MUSEO - FORTALEZA
SANPAIO DE NARLA
MEMORIA 2009

Rede Museística Provincial
Area de Cultura Excma. Deputación Provincial d...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




1. Limiar

2. Melloras do edificio

3. Resumo anual de visitantes

             Núme...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


1. LIMIAR

    Reunir nun só espazo historia, patrimonio, etnografía e arte non é faci...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


2. MELLORAS DO EDIFICIO

    Cambio de xanelas en todo o edificio, co cal melloramos e...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


        2 grupos escolares              69

        Visitas individuais            245...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




Xullo      Nº total de visitantes         770

           10 grupos adultos         ...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


             5 grupos adultos            113

             Visitas individuais        ...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~8~
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~9~
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~ 10 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla


4. PROGRAMACIÓN

   4.1.   Actividades escolares

   Ao longo do curso ofrécese a posi...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


    Para un mellor aproveitamento das posibilidades que ofrece o Museo Fortaleza
San P...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




O porvir do pasado:

Nivel: ESO y BAC

Data: Curso escolar

Obxectivo: Estudar o pas...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


O Labirinto do Castelo:

Nivel: ESE e BAO

Data: Curso escolar

Obxectivo: Coñecer a e...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


O xogo de verbas:

Nivel: 4, 5º y 6º de Primaria

Data: Curso escolar

Obxectivo: Apro...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




A bela durminte:

Nivel: Ed. Infantil e 1º, 2º e 3º de Primaria

Data: Curso escolar...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


    A través deste programa o que pretendemos é o coñecemento duns medios
artesán que ...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




      4.3.   Programa da 3ª Idade

    Friol é un municipio que ten personalidade pr...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


    O Señor de San Paio “ D. Vasco das Seixas” dono da fortaleza San paio de
Narla dei...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


   “A Dona das torres”

   Certamente curiosa é a lenda formada sobre o señor das torr...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


unha fermosa filla chamada Berta, que gustaba de se entreter

paseando polas terras ac...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




A riqueza da imaxinación

   A lenda “pena das dúas cabezas”, nas Pardellas preto de...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


reguiño alí cravado por onde sae a auga e na pena tamén circuliños

enroscados de ador...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




      4.4 Programa turístico

Un tapa de San Paio

Eu son unha peza de Museo

    Co...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


          Disposición favorable a conservación das pezas do pasado, como bens
do noso ...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


   Os tipos A e B son de canga, isto é, apoian no pescozo do gando sen suxeición
algun...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


12 de Xullo, Os mallos

    Polo mes de Agosto escomenzan as mallas o que ten eira pro...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




    Na Galicia celta xa se empregaba o arado, coa romanización desenrolase o
cultivo...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




Descrición:

Tipo de aparello: Silleria

Soporte: Columnas pareadas

Decoración: Dos...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


    De ferro fundido son os potes de tres pés semellantes ás potas, sen pés e de
forma...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




   Imos comezar pola cociña, xa que era a peza fundamental, na fortaleza.

   O Esca...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~ 32 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~ 33 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~ 34 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla


4.5.   Obradoiro de verán




                            ~ 35 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla


    Campamento de arqueoloxía

    Cunha fortaleza do século XVI como fondo 20 nenos d...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


Obxectivo:    Achegar o museo e a escola á produción das fibras naturais (liño, lá)
ta...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


    Preparamos a leira, quitándolle os coios, regámola, abonámola e sembramos o
liño.
...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




 Desenlagar                                                 Secado




             ...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


      •   O momento no que se rebelan os irmandiños e as irmandiñas
          correspo...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


    exquisiteces asiáticas, mentres que os pobres alimentábanse de ortigas,
    zarzam...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


   xuntas chamáronlles irmandades e nelas debatíase cómo acabar cos nobres e
   bispos...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


Qué pasou despois, entón?

    Pois que todos lle dixeron a Pedro Madruga que si, que ...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


AGORA XA VEDES O QUE LLES PASOU OS IRMANDIÑOS, IMÓSVOS
REPARTILO PAPEL QUE VOS TOCA A ...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


Santi – o gandeiro Nuno que é o cabecilla dos Irmandiños

Andrián – o ferreiro Pedro

...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


       A actividade que presentamos dende o departamento de didáctica do museo
de San ...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


señorío de San Paio de Narla e a relevancia da fortaleza como continente do
mesmo.



...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


de persuasión para conseguir que o resto de compañeiros o secunde, cando consiga
telos...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


   Se sobrase tempo, incluso se poderían facer torneos ou xustas a cabalo, ao
máis pur...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


da cal é dono Vasco das Seixas, pero algo me da que non é moi bo recibo entre o
campes...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


sen compaixón, non hai mais que ver como trata a unha muller tan bondadosa como
dona C...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


da igrexa galega. Oíde, oíde todos, sabedes que imos facer? para asustalos
debemos tom...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


    BERTA- CRISTINA (Catalina xa se retirou ao parladoiro a xunto da súa filla)
Madre,...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




    Aquí é un pouco absurdo, desenrolar un guión porque eles estarán desexando lears...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




    VIDEOREDE: Creatividade na Rede

    Descrición:

    Videorede naceu en princip...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


Nivel educativo:

A partir de 10 anos

Objectivos:

-   Fomentar a creatividade

-   F...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


   Videorede chegaba nun principio ata aquí, pero a medida que a actividade
avanzaba e...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




   Peiteados e aderezos

O renacer da cultura: o renacemento italiano chega a San Pa...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




      Obxectivo: Concienciar aos rapaces e rapazas de cómo unha actividade que
pode ...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~ 60 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~ 61 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~ 62 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~ 63 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~ 64 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla




Facendo historia


                   ~ 65 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~ 66 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~ 67 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla


    Obxectivo: Fusionar heráldica e historia, condensándoos nun único concepto
para am...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


   •   Batallas

   •   Heraldos

   •   Xustas

   •   Estandartes

   •   Armaduras
...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


purpurina…) e escollendo a forma que máis vos guste. Teredes que facer un escudo
propi...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




     As nosa orixes

     Obxectivo: Proporcionar o coñecemento daquelas formas trad...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




   Cantos dos reis:

Datas: 4 e 5 de xaneiro do 2009

Idades: para todas as idades, ...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~ 73 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~ 74 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~ 75 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla


Dende a Rede Museística tiñamos claro que neste ano 2009, no que se está a
festexar o ...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


Obxectivos globais:

   -   Concepto de museo e concepto de obra de arte

   -   Apren...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~ 78 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~ 79 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla




      4.7.   Programa exposicións

   Temos en proxeto realizar unha exposición de p...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




       4.8.   Programa Museo Web

    Funcionamos cunha axenda a través da páxina da...
Museo Fortaleza San Paio de Narla


    Dentro deste programa de Restauración ao longo deste ano, fíxose a
restauración da...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




                           Cama restaurada




   Cama semiculta e urbana, con remin...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




  Cama sen restaurar




Cama restaurada



          ~ 84 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla


Cama popular galega




                      Cama restaurada




  4.10. Catálogo



...
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~ 86 ~
Museo Fortaleza San Paio de Narla




~ 87 ~
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Memoria 2009-Rede Museística - Esquemática Museo Fortaleza De San Paio De Narla

902 views
757 views

Published on

Memoria esquemática do Museo Fortaleza San Paio de Narla

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
902
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
19
Actions
Shares
0
Downloads
8
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Memoria 2009-Rede Museística - Esquemática Museo Fortaleza De San Paio De Narla

  1. 1. MUSEO - FORTALEZA SANPAIO DE NARLA MEMORIA 2009 Rede Museística Provincial Area de Cultura Excma. Deputación Provincial de Lugo
  2. 2. Museo Fortaleza San Paio de Narla 1. Limiar 2. Melloras do edificio 3. Resumo anual de visitantes Número grupos escolares Número grupos adultos Visitas individuais 4. Programación Actividades para Escolares Programas: Interxerenacional Terceira Idade Turístico – Un tapa de San Paio Semana dos museos Obradoiros de verán Obradoiro de Nadal Exposicións Museo Web Restauración Catálogo ~2~
  3. 3. Museo Fortaleza San Paio de Narla 1. LIMIAR Reunir nun só espazo historia, patrimonio, etnografía e arte non é facil. Se hai un lugar en Galicia que o conseguimos é o Museo Fortaleza San paio de Narla, en Friol. O exterior da torre destaca pola sua beleza e no interior albergamos obxetos que se mostran ao público non como unha acumulación de pezas, senón có rigor dun Museo Moderno, didáctico e cultura dos nosos antergos. Aperos de labranza, utensilios para o liño, cerámica popular, colección de armas blancas e de fogo, de diferentes épocas; unha cociña señorial con forno, excusado, etc.; un comedor medieval e señorial cos seus parladoiros, chimenea renancentista e unhas vistas da Serra da Cova da Serpe, son algúns dos seus encantos. ~3~
  4. 4. Museo Fortaleza San Paio de Narla 2. MELLORAS DO EDIFICIO Cambio de xanelas en todo o edificio, co cal melloramos en canto a temperatura. Reposición dalgunhas táboas no chan que estaban podres, debido as goteiras. Pintado da porta de acceso e da capela. Pintado do interior da capela. Pintado das cancelas que acceden ao asentamento do castro da fortaleza. Limpeza dos accesos e plataforma do castro da fortaleza varios veces ao ano. Reposición de bombillas e sistema de iluminación, por parte do servizo de mantemento da Diputación, cando son de fácil reposición e urxencia son reparadas polo persoal da fortaleza. Reparación das goteiras, tanto na capela como na fortaleza. Servizo de internet, e cámaras de vixianza Compra de material informático: ordenadores, impresora-fax, proyector, pantalla de proxección Cadeiras para actos, mesa para vixiante e cadeira de despacho. Restauración das camas gardadas no almacén. Amaño de deshumidificadores. Servizo de máquina de café. Compra de escaleira grande. 3. RESUMO ANUAL DE VISITANTES Xaneiro Nº total de visitantes 487 4 grupos escolares 102 Visitas individuais 385 Febreiro Nº total de visitantes 314 ~4~
  5. 5. Museo Fortaleza San Paio de Narla 2 grupos escolares 69 Visitas individuais 245 Marzo Nº total de visitantes 1000 10 grupos escolares 233 7 grupos adultos 217 Visitas individuais 550 Abril Nº total de visitantes 1152 11 grupos escolares 267 2 grupos adultos 90 Visitas individuais 795 Maio Nº total de visitantes 1527 31 grupos escolares 648 13 grupos adultos 271 Visitas individuais 608 Xuño Nº total de visitantes 1278 30 grupos escolares 659 7 grupos adultos 152 Visitas individuais 467 ~5~
  6. 6. Museo Fortaleza San Paio de Narla Xullo Nº total de visitantes 770 10 grupos adultos 223 Visitas individuais 547 Agosto Visitas individuais 1085 Setembro Nº total de visitantes 481 2 grupos adultos 61 Visitas individuais 420 Outubro Nº total visitantes 500 6 grupos adultos 155 Visitas individuais 345 Novembro Nº total visitantes 492 2 grupos adultos 150 4 grupos escolares 93 Visitas individuais 249 Decembro Nº total visitantes 391 5 grupos escolares 130 ~6~
  7. 7. Museo Fortaleza San Paio de Narla 5 grupos adultos 113 Visitas individuais 148 Total visitantes anuais 9477 ~7~
  8. 8. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~8~
  9. 9. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~9~
  10. 10. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~ 10 ~
  11. 11. Museo Fortaleza San Paio de Narla 4. PROGRAMACIÓN 4.1. Actividades escolares Ao longo do curso ofrécese a posibilidade de solicitar dous tipos de visita: guiada e con actividade. Para realizar estas visitas é necesario a concertación previa das mesmas, concertando con departamento de didáctica. Visita de iniciación: Comprende un recorrido por todo o castelo, recomendase para grupos que visitan o centro por primeira vez, independentemente do seu nivel educativo. Duración aproximadamente 90 minutos. ~ 11 ~
  12. 12. Museo Fortaleza San Paio de Narla Para un mellor aproveitamento das posibilidades que ofrece o Museo Fortaleza San Paio de Narla, dada a variedade e riqueza dos seus contidos e na procura dun novo concepto de visita mais participativa que supoña unha alternativa as tradicionais visitas guiadas e que implique a colaboración directa de profesores e alumnos, ofrecemos no 2009 un programa de itinerarios os distintos niveis de ensino:  O castelo encantado  O Porvir do pasado  O Labirinto do Castelo  Un Museo en Lendas  O xogo de verbas  Na lareira  A bela durminte Visita de iniciación: Nivel: Todos os ciclos Data: curso escolar Obxectivo: Comprender que as sociedades actuais están condicionadas polo seu pasado histórico. Recoñecer as ferramentas e analizar a súa evolución e continuidade, así como a necesidade de conservalas para outras xeneracións. O castelo encantado: Nivel: 1º e 2º ciclo de Primaria Data: curso escolar Obxectivo: Identificar as distintas clases sociais; servos, señorío e cabaleiros mediante os recursos que nos ofrecen as diferentes salas do museo. ~ 12 ~
  13. 13. Museo Fortaleza San Paio de Narla O porvir do pasado: Nivel: ESO y BAC Data: Curso escolar Obxectivo: Estudar o paso do tempo no que se desenvolve o señorío de San Paio de Narla, a través da Lenda da Cova da Serpe, así como as distintas salas do museo. ~ 13 ~
  14. 14. Museo Fortaleza San Paio de Narla O Labirinto do Castelo: Nivel: ESE e BAO Data: Curso escolar Obxectivo: Coñecer a etnografía e desenvolver a creatividade do alumnado sendo conscentes da importancia do pasado para comprender o presente. Un Museo en Lendas: Nivel: 3º Ciclo de Primaria, ESO e BAC Data: Curso escolar Obxectivo: Coñecer a literatura e a mitoloxía popular do Concello de Friol a través da comunicación cos nosos maiores. ~ 14 ~
  15. 15. Museo Fortaleza San Paio de Narla O xogo de verbas: Nivel: 4, 5º y 6º de Primaria Data: Curso escolar Obxectivo: Aproveitar a riqueza e a variedade do patrimonio cultural, tomando conciencia da importancia do pasado para comprender o presente; para espertar o interese polas visitas aos museos motivamos con xogos. Na Lareira: Nivel: Ed. Infantil e 1º e 2º de Primaria Data: Curso escolar Obxectivo: Visitar a cociña para que o alumnado descubra a transformación que esta dependencia sufriu ao longo do tempo. Compararemos as vellas cociñas e as comidas que nelas se facía coas actuais ~ 15 ~
  16. 16. Museo Fortaleza San Paio de Narla A bela durminte: Nivel: Ed. Infantil e 1º, 2º e 3º de Primaria Data: Curso escolar Obxectivo: Empregar como fío condutor o conto da Bela durminte e aproveitar como recurso os obxectos expostos, nun ambiente, en principio, nada atraínte para o neno, o castelo vaise convertendo no escenario onde a imaxinación cobra vida ata materializarse como real. 4.2. Programa interxerenacional ~ 16 ~
  17. 17. Museo Fortaleza San Paio de Narla A través deste programa o que pretendemos é o coñecemento duns medios artesán que forman parte da nosa cultura e que tende a desaparecer ante os novos procesos industriais e tecnolóxicos. Tirando do fío: Data: 3 de Xullo do 2009 Idades: para todas as idades, preferentemente avós e netos Obxectivo: Pretender que non se perdan as costumes dos nosos antepasados, e os obradoiros artesáns tan importantes na nosa cultura ata a aparición da industria. Contidos: A ovella A rapa da ovella Lavado cardado e fiado de lá e do liño Medoloxía: Unha parte teórica e outra parte práctica ~ 17 ~
  18. 18. Museo Fortaleza San Paio de Narla 4.3. Programa da 3ª Idade Friol é un municipio que ten personalidade propia. A través dos seus montes, dos seus ríos, da súa paisaxe, das súas lendas, dos seus castros e mámoas, etc. Por iso nós adicamos un espazo ao tema das lendas no noso concello e en especial en torno as dúas lendas do Castelo. Ninguén como as persoas maiores, isto é a 3ª idade, pode valorar o patrimonio inmaterial que tiña a transmisión oral na súa época, xa que era o seu medio de comunicación, e nós os traballadores de museo somos os encomendados de traspasar o noso legado a outros concellos, iso é o que imos a facer cos nosos visitantes da 3º idade ~ 18 ~
  19. 19. Museo Fortaleza San Paio de Narla O Señor de San Paio “ D. Vasco das Seixas” dono da fortaleza San paio de Narla deixounos a súa vida escrita xunto coa da súa dona a través da Lenda “ Dona das torres” e “A Cova da Serpe” Nesta actividade tamén pretendemos estudar a mitoloxía popular e a supersticións no noso concello, Friol. Algunhas coma estas xa son coñecidas e outras ímolas a coñecer, como esta: “Pena Castrela ou Pena Bicuda” Pena Castrela rompíchesme a ola matáchesme a nena o demo de fenda de rabo e orella Cóntase que hai moitos anos unha bruxa habitaba estes lugares (zona de Narla). Un día esa bruxa camiñaba pola ponte Pedrido acompañada da súa filla e levando consigo unha vasilla voluminosa con leite, ocupándose na faena de fiar ao mesmo tempo que trasladaba na súa cabeza unha enorme rocha. Ao chegar ao lugar onde actualmente se atopa a Pena Castrela, a bruxa esvarou, a rocha caeu da súa cabeza, esmagando á súa filla e rompendo a ola. Foi entón cando pronuncio as palabras xa mencionadas e guindando sobre a pena unha pedra, dividiuna en dúas. Teremos a sorte que o percorrido que fagamos polo noso concello poderemos visitar a pena onde vivía a “bruxa moura” ~ 19 ~
  20. 20. Museo Fortaleza San Paio de Narla “A Dona das torres” Certamente curiosa é a lenda formada sobre o señor das torres, Vasco das Seixas, na que se lle tacha de home de corazón duro e altivo, mais que respetando, temido polos seus vasalos e xenerosidade da súa dona, Dª Catalina de Santiso quen foi traida de terras asturianas e que conseguiu, dende os primeiros momentos da súa presenza na fortaleza, despertar os afectos e cariños daquelas sinxelas persoas, tan mal tratados polo seu home. Estes afectos e cariños acarrearía desgrazas e infortunios a tan amable muller, que por consolar a moitos pobres fogares, tivo que perder a súa tranquilidade e a súa saúde, para morrer dunha maneira prematura e dun xeito estraño. O seu corpo foi transportado ao mosteiro de Sobrado dos Monxes, onde recibiu sepultura. “A Cova da Serpe” Existe tamén outra lenda mais popular que se conta o triste final dos amoríos dun mozo de San Paio e a filla do señor da fortaleza. Don Lopo das Seixas tiña ~ 20 ~
  21. 21. Museo Fortaleza San Paio de Narla unha fermosa filla chamada Berta, que gustaba de se entreter paseando polas terras achegadas á torre. Un día a besta na que ía a fidalguiña colleu ruedo e comezou a correr desenfreada sen que ela puidera detela. Mais un mozo labrego acudiu na súa axuda e conseguiu deter o animal. A heroicidade do mozo, e sobre todo o encanto varonil do xove, fixo que a doncela se namorase perdidamente del. Pola súa parte, o rapaz viu tamén en Berta unha grande beleza que o deixou abraiado e preso dos seus encanto. Os dous xoves facían por verse en secreto, pero desgraciadamente axiña foron descubertos polo dono de San Paio, que lles mostrou franca oposición, e que os obrigou a fuxir. Un día puxéronse de acordo e sen dicir nada a ninguén, Berta desapareceu do castelo. O enterarse de que a súa filla se fugara cun labrego, o señor de San Paio mandou aos seus criado que os perseguiran e matasen ao ladrón que se atrevera a roubar a súa filla. Ao sentirse acometidos, os namorados non viron outra salvación mais que esconderse nunha cova que de asomo viron que unha enorme serpe se deslizaba cara a encantadora rapaza. A cobra trataba de tirarse a Berta pero o mancebo, para salvala, sacou da cintura un puñal, e agarrándose ao enorme réptil, cravoullo na cabeza. A serpe e o xove agonizaban ao mesmo tempo. Isto sirve de base para elaborar o escudo do concello ~ 21 ~
  22. 22. Museo Fortaleza San Paio de Narla A riqueza da imaxinación A lenda “pena das dúas cabezas”, nas Pardellas preto de Carboeiro nun lugar chamado Zarra, había unha moura que era moi rica e non tiña onde esconder o ouro. Pensou que para que ninguén llo roubase era mellor enterralo nunha pena. Como era nugallá e non lle gustaba traballar, secuestrou a dous homes para que lle cavasen a pena, era moi esixente e mandoulles que fora ben redonda. Cando a tiña acabada, ela enterrou o ouro e mandoulles que a tapasen ben. Os homes como lle podía dicir a xente que alí estaba o ouro, matounos e enterrounos aló lonxe, pero a xente viu enterrar o ouro e a moura en que non ía poder matar tanta xente, pois con nugallá que era non lle ía quedar tempo para descansar. Entón gravou dúas cabezas, como dicindo que alí estaban enterrados os homes e de achegarse alguén, tamén o enterraría alí. Ninguén se achegou, pero como no inverno se enchía de auga o burato onde estaban as dúas cabezas e ela quería todo ben visible fíxolle un ~ 22 ~
  23. 23. Museo Fortaleza San Paio de Narla reguiño alí cravado por onde sae a auga e na pena tamén circuliños enroscados de adorno. ~ 23 ~
  24. 24. Museo Fortaleza San Paio de Narla 4.4 Programa turístico Un tapa de San Paio Eu son unha peza de Museo Con esta actividade lúdica-cultural adicada os fins de semana de verán, pretendemos dar a coñecer os distintas pezas etnográficas e arquitectónicas que forman parte das distintas coleccións do Museo, facendo fincapé nas pezas mais artesanais e antergas das xeracións anteriores e dalas a coñecer os nosos visitantes de fora de Galicia durante os meses de maior afluencia turística. Obxectivos: Comprender que as sociedades actuais veñen condicionadas polo seu pasado. Apreciar a riqueza e variedade do patrimonio cultural. Contidos: Realización da visita ao museo interesándose polo deseño e a función dos obxectos Actitudes: Espertar o interés polas visitas aos museos. Fomentar o sentido da observación ~ 24 ~
  25. 25. Museo Fortaleza San Paio de Narla Disposición favorable a conservación das pezas do pasado, como bens do noso patrimonio. Ser consciente da importancia do pasado para comprender o presente. Días: 5 de xullo 12 de xullo 19 de xullo 26 de xullo 23 de agosto 30 de agosto 5 de xullo, O xugo O medio de transporte daquela época (Idade Media) era o carro que vai tirado por vacas e segundo as comarcas, por bois ou por vacas, que se unen ó cabezallo por medio do xugo, este presente na Galicia de tres formas distintas; para maior claridade de exposición, chamaremos tipo A, B e C. ~ 25 ~
  26. 26. Museo Fortaleza San Paio de Narla Os tipos A e B son de canga, isto é, apoian no pescozo do gando sen suxeición algunha; o C e de mulida, atándose por medio dunhas correas, cornas, os cornos de facenda. O xugo de tipo A leva dúas varas diverxentes en senso vertical, que posan aos lados de cada vaca, chámanse estas varas, chancillas ou cancallas e teñen por baixo unha correa; pialla que une os extremos de cada par de chanciles entrando nunhas apeaceiras. O xugo do tipo C varia bastante en cada extremo ten unha serie de saíntes castelares, pola parte superior, por entre os que pasan as correas que o amarran aos cornos. O nome de xugo de mulida que se lles dá é debido a que levan, entre o xugo e a cabeza do gando, un pelico para amolecer o contacto. ~ 26 ~
  27. 27. Museo Fortaleza San Paio de Narla 12 de Xullo, Os mallos Polo mes de Agosto escomenzan as mallas o que ten eira propia pode facer a malla nela, mais o corrente é que se faga na eira de todos, entrando en rolda cos demais veciños, e agardando a súa vez. Para esta tarefa úsanse os mallos. Están formados por dous paus, un longo que é a mangueira e outro curto que é o pértego, articulados entre si por medio de dúas pezas de coiro, as casulas. Para mallar, collese o mallo pola mangueira coas dúas mans e bótase sobor do centeo co pértigo. 19 de Xullo, O arado ~ 27 ~
  28. 28. Museo Fortaleza San Paio de Narla Na Galicia celta xa se empregaba o arado, coa romanización desenrolase o cultivo do chan, e con el o emprego do arado, nos distintos tipos que se coñecen, perdurou ao longo dos tempos. O arado faise de madeira de carballo e consta dunha peza angular que se colle coa man por un dos lados a rabela ou rabiza, o rostro vai paralelo ao chan e leva na punta o dente ou rella de ferro, de forma cónica. Detrás da rella atópanse dúas pezas diverxentes, no mesmo plano que o rostro, chamadas abeacas sostidas por unha travesa, ou amexelo. Da base da rabela ou de traseira do rostro sae o timón, é un pau longo que leva na punta dianteira, dous buratos nos que entra a chavella que serve para xunguilo a parella de tiro. Falaremos dos distintos tipos de arados. 26 de Xullo, Chimenea da torre de Homenaxe. ~ 28 ~
  29. 29. Museo Fortaleza San Paio de Narla Descrición: Tipo de aparello: Silleria Soporte: Columnas pareadas Decoración: Dos columnas con debuxos xeométricos Entablamento: Dous leóns contrapostos separados por unha flor de lis Das costas: A man facendo a figa ante unha roseta da que xorde un dragón Sopórtase con sección de dobre columna decorada, nas bases e nas cabezas, e uns debuxos xeométricos que voltean cara o interior. O entablamento contén contrapostos, dous leóns decorativos coa boca aberta e lingua moi saínte. No medio hai unha flor de lis de catro follas. Aos lados aparece unha man co puño cerrado facendo a figa ante unha roseta da que xorde, entre as follas, a cabeza quimérica dun dragón con pronunciados dentes. Mediante os elementos observados chegamos ao estudo do estilo ao que pertence, sendo o Renacentista, polo tanto século XVI 23 de Agosto, Apalleros de cociña Sobor da lareira, pendurando do burro ou de gramalleira, está o caldeiro para cocer a comida da facenda. Este caldeiro adoita ter forma cilíndrica e vai provisto de anga de ferro para colgar. ~ 29 ~
  30. 30. Museo Fortaleza San Paio de Narla De ferro fundido son os potes de tres pés semellantes ás potas, sen pés e de forma cilíndrica e con asas, son as potas ou cazolas de ferro fundido. De ferro son tamén as tixolas, son interesantes as filloeiras de forma rectangular con dous pés diante e dous detrás, hainas con mango. O espeto úsase para asar pezas de carne grande. 30 de Agosto, A Moblaxe da cociña A moblaxe da fortaleza, grazas aos artesáns que souberon sacar partido das madeiras que a terra poñía ao seu servizo e souberon aproveitala en tódalas súas posibilidades. ~ 30 ~
  31. 31. Museo Fortaleza San Paio de Narla Imos comezar pola cociña, xa que era a peza fundamental, na fortaleza. O Escano, banco con respaldo e apoios para brazos nos extremos unha táboa ancha que serve para sentarse e a veces para durmir. A Capoeira, onde se meten os pitos para cebar. A Espeteira, onde se gardan os cazos, potas… O Cunqueiro, pequeno armario para gardar cuncas, botellas,… O Alzadeiro, unha táboa colgada da parede e provista de ganchos de ferro onde se colgan os cazos, tarteiras, … As Alacenas, onde se garda a comida. 4.4. Semana dos museos ~ 31 ~
  32. 32. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~ 32 ~
  33. 33. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~ 33 ~
  34. 34. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~ 34 ~
  35. 35. Museo Fortaleza San Paio de Narla 4.5. Obradoiro de verán ~ 35 ~
  36. 36. Museo Fortaleza San Paio de Narla Campamento de arqueoloxía Cunha fortaleza do século XVI como fondo 20 nenos do concello de Friol descobren a maxia da arqueoloxía en San Paio de Narla, un xenuíno paseo pola historia mais antiga da provincia, conducido polo arqueólogo Enrique Alcorta e a coordinadora desta actvidade Lucía Dequidt, intenta concienciar aos nenos o valor dos museos a importancia de conservar o noso legado histórico. Os nenos realizan escavacións en reproducións a tamaño real dunha cova do paleolítico, un castro celta, un castro romano e unha igrexa. Os devanceiros tempos dos nosos labregos “Sementado do liño” Os tempos pasados son o vivo reflexo do concepto do tempo e da vida a través do traballo. As estacións veñen marcadas polo ciclo dos cultivos. O calendario agrícola indicábanos a faena campestre correspondente a cada mes, era o mais popular, durante a idade media. ~ 36 ~
  37. 37. Museo Fortaleza San Paio de Narla Obxectivo: Achegar o museo e a escola á produción das fibras naturais (liño, lá) tan importante na nosa cultura ata a aparición da industria. Fomentar nos rapaces e rapazas a importancia do traballo artesanal, a calidade e a produción. Potenciar a creatividade e desenvolver a psicomotricidade dos alumnos. Contidos: O liño O sementado A monda O empozado Mazar Tascar Restrelar Fiar Tecer Metodoloxía: No desenvolvemento das sesións alternaremos a parte teórica coa práctica. O cultivo do liño no mes de Maio ¿Cómo nos enfrontamos a esta actividade? O día 26 de maio do 2009 desprázanse dende o colexio da Ponte de Lugo 20 alumnos de 6º de Primaria acompañados de Encarna Opazo e Conchita as súas mestras, este nenos antes fixeran un traballo sobor do liño recollendo polas súas aldeas as distintas pezas coas que se traballaba o liño e un estudo do proceso do liño, e a partir deste datos montaron unha exposición no seu colexio, co cal tiñan un elevado coñecemento deste tema, ese é o motivo polo cal nos poñemos en contacto coas mestras e agora tócanos a parte práctica no Museo de San Paio, isto é o sembrado do liño a carón da Torre ~ 37 ~
  38. 38. Museo Fortaleza San Paio de Narla Preparamos a leira, quitándolle os coios, regámola, abonámola e sembramos o liño. Preparado da leira Sementado da leira Mondado do liño Recollida do liño Ripado Enlagar ~ 38 ~
  39. 39. Museo Fortaleza San Paio de Narla Desenlagar Secado Mostra da liñaza ripada por distintas xeracións A Revolta dos Irmandiños Imos ver como vivía os irmandiños e as irmandiñas ~ 39 ~
  40. 40. Museo Fortaleza San Paio de Narla • O momento no que se rebelan os irmandiños e as irmandiñas correspondese co século XV. Sábese que neste século a meirande da xente vivían do campo traballando a terra, pero tamén había nesta época moitos galegos que exercía un oficio. Eran os burgueses e burguesas, coñecidos por este nome por viviren nos burgos (vilas, e cidades como Ribadavia e Betanzos). • Había toda clase de oficios: zapateiros, sastres, barbeiros, taberneiros, modistas… • A sociedade organizábase de acordo a un sistema feudal, baseado na entrega de terras a cambio de servizos, por exemplo, o rei outorgaba terra aos cabaleiros a cambio de que lle axudasen a loitar nas guerras para defendelo seu reino. Isto é o que se coñece como réxime de feudalismo. • Os campesiños traballaban a terra en condicións infrahumanas e na miseria, tiñan que entregalas colleitas ao rei e ao clero co que lles quedaba moi pouco para vivir, razón pola cal se sublevaron no que se deu en chamar a Revolta dos Irmandiños. • Tiñan que traballala terra pero tiñan poucos medios, non era nada por si sós xa que pertencían ao señor e tiñan que darlle explicacións de toda a súa vida. • As casas dos irmandiños non eran tan cómodas como as que vos tendes hoxe en día. Eles ao estares acostumados a vivir moito tempo fóra da casas, apenas notaban que entraban o aire por unha regandixa ou que a luz era escasa. Adaptábanse ao pouco que tiñan. • A familia medieval pasaba moito tempo xunta nun espazo moi reducido, malia que as vivendas dos ricos eran moito mais elaboradas e complexas. CURIOSIDADES DA VIDA MEDIEVAL • A comida tamén variaba en función do poder adquisitivo das persoas, así os nobres comían froitos secos (améndoas, noces, abelás…) e tiñan acceso a ~ 40 ~
  41. 41. Museo Fortaleza San Paio de Narla exquisiteces asiáticas, mentres que os pobres alimentábanse de ortigas, zarzamoras, froitas silvestres…. • O mundo medieval caracterizase por opulentas fortificacións que en época gótica se diferencian do románico en abrirse aos influxos franceses dos cales copian a súa estrutura defensiva, tal é como se ve en Rocha Forte, un castelo que os Irmandiños derruíron por completo en Santiago de Compostela, cómo faremos nós en San Paio de Narla pero ¿permitirannos iso os donos do castelo? • No mundo medieval é moi importante a loita, é a forma máis eficaz de facerse co poder pola forza. Os nobres loitan para amplialos seus dominios territoriais e os bispos envían cabaleiros a combater en Terra Santa para defendela cristiandade. E LOGO COMO FOI QUE SE ENFADARON OS IRMANDIÑOS? O que pasou foi que os bos dos irmandiños cansáronse de ver cómo a miseria se cebaba con eles e como a peste negra se cebaba con elles, namentres nos castelos os nobres divertíanse e tiñan unha serie de privilexios só por ser dunha liñaxe máis prestixiosa. Estaban fartos de ter que traballar para os señores que enchían o bandullo a súa costa mentres eles non podían alimentar aos seus fillos, ademais tiñan que pagar trabucos (impostos) ao clero. Era unha época de incertidume e de moito perigo, había moitísimos ladróns que asaltaban os viandantes polos camiños o que daba inseguridade, ademais estaban as bandas dos malfeitores que atacaban impunemente pois eran defendidas polos señores e bispos. Estas bandas tiñan acubillo nos mesmos castelos, e a parte máis substanciosa do que sacaban ía a parar ás arcas dos seus propietarios. Desamparados pola xustiza e cansos de que as bandas acubilladas nos castelos lles roubasen os bois, as bestas, os cartos e todo canto se lles antollase, os sufridos habitantes das cidades, unidos aos labregos, acordaron organizar asociacións e veciños coa fin de establecela a orde en toda Galicia. A estas ~ 41 ~
  42. 42. Museo Fortaleza San Paio de Narla xuntas chamáronlles irmandades e nelas debatíase cómo acabar cos nobres e bispos. Por un lado están os irmandiños e por outro os cuadrilleiros, xefes militares das irmandades, mandando cada un deles cen irmandiños armados. A POR TODAS, MORTE Á MONARQUÍA E A IGREXA!!!! No ano 1467, miles de homes e mulleres marcharon contra os castelos berrando ¡Viva a Santa Irmandade, morran os cabaleiros e os cregos! Foi tan enorme o exército irmandiño, que os bispos e señores, sorprendidos e atemorizados, apenas ousaron enfrontarse a eles. O exército popular asaltou as fortalezas, botando abaixo os muros defensivos. O señores como Pedro Madruga e o arcebispo Fonseca, incapaces de someter a revolución irmandiña, tiveron que fuxir a Portugal. Vencida e fuxida pois a nobreza, as Irmandades tomaron o goberno de Galicia, adicándose a pór orde nos camiños e a xulgar a señores e bandoleiros. Conseguiron acabar con tódolos malfeitores e arrastráronnos ao patíbulo, aforcándoos e apoderáronse de fortalezas consideradas inexpugnables. Pero os nobres moi pillos eles, estaban agochados en Portugal, no se resignaba a perder os seus antigos privilexios. Así que Pedro Álvares de Soutomaior, máis coñecido como Pedro Madruga, falou cos seus parentes e amigos, entre os que se atopaba o rei de Portugal, e pediulles axuda para recuperar as terras e fortalezas que deixar en Galicia. A ONDE SE DIRIXEN ESTES NOBRES? QUEREDES SABER CÓMO CONTINUA A HISTORIA? SE É SI, BERRADE MOI FORTE SIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIII!!!! POR FAVOR, ISO É TODO O QUE SODES CAPACES DE BERRAR? CÓMO SE NOTA QUE SODES DE FRIOL! MENUDO IRMANDIÑOS E IRMANDIÑAS MÁIS MALOS IMOS TER! A VER, ENSINÁDEME SE TEDES BOS PULMÓNS!!! BERRADE CON FORZA!!! ~ 42 ~
  43. 43. Museo Fortaleza San Paio de Narla Qué pasou despois, entón? Pois que todos lle dixeron a Pedro Madruga que si, que o socorrían. De maneira que na primavera de 1464 Pedro madruga pasou o Miño, disposto a recobrar o que lle quitaran as Irmandades. Os irmandiños alertados pola presenza en Galicia do exército de Pedro Madruga, intentaron frealo seu avance opoñendo resistencia, pero o Pedro Madruga coñecía moi ben a táctica militar. Uniuse ás tropas do arcebispo de Fonseca que tamén viñera a Galicia a recuperalas súas propiedades, e estableceron o cerco da cidade, daquela amurallada. LOITA DE IRMANDIÑOS, DEFENDEDE O QUE TANTO CARO VOS CUSTOU ACADAR!! ÁNIMO NOBRES E CABALEIROS, RECUPERADE AS VOSAS PERTENZAS!! Ui, ui, eu non sei a quen animar e vos? Sabédelo? Daquela, qué lles pasou aos Irmandiños? Non lles quedou máis remedio que presentala rendición, despois de loitar nunha encarnizada e cruenta batalla, na que mesmo o propio arcebispo Fonseca houbo de morrer dun saetazo nunha perna. Xa postos outras vez nos seus castelos e pazos, os vellos señores tomaron de novo o goberno de Galicia. Moitos dos irmandiños foron executados. Os membros da irmandades mailos labradores tiveron que erguer á súa conta os derribados muros da fortaleza e pagar centos de marabedís pola recostrucción. Volta á dureza da vida… A derrota dos irmandiños supuxo que Galicia non se puidese desenrolar como o resto de Europa, situación que aproveitaron os funcionarios e señores do reino de Castela, que entraron en Galicia sen demasiados problemas. De maneira que o Reino de Galicia xa non estaba gobernado polas Irmandades, nin polos señores galegos, nin polo arcebispo de Compostela, se por xente castelá de Isabel “la Católica” ~ 43 ~
  44. 44. Museo Fortaleza San Paio de Narla AGORA XA VEDES O QUE LLES PASOU OS IRMANDIÑOS, IMÓSVOS REPARTILO PAPEL QUE VOS TOCA A CADA UN. Se vos toca ser un irmandiño , pensades deixar que o señor vos coma a vosa terra e vos mate de fame? e se sodes un señor, nobre, conde … Vades permitir que os labregos se vos rebelen? QUEN SERÁ QUEN? Haberá dous bandos, un será o do bando dos malfeitores que abrangue nobres, condes, bispos, reis… e outro será o do bando dos benfeitores no que se acollen labregos, zapateiros, xastres, carpinteiros, pequena burguesía, pero claro, quen será cadaquén? Pois aló imos, ímolo saber …. BANDA DOS MALFEITORES Sara – Alfonsina de Fonseca (abadesa) Cristina – Berta Ana – trobadoresa Miguel – cabaleiro Borja – cabaleiro Dani – Vasco das Seixas Alba – a doncela Dulcinea Andrea – Ana de Souza e Andrade (monxa benedictina) Patricia – Catalina de Andrade E os irmandiños, quenes serán? BANDA DOS BENFEITORES Beatriz – a modista Xoana Noelia – a artesana Xela David – o carpinteiro Santiago ~ 44 ~
  45. 45. Museo Fortaleza San Paio de Narla Santi – o gandeiro Nuno que é o cabecilla dos Irmandiños Andrián – o ferreiro Pedro Luis Miguel – o tecelán Manuel Ismael – o colleitador de viño Xurxo Ruben – o criador de carneiros Afonso Laura – a tendeira Ximena EXPLICACIÓN DO XOGO E agora, abride ben as orellas que vos imos explicar en qué consiste o xogo, estade ben atentos, da vosa atención depende que gañedes ou perdades o sábado 18 de xullo, día no que os irmandiños asalten a fortaleza de San Paio de Narla. ATENTOS RAPACES E RAPAZAS !!! MUSEO FORTALEZA DE SAN PAIO DE NARLA OBRADOIRO DE VERÁN 2009 DATAS:17 e 18 de xullo A revolta dos Irmandiños: tomamos San Paio!!! ~ 45 ~
  46. 46. Museo Fortaleza San Paio de Narla A actividade que presentamos dende o departamento de didáctica do museo de San Paio de Narla xurdiu tras afondar no florecente pasado da historia galega e embriagarnos da súa riqueza e hexemonía no período medieval, pero parámonos en algo que nos encandilou, un episodio tan convulso e vibrante como o da Revolta das Irmandiños. Entón puxémonos a cavilar ¿logo non sería boa idea revivir aquí nesta inigualable fortaleza inmersa nun marco incomparable, o fragor da batalla dos irmandiños e malfeitores? É iso é o que presentamos: uns axitados días nos que San Paio voltou captala maxia do Medievo. OBXECTIVOS: - Achegar a historia medieval de Galicia aos nenos e nenas - Facer que confeccionen o seu propio material de xogo, deste xeito impartiránselles unhas nocións básicas de heráldica. - Achegar o estudo da socioloxía medieval galega, xa que se lles fará un contexto social e histórico. - Explicar a estrutura dunha irmandade (cuadrilleiros) - Comprender como se estrutura unha fortaleza medieval: paseo de ronda, torreón, foxo…¿cómo facer unha fortaleza inexpugnable? ¿qué lle falta hoxe a San Paio? - Propoñer modelos alternativos de lecer, nos que se fomente a convivencia e o traballo en equipo. - Estimular a creatividade e a imaxinación dos nenos e nenas. A actividade constará dunha fase teórica e doutra práctica, procedemos a desenrolala parte teórica, nela o que se pretende é impartir unha lixeira idea do que foi a época medieval en Galicia e a repercusión que tiña a tódolos efectos a Revolta dos Irmandiños, incidindo con especial insistencia no papel que desempeñou o ~ 46 ~
  47. 47. Museo Fortaleza San Paio de Narla señorío de San Paio de Narla e a relevancia da fortaleza como continente do mesmo. FASE PRÁCTICA: En dous bloques: primeiramente farase un obradoiro no que se confeccionaran o seu material: armamento e indumentaria, para o cal proporcionaráselles modelos ou arquetipos que tomarán como fósil guía, é dicir, será o que deseñarán para posteriormente lucir. Nun segundo apartado, situase a elección do personaxe ou rol que vai adoptar cada neno e nena, sendo prioritario establecer un reconto de cantos nenos participan na actividade, e dividilos en grupos que representarán o espectro social da época medieval: altos burgueses, baixos burgueses, bachareis, bandidos, campesiños, fidalgos, mariñeiros, mendigos, mercenarios, menciñeiros, monxes, trobadores…isto polo que respecta ao bando dos irmandiños. No que atinxe ao bando dos malfeitores, comentar que este engloba as tropas defensoras da fortaleza de San Paio de Narla, o señor Vasco das Seixas e o seu séquito de nobres, exército, menciñeiros…Sería interesante intentar dar unha política de unión fraternal entre a coroa castelá, tendo en conta a liñaxe castelá de Catalina de Andrade, esposa de Vasco das Seixas, e a coroa galega representada na persoa anteriormente devandita; asemade isto permitirá ampliar o número de roles a desempeñar. Formaranse os grupos principais: irmandiños e malfeitores, de cada bando deberá saír un representante, dos irmandiños sairá o campesiño máis avantaxado e sagaz e dos malfeitores será o destacado que represente a Vasco das Seixas que coa súa garda deberá defendela fortaleza para evitar que sexa tomada polos irmandiños. O xogo ten que comezar do seguinte xeito: Un campesiño, podemos dicir un tal Nuno, erixe a súa voz zaherida polo cansazo e os múltiples abusos da nobreza que o cansan e fatigan, por iso insta os seus conxéneres a que collan as armas e se rebelen contra o poder opresivo dos nobres. O rapaz que represente a Nuno terá que despregar as súas mellores dotes ~ 47 ~
  48. 48. Museo Fortaleza San Paio de Narla de persuasión para conseguir que o resto de compañeiros o secunde, cando consiga telos ánimos enfervorizados, deberán acercarse as portas do castelo e ameazar a Vasco das Seixas de que se non é máis magnámino e benévolo cos seus vasallos, rebelaranse e tomarán a fortaleza. O bando dos malfeitores, encabezada e capitaneado por Vasco das Seixas, nunha actitude arrogante e desafiante, lonxe de amedrentarse, envalentónanse, e castigan a súa ousadía cun incremento de tarefas no campo e co gando. Os campesiños teñen que tragarse o seu orgullo e cumprilos mandatos, pero finxiran estar conformes, xa que pola noite, armados de fouces, deciden asaltalo castelo. O seu ataque, por pór un exemplo, podería ser respostado co lanzamento de aceite fervendo dende as amenas da torre que abrasa os que trepan pola torre de homenaxe, evidentemente ambos bandos terán armas para se defender, pero en ningún momento estas serán punzantes, puntiaguadas en exceso ou metálicas. O groso da revolta consiste, claro esta, no enfrontamento, así uns irán caendo na batalla (insistirlles en que terán que aprender a xogar e aceptalas derrotas) e serán atendidos polos menciñeiros do seu bando. O xogo rematará cando os do seu bando, véxase irmandiños, atopen a bandeira (previamente os respectivos bandos agocharán cadansúa bandeira) do seu contrincante, os malfeitores, así terana que roubar e levala para o seu campo onde a cravarán en sinal de vitoria sobor doutro bando que quedará derrotado; obviamente o equipo despoxado da súa insignia terá que evitar que a bandeira do seu castelo ou da súa vila caia en mans inimigas porque supera a súa derrota e, consecuentemente, o remate do xogo. Unha vez que a actividade vaia para diante e collendo forma, elaborase un guión máis polo miúdo onde se dispoñerá, máis exactamente, o que ten que dicir cada xogador, en función de cantos nenos haxa. De igual maneira, pensamos que se podería facer alusións á peste negra, unha persoa vestida de negro simbolizará a peste e abrazará a soldados e campesiños, no momento en que abrace a un combatente, quedará “morto” e non poderá seguir xogando. Cada bando terá dous “comodíns peste negra” que serán letais, para que se fagan unha idea , moi sui generis, do mortífera que foi a peste negra na sociedade medieval galega daquel entón. ~ 48 ~
  49. 49. Museo Fortaleza San Paio de Narla Se sobrase tempo, incluso se poderían facer torneos ou xustas a cabalo, ao máis puro estilo medieval. Xunto a isto, queremos salientar que a actividade pódese facer dous anos seguidos sen resultar repetitiva, xa que o ano que gañen os irmandiños, ao ano seguinte os malfeitores pediranlle a “revancha”. IMAXES QUE AMOSAN A FORTALEZA QUE COBRARA VIDA COAS IMAXES QUE SE VEN NAS VIÑETAS A CONTINUACIÓN: LOITA DOS IRMANDIÑOS TOMAMOS SAN PAIO!!!! Desolación, pavor, miseria, ruína, desesperación, frustración, dor, terror … os ingredientes fundamentais que cocían lentamente un clado de cultivo que non tardaría moito en crealas condicións idóneas para que os campesiños se sublevasen constituíndo o que se coñeceu como a revolta dos Irmandiños, nun século XIV que foi a da crise por antonomasia, pero… que é iso? Non oídes? Oio queixas e lamentos e e e… estou albiscando unha pequena aldeíña asentada nun castro, creo que se chama Castronela, está en Friol, e que máis, que máis… mi madriña!! Vexo un descomunal e despampanante castelo, disque se chama a fortaleza de San Paio, ~ 49 ~
  50. 50. Museo Fortaleza San Paio de Narla da cal é dono Vasco das Seixas, pero algo me da que non é moi bo recibo entre o campesiñado. Ui, ui, qué maneira de berrar, escoitemos… CAMPESIÑO NUNO – SANTI, cabecilla dos Irmandiños, será quen lidere aos irmandiños > Pero, que vos pasa? Non vos dades conta de cómo nos están chuchando o sangue? Roubános a comida da boca e o pouco que temos lévao a igrexa cos seus diezmos e os nobres enchen o bandullo nas súas comilonas co que nos cultivamos, pero polo amor de Deus, reacionade, Afonso xa perdeu un meniño por non ter con que alimentalo e súa muller está encinta e non vai poder dar a luz porque non ten con qué pagar a unha comadrona. Férveme o sangue coa vosa pasividade, reacionade insensato!!!! CAMPESIÑO PEDRO – ADRIÁN Sabémolo, Nuno, sabémolo, eu xa perdín a metade da miña familia entre a fame e a peste, pero que queredes que fagamos? eles son os que teñen o poder, que suxires que fagamos? CAMPESIÑO NUNO Pero non vos dades conte? Nos somos máis e estamos fortes e lixeiros, os nobres teñen o bandullo tan cheo que nin se dan dobrado e os seus soldados están sempre bébedos. Eu digo que nos armemos de fouces e coitelos e vaiamos a amedrentalos ao castelo, a esixirlles que non nos maltraten de xeito no que o fan. CAMPESIÑO MANUEL – MIGUEL Tes toda a razón, Nuno, eu estou contigo, traballo coma un burro no meu tear e toda a lá lévanma as damas de pacotilla do castelo, non me deixan ningunha, non teño con qué tapar os meus fillos no inverno, este último que foi moi duro fixo que un dos meus fillos morrese de frío. Odio a nobreza dende o máis fondo do meu corazón, desexaría ver ao señor Vasco das Seixas ensartado nun pau, aborrézoo. Ti conta conmingo Nuno, imos facer que treban coma varas verdes jajaj E eu heime de encargar de sacarlles tódolos vestidos de lá a esas señoritangos para darllos as miñas, fillas e penso coller a dona Catalina de Andrade e … CAMPESIÑA MARÍA – NOELIA Non digas iso Manuel, dona Catalina de Andrade sempre se preocupou de nós, de que traballásemos nas mellores condicións; inda me lembro de cómo evitou que a miña filla morrese afogada. Con quen hai que acabar é con Vasco das Seixas, que é culpable de todo, é un home ~ 50 ~
  51. 51. Museo Fortaleza San Paio de Narla sen compaixón, non hai mais que ver como trata a unha muller tan bondadosa como dona Catalina. CAMPESIÑA XOANA – BEATRIZ Si, María ten razón, a dona Catalina non hai que facerlle ningún mal, ten un corazón de ouro. Eu lembro un día na feira que a miña nena máis pequena choraba porque quería unha fermosa boneca de trapo e eu non lla podía comprar porque non tiña ningún marabedí, entón dona Catalina viu o que sucedía e mercoulle ela a boneca. CAMPESIÑA XIMENA – LAURA Si, María e Xoana non menten, din a verdade, Dona Catalina é un anxo caído do ceo que non merece a ese demo de Vasco das Seixas que ten por home. Eu se tomamos o castelo, non quero que lle suceda nada malo a ela. Non se me esquece o día que de nena choraba porque un neno me dixera que tiña o pelo dunha sucia rata, e ela oíno, saíu do cortexo de nobres que ían a misa desoíndo a voz autoritaria do su home, consciente de que a ía agardar unha boa reprimenda, e acercouse onda min, aloumiñoume na cariña e díxome que no chorase, que non lle fixera casa a ese raparigo e sacouse do pelo una afeite de nácar cunha pela que puxo no meu pelo deume un bico na fazula. Eu non quero que dona Catalina sufra ningún mal, a culpa é de Vasco das Seixas, se ela gobernase no íamos ter os problemas que temos. CAMPESIÑO XURXO – MIGUEL Pero como sodes as mulleres non estamos dicindo que vaiamos matar a ninguén, só os imos asustar un pouquechiño enarbolando no alto os nosos fouciños e xa veredes como así non deixan de oprimir e asfixiar. Así das patacas que ti colleitas na leira, quedaríache o suficiente para manterte ti e a túa familia, porque non as collerían todas os nobres para facer patacas asadas co cordeiro que “chorizan” a Alfonso. CAMPESIÑO AFONSO – RUBÉN Si, aí falaches Xurxo, eu teño que cebarlle ao señor 50 cabritos ao mes para que poida invitar a toda a recua de mangantes amigos seus da soldadesca que ten e a comitiva de bispos, cardeais, monxes… que traen. Coma hoxe, ten aí metido a un do clero, moi importante a un tal Alonso de Fonseca…. CAMPESIÑO SANTIAGO – DAVID Carafio!! Ti estás seguro do que dis? Ese é un bispo moi importante, ven de Santiago de Compostela, é un algo representante ~ 51 ~
  52. 52. Museo Fortaleza San Paio de Narla da igrexa galega. Oíde, oíde todos, sabedes que imos facer? para asustalos debemos tomar o castelo hoxe ao solpor, os bispos moito crer en Deus e todas esas pamemadas, pero en canto ven un coitelo mexan por eles de medo. TODOS jajajajaj Si, así faremos! Basta xa de pasar fame! Non máis penurias!! 2º PARTE – 1º ASALTO AO CASTELO Mentres que os campesiños ideaban como atacar, no castelo estábase a celebrar un gran festín na honra de Alonso de Fonseca que viñera as terras de Friol a loitar por erradicar a herexía do priscialinismo moi arraigada na zona. O último reduto quedaba en Friol acabaron con el os soldados de Vasco das Seixas. Todos eles triunfantes, celebran o seu triunfo, imos botar unha ollada no castelo a ver que sucede… TROBADOR – ANA Recita versos das Cantigas de Sta María ou o poema Don Gaiferos para amenizala velada. VASCO DAS SEIXAS – DANIEL Pois xa ven, as súas excelentísimas e reputadísimas autoridades eclesiásticas, como fun quen de acabar o último reduto de priscilianismo que quedaba no meu reino, porque eu son moi eficaz, sería o rei que todo bispo quixera ter preto. Vostede xa me entende, verdade don Alonso de Fonseca? quérolle dicir que se vostede me axuda a derrocalo rei do castelo de Pambre, eu sería un magnífico aliado que o nutriría dos mellores e máis experimentados soldados para que fosen a combater a Terra Santa para que … DONA CATALINA DE ANDRADE – PATRICIA Esposo, como ousas dicir barbaridades semellantes diante do excelso bispo Alonso de Fonseca? Non vés que iso é pecado? pódente acusar de simonía, como podes ser tan incauto? VASCO DAS SEIXAS – DANIEL Ti cala, mentecata, es unha muller e as mulleres non opinan, agachan a cabeza e fan o que lles di o seu home, eu son o teu home e ordénoche que te retires ao parladoiro a acompañar a túa filla e sen rechistar!! ~ 52 ~
  53. 53. Museo Fortaleza San Paio de Narla BERTA- CRISTINA (Catalina xa se retirou ao parladoiro a xunto da súa filla) Madre, non chore, xa sabe como é padre de hosco e de desagradábel. Eu sei que atoparei un home diferente, que me queira e me valore como muller. Namentres, na mesa, mentres que o xogrador sigue cantando e recitando versos, Alonso de Fonseca e Vasco das Seixas intercambian opinións: ALONSO DE FONSECA – SARA Hei de dicirlle, señor Vasco das Seixas, que o seu castelo goza dunha posición estratéxica e está moi ben construído, eu estou facéndome construír un novo que ten… Don Peres de Fonseca, descúlpeme pode axudarme, eu non me defendo nada ben coa terminoloxía arquitectónica dos castelos. CARDEAL PERES DE FONSECA – ANDREA Non se preocupe, señor bispo, eu explícolle a don Vasco das Seixas sen ningún tipo de problema. Verá, no mundo, nas fortalezas continuamente se está innovando, non está configurada do mesmo xeito unha fortaleza do reino de Castela que unha do reino de Galicia porque … De repente irrompen na torre de homenaxe, dous soldados da garda real: SOLDADO- CABALEIRO BORJA Meu señor, os campesiños están ameazando con qué se non se lles baixan os impostos e se lles da de comer, asaltarán o castelo… SOLDADO – CABALEIRO MIGUEL Si, veñen moitos e parecen perigosos, veñen armados de fouciños, galletas, coitelos… VASCO DAS SEIXAS – DANIEL Silencio!! O que necesitan é un pouco de man dura, arroxade aceite fervendo dende as almenas, ao morreren abrasados algúns os que sobrevivan haberán de escarmentar e ficarán quedos e non me interrompades máis que estou a manter unha conversa moi agradábel. Proseguide, don Peres de Fonseca… Así, se fai, lánzase aceite fervendo e moitos campesiños morren abrasados, este feito, lonxe de amedrentalos campesiños, fai que se enardezan os seus ánimos. Mándalles aos soldados que lle digan o seu señor, que mañá a saída do sol agarde coas súas tropas diante do castelo porque van combater contra el a morte. ~ 53 ~
  54. 54. Museo Fortaleza San Paio de Narla Aquí é un pouco absurdo, desenrolar un guión porque eles estarán desexando learse a mamporros, co cal establecerase a loita cunhas regras e encargaráselles o deseño da súa bandeira que deberán protexer para non ser derrotados, delimitaranse os campos e tomarase SAN PAIO!!!!! ~ 54 ~
  55. 55. Museo Fortaleza San Paio de Narla VIDEOREDE: Creatividade na Rede Descrición: Videorede naceu en principio como unha actividade didáctica para a programación deste verán dos museos da Rede Museística Provincial de Lugo. O obxectivo era aproveitar o crecente interese dos nenos polas novas tecnoloxías, as redes sociais en particular, para crear mediante vídeos unha rede entre eles onde os nenos de cada un dos museos puidesen mostrar aos outros nenos o patrimonio de cada un dos museos así como os costumes e cultura dos seus ámbitos próximos. Todo iso fomentando o pensamento creativo. Pero a medida que iamos traballando coa idea decatámonos a longo prazo de que o que se formulara como unha actividade didáctica puntual nos podía ofrecer unhas posibilidades maiores convertida nun proxecto continuo. Desta forma naceu Videorede tal e como agora está planificada. Antes de comezar a explicar a experiencia temos que explicar algunhas características da Rede Museística. Está integrada por catro museos. O Provincial que está na Lugo, El Museo Provincial del Mar en San Ciprian, o Museo Fortaleza de San Paio de Narla e o Museo Pazo de Tor en Monforte de Lemos.. ~ 55 ~
  56. 56. Museo Fortaleza San Paio de Narla Nivel educativo: A partir de 10 anos Objectivos: - Fomentar a creatividade - Fomentar o uso das TICS - Que os nenos teñan unha canle propia e explosivo no que expresarse e poder mostrar o patrimonio, material e inmaterial, dos seus ámbitos inmediatos e dos propios museos. Queremos que sexan eles mesmos os que se encarguen de pensar, crear e difundir os contidos dos blogs e das canles sempre baixo a supervisión da xerencia da Rede.. - Crear un diálogo activo e asincrónico entre os nenos das diferentes zonas de Lugo. Metodoloxía: 1º Unha breve introdución a internet e ás redes sociais: Aquí explicóuselles aos nenos as vantaxes e os perigos das redes sociais e de internet en xeral xa que para algún deles era o seu primeiro contacto con estas ferramentas. 2º Gravación de vídeos: Aquí elaboraron, con diversos dispositivos, vídeos de creación propia nos que mostraban o patrimonio dos seus museos e do seu ámbito máis próximo. Tamén gravaron preguntas dirixidas aos nenos doutros museos onde expresaban inquietudes do ámbito deses museos ou do seu patrimonio. Preguntas que os nenos dos outros museos deberían responder creando un dialogo asincrónico entre eles. 3º Fase de edición: onde os nenos editaron os vídeos ao seu antollo. 4º Creación de canles de distribución no que os nenos puidesen mostrar as súas creacións. Para iso creáronse diferentes canles en Youtube, un por cada museo. ~ 56 ~
  57. 57. Museo Fortaleza San Paio de Narla Videorede chegaba nun principio ata aquí, pero a medida que a actividade avanzaba e vendo os bos resultados que estabamos a ter cos nenos, decidimos ir máis alá. Pensamos que utilizando algunha ferramenta máis, unidas ás canles de youtube, poderiamos crear novas vías de difusión do museo e o seu entorno a parte das canles institucionais que xa tiñamos. Unhas canles que explorarían os camiños da tradición oral e que serian xestionadas e mantidas polos propios nenos. Para iso o primeiro que fixemos foi crear blogs, un por cada museo e vinculalos ás canles de youtube que xa habiamos creado previamente. Tamén se crearon diferentes contas en twinter para dotalos de inmediatez á hora da difusión do que os nenos crearan. E nesta fase encontrámonos agora, estamos a empezar cos nenos do Museo do Mar que proximamente empezaran a gestionar eles sós os contidos do Blog e da canle de youtube. 4.6. Obradoiro de Nadal ~ 57 ~
  58. 58. Museo Fortaleza San Paio de Narla Peiteados e aderezos O renacer da cultura: o renacemento italiano chega a San Paio de Narla ~ 58 ~
  59. 59. Museo Fortaleza San Paio de Narla Obxectivo: Concienciar aos rapaces e rapazas de cómo unha actividade que pode parecer tan rutinaria como a de peitearse pode ser algo estético e artístico asemade de agochar os entresixos de épocas históricas a través das cales, sometidas aun exhaustivo estudo, verase coma o peiteado era signo social de distinción e ostentación. ~ 59 ~
  60. 60. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~ 60 ~
  61. 61. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~ 61 ~
  62. 62. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~ 62 ~
  63. 63. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~ 63 ~
  64. 64. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~ 64 ~
  65. 65. Museo Fortaleza San Paio de Narla Facendo historia ~ 65 ~
  66. 66. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~ 66 ~
  67. 67. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~ 67 ~
  68. 68. Museo Fortaleza San Paio de Narla Obxectivo: Fusionar heráldica e historia, condensándoos nun único concepto para amosar que tras un escudo agochase mita crónica histórica. Un escudo non é unha peza inerte, ao contrario é unha peza parlante, e iso é o que imos a ver. Estudamos a heráldica de San Paio de Narla: escudo das familias Seixas, Andrade, Ordoñez, Sarmiento. Literatura popular. Metodoloxía: Medios audiovisuais na parte práctica, e materiais cartón, acuarelas, ceras, pinturas,… co fin de realizar os escudos. O universo da heráldica: personaxes, etc No mundo da heráldica, dáse un mundo concreto e particular, case se podería falar dunha xerga específica e de certo tipo de persoas vencelladas a ela. Este é o caso de: • Cabaleiros • Escudeiros • Armas • Torneos ~ 68 ~
  69. 69. Museo Fortaleza San Paio de Narla • Batallas • Heraldos • Xustas • Estandartes • Armaduras • Cabalos Vaia, qué mala memoria!! xa non me lembro de ningunha cousa máis relacionada co mundo da guerra na época medieval… Veña, estruxade os miolos e dicideme algo relacionado!!!!!! A heráldica en Galicia Na primeira proposta trátase de que coñezades o florecente pasado medieval de Galicia, deste xeito hai que falar dos Andrade, dos Ulloa, dos Moscoso e, como non, sería case un sacrilexio obvialo, do señor Vasco das Seixas, dono e señor da Fortaleza de San Paio de Narla, e xa de paso falar da brilante existencia de villas medievais tan importante coma Betanzos (destacando as súas xuderías), Ribadavia e Morforte de Lemos. Tamén debedes saber que así coma vos chamades cun nome en concreto que vos identifica, os escudos tamén o facían, isto é nos escudos dos Moscoso aparecen os lobos e nos de Andrade figura un xabarín. Deste xeito e xente do medievo sabía cando se estaba a falar dun ou doutro. E logo, que imos facer agora? O seguinte paso é levala a heráldica á práctica así pois o que agora faremos será coller un cartón e elixila forma que querades dunha fotocopia que vos daremos, elixiredes o que queredes e comezaredes a facelo empregando cartulinas /plastilina, ~ 69 ~
  70. 70. Museo Fortaleza San Paio de Narla purpurina…) e escollendo a forma que máis vos guste. Teredes que facer un escudo propio que vos identifique para despois “loitar” nunha gymkhana de xogos de palabras na que só sairá un vencedor e o último que quede será investido coma cabaleiro da excelentísima orde de San Paio de Narla e se é unha rapaza será investida coma a excelsa princesa da orde de San Paio de Narla. O vencedor será coroado coa súa coroa de príncipe e sentado no seu trono de honra. A linguaxe que ides manexar é heráldica, co cal coméntovos un pouco, xa vistedes na pantalla como é un escudo, isto é as partes que o conforman. Debedes saber que o escudo ten un esmalte que depende dar cor que teña, así falaremos só de dous metais: oro e plata e de cinco cores: gules (vermella), azur (azul), sable (negra) e púrpura (morada) e dous forros: armiños e veros. En canto ás figuras do escudo, destacan as pezas honorables que son: xefe, palo, faxa, cruz banda, barra sueter, cabria, bordura, etc. Ademais aparecen figuras naturais variadas: astros cuadrúpedos, aves, insectos, figuras humanas ou parte de corpo delas, figuras artificiais: castelo, cadeas e figuras quiméricas dragóns e grifos. ~ 70 ~
  71. 71. Museo Fortaleza San Paio de Narla As nosa orixes Obxectivo: Proporcionar o coñecemento daquelas formas tradicionais de cultura herdadas dese a época galaico-romana (fabricación do pan,…) e a súa pegada nos costumes actuais a través dos achágedos conservados nos museos (muíños, teares, …) Con esta actividade fixemos un intercambio e convivencia entre os nenos do medio rural e do medio urbano co fin de intercambiar os distintos modos de vida de cada un. A procedecia dos nenos era do Lugo capital e do concello de Friol, en total participaron na actividade 30 nenos en total. Nesta actividade participou persoal do departamento de didáctica de Lugo (Lucía Dequídt) do departamento de arqueoloxía (Enrique Alcorta) e do departamento de didáctica de San Paio de Narla (Francisca Abuín) e parte fotográfica foi elaborada por un contratado temporal (Jesús González) ~ 71 ~
  72. 72. Museo Fortaleza San Paio de Narla Cantos dos reis: Datas: 4 e 5 de xaneiro do 2009 Idades: para todas as idades, preferentemente avós e netos Mestra: Encarna Lago coa colaboración da Asociación Cultural da Cova da Serpe ~ 72 ~
  73. 73. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~ 73 ~
  74. 74. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~ 74 ~
  75. 75. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~ 75 ~
  76. 76. Museo Fortaleza San Paio de Narla Dende a Rede Museística tiñamos claro que neste ano 2009, no que se está a festexar o Ano Europeo da Creatividade e a Innovación, e coa vista posta xa no ano 2010, no que se festexará o ano Internacional de Achegamento entre Culturas, debíamos centrar as actividades de Nadal sumándonos a estes dous festexos. O novo concepto de museo coma unha institución activa e participativa desbancou o concepto clásico de almacén de obxectos fai moitos anos. Peero na actualidade estase a instaurar unha nova corrente tan errada como a anteriormente citada, a do museo coma ludoteca. Temos claro que non podemos caer nese erro e por irosno deseño de actividades o factor lúdico non pode supeditar a outros factores mais correctos como o didáctico ou o participativo. Un museo participativo é un museo activo. As novas tecnoloxías son un medio perfecto para traballar con didáctica en museos. Por un lado ofrecen a posibilidade de facer cousas cunha repercusión global e por outro e unha linguaxe que os nenos comprenden e utilizan habitualmente. Por iso, aproveitando ese interese crecente dos rapaces polas novas tecnoloxías dirixiremos o seu uso cara o fomento de ideas que granten a posta en valor do seu patrimonio, e non só do patrimonio local de cada museo se non de todos os museos da rede e dos contornos nos que se atopan. Tendo en conta a localización estratéxica de cada museo da rede (Mariña, Centro, Ribeira Sacra) estamos a falar do conxunto da provincia, actuando dende o local cun pensamento global. Dito axioma é chave tamén no deseño. Fomos do particular ao global: creouse un conxunto de actividades cuns obxectivos comúns a todas elas pero que por si soas teñen obxectivos únicos. Medodoloxía: Planificáronse tres días: catro xornadas de obradoiros interxerenacionais. Consideráronse as categorías de aprendizaxe presentes nas tendencias sobre a educación no século XXI, propostaas pola UNESCO: aprendedno a ser, a facer, a coñecer e a vivir xuntos. Estas directrices engloban perfectamente o espíritu que queriamos pór en valor cos campamentos. Porén, baixo elas contruímolos obradoiros. ~ 76 ~
  77. 77. Museo Fortaleza San Paio de Narla Obxectivos globais: - Concepto de museo e concepto de obra de arte - Aprender a aproveitar as diferenzas como algo enriquecedor en prol da tolerancia. - Promoción do coñecemento recíproco da diversidade cultural en interxeracional. - Promoción do entorno patrimonial, tanto material como inmaterial. - Coñecer e usar as novas tecnoloxías para explorar e aprender as costumes que se están a perder. ~ 77 ~
  78. 78. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~ 78 ~
  79. 79. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~ 79 ~
  80. 80. Museo Fortaleza San Paio de Narla 4.7. Programa exposicións Temos en proxeto realizar unha exposición de pintura relacionadas con temas etnográficos colaborando co pintor Abel. Participamos na exposición “Xoias tradicionais no Museo Provincial de Lugo” comisaria Rosario Fernández, cedendo pezas da nosa colección. ~ 80 ~
  81. 81. Museo Fortaleza San Paio de Narla 4.8. Programa Museo Web Funcionamos cunha axenda a través da páxina da Rede Museística. Dende o mes de Xaneiro do 2009 contamos con acceso a internet. Realizamos unha actividade cos nenos, chamada Videorede, na que colgamos videos na web de youtube realizados e gravados polos nenos, para achegar o noso patrimonio cultural. 4.9. Programa de Restauración ~ 81 ~
  82. 82. Museo Fortaleza San Paio de Narla Dentro deste programa de Restauración ao longo deste ano, fíxose a restauración das seguintes camas: Cama cultura urbana, con respaldo ovalado e a figura de San Xosé de estilo Luís XVI, do século XVIII Cama sen restaurar ~ 82 ~
  83. 83. Museo Fortaleza San Paio de Narla Cama restaurada Cama semiculta e urbana, con reminiscencias rococós, de século XVIII con respaldo rematado ~ 83 ~
  84. 84. Museo Fortaleza San Paio de Narla Cama sen restaurar Cama restaurada ~ 84 ~
  85. 85. Museo Fortaleza San Paio de Narla Cama popular galega Cama restaurada 4.10. Catálogo ~ 85 ~
  86. 86. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~ 86 ~
  87. 87. Museo Fortaleza San Paio de Narla ~ 87 ~

×