Proporcije pravoslavlja

1,773 views
1,555 views

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,773
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
8
Actions
Shares
0
Downloads
20
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Proporcije pravoslavlja

  1. 1. PRIMENA PROPORCIJE ZLATNOG PRESEKA U PRAVOSLAVLJUZlatni presek se javlja kao proporcija rastućih oblika u prirodi i vekovima jeprivlačio pažnju matematičara i umetnika. Odnos Zlatnog preseka se dobijaako se jedna duz podeli na takav način da je odnos većeg dela prema celomisti kao i odnos manjeg dela prema većem: 0.6180339887…..Neprekidnu podelu zlatnog preseka zapažamo u samoj prirodi na mnoštvubiljaka, koliko u opštem sklopu, toliko i u njihovim delovima, cvetovima,listovima ( na primer ljutić, rastavić itd.) a u zapanjujućem savršenstvu uljušturama morskih puževa. Zlatni presek se jasno manifestuje u sklopučovečjeg tela. Proporcionisanje čovečje figure sastoji se u što tačnijojkonstrukciji zlatnog preseka u neprekidnom odmeravanju minora na majoru iu primeni ovako dobijenih mera na odgovarajuće delove i dimenzije tela.Danas je opšte prihvaćeno mišljenje da je grčki arhitekta primenjivao zlatnipresek kao najlepšu proporciju za najskladnije oblike arhitekture. Proporcijazlatnog preseka je traženi zakon lepote koji se nalazi u srazmernosti izmedjupojedinih delova i delova prema celini. Kroz istoriju pravougaonik stranica 1 i1.6180339887... smatran je najprijatnijim za oči.Grčki vajar Fidija izgradio jePartenon i mnoge figure na njemu u proporciji zlatnog preseka.Zlatni presek primenjen je na najlepšim grčkim hramovima, posebno dorskim, nacelom gabaritu i detaljima.Platon je pisao : " da se dve stvari na lep način sjedine bez nečeg trećeg. Izmeđunjih mora nastati veza koja ih sjedinjuje. To se može najbolje izvršiti proporcijom.Ako se od bilo koja tri broja, srednji odnosi prema najmanjem kao najveći premasrednjem, i obrnuto, najmanji prema srednjem kao srednji prema najvećem,onda će poslednje i prvo biti srednje, a srednje prvo i poslednje, sve je dakle,nužno isto, a budući da je isto čini jedno jedino ".
  2. 2. Opis pristaje, kao što se uočava, pojmu zlatnog preseka.Zlatni presek, kao proporcijski sistem, korišćen je u praksi I na istoku I nazapadu, nekada tačno a ponekad sa izvesnim odstupanjem.Keopsova piramida,Partenon, gotske katredale I mnoge druge poznate građevine sadrže u sebiproprciju zlatnog preseka.Tako, na primer,osnovu crkve u Il Džezu u Rimu čini pravougaonik konstruisanpo zlatnom preseku sa neznatnim odstupanjem. Istovremeno je i centar kupoleproporcionisan po istom principu.Radoslav Rasko Jovanovic, 2011 2
  3. 3. Izvesna odstupanja mogu se protumačiti nepodudaranjem projekta sa izvedenimobjektom ali je i u tom slučaju jasno da je korišćena podela po zlatnom preseku.Fasada zgrade Zgrafito u Firenci odgovara pravougaoniku konstruisanom pozlatnom preseku, a ta je podela vidljiva u postavljanju ulaznog portala i odvajanjuprizemnog dela zgrade i završnog sprata.Interesantan primer je primena zlatnog preseka na slici Raspeće Peruđina, gde jesredišni otvor, sa lučnim završetkom u tzv.zlatnom pravougaoniku. Pri tom je ilučni elemenat tačno na podeli duži u odnosu M : m.Radoslav Rasko Jovanovic, 2011 3
  4. 4. Mehanizam neprekidne podele ili zlatnoga preseka igra posebnu ulogu ulikovnom stvaralaštvu, a ponajviše u oblasti apstraktnih geometrijskih oblika,kombinovanih kroz konstrukciju, funkciju i merilo čoveka u odredjeneprostorne celine. U šesnaestom veku Luka Paćoli (1445-1514), geometar i prijatelj velikihrenesansnih slikara, ponovo je otkrio " zlatnu tajnu". Luka Paćoli je bio velikipobornik ideje zlatnog preseka, što se vidi iz imena njegove rasprave o "Božanskoj Proporciji " koja se sastoji iz tri nezavisna rada (1509). Leonardo Da Vinči (1451-1519) je pokazao veliki interes za matematikuumetnosti i prirode. On je, kao i Pitagora, uradio kompletnu studiju figurečoveka i pokazao kako su njeni različiti delovi u proporciji zlatnog preseka.Dok u muzici dobro poznavanje nauke o harmoniji prethodi veštinikomponovanja, dotle u likovnim umetnostima i arhitekturi, preovladjujemišljenje da poznavanje proporcija nije neophodno pa da cak i sputavaintuitivni tok slobodnog stvaralaštva. Ipak najistaknutiji savremeni arhitektipobijaju takvo mišljenje. Na mnogim današnjim svetskim školama zaarhitekturu i primenjenu umetnost, problemu proporcija u kompozicijiposvećuje se ozbiljna pažnja.Cajzing ( 1810-1876 ) je formulisao složen estetski sistem zlatnog presekasvodeći ga na arhitekturu: zlatni presek gospodari u arhitekturi, zlatni presekgospodari u prirodi; zlatni presek gospodari u arhitekturi zato sto gospodari uprirodi. Zoltovski misli da je kreacija arhitekte deo stvaralaštva prirode.Neimari srpskih srednjovekovnih građevina i naši ikonopisci freskopisci učilisu od umetnika Vizantije, pre svega, a kasnije su imali uzore i na zapadu.Tvrdnja da pravoslavni teoretičari i umetnici nisu znali za zlatni presek jejednostavno neverovatna.Buduci da je u Vizantiji visoko obrazovanje bio tzv. kvadrivijum koji jepodrazumevao proucavanje Euklidovih Elemenata, vizantinci su morali znatiza pojam zlatnog preseka buduci da se on uvodi vec u drugoj knjizi (stavII.11).Međutim činjenica je da primena zlatnog preseka u pravoslavlju nije bilaafirmisana.Jedan od razloga je verovatno bila zabrana korišćenjatrodimenzione forme (osim hramova ) kao umetnosti.Ipak imamo i u pravoslavlju na primere primene zlatnog preseka pri gradnjipravoslavnih hramova, na primer kod crkve manastira Banje kod Priboja,crkve manastira Psače, crkve u Trepči, i kod crkvi u Drenči i Novoj PavliciNa osnovi crkve manastira Banje kod Priboja može se uočiti da je u oblikupravougaonika 1 : 1,618.Radoslav Rasko Jovanovic, 2011 4
  5. 5. Još jedan primer je na osnovi crkve manastira Psače, na kojoj je očevidnaprimena zlatnog preseka na glavnom prostoru izuzimajući oltarsku apsidu.Primere primene zlatnog preseka imamo i kod crkvi u Drenči i Novoj Pavlici:Radoslav Rasko Jovanovic, 2011 5
  6. 6. Na ostacima temelja stare crkve u Trepči zlatni presek može se uočiti uunutrašnjem delu, unutar pilasteraRadoslav Rasko Jovanovic, 2011 6
  7. 7. Mada je traganje vizantijskih ikonopisaca i freskopisaca za najboljimproporcijama ljudske figure bilo kontinuirano ono nikada nije bilo podstaknutotežnjom da se proporcijama ljudske figure izrazi norma savršene telesnegrađe.Nju su vizantijski ikonopisci, opravdano, smatrali manje važnom u poređenjusa razumevanjem božanske mere koja se odnosi na duhovno ustrojstvoljudske duše a koju je čovečanstvu doneo Hristos.Kad je reč o pravoslavnim ikonopiscima i freskoslikarima oni nisu koristiliproporciju zlatnog preseka iz prethodno navedenih razloga.Pojedini rukopisi koji su sačuvani u manastirima pokazuju da se odikonopisaca očekivalo poznavanje pravila i geometrije kao apsolutnoneophodnog znanja. U tekstu o proporcijama koji je pronađen na Svetoj Gorinalazimo savete majstora ikonopisca svojim učenicima kojima ih upućuje kakoda odrede proporcije figure na ikoni.„Nauči, o moj učeniče, da telo čoveka u sebi sadrži visinu devet glava, tj.devet mernih jedinica od čela do peta. Za početak učini prvo premeravanje,tako da je glava podeljena na tri dela: čelo, nos i monaška brada. Nacrtajkosu tako da prelazi granicu glave i pusti da se ona proteže napolje u dužininosa. Podeli prvo na tri dela prostor između monaške brade i nosa. Dve meresu za bradu a jedna za usta; grlo mora de je dugo kao nos.“Za određivanje proporcija lica i njegovih detalja, vizantijski ikonopisci uvek sukoristili meru koja je bila ravna dužini nosa. Glava je prema tim pravilimaopisana dvema kružnicama, čiji je odnos poluprečnika 1:2, a oreol je određentrećom kružnicom, čije mesto i veličina nisu precizno određeni u odnosu naprve dve kružnice. Na korenu nosa, između očiju nalazio se centar tihkrugova. Ovaj detalj verovatno objašnjava zašto se koren nosa u vizantijskomikonopisu crtao na poseban način.Teorija Panovskog o tri kruga inspirisana je rukopisima iz 13. veka, koji sunađeni u Državnoj biblioteci u Hamburgu. Ovi rukopisi su verovatno i jedinidokaz koji potiče iz Srednjeg veka kojim se jasno objašnjavaju proporcije lice iglave uz korišćenje ove strukture. Ako se i pretpostavi da su ovi rukopisi saZapada, nesumnjivo je da su inspirisani vizantijskim ikonama.Analiza nekih vizantijskih ikona možda najbolje potvrđuje smisao ovestrukture lica koju određuju tri kruga. Ona je bitan nosilac doživljaja vizuelneharmonije kojom ikona zrači.Najveći broj vizantijskih ikona sadrže proporcije 3:4 odnosno 4:5, ali, uzavisnosti od potreba kompozicije javljaju se i proporcije 2:3, 5:7 i 5:6.Kada se uporede ikone iz različitih vekova opažaju se očigledne promeneproporcija figura.Ikone sa Sinaja iz 12. veka pokazuju da figure imaju proporcije 1:7, te onezato izgledaju teže u odnosu na one iz kasnijih vekova. Početkom 14. vekaproporcije figura je često oko 1:7, da bi kod Teofana Grka, krajem 14. veka,Radoslav Rasko Jovanovic, 2011 7
  8. 8. proporcija figure bila 1:8. U navedenom rukopisu sa Atosa detaljno su opisaneproporcije tela: odnos dužine glave prema telu brojčano je izražen odnosom1:9. Ova proporcija, 1:9, karakteristična je za ikone Novgoroda iz 15. veka. U16. veku ikone iz Dionisijeve radionice imaju proporcije 1:10.Postepeno izdužujući figuru čoveka ikonopisci su simbolički isticali duhovnouzrastanje čoveka koji je opredeljen za Hrista i Njegovu božansku nauku.REFERENCE:Jovan Mrđenovački,Simboličko slikanje duhovnostiDragana Pešić, Analiza teorijsko-praktične primene zlatnog presekaĐorđe Petrović, Teoretičari proporcija, " Vuk Karadžić", Beograd,1967B.Nestorović, Uvod u arhitekturu, "Zavod za izd.udžbenika SRS",Beograd,1966.M.Borisavljević, Problem asimetrije u arhitekturi, "Umetnički pregled", 4 i 5, april imaj 1940, Beograd.A.Deroko, arhitektura u srednjevekovnoj Srbiji, "Naučna knjiga", Beograd, 1962.Radoslav Rasko Jovanovic, 2011 8

×