaal. Ook een marketingtrucje? muzieksector? Theys: ‘Uiteraard (lacht). Streaming is fantastisch om Theys: ‘Er is mijns inziens weinig analogie tussen de mensen met je muziek te laten kennismaken, maar het boeken- en de muzieksector. Of je een album nu op houdt ook risico’s in. Wie denkt dat nummers zomaar cd koopt dan wel digitaal downloadt en op je iPod zet, op YouTube pleuren ervoor zorgt dat mensen je pla- maakt niet zoveel verschil. De beleving is toch min of ten zullen kopen, komt vaak bedrogen uit. Ik denk dat meer dezelfde.’ streamingwebsites in de toekomst voor terugverdienmo- ‘Het lezen, voelen en ruiken van een tastbaar boek is dellen zullen moeten zorgen. Als dat niet gebeurt, wordt daarentegen wél radicaal verschillend van het digitaal streaming het volgende dat de inkomsten van artiesten lezen van een e-book. Van een schermpje lezen is en volledig gaat uithollen.’ blijft simpelweg minder aangenaam. Dat is het grote ‘Zolang de voordelen groter zijn dan de nadelen, ga ik voordeel dat de boekenindustrie heeft. Daarom ver- er echter wél in mee. Het Black Box Revelation-concert wacht ik in die sector een minder ingrijpende revolutie van 4 maart werd inderdaad live gestreamd via de AB- dan in de muziekindustrie.’ 27
  • E-fORMaTs: het audiobook Het Bron foto: Stef De Paepe 28
  • E-fORMaTs: het audiobook audioproductiebedrijf Stef De Paepe heeft de artistieke leiding over Het Ge- luidshuis, en verzorgt ook de regie van de meeste pro- Het Geluidshuis blaast het ducties. ‘Vier à vijf jaar geleden trommelde directeur en klassieke audiobook en huiscomponist Koen Brandt een groepje radiomakers, reclamemensen en vormgevers op, dat zich de Stuffma- luisterspel nieuw leven in kers noemt. Tot op heden produceren zij de ‘Heerlijke Hoorspelen’, een reeks luisterspelen voor kinderen. Dat met een reeks ‘audiofilms’: was een instant success, waardoor Brandt ook een afde- bewerkingen van boeken ling voor volwassenen op poten wilde zetten. Voor de creatieve uitvoering daarvan kwam hij drie jaar geleden waarin vlaamse topacteurs bij mij aankloppen.’ de personages vertolken, en ‘Volwassen fictie in audio bestónd immers niet meer. die opgesmukt worden met Eind jaren negentig hield Radio 2-feuilleton ’t Koe- koeksnest op te bestaan, en Radio 3 neemt de jongste sfeergeluiden en jaren ook geen luisterspelen meer op in haar program- achtergrondmuziek. ma-aanbod. Wij hebben het warm water niet uitgevon- den, maar we hebben het met onze reeks audiofilms wel héruitgevonden.’ klank zonder beeld ‘Als artistiek coördinator van Het Geluidshuis was het mijn taak om het luisterspel voor volwassenen op- nieuw uit de modder trekken. Eerst heb ik, na maanden brainstormen, een visie uitgetekend in de vorm van een nogal ambitieuze programmaverklaring. Het was absoluut niet de bedoeling om klassieke audiobooks te artistiek coördinator Stef gaan maken, waarbij één vertelstem een boek van a tot z De Paepe leidt ons rond in voorleest. Geluids huis ‘Wij bewerken boeken tot films zonder beelden’ Ook al zijn dergelijke luisterboeken vaak prachtig gemaakt, toch wilden wij échte films maken, maar dan zonder beelden. Die moet het publiek er zélf bij fantase- ren.’ ‘We hebben tot op heden acht audiofilms voor volwas- senen geproduceerd, waarvoor we boeken van Tom Lanoye, Annelies Verbeke, Hugo Claus, Louis Paul Boon en Paul Auster bewerkt hebben. Acteurs als Frank Foc- ketyn, Koen Degraeve en An Miller hebben hun steentje bijgedragen. Zes audiofilms zijn door mij geregisseerd, de twee overige door Tom Van Dyck.’ 29
  • E-fORMaTs: het audiobook ‘Met onze reeks audiofilms hebben wij het warm water héruitgevonden’ Onze audiofilms zijn uiterst geschikt om tijdens het Kick-gevoel wachten in de auto, bij de dokter of op de luchthaven ‘Kort voor de release van elke audiofilm organiseren in je oren te steken. Maar je kan ze ook met je cd- of wij een persmoment op een speciale plaats. Zo vond de dvd-speler afspelen terwijl je in de zetel ligt. Ze in groep voorstelling van ‘Het Jaar Van De Kreeft’ en ‘Het Derde beluisteren, is nog het allerleukst. Een hoop mensen Huwelijk’ plaats in de Antwerpse Stadsfeestzaal. Daar zien lachen in een ruimte waar eigenlijk helemaal niets gingen Frank Focketyn en Chika Unigwe – hoofdrol- beweegt… Heerlijk! (lacht).’ spelers in onze audiobewerking van ‘Het Derde Hu- welijk’ - zelfs een schijnhuwelijk aan, onder toezicht Duur prijskaartje van burgemeester Patrick Janssens. Onze adaptatie van ‘Voor het maken van audiofilms krijgen wij nauwelijks ‘Groener Gras’ werd dan weer voorgesteld in een restau- productiesubsidies, maar we hebben wel een kapitaal rant, en ‘Op Reis In Het Scriptorium’ – naar het gelijk- ter beschikking van The Chain Gang, een reclamepro- namige boek van de Amerikaanse auteur Paul Auster ductiehuis dat deel uit maakt van Het Geluidshuis. Het - in een kleine Brusselse cinema.’ bestaat al ruim 20 jaar en maakt vandaag radiospots voor onder meer Humo, Flair en Goedele. Met het geld ‘Die laatste hebben we in een filmzaaltje getoond omdat daarvan, en de inkomsten die we uit verkoop en reclame hij in Dolby Surround 5.1 opgenomen is. Vanwege het puren, financieren we onze producten. Aan de productie surround-effect waren we genoodzaakt om de audiofilm van de audiofilms hangt een duur prijskaartje vast. Eerst in dvd-formaat te verpakken. Daarom heeft geluids- moeten auteursrechten ‘gecleard’ worden. Vervolgens man Patrick Voets elk hoofdstuk ook voorzien van een betalen we huur voor de studio’s en de techniek die we zwart-witfoto. Die combinatie van beeld en geluid in gebruiken, en vergoeden we de betrokken regisseurs en 5.1 levert een bevreemdende ervaring op. Het is geen acteurs, maar ook de vormgevers en drukkers die voor film, maar toch zitten er stilstaande beelden bij die af en het artwork bij de cd’s zorgen. Tenslotte brengen we het toe verglijden. Daardoor raakt het de grenzen van alle product onder de aandacht. Niet evident, want de grote media en zou je het een soort tussenmedium kunnen massa is niet vertrouwd met hoorspelen of audiofilms. noemen. Het geeft voldoening aan een regisseur om een We hebben dus een publiek moeten ‘bouwen’, en probe- product af te kunnen leveren dat moeilijk te definiëren ren telkens een hype rond onze producten te creëren.’ valt. Zeker als het vooraf niet zo bedoeld was. Dat was met ‘Op Reis In Het Scriptorium’ het geval, en daarom ‘Daarvoor doen we een beroep op de Vlaamse media. Zo ben ik er ook zo enthousiast over. Net zoals de rest van kon je in maart vier van onze audiofilms voor volwasse- het Huis overigens. Sommigen vinden mijn audiobe- nen sparen bij De Standaard. Twee daarvan – audiobe- werking zelfs beter dan het originele boek. Al van bij de werkingen van ‘Het Derde Huwelijk’ van Tom Lanoye opstart heerst er voortdurend een kick-gevoel in Het en ‘Mieke Maaike’s Obscene Kapsalon’ van Louis Paul Geluidshuis (lacht).’ Boon – zijn van de hand van Tom Van Dyck. De overige twee – ‘Groener Gras’ van Annelies Verbeke en ‘Het ‘Dat neemt niet weg dat het regisseren van ‘Op Reis In Jaar Van De Kreeft’ van Hugo Claus – heb ik in goede Het Scriptorium’ een hels karwei was. Omdat het geen banen geleid. Het idee voor die actie kwam echter niet toegankelijk verhaal is, heeft het me anderhalf jaar ge- van ons, maar vanuit de marketingafdeling van De Stan- kost om het scenario in elkaar te boksen. Ook de casting daard. Anni Van Landeghem - rechterhand van hoofdre- verliep niet meteen van een leien dakje. Het hoofdper- dacteur Peter Vandermeersch en tevens Tom Lanoye’s sonage uit het boek is een heel oude man. Aanvankelijk redactrice - is onder impuls van Lanoye met het voorstel ben ik dan ook op zoek gegaan naar een zeventig- tot op de proppen gekomen.’ tachtigjarige acteur. Onder meer Bob Van Der Veken 30
  • E-fORMaTs: het audiobook ‘Tom van Dijck heeft van vlees en Bloed in Het Geluidshuis geschreven’ – beter bekend als directeur Paul Thienpondt in De In het e-tijdperk gaan uitgevers op Collega’s - is auditie komen doen, en deed dat fantas- zoek naar nieuwe, multimediale tisch. Toch heb ik hem moeten teleurstellen, en heb ik manieren om hun boeken te ver- uiteindelijk voor Dirk Van Dijck – oftewel Michel Drets pakken. Onderstaande initiatiefne- uit Het Eiland – gekozen. Hij is nog geen zestig, maar is mers geven het goede voorbeeld. iemand die mee nadenkt over de invulling van zijn per- andere e-formats sonage. Met dergelijke acteurs werk ik het liefst samen. Het is een fabeltje dat regisseurs alles alleen bedenken Het videobook en maken. Ik denk net dat ze hoe langer hoe minder zelf Op Vook.com, een online platform doen.’ van de amerikaanse uitgever Simon & Schuster, kan je video- boezemvrienden books of kortweg vooks down- ‘Zoals gezegd heeft Tom Van Dyck de regie van twee loaden: digitale boeken waarbij vook.com audiofilms op zich genomen. Naast ‘Het Derde Huwe- videofragmenten in teksten geïntegreerd worden. Bij non- lijk’, is ook de allereerste – een adaptatie van ‘Mieke www.vook.com fictieboeken dienen de filmpjes Maaikes Obscene Kapsalon’ van Louis Paul Boon – van ter demonstratie, bij fictieboeken zijn hand. Die audiofilm werd in 2007 geïntroduceerd visualiseren ze een aantal mar- tijdens ‘Zogezegd’, het boekenfestival van Radio 1 dat in kante passages. Vook.com is ook de Gentse Vooruit plaatsvond. Daar stond een audio- een sociaal platform warop je met installatie opgesteld in de vorm van een kapsalon. In auteurs kan communiceren. plaats van hun haar te laten drogen, konden bezoekers onder de droogkappen van de audiofilm genieten. Van Twitterature Dyck speelde voor kapper, en hoofdrolspeelster An Mil- Op de populaire sociale netwerk- site Twitter hebben de amerikaan- ler was de assistente van dienst. Een succesvol concept se unief-studenten Emmett Rensin waar we nog lange tijd mee door Vlaanderen getourd clemence-guilluy.com en alex aciman klassiekers van hebben.’ Shakespeare, Joyce en JK Rowling samengevat in twintig ‘tweets’; ‘Ik heb overigens samen met Tom Van Dyck aan het twitter.com/ berichtjes van hooguit 140 tekens. Conservatorium school gelopen. Hij was toen al mijn acimanandrensin Hun Twitteratuur werd gebundeld in een boek dat door Penguin, één boezemvriend, die dezelfde visie had over theater, film van de grootste uitgeverijen ter en audio maken. Tom heeft, nog voor hij bij Woestijn- wereld, uitgegeven wordt. vis terechtkwam, ook al meermaals met Koen Brandt samengewerkt. En Van Dijck kent Het Geluidshuis door Het...fysieke boek! en door, want hij heeft er twee jaar lang vertoeftd om Het blijft belangrijk om verzorgde er het scenario voor ‘Van Vlees En Bloed’ te schrijven. fysieke boeken uit te geven. Echte Speciaal, hé? (lacht)’ liefhebbers en verzamelaars zullen ook in het digitale tijdperk luxe- De audiofilms van Het Geluidshuis zijn op cd verkrijgbaar edities van hun favoriete literatuur blijven kopen. Tom Lanoye is een in Standaard Boekhandel en FNAC, en in mp3-formaat te auteur die dat als geen ander be- downloaden op www.geluidshuis.be. grijpt. Hij geeft zijn luxe-uitgaven Een bespreking van ‘Op Reis In Het Scriptorium’ staat te zélf mee vorm, en gebruikt daar desingel.be lezen op pagina 33. de gekste materiaalsoorten voor. 31
  • E-vIEWs Het No Pussy Blues-liedje is uit Met de audioversie van zijn tweede roman ‘The Death Of Bunny Munro’ – door hem zelf voorgelezen en voorzien van een intieme soundtrack - maakt de australische zanger-componist-auteur Nick Cave de recordstore.co.uk gedrukte uitgave volstrekt overbodig. ‘Bukowski was a jerk! Berryman was img.youtube.com best!’ zingt een bezeten Nick Cave in ‘We Call Upon The Author’, een nummer uit de laatste Bad Seeds- plaat ‘Dig!!! Lazarus Dig!!!’. Ook voor zijn tweede boek - de opvolger van ‘And The Ass Saw The Angel’ uit 1989 - liet de Australiër zich naar eigen zeggen inspireren door de Amerikaanse poëet John Berryman, die bekend staat om de surrealisti- sche droomwerelden die hij in zijn gedichten creëerde. Dat is wat Cave in ‘The Death Of Bunny Munro’ ook doet: een buiten- gewone wereld scheppen, maar dan rond alledaagse figuren. Hoofdper- sonage Bunny Munro is een alcohol- en drugsverslaafde, maar bovenal door seks bezeten handelsreiziger. Hij heeft werkelijk alles over om Nick Cave leest op gedreven wijze voor uit zijn tweede roman van bil te gaan met de vrouwen aan wie hij zijn schoonheidsproducten probeert te verpatsen. Al moet hij daarvoor zijn negenjarige zoon – track die hij samen met zijn Bad zeven schijfjes, goed voor in totaal over wie hij zich na de zelfmoord Seeds-sidekick Warren Ellis voor acht uur luistervoer -, is ronduit van zijn vrouw alleen moet ontfer- het audiobook componeerde, én verslavend. men – moederziel alleen in de auto het surround-effect dat producers achterlaten. Nee, Bunny Munro Iain forsyth en Jane Pollard eraan Leuk extraatje voor de Nick Cave- heeft absolúút geen last van de ‘No toevoegden, kan je je als luisteraar fans van het eerste uur: er bestaat Pussy Blues’ die Cave in 2007 op het écht inleven in het universum dat ook een Duitstalige editie van het gelijknamige Grinderman-nummer de Australiër gecreëerd heeft. Hoe audiobook. Daarop neemt niemand bezong. Zelfs een driejarige peuter mooi hij de woorden ook op papier minder dan voormalig Bad Seeds-gi- doet zijn ziekelijk seksuele fantasie mag neergepend hebben, ze uit ‘s tarist Blixa Bargeld - die op klassie- op hol slaan. mans mond horen komen maakt de kers als ‘The Weeping Song’ en ‘The ervaring des te intenser. De audio- Carny’ het duet aangaat met zijn Dankzij de gedreven vertelstijl van versie van ‘The Death Of Bunny gewezen frontman - de vertelstem Nick Cave, de sublieme sound- Munro’ – geperst op maar liefst voor zijn rekening. 32
  • E-vIEWs Op reis in het hoofd van Paul auster ‘Op Reis In Het Scriptorium’, naar de gelijknamige roman van de amerikaanse auteur Paul auster, is de meest intrigerende audiofilm van audioproductiebedrijf Het Geluidshuis. Dat heeft alles te maken met de topcast, het raadselachtige maar versla- geluidshuis.be vende verhaal, én de surround sound waarin hij opgenomen is. ‘Wat doe ik hier? In deze kamer? De New Yorkse schrijver Paul Aus- is erin geslaagd om die sfeer naar Wanneer ben ik hier aangekomen? ter is een meester in het in elkaar audio te vertalen. Hij kreeg de hulp Hoe lang moet ik hier blijven?’ Met vlechten van verschillende verhaal- van een handvol Vlaamse topacteurs die vragen worstelt een schrijver lijnen. Zijn werken zijn labyrinti- – onder meer Dirk Van Dijck en die om onverklaarbare redenen sche constructies waarmee hij de Gène Bervoets – en liet de audiofilm opgesloten zit in een kamer met lezer op het verkeerde spoor wil in Dolby Surround 5.1 opnemen. enkel een manuscript voor zich. Met zetten. Dat geldt ook voor ‘Op Reis Daardoor waan je je als luisteraar behulp van camera’s en microfoons in het Scriptorium’. Het is een mind echt in het hoofd van de gedes- worden zijn gedragingen geregis- fuck, verpakt als een soort whodun- oriënteerde hoofdrolspeler. ‘Op Reis treerd door andere personages. Of nit. In Het Scriptorium’ is een staaltje zijn het stemmen in zijn hoofd? Geluidshuis-regisseur Stef De Paepe zinnenprikkelende luistercinema. Roekeloze rockumentaire In het in 2007 verschenen boek ‘Reckless Road’ vertelt en toont auteur en amateurfotograaf Marc Canter hoe het le- gendarische Guns N’ Roses-album ‘appetite For Destruction’ tot stand kwam. Nu is er ook een digitale versie van dat boek uit, met extra concertfilmpjes en video-interviews. vook.com Amateurfotograaf Marc Canter zat gende tournee tussen 1985 en 1987 catie voor de iPad en iPhone gego- in een ver verleden samen met zijn van op de eerste rij mee. In het boek ten. Het videobook bevat dezelfde beste vriend Saul Hudson aka Slash ‘Reckless Road’ heeft hij zijn erva- tekst en foto’s, maar is aangevuld op de schoolbanken. Canter zag ringen neergepend, en zijn foto’s, met concertbeelden en videoin- Slash uitgroeien tot een gitaarvirtu- concerttickets, setlists, perskaartjes terviews met de bandleden en hun oos, en maakte de totstandkoming én handgeschreven songteksten entourage. Meer nog dan de origi- van Guns N’ Roses’ legendarische verzameld. nele foto’s uit het boek, capteren de debuutalbum ‘Appetite For Destruc- Vook.com, het videobookplatform zeventien toegevoegde filmpjes de tion’ – waar nummers als Welcome van de Amerikaanse uitgeverij rauwe energie van de band. Bij wij- To The Jungle en Sweet Child O’ Simon & Schuster, heeft ‘Reckless len lijkt het alsof je naar een echte Mine op staan – en de daarop vol- Road’ recentelijk in een video-appli- rockumentaire zit te kijken. 33
  • E-TaLKING Internationaal gelauwerde auteurs, mediamagnaten, artiesten en regisseurs delen hun ervaringen met e-readers. myspace.com blogs.villagevoice.com iwantmedia.com STEPHEN kINg RuPERT muRDOCH CHRIS ANDERSON Auteur van succesvolle horror- Oprichter, aandeelhouder en Hoofdredacteur Wired maga- literatuur CEO van News Corporation zine, bedenker The long Tail ‘Als het op digitaal lezen aankomt, ‘Ik ben een oude man die van de ‘Magazines komen op een tablet- verkies ik een simpele eInk-reader tactiele ervaring van papier houdt. computer beter tot hun recht dan zoals de Kindle. Voor films, tv-pro- Maar als de gedrukte media in de online. Binnen minder dan tien jaar gramma’s, cd’s en weersvoorspellin- toekomst vervangen worden door zijn dergelijke dragers mainstream- gen heb ik al een iMac, danku’ digitale, is dat oké voor mij’ producten’ - column Entertainment Weekly (2 april 2010) - speech National Press Club, Washington (6 april 2010) - AAAA Conference, San Francisco (2 maart 2010) colbertnation.com examiner.com seedmagazine.com DAVID bYRNE STEPHEN COlbERT jAmES CAmERON Ex-Talking Headsfrontman, Amerikaanse acteur en komiek Regisseur van Avatar, beschik- auteur van bicycle Diaries presentator The Colbert Report baar voor de iPhone en iPad ‘Handig dat ik dankzij mijn e-reader ‘Met een tablet-pc kan je gemakke- ‘Avatar is niet gemaakt om op een geen boeken en magazines meer in lijk emails nakijken, op het internet klein scherm te kijken. Maar ik hou mijn met cd’s en dvd’s volgeladen surfen, muziek beluisteren en ... mensen niet tegen om het te doen, tourbagage hoef te proppen’ groenten snijden!’ zeker niet als ze betaald hebben’ - journal.davidbyrne.com (25 augustus 2009) - The Colbert Report (1 april 2010) - persconferentie Avatar (maart 2010) 34
  • Focus Knack Special - Kindle Edition DIGITaaL LEZEN Gratis te downloaden in PDF-formaat op www.e-mag.be 35
  • 36