A historia do pazo (1) (1)
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

A historia do pazo (1) (1)

on

  • 386 views

 

Statistics

Views

Total Views
386
Views on SlideShare
386
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
1
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft Word

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

A historia do pazo (1) (1) A historia do pazo (1) (1) Document Transcript

  • O Pazo de Tor constitúe en si mesmo unha das máis importantes mostras daarquitectura pacega galega, e custodia ademais unha riquísima colección deobxectos artísticos testemuño do modo de vida nobre na Galicia da IdadeModerna.Está situado nunha elevación que lle serve de mirador sobre o val de Lemos, naparroquía de San Xoán de Tor, no concello de Monforte de Lemos.Un pouco de Historia:Ós conflictivos séculos XIV e XV, nos que a aristocracia inzou Galicia de castelose casas-torre, sucedeu unha idade Moderna caracterizada pola estabilidade, naque a mesma nobreza pasou a residir en pazos acordes co novo estilo de vida máispacífico imposto pola Monarquía . Sendo pois propiedades das mesmas familias, ospazos xorden nas cercanías dos antigos castelos e torres, sobre os seus alicercesou, as veces, en torno súa, por agregación de novas arquitecturas cabe as vellastorres.Este parecer ser tamén o caso de Tor. Autores como Vázquez Seijas falanda existencia dun antigo castelo nos arredores do actual pazo, e está testemuñadaa presenza dunha torre adosada a construcción actual, destruída polas tropasfrancesas na Guerra da Independencia; aínda que certos restos desa torre teñanchegado ata nós, a súa pouca entidades impide coñecer se sé trataba dunhaherdanza dos séculos baixomediavais ou se, coma en tantos outros pazos galegos,procedía dunha etapa constructiva posterior ( pero en todo caso anterior ó edificio(pero en todo caso anterior ó edificio actual)na que a súa función non sería xadefensiva, senón ea dun elemento emblemático que simbolizaría visualmente o opoder dos donos ante os labregos do contorno, e as súas nobres e antigas orixesante os seus iguais fidalgos.O Pazo de Tor pode ser datado básicamente no último tercio do século XVIII. Estacronoloxía coincide coa da meirande parte dos pazos galegos, en especial no seusmellores exemplo, datados ó longo do século XVIII, sobre todo na súa segundametade.Esta gran actividade constructiva no rural galego, na que é enmarcable o pazo deTor, é froito fundamentalmente de dous factores: a situación económica edemográfica expansiva da Galicia da época, e o enriquecemento e dinamismo socialda clase para a que se contruiron os pazos, a fidalguía rural. Ésta era a principalreceptora dos beneficios dun agoro galego en expansión gracias á práctica dosubforo, que a colocaba como intermediaria entre os donos da terra –alta nobrezae institución eclesiástica- e os labregos que a cultivaban. Esta situación
  • privilexiada veráse consolidada en 1763 coa Pragmática de Perpetuación de Forosde Carlos III, que deu á fidalguía unha seguridade xurídica e económica axiñareflictida na construcción de suntuosas residencias rurais, os pazos.De tódolos xeitos, malia inscribirse tipolóxica, cronolóxica e historicamente nomundo pacego galego de fins da Idade Moderna, o de Tor posúe característicasorixinais que o diferencian e o destacan entre outro pazos da súa mesma época eestilo.Arquitectonicamenté o seu tamaño e proporción, e a calidade do traballo dosmestres canteiros que o construiron, singularízano entre os pazos lugueses e aíndagalegos. Aínda que Tor teña, como todos os pazos galegos do seu tempo, moitoselementos que denotan o seu carácter de centro de explotación agropecuaria, eque o vencellan ás tipoloxías propias da arquitectura popular do rural galego daIdade Moderna, a súa fábrica transcende o carácter de “ casa grande” labregaespecialmente rica propio da maioría dos pazos contemporáneos, con elementos quesuxiren un maior coñecemento dos recursos e da linguaxe arquitectónica dascorrentes cultas do gran Barroco galego, aínda que fora un coñecemento indirectoe de segunda man.Desde o punto de vista histórico, as orixes do pazo de Tor remóntanse a variosséculos antes do nacemento e consolidación da chamada “fidalguía intermediaria”: aliñaxe fundadora, e as que ó longo dos séculos se vincularán a ela por matrimonio,pertencen ó máis granado da nobreza galega non titulada, consolidada nos séculosXIV e XV. Ademais, os vinculeiros de Tor durante os séculos XVI-XVIII gozandunha prestancia social que transcende claramente á da maioría dos membros dafidalguía rural galega de entón.Por outra parte, o pazo de Tor posúe unha distinción de carácter político que caberetrotraer ós séculos mediavais e que o diferencia claramente de moitas casasfidalgas da Galicia do Antigo Réxime. Tor era cabeza dun señoría xurisdiccional quecomprendías as parroquias de San Xoán e San Xulián de Tor, nunha Galicia na que opoder xurisdiccional era case monopolizado pola igrexa e as grandes casas nobrestituladas, quedando moi lonxe das posibilidades da maioría da fidalguía residentenos pazos. Malia que a fins da Idade Media o poder xurisdiccional dos señores deTor extendíase tamén as parroquias de Abuíme, Castillón e Tuiriz baixo o señoríodoutro membros da familia. Aínda se conservan na fachada do pazo de Tor as“cadeas de misericordia”, símbolo do exercicio de poder xudicial civil e criminal porparte dos seus señores.
  • OS SEÑORES DE TOR:As orixes do pazo están ligadas á liñaxe dos Garza no século XIV, disfrutando dasúa posesión os seus descendentes directos ata a súa derradeira dona, Dª María dela Paz Taboada de Andrés, y Zúñiga, que lo doou a Excelentísima Deputación deLugo.Os Garza entrocarón en sucesivos matrimonios con outras casas fidalgassobranceiras na Galicia interior, como as dos Taboada, Valcárcel, Somoza,Losada,Sarmiento, Quiroga, Valladares, Temes…No século XVII, polo matrimonio entredon Lope Sánchez de Quiroga y Garza e María Álvarez de Castro y Somoza, osseñores de Tor chegarán a entrocar coa máis poderosa liñaxe da nobreza tituladagalega, a dos Condes de Lemos, a cuio círculo de vasalos pertencía durante osséculos XVII e XVII.O primeiro persoeiro ben testemuñado desta familia foi, a cabalo entre os séculoXIV e XV, Pedro Garza de Castillón “O Vello “, señor dos coutos de San Xoán e SanXulián de Tor, Castillón Tuiriz e Abuíme en terras de Lemos.O seu neto Pedro Garza de Castillón ”O Mozo” ou Pedro de Tor, casadocunha parente de García Rodríguez Valcárcel, adiantado –gobernador- real deGalicia, verá confiscadas as súas terras e señoríos pola súa participación na IIGuerra Irmandiña(1467-1469); só retornarán á familia gracias á intervención doseu irmán Gonzalo ante os Reis Católicos, ós que servira na Guerra de Granada.Durante a Idade Moderna, trala a herdanza da casa de Tor polo primoxénito dePedro de Tor, Diego de Quiroga Garza, as enerxías dos señores de Tor encáuzanseá carreira militar ó servizo da Monarquía, e a obtención de oficios e prebendas(hábitos das ordes militares, cargos no Santo Oficio e nas administraciónmunicipais, dignidades eclesiásticas para os segundóns da casa…)Especial relevanciapolítica e social adquiriron os vinculeiros da casa da segunda metade do XVI e aprimeira do VII, Lope Sánchez de Quiroga y Garza e seu fillo Francisco Garza deQuiroga, gracias ó seu parentesco coa Casa condal de Lemos, nese momento nocumio do seu esplendor e influencia política.Sen embargo, durante estes séculos a principal actividade da familia foi o aadministración e o engrandecemento do seu gran patrimonio rústico, a través dedúas vías recorrentes na nobreza contemporánea: a vinculación de bens inmoblesinalleables, que debían ser herdados por un único titular, o vinculeiro, polo xeral oprimoxénito da casa), e os matrimonios endogámicos destes vinculeiros conmembros da súa mesma clase, preferiblemente vinculeiro á súa vez, para agrandaro se patrimonio; o éxito dos señores e señoras de Tor neste sentido amósase nas
  • súas alianzas matrimoniais con algunhas das máis importantes casas fidalgas deGalicia.A principal proba da boa administración e engrandecemento dos dominiosterritoriais de Tor constitúea sen dúbida a construcción a fins do XVIII dun dospazos máis destacables de Galicia, tanto pola súa arquitectura como polas ricascoleccións de obras de arte que nel se conservan.A ARQUITECTURA DO PAZO:Como xa se dixo, o pazo de Tor é un magnífico exemplo da arquitecturapacega galega, datable no último tercio do século XVIII, con algún vestixioanterior e algunha reforma posterior( como as reparacións efectuadas tralo seuincencio polas tropas napoleónicas). É encadrable dentro do estilo Barroco, delonga pervivencia en Galicia, pero xa tamizado por certo sentimento estéticoneoclásico, visible na súa sobriedade, simetría e emprego de ordes clásicas.Tor presenta unha planta moi recorrente na arquitectura dos pazos galegos,en especial os de data avanzada: tres corpos dispostos en forma de U, co centralde menor tamaño e os laterais que adiantan sobre o plano, deixando no medio unpatio de honor.O artellamento interno do edificio ven motivado pola necesidade deconxugar nel a súa condición de residencia dunha familia e a da cabeza dunhaexplotación agropecuaria. Consta pois de dúas plantas: un baixo de servizo quealberga as dependencias necesarias en toda facenda agropecuaria(cocheiras,adegas, corte, tulla…) e a vivenda dos criados e caseiros, e un primeiro andarreservado a residencia dos donos do pazo.A fachada principal do pazo, precedida dun amplo xardín, é un bo exemplo daversión máis austera e simétrica do Barroco. No centro da planta baixa ábreseunha gran porta rematada en arco de medio punto adovelado, flanqueada a cadalado por tres piares de granito rematados en capiteis dóricos, que sosteñen dousbalcón con varandas de ferro forxado. A apertura de vans no primeiro andarestructúranse de forma regular, en base a sete fiestras, coa central dispostaxusto enriba da porta, seguida a cada lado de dúas rectangulares de acceso ósbalcóns e outra cadrada;: esta disposición simétrica é rachada en parte polapresencia dunha única pedra de armas ó lado esquerdo da porta.A articulación do patio de honor como marco de acollida ó visitante cumpreunha función estética e escenográfica moi cara ó urbanismo barroco, permitindoaprecias a grandeza do edificio desde un perspectiva ampla. Presidido por unha
  • gran escaleira de pedra, que conduce a unha longa solaina con varanda de granito,composta de peitoril e baloustrada. A solaina cúbrese cunha prolongación dotellado da casa apoiada en finas columnas de capiteis dóricos que parten dopeitoril. Na planta baixa da cruxía menor ábrense dúas grandes arcadas que danacceso a uns soportais onde hoxe se expoñen catro carruaxes.Os xardíns quizais o máis interesante sexa o que se atopa na súa partetraseira, encadrable no estilo do xardín francés qaue se impón en toda Europadesde o S.XVII, e articulado en torno a labirintos feitos con chantos de lousa enespiral.O conxunto do pazo e os xardín atópase pechado por un gran valado demampostería no que se abre un portalón coroado por ameas que, xa sen ningúncarácter defensivo, xogan un papel decorativo e simbólico: lembrar ó visitante aantigüidade e nobreza da liñaxe dona do pazo, remontable ata a época feudal.No portalón campea unha pedra de armas coa mesma función de dar fe danobreza dos posuidores de Tor, e a de resumir en símbolos heráldicos as diversasliñaxes nobres coas que estes entroncaron.Breve descrición das dependencias interiores da planta nobre do Pazo e dos seuscontidos:Traspasando o portalón do pazo, atópase o patio inteior. Baixo as arcadas do patiopreséntase unha colección de oito xugos e exhíbense tamén catro carruaxes enproceso de restauración.0-CORREDORDecorado con litografías, nel sitúase un moble de recibidor, un paragúeiro, conparaugas antigos, tres deles con empuñadura de prata, e tamén unha curiosacolección de sombreiros.1-SALA DE ARMASPresidida por unha tea de seda, da que colga un escudo de armas do pazo, ó redordela sitúanse dúas armaduras e un conxunto de panoplias con espadas e armas defogo.Ocupa a parte central da dependencia unha grande mesa rectangular feita enmadeira de castiñeiro con caixoeiras talladas, sobre ela varias pezas de bronce.
  • Entre o mobiliario desta sala hai tamén unha liteira para o transporte de persoasna que según a tradicción foi trasladado o corpo de San Pegerto desde Barcelonahasta Buciños (Carballedo) e un armario barroco policromado para gardas as pezasde caza.Tamén se expoñen nesta sala unha colección de bastóns, algúns deles conempuñaduras de metal, marfil, madeiras talladas e outro metais nobres.2.-SALÓN DO NORTENesta estancia cólganse varios retratos ó óleo entre eles o da última propietariado pazo, Dna:Mª Paz Taboada, flanqueado polos dos seus pais e Bisavós. Entreoutro retratos familiares figuraun de Don Melitón de Cuenca, de autoría deDionisio Fierros,outro un do que foi bispo de Salamanca, Varela de Temes (sec.XIX) e doutros eclesiásticos como un coengo de Santiago e un bispo de MondoñedoJosé Francisco Losada y Quiroga(S.XVIII).O fondo do salón unha vitrina de tres corpos, recolle un valioso conxunto decatorce abanos, alfaias antigas e de distintas mostras de artes decorativas de moivariadas procedencias. Entre outras poden destacarse: unha cruz de Caravaca enprata, unha braceira castrexa en bronce (ó parecer procedente do castro de Tor),un xogo de xadrez de estilizadas figuras en marfil, condecoracións, relicarios,artigos de fumador, básculas de precisión para moedas….Na mesa central ocupa un lugar preferente un xarrón de cerámica pintado a manpor Zuluaga.Noutro recanto da estancia, outra vitrina recolle un misceláneo conxunto de pezasde desigual valor artístico: abanos, pipas, faldriqueira e diversos recipientes devidro e cerámica…etc.Este salón está comunicado coa capela ou oratorio da casa, o que facía posibleseguir os oficios relixiosos sen deixar a planta nobre.3.-CAPELARetablo con imaxinería. Segundo unha inscrición que se conserva, a policromíadeste retablo ó igual que a pintura decorativa das paredes foi realizada en 1909polo pintor monfortino José Casanova Cortiñas.4.-DESPACHOCon acceso dende o Salón Norte. Destaca entre o mobiliario un bargueño a xogocun escritorio e estanterías, e un armario empotrado onde se custodia unha vaixela
  • completa de Sargadelos que pertenceu ó coengo compostelán don José MaríaVarela e outras pezas soltas pertencentes a distintas etapas da Real Fábrica deSargadelos.5-CUARTO DO BISPOAmoblado co seu mobiliario orixinal: cama coa cabeceira torneada e tallada conmotivos barrocos e bargueño do sec XVII en marquetería de carey e bronce, moblelavabo, etc.6.-CUARTO DE CONVIDADOSDormitorio con unha cama e un lavabo con espello, mobiliario diverso: escritorio,alfombra tecida a man e vitrina con algunhos exemplares de peinetas.7.-CUARTO DE BAÑO PRINCIPALTamén dende a Sala de armas accédese o cuarto de baño no que destaca aimpresionante bañeira de mármore feita dunha soa peza.8.-SALÓN DE BILLARAsí chamado pola antiga mesa de billar que ocupa a parte central do salón. Omobiliario complétase cunha serie de tresillos, sofás e diváns e diversas mesas dexogo distribuídas polo recinto. A esquerda segundo se entra vindo da Sala deArmas, pode verse un armario de madeira maciza de grandes dimensión destinado acolchoeira. En esa mesma zoa hai un reloxo de pé, da casa inglesa Dorrel, con caixadecorada con motivos orientais en dourado.Dos cadros que se colgan nas paredes deste salón, destacan entre diversosgravados e unha árbore xenealóxica da familia, tres óleos que representan a “MaríaMagadalena”, “San Francisco de Asís e os santos franciscanos” e “A Virxe deGuadalupe”9.-CUARTO DA SEÑORAO cuarto que ocupou a úljtima señora da casa, Dona Mª Paz Taboada, conta entre oseu mobiliario cun moble de tocador con labores de incrustación de madeira e unburó-librería que contén, entre outras pezas curiosas, uns zapatos femininos deraso vermello que pertenceron á súa avoa dona Paz de Zúñiga.Hai tamén nesta habitación varias mostras de pintura, case todas de temarelixioso, entre elas: dous óleos sobre táboa “A Anunciación” e “O soño de SanXosé”, asinados por Landeira, pintor do século XVIII, outro óle representa “Acaridade”.Destaca tamén un retrato do fillo do pintor, asinado por Agrassot,
  • artista emparentado co marido da última dona do Pazo e do que tamén se conservanoutras obras en distinta dependencias do mesmo.10-CUARTO INFANTILCon cama de barco en madeira de caoba e outro mobiliario e pezas decorativas.11.-SALÓN DO MEDIODÍAA estancia máis luminosa e cálida do pazo. Das súas paredes colgan tres espellos degran tamaño, un deles enfrentado a porta de entrada e flanqueado polas duasfiestras que se abren o exterior. Outro dos espellos está situado sobre unhacheminea decorada cun reloxo de sobremesa con figuras en bronce. Este salónacolle varias interesantes mostras de pintura de distintas épocas: un jóleo sobrecobre, “Martirio de San Lorenzo”, copia de Tiziano e outros tres óleos asinados porAgrassot:”Paisaxe”,”Sagrada familia” e “Ecce Homo”.Aínda hai outro óleo anónimo“A Virxe do Carme”. Baixo este cadro atópase un piano casa londinenseCollar&Collard, do XIX e un clavicordio da casa londinense Longman&Broderip, doséculo XVIII.12.-DORMITORIO PRINCIPALUnha estructura de madeira con tres arcadas neogóticas divide nesta estancia azoa de dormir e a de estar. Entre o mobiliario deste dormitorio sobresae unhacama con dosel do século XVII, procedente de Nápoles; feita en madeira de paosanto e decorada profusamente con incrustacións, placas e calados de bronce. Ólado deste cama está o berce de varias xeración da familia con discretos adornosen marquetería. Do mobiliario da zona de estar cómpre sinalar un sofá ovalado decatro corpos (confidente), un armario e un escritorio.13.-CORREDORUn espacioso corredor, decorado con varios exemplares de bargueño e outrassingulares mostras de mobiliario vai dando paso, a man dereita, as dependenciasque se describen de seguido.14.-CUARTO DE ESTARComunicado tamén co salón do mediodía. Ademais do seu mobiliario hai nesta salavarias litografías que representan ós xenerais carlistal Rafel Tristany e JuanCastells e outra co retrato do aspirante ó trono, Carlos VII de Borbón. Nsestecuarto colga tamén un retrato de María de Andrés, nai de dona María Paz Taboada.15.- COMEDOR DE DIARIO
  • Co seu mobiliario16.-COMEDOR PRINCIPALO mobiliario do comedor disponse ó redor dunha gran mesa central sobre a que sepresenta a vaixela de Sargadelos que pertenceu ó coengo compostelán don JoséMaría Varela. Sobre un arcón do século XVIII pode verse unha bandexa de pratade grandes dimensión , co escudo da casa, e vaso de prata con inscrición “TOR”.Nunha das equinas da estancia hai outra cheminea, de recente construción,adornada con pezas de bronce (quinqués de aceite, candís de petróleo, braseiros,…etc). Bargueño e un reloxo de marca Alfredo Delege.As paredes do comedor loce un tapiz cunha escea de caza e varios óleos. Entre elesmencionaremos os retrato do cardeal Payá, e un óleo procedente de México querepresenta á Virxe das Maravillas.Tamén hai outros tres óleos de tema bíblico que formaban parte dunha colecciónfamiliar que se dispersou: “Xuízo de Salomón”, “A fuxida a Exipto” e “A entrada aXerusalén”. Outro óleo de maior tamaño representa a San Francisco Xavier.Na entrada do comedor colga un curioso retrato exvoto de Don Francisco José deQuiroga y Losada, axeonllado diante dunha imaxe da Virxe das Ermitas, e feito enagradecemento pola curación dunha grave doenza.17.-BIBLIOTECAConservánse nela un total de 2948 volumenes que dan corpo a 2154 títulos. Deseconxunto 1252 obras foron editadas no século XX, 506 no século XIX, 321 noXVIII, 57 no XVII e 18 no XVIEntre algunhas das moitas obras valiosas que se poderían mencionar,destacaremos: Libro de la Montería, de Argote de Molina(1580), Historia generalde todas las cosas sucedidas en el mundo en estos cincuenta años de nuestrotiempo… de Pavlo Iovio, bispo de Nochera, (1572), Las decadas, de Tito Livio,impreso en letra gótica en Zaragoza(1520) e un tratado de albeitería de PedroLópez de Camora, editado en Logroño en 1580.