Your SlideShare is downloading. ×
Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл 2012
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл 2012

3,246

Published on

1 Comment
1 Like
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total Views
3,246
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
33
Comments
1
Likes
1
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. ҮНЭН МЭДЛЭГ, ОЮУНЫГ ДЭЭДЭЛНЭ ҮНЭН МЭДЛЭГ, ОЮУНЫГ ДЭЭДЭЛНЭҮНЭН МЭДЛЭГ, ОЮУНЫГ ДЭЭДЭЛНЭ 2011-2012
  • 2. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл АгуулгаМУИС-ийн эрхэм зорилго ........................................................................................................... 3МУИС-ийн захирлын мэндчилгээ ............................................................................................... 3МУИС-ийн тухай .......................................................................................................................... 4Монгол улсын их сургуулийн Бакалаврын хөтөлбөрт 2012 онд Улаанбаатар хотоосоюутан элсүүлэх журам ................................................................................................................ 5Монгол улсын их сургуулийн бакалаврын орой, эчнээ хөтөлбөрт 2012 онд оюутанэлсүүлэх журам ........................................................................................................................... 10Гадаадын оюутан элсүүлэх тухай ............................................................................................. 14Бакалаврын сургалтын тухай ..................................................................................................... 14Хичээлийн жилийн үргэлжлэх хугацаа .................................................................................... 14Суралцах хугацаа ........................................................................................................................ 14Шалгалт/үнэлгээ.......................................................................................................................... 15Багц цаг болон хичээл сонголтын тухай................................................................................... 15Сургалтын төлбөр, тэтгэлгүүд ................................................................................................... 16Мэргэжлийн хөтөлбөрүүдийн жагсаалт ................................................................................... 16Математик, компьютерийн мэргэжлийн хөтөлбөрүүд............................................................ 16Мэдээллийн технологийн мэргэжлийн хөтөлбөрүүд .............................................................. 18Физик электроникийн мэргэжлийн хөтөлбөрүүд .................................................................... 23Химийн мэргэжлийн хөтөлбөрүүд ............................................................................................ 28Биологийн мэргэжлийн хөтөлбөрүүд ....................................................................................... 33Газарзүй, геологийн мэргэжлийн хөтөлбөрүүд ....................................................................... 37Монгол хэл, монгол-гадаад хэлний мэргэжлийн хөтөлбөрүүд .............................................. 41Олон улс судлалын мэргэжлийн хөтөлбөрүүд ......................................................................... 48Нийгмийн шинжлэх ухааны мэргэжлийн хөтөлбөрүүд .......................................................... 50Олон улсын харилцааны мэргэжлийн хөтөлбөрүүд ................................................................ 59Хууль, эрхзүйн мэргэжлийн хөтөлбөрүүд................................................................................ 60Эдийн засгийн мэргэжлийн хөтөлбөрүүд ................................................................................. 61Бизнесийн удирдлагын мэргэжлийн хөтөлбөрүүд .................................................................. 65МУИС-ийн номын сан............................................................................................................... 74Оюутны дотуур байр .................................................................................................................. 75Холбоо барих утасны жагсаалт ................................................................................................. 75 2
  • 3. Монгол улсын их сургууль 70 жил МУИС-ийн эрхэм зорилго Байгаль, нийгэм, хүмүүнлэгийн болон технологийн салбарт шинэ мэдлэг бүтээж, түгээн дэлгэрүүлдэг, тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлал бүхий үндэсний их сургууль байж улс орны хөгжилд далайцтай хувь нэмэр оруулна. МУИС-ийн захирлын мэндчилгээ МУИС нь дээд боловсролын тогтолцоонд түүхэн хийгээд өнөөгийн байдлаар ч, хамгийн том байр суурийг эзэлдэг ба дээд боловсролтой мэргэжлийн боловсон хүчин бэлтгэх, тэдгээрийг хөдөлмөрийн зах зээлд нийлүүлэх цар хүрээгээрээ улсын хэмжээнд манлайлах байгууллага гэдгээрээ онцлог юм. Тэртээ 1942 онд өрхөө татаж, үүдээ нээсэн МУИС өдгөө олон мянган дээд боловсролтойболовсон хүчин бэлтгэн гаргаж, шинжлэх ухааны бүхий л салбарт шинэ мэдлэгүйлдвэрлэж, дэлхийн олон орны шилдэг их, дээд сургууль, судалгаа, эрдэм шинжилгээнийбайгууллагатай хамтран ажиллаж байна. Бид хөгжиж ирсэн 70 жилийн хугацаанд бэлтгэнгаргасан төгсөгчдөөрөө, тэдний улсдаа төдийгүй олон улсын түвшинд үзүүлсэн амжилтбүтээлээр нь бахархал дүүрэн байдаг юм. Даяаршлын үйл явц гүнзгийрч, шинжлэх ухаан, техник технологи хурдацтайхөгжиж буй өнөө үед манай хамт олон улс орныхоо эрэлт шаардлагад нийцсэн, дэлхийнтүвшин, олон улсын жишигт хүрсэн мэргэжилтнийг сургаж бэлтгэхийн тулд сургалтынчанараа улам сайжруулах, хөтөлбөрүүдээ боловсронгуй болгох, хүний нөөцийгчадавхижуулах, судалгаа шинжилгээний ажлын чанар, үр нөлөөг дээшлүүлэх, гадаад,дотоодын мэргэжил нэгт нөхөдтэйгээ хамтран ажиллах зэрэг олон талт үйл ажиллагаагөргөжүүлэн, сургуулиа Азийн төдийгүй дэлхий жишигт хүрсэн тэргүүлэх ихсургуулиудын нэг болгох зорилго тавин уйгагүй, идэвхтэй бас үр дүнтэй ажиллаж байна. МУИС-ийн багш нарын дийлэнх нь гадаадын хөгжингүй орнуудад эрдмийн зэрэгхамгаалан, тэдгээр орны эрдэмтэдтэй байнгын холбоо харилцаатай ажилладаг ба МУИС-ийн гадаад хамтын ажиллагаа жилээс жилд идэвхжиж, багш оюутан солилцох, шинжлэхухааны тэргүүлэх салбаруудад хамтарсан судалгаа явуулах зэргээр өргөжин хөгжсөөрбайна. Энэ нь судалгаа-сургалт-үйлдвэрлэл гэсэн МУИС-ийн хөгжлийн үндсэн чигбаримтлал алхам алхмаар хэрэгжин биелэлээ олоход түлхэц болсоор байгаа билээ. Өнөөгийн эрин үеийн шилдэг мэргэжилтэн болохыг хүссэн хэн бүхний өмнөМУИС-ийн үүд хаалга нээлттэй байх болно. Та бүхний ухаан нь хурц, үг нь мэргэн, үйлс нь өөдрөг байх болтугай. МУИС-ийн захирал, Доктор, профессор САНЖБЭГЗИЙН ТӨМӨР-ОЧИР 3
  • 4. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл МУИС-ийн тухай  Байгуулагдсан он: 1942 он  Өмчлөлийн хэлбэр: Төрийн өмчит  Магадлан итгэмжлэгдсэн он: Нэг дэх удаад 1999 онд (5 жилээр) Хоёр дахь удаад 2004 онд (10 жилээр)  Гадаад харилцаа, хос хөтөлбөр: Эдийн засгийн сургуульд NCC Education хөтөлбөр, Хууль зүйн сургуульд Япон Улсын Нагояагийн ИС, Солонгос Улсын Коокмин ИС- тай хамтарсан хөтөлбөрөөр сургалт зохион байгуулж байна.  Бакалаврын хөтөлбөрт суралцагсадын тоо: 17019  Багшийн тоо: 962  Оюутны байрны багтаамж, үнэ (2012 оны байдлаар): 1710 өрөө, жилийн төлбөр 250 000 төг  Нэг кредит цагийн сургалтын төлбөр (2012 оны байдлаар): Суурь хураамжгүйгээр 30233-30833 төгрөг  Байршил /план зураг/:  Холбоо барих утас, Email хаяг: МУИС-ийн Бакалаврын сургалтын алба, Утас: 318161, 77307730-1124  Сургууль хүрэх автобусны маршрут: дугаар нэрАвтобусны Хойноос ¹7 Дэнжийн мянгачиглэл Зүүнээс ¹35 Улаанхуаран 4
  • 5. Монгол улсын их сургууль 70 жил ¹26 Таван шар ¹6 Өнөр хороолол Баруунаас ¹5 Баянхошуу ¹35 Улаанхуаран ¹33; ¹7 Зайсан Урдаас ¹22 Нисэх ¹8 Яармаг Монгол улсын их сургуулийн Бакалаврын хөтөлбөрт 2012 онд Улаанбаатар хотоос оюутан элсүүлэх журам 1. Ерөнхий зүйл1.1. МУИС-ийн бакалаврын хөтөлбөрт 2012 онд Улаанбаатар хотоос оюутан элсүүлэхэд БСШУ-ы сайдын 2005/422, 2006/483 тоот тушаалаар баталсан “Оюутан элсүүлэх үлгэрчилсэн журам“ болон энэхүү журмыг баримтална.1.2. МУИС-д элсэхээр бүртгүүлэгч, элсэгч болон элсэлтийн комиссын үйл ажиллагааг зохицуулахад энэ журмын зорилго оршино.1.3. МУИС-ийн бакалаврын хөтөлбөрт элсэхээр хүсэлт гаргасан иргэнийг “бүртгүүлэгч”, зохих болзол хангаж элсэлтийн хяналтын тоонд багтсан бүртгүүлэгчийг ”элсэгч”, элсэлтийн цахим бүртгэлийн системийг “систем” гэнэ. Элсэлтийн үйл ажиллагааг нэгдсэн байдлаар зохион байгуулахаар томилогдсон комиссыг “элсэлтийн комисс”, элсэлтийн үйл ажиллагааг зохион байгуулахад оролцох ажилтныг “комиссын гишүүн” гэнэ.1.4. МУИС-ийн бакалаврын хөтөлбөрт нийслэл хот болон аймгуудаас элсүүлэх оюутны хяналтын тоог БСШУЯ тогтооно.1.5. Бүртгүүлэгч бүртгүүлэхээс өмнө энэхүү журамтай танилцах үүрэгтэй.1.6. Энэхүү журам болон нэмэлт мэдээллийг http://burtgel.num.edu.mn/docs/ цахим хуудсанд байрлуулна.1.7. Элсэлтийн комиссын хаяг, элсэлт авах хөтөлбөр, хуваарь сонгуулах өдөр, цаг, байр болон бусад мэдээллийг Боловсролын үнэлгээний төвөөс ЕШ-ын дүн, оноо, жагсаалтыг зарламагц МУИС-ийн төв байрны гаднах электрон самбар болон систем, www.num.edu.mn цахим хуудсанд байрлуулна.1.8. Бакалаврын зэрэгтэй иргэнийг зарим мэргэжлээр бакалаврын орой, эчнээ хөтөлбөрт элсүүлэн суралцуулах ба бүртгүүлэгчдээс элсэлтийн Ерөнхий шалгалт (ЕШ) өгсөн байхыг шаардахгүй. Элсэлтийг “МУИС-ийн бакалаврын орой, эчнээ хөтөлбөрт 2012 онд оюутан элсүүлэх журам”-аар тусад нь зохион байгуулна. http://burtgel.num.edu.mn/docs/ цахим хуудас руу хандан журамтай танилцаж болно.1.9. Бакалаврын зэрэгтэй иргэн өдрийн хөтөлбөрөөр суралцаж, бакалаврын боловсрол эзэмших хүсэлтэй бол ЕШ өгсөн байна.1.10. МУИС-д элсэхийг хүссэн гадаадын харьяат иргэдийн асуудлыг тусад нь журмаар зохицуулна.1.11. Энэхүү журмаар зохицуулагдахгүй асуудал гарвал МУИС-ийн Захирлын тушаалаар байгуулагдсан Элсэлтийн комисс шийдвэрлэнэ. 2. Бүртгүүлэгчдэд тавих шаардлага2.1. Улаанбаатар хотоос оюутан элсүүлэх хуваарь дээр нийслэл хотод Ерөнхий боловсролын сургууль (ЕБС) төгссөн болон байнга оршин суугаа иргэн өрсөлдөх 5
  • 6. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл эрхтэй. БСШУЯ-наас Багануур дүүрэгт МУИС-ийн бакалаврын хөтөлбөрт оюутан элсүүлэх хяналтын тоог тусад нь гаргаж баталсан бол энэ дүүрэгт ЕБС төгсөгчид Улаанбаатар хотоос оюутан элсүүлэх хуваарь дээр өрсөлдөх эрхгүй.2.2. Бүртгүүлэгч элсэхийг хүссэн хөтөлбөрт шаардлагатай хичээлээр 2011 эсвэл 2012 онд ЕШ өгсөн байна. Шалгалт өгөх хичээлүүдийг хавсралтад заав.2.3. Бүртгүүлэгч ЕШ-ын оноог ахиулах зорилгоор 2012 онд дахин ЕШ өгсөн тохиолдолд илүү оноотой зөвхөн нэг батламжаар бүртгүүлнэ.2.4. Бүртгүүлэгч МУИС-д бүртгүүлэхээс өмнө ЕШ-ийн шалгуулагчийн буланд нэвтэрч өөрийн хувийн мэдээлэл болон дүнтэй танилцаж, хэрэв асуудал байвал шийдвэрлүүлсэн байх шаардлагатай.2.5. Зарим хөтөлбөрийн онцлогоос хамаарч бүртгүүлэгч энэ журмын 4.5-д заасан ур чадварын нэмэлт шалгалт өгнө. Нэмэлт шалгалтын хуваарийг бүртгэх үед мэдэгдэнэ.2.6. Бүртгүүлэгч ЕШ-д 60-аас доошгүй хувийн (560) хэмжээст оноо авч МУИС-д бүртгүүлэхэд тавигдах минимум шаардлагыг хангасан байх ёстой ба хөтөлбөрүүдийн хувьд бүртгэлийн босго ялгаатай байна (Хавсралт).2.7. Гадаад оронд ерөнхий боловсрол эзэмшсэн Монгол Улсын иргэн МУИС-д элсэх хүсэлт гаргахдаа элсэхийг хүсч буй мэргэжлийн чиглэлд өгвөл зохих ЕШ-тай дүйцүүлж болох шалгалтыг гадаад оронд өгсөн тухай тодорхойлолтыг хавсаргасан байна.2.8. Бүртгэлтэй холбоотой төлбөр, тооцоог цахим хэлбэрээр хийнэ.2.9. Бүртгүүлэгч нь элсэлттэй холбоотой мэдээллийг SMS-ээр хүлээн авах гар утасны дугаар, цахим шуудангийн хаягийг бүртгүүлнэ. 3. Элсэлтийн бүртгэл3.1. Элсэлтийн бүртгэлийг зөвхөн цахим хэлбэрээр http://burtgel.num.edu.mn хаягаар явуулна.3.2. Бүртгэлийн хугацааг системээр болон www.num.edu.mn цахим хуудсаар жич зарлана.3.3. Бүртгүүлэгч системд ЕШ-ийн бүртгэлийн дугаар, нууц үгээ оруулснаар элсэх хүсэлтээ гаргана.3.4. Системд амжилттай нэвтэрсэн үед системээс бакалаврын өдрийн хөтөлбөрт бүртгүүлэгчийн хувийн болон ЕШ-ийн мэдээллийг дэлгэцэнд харуулах ба асуудал гарвал Элсэлтийн комисс юмуу Боловсролын үнэлгээний төвд хандаж шийдвэрлүүлнэ.3.5. Хувийн мэдээллийг баталгаажуулсны дараа шаардлага хангаж байгаа хөтөлбөрийн жагсаалтыг системээс харуулах бөгөөд сонирхсон хөтөлбөрийнхөө талаарх дэлгэрэнгүй мэдээллийг авах боломжтой.3.6. Бүртгүүлэгч хэдэн ч хөтөлбөрт бүртгүүлж болно. Хөтөлбөр бүрийн бүртгэлийн хураамж 2000 төгрөг, ижил суурьтай бүлэг хөтөлбөрийн бүртгэлийн хураамж 6000 төгрөг, ур чадварын шалгалтын хураамж 4000 төгрөг байна.3.7. Бүртгүүлэгч бүртгүүлэхийг хүссэн хөтөлбөрийг сонгосон үед төлбөл зохих нийт төлбөрийн хэмжээ гарах бөгөөд уг мэдээлэлтэй танилцаад төлбөрийг цахим хэлбэрээр хийнэ. 4. Элсэгчийг шалгаруулах ба мэдэгдэх4.1. 2012 оны улсын олимпиадад I-III байрт шалгарсан сурагчийг тухайн чиглэлээр БСШУЯ–ны шийдвэрээр шууд элсүүлнэ.4.2. Олон улсын олимпиадад шагналт байр эзэлсэн, байгалийн ухааны чиглэлээр улсын олимпиадад аймаг, дүүргээсээ шалгаран оролцож, МУИС-д бүртгүүлэхэд тавигдах минимум шаардлагыг (ЕШ-ын хэмжээст оноо: 560) хангасан ЕБС төгсөгчийг онооны дараалал харгалзахгүй тухайн чиглэлээр элсүүлнэ. 6
  • 7. Монгол улсын их сургууль 70 жил4.3. МУИС-ийн харъяа гүнзгийрүүлсэн сургалттай “Байгаль-Эх” ахлах сургуулийг төгсөгч бүртгэлийн босгыг хангасан нөхцөлд хяналтын тоонд багтаан мэргэжлийн чиглэлээр нь элсүүлнэ.4.4. Бүртгүүлэгчийн нийт оноог хавсралтад заасан шалгалтуудын харьцааг харгалзан тооцож гаргана. Тухайлбал, хөтөлбөр хоёр шалгалттай бол хоёр шалгалтын оноог 70:30 харьцаагаар нэмнэ.Өөрөөр хэлбэл, I шалгалтанд авсан оноог 0.7-оор, II шалгалтанд авсан оноог 0.3-аар үржүүлж нэмнэ.4.5. Дараах хөтөлбөрүүдээр ур чадварын нэмэлт шалгалт авна. Үүнд: o Компьютерийн график дизайн, Реклам сурталчилгааны менежмент хөтөлбөрт элсэгчдээс хар зургийн шалгалт o Утга зохиол судлал шүүмж, Урлаг судлал, Сэтгүүл зүй хөтөлбөрт элсэгчдээс бичлэгийн ур чадварын шалгалт. Нэмэлт шалгалтын оноог Компьютерийн график дизайн, Реклам сурталчилгааны менежмент, Утга зохиол судлал шүүмж, Урлаг судлал хөтөлбөрийн хувьд 70:30, Сэтгүүл зүй хөтөлбөрийн хувьд 40:30:30 харьцаагаар нэмж тооцно.4.6. Хэмжээст оноо тэнцсэн тохиолдолд гүйцэтгэлийн хувиар байр эзлүүлж хуваарь олгох ба гүйцэтгэлийн хувь тэнцвэл боловсролын гэрчилгээний дундаж оноог харгалзана.4.7. Хяналтын тоонд багтсан эсэхийг бүртгэл хаагдсаны дараа тогтоосон хугацаанд системээр бүртгүүлэгчид мэдэгдэнэ. 5. Элсэх эрх олгох5.1. Хуваарь сонголт нэг өдөр үргэлжилнэ. Хуваарь сонгуулах өдрийн 09:00-13:00 цагийн хооронд хяналтын тоонд багтсан бүртгүүлэгчдэд элсэх эрх олгоно. Хяналтын тоонд багтсан ч өөр хөтөлбөр сонгосон хүнийг жагсаалтаас хасах бөгөөд дараагийн хүнд хяналтын тоонд багтсан гэсэн мэдэгдлийг SMS-ээр илгээнэ.5.2. 13:00 цагаас хойш хуваарь үлдвэл мөн өдрийн зарласан цагт бүртгүүлэгч өөрийн биеэр ирж онооныхоо жагсаалтын дарааллаар хуваарь сонгоно. Зарласан цагт нэрийг нь дуудахад байхгүй бол онооны дарааллаар дараагийн хүнд сонголтыг шилжүүлнэ. Хуваарь сонгох үед хоцорсон бүртгүүлэгч ирсэн даруй үлдсэн хуваариас онооны дарааллаар сонгох эрхтэй.5.3. Бүртгүүлэгч хуваарь сонгохдоо дараах материалыг бүрдүүлнэ. Үүнд: i. Иргэний үнэмлэх эсвэл түүнтэй адилтгах баримт бичиг (төрсний гэрчилгээ, гадаад паспорт) хуулбарын (ар, өвөр тал нэг нүүрэнд) хамт ii. Бүрэн дунд боловсролын гэрчилгээ (хэрэв түүнээс дээш шатны боловсрол эзэмшсэн бол гэрчлэх баримт бичиг) iii. ЕШ-ын батламж, хуулбарын хамт iv. Цээж зураг 2 хувь, оюутны үнэмлэхний шаардлагад нийцсэн цээж зураг файл хэлбэрээр (аль аль нь сүүлийн 3 сард авахуулсан) Эдгээр материалыг битүүмжлэл сайтай хавтсанд хийсэн байна.5.4. Элсэх эрх олгох үед бүртгэлийн мэдээллийг эх бичиг баримтуудтай нь тулгаж баталгаажуулна. 6. Бусад6.1. Элсэгч хуваарь буцаах тохиолдолд нэг багц цагийн үнэлгээний хэмжээний төлбөр төлнө.6.2. Нэг хөтөлбөрөөс нөгөө хөтөлбөрт шилжүүлэн элсүүлэхгүй ба хуваарийг бусдад шилжүүлэхийг хориглоно.6.3. Элсэгч бүртгүүлж, эхний улирлын сургалтын төлбөр төлсний дараа элссэн тушаалыг гаргах бөгөөд тушаал нь гарсан оюутнууд МУИС-ийн мэдээллийн системийг 7
  • 8. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл ашиглах хэрэглэгчийн нэр, нууц үгийг цахим шуудангаар хүлээн авна. Бүртгэлийн хугацааг хуваарь сонгох үед зарлана.6.4. Хуваарь авсан боловч заасан хугацаанд ирж бүртгүүлээгүй хүнийг суралцахаас татгалзсан гэж үзэн суралцах эрхийн бичгийг хүчингүйд тооцно.6.5. Элсэлттэй холбоотой бичиг баримтыг хуурамчаар үйлдсэн хүнийг МУИС-д элсүүлэхгүй, элссэн тохиолдолд хасна.6.6. Элсэлтийг цахим хэлбэрээр явуулахад зориулсан цахим хуудас нь бүтэн жилийн турш тогтмол ажиллагаатай байж, элсэлтийн талаарх мэдээллээр бүртгүүлэгчдийг хангана.6.7. Цахим бүртгэл явагдаж байх үед МУИС-ийн бүрэлдэхүүн сургуулиуд хөтөлбөрүүдээ танилцуулах, зөвлөгөө өгөх үйл ажиллагааг утас, мессенжер болон цахим шуудангаар зохион байгуулна. Хавсралт МУИС-ийн бакалаврын өдрийн хөтөлбөрт Улаанбаатар хотоос оюутан элсүүлэх хөтөлбөр, бүртгэлийн босго оноо, өгсөн байх ЕШ, нийт оноонд эзлэх харьцаа Бүлэг Хөтөлбөр Босго Элсэлтийн шалгалт оноо I - 70% II – 30% Математик; Математикийн багш; 1 Хэрэглээний математик; Хэрэглээний 620 статистик; Эдийн засаг-математик загварчлал Мэдээллийн систем; Мэдээллийн системийн 640 Математик 2 менежмент; Компьютерийн программ хангамж; Математик, программ хангамж Мэдээллийн технологи; Компьютерийн 3 график дизайн1; 630 Компьютерийн техник, хангамж Электроник, автоматик ба Мультимедиа, 4 холбооны технологи3; Компьютерийн техник 620 Математик Физик ба Компьютерийн сүлжээ3; 5 Физик 560 Физик Цөмийн технологи; Физик-электроник; Физикийн багш; Геофизик; Хэрэглээний 560 Математ 6 Физик геофизик; Сэргээгдэх эрчим хүч; Радио ик физик; Физик экологи; Одон орон судлал Хими (Хими; Хими технологи; Нефтийн хими; Хүрээлэн буй орчины хими; Хүнсний 560 Физик/Б 7 хими; Эрдэс материалын хими; Байгалийн Хими иологи нэгдлийн хими; Нүүрсний хими)3; Химийн багш; Органик бус хими Биологи (Амьтан судлал; Ургамал судлал; Микробиологи; Биофизик; Биохими; 560 Математ 8 Биологи Биоорганик хими; Генетик; Молекул ик биологи)3; Биологи (экологи), Экологи, 8
  • 9. Монгол улсын их сургууль 70 жил байгаль хамгаалал; Биологи, биотехнологи (Ургамлын биотехнологи; Хүнсний 3 биотехнологи) ; Ой судлал; Биологи- байгалийн шинжлэлийн багш; Хэрэглээний биологи (Биоинформатик) Газарзүй; Газар зохион байгуулалтын менежмент; Газрын кадастр; Байгаль ашиглалт, хяналт үнэлгээ; Хүрээлэн буй 9 орчны экологи; Хот ба бүс нутаг төлөвлөлт; 560 Байгаль орчныг зайнаас тандан судлал ба Математик Газарзүй газар зүйн мэдээллийн систем; Газар зүй- байгалийн шинжлэлийн багш Геологи; Шатах ашигт малтмалын эрэл 560 10 хайгуул; Геологи, эрдэс баялгийн менежмент 11 Цаг уур; Ус судлал 560 Математик Физик Монгол хэл, уран зохиол; Монгол хэл-уран 12 зохиолын багш; Монгол хэл, эх бичиг судлал; 600 Утга зохиол судлал, шүүмж1 Монгол хэл 13 Урлаг судлал1 560 Монгол-англи хэл судлал; Монгол-хятад хэл Монгол Англи/О 14 судлал; Монгол-япон хэл судлал; Монгол- 590 хэл рос хэл солонгос хэл судлал Англи-америк судлал2; Герман судлал2; Франц судлал2; Орос судлал2; Хятад судлал2; Япон судлал2; Солонгос судлал2; Турк судлал2, Слав 660/56 15 Англи/Орос хэл (польш) судлал2; Итали судлал2; Япон хэлний 0 орчуулга2; Солонгос хэлний орчуулга2; Хятад хэлний орчуулга2 Сэтгүүл зүй1; Олон улсын сэтгүүл зүй1; Монгол Англи/О 16 610 Англи хэл-сэтгүүл зүй1 хэл рос хэл Түүх; Түүх-нийгэм судлалын багш; 17 Археологи; Археологи-антропологи; Нийгэм 560 Монголын түүх соёлын антропологи; Түүх-археологи Археологи-хятад хэл; Археологи-япон хэл; Монголын Англи/О 18 Археологи-солонгос хэл; Түүх-хятад хэл; 560 түүх рос хэл Түүх-япон хэл; Түүх-солонгос хэл Социологи; Гүн ухаан; Гүн ухааны багш; Нийгмийн Англи/О 19 Буддын гүн ухаан; Улс төр судлал; Сэтгэл 610 тухай рос хэл судлал; Нийгмийн ажил мэдлэг Нийгмийн Эрх зүй; Олон улсын эрх зүй; Математ 20 660 тухай Бизнесийн эрх зүй ик мэдлэг Бизнесийн удирдлага (Нягтлан бодох бүртгэл; Банкны менежмент; Санхүүгийн менежмент; Санхүү, эдийн засаг; 21 660 Математик Даатгалын эдийн засаг; Санхүүгийн менежмент-мэдээлэл зүй; Олон улсын худалдааны менежмент; Маркетингийн 9
  • 10. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл менежмент; Бизнесийн менежмент) 3; Эдийн засаг (Эдийн засаг, статистик; Хүн ам зүй; Эдийн засаг; Олон улсын эдийн засаг; Эдийн засгийн мэдээлэл)3; Үйлдвэрлэлийн менежмент; Худалдааны менежмент; Ня-бо, хяналт шалгалт; Ня-бо, мэдээлэл зүй Монгол 22 Олон улсын харилцаа 660 Англи хэл ын түүх 23 Олон улсын эдийн засгийн харилцаа 660 Зочид буудал, зоогийн газрын менежмент; Англи Реклам сурталчилгааны менежмент1; Аялал Математик 24 580 хэл жуулчлалын менежмент; Байгалийн аялал жуулчлал Нийгми Бизнесийн сэтгэл судлал; Төрийн захиргааны 25 580 Математик йн тухай менежмент; Нутгийн удирдлагын менежмент мэдлэгТайлбар:1) Энд заасан ЕШ-аас гадна нэмэлт ур чадварын шалгалт өгнө (Энэ журмын 4.5-р заалтыгүз).2) 15-р бүлгээр элсүүлэх хяналтын тоог англи, орос хэлээр ЕШ өгсөн нийт хүмүүсийн тоо,тус бүлэгт бүртгүүлэгчдийн тооны харьцаанд үндэслэн хуваарилах ба бүртгүүлэгчдэдтухайн үед нь танилцуулна.3) 4, 7, 8, 21-р бүлэгт налуу үсгээр бичсэн хөтөлбөрүүдийн мэргэжлийн суурь ижил тулэдгээр хөтөлбөрөөр элсэхийг хүсэгч бүлэг хөтөлбөр сонгон элсч, МУИС-ийн бакалаврынсургалтын журамд заасны дагуу суралцах явцдаа мэргэших үндсэн чиглэлээ сонгонсуралцана. Жишээ нь, 21-р бүлэг дэх Эдийн засаг (Эдийн засаг, статистик; Хүн ам зүй;Эдийн засаг; Олон улсын эдийн засаг; Эдийн засгийн мэдээлэл) гэсэн бүлэг мэргэжлийгсонгосон элсэгч суралцах явцдаа хаалтан доторх мэргэжлүүдээс сонгон мэргэшихболомжтой. Монгол улсын их сургуулийн бакалаврын орой, эчнээ хөтөлбөрт 2012 онд оюутан элсүүлэх журам 1. Ерөнхий зүйл1.1. Бакалаврын зэрэгтэй иргэнийг МУИС-ийн бакалаврын орой, эчнээ хөтөлбөрт зарим мэргэжлээр элсүүлэхэд БСШУ-ны сайдын 2005/422, 2006/483 тоот тушаалаар баталсан “Оюутан элсүүлэх үлгэрчилсэн журам“ болон энэхүү журмыг баримтална.1.2. МУИС-ийн бакалаврын орой, эчнээ хөтөлбөрт элсэхээр бүртгүүлэгч, элсэгч болон элсэлтийн комиссын үйл ажиллагааг зохицуулахад энэ журмын зорилго оршино.1.3. МУИС-ийн бакалаврын орой, эчнээ хөтөлбөрт элсэхээр хүсэлт гаргасан иргэнийг “бүртгүүлэгч”, зохих болзол хангаж элсэлтийн хяналтын тоонд багтсан бүртгүүлэгчийг ”элсэгч”, элсэлтийн цахим бүртгэлийн системийг “систем” гэнэ. Элсэлтийн үйл ажиллагааг нэгдсэн байдлаар зохион байгуулахаар томилогдсон 10
  • 11. Монгол улсын их сургууль 70 жил комиссыг “элсэлтийн комисс”, элсэлтийн үйл ажиллагааг зохион байгуулахад оролцох ажилтныг “комиссын гишүүн” гэнэ.1.4. МУИС-ийн бакалаврын орой, эчнээ хөтөлбөрт элсүүлэх оюутны хяналтын тоог БСШУЯ тогтооно.1.5. Бүртгүүлэгч бүртгүүлэхээс өмнө энэхүү журамтай танилцах үүрэгтэй.1.6. Энэхүү журам болон нэмэлт мэдээллийг http://burtgel.num.edu.mn/docs/ цахим хуудсанд байрлуулна.1.7. Элсэлтийн комиссын хаяг, хөтөлбөр, хуваарь сонгуулах өдөр, цаг, байр бусад мэдээллийг бүртгэлийн хугацаанд МУИС-ийн төв байрны гаднах электрон самбар болон систем, www.num.edu.mn цахим хуудсанд байрлуулна.1.8. Энэхүү журмаар зохицуулагдахгүй асуудал гарвал МУИС-ийн Захирлын тушаалаар байгуулагдсан Элсэлтийн комисс шийдвэрлэнэ. 2. Бүртгүүлэгчдэд тавих шаардлага2.1.МУИС-ийн бакалаврын орой, эчнээ хөтөлбөрт (хавсралтыг үз) бакалаврын зэрэгтэй иргэнийг элсүүлэх ба Ерөнхий шалгалт (ЕШ) өгсөн байхыг шаардахгүй.2.2.Хавсралтад зааснаас бусад чиглэлээр хоёр дахь бакалаврын боловсрол эзэмших хүсэлтэй иргэн “МУИС-ийн бакалаврын хөтөлбөрт 2012 онд Улаанбаатар хотоос оюутан элсүүлэх журам”-ын дагуу элсэлтийн ЕШ өгч, элсэх болзол хангаж элсэнэ.Элссэний дараа өмнө нь бакалаврын зэрэг эзэмшихдээ амжилттай судалсан хичээлээсээ 60 хүртэл багц цагийг шилжүүлэн тооцуулах боломжтой.2.3.Бүртгүүлэгч бүртгэлтэй холбоотой төлбөр тооцоог цахим хэлбэрээр хийнэ.2.4.Бүртгүүлэгч нь элсэлттэй холбоотой мэдээллийг SMS-ээр хүлээн авах гар утасны дугаар, цахим шуудангийн хаягийг бүртгүүлнэ. 3. Элсэлтийн бүртгэл3.1.Элсэлтийн бүртгэлийг зөвхөн цахим хэлбэрээр http://burtgel.num.edu.mn хаягаар явуулна.3.2.Элсэлтийн бүртгэл дараах өдрүүдэд явагдана. Үүнд: o Эрх зүйн эчнээ хөтөлбөрийн бүртгэл: 2012 оны 3-р сарын 12-22 o Бусад (эрх зүйгээс бусад) эчнээ хөтөлбөрийн бүртгэл: 2012 оны 9-р сарын 1-21 o Оройн хөтөлбөрүүдийн бүртгэл: 2012 оны 5-р сарын 25-наас 6-р сарын 153.3.Элсэлтийн тухай товч мэдээллийг бүртгэл эхлэхээс 2-оос доошгүй сарын өмнө олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр зарлаж, МУИС-ийн болон бүрэлдэхүүн сургуулиудын цахим хуудас, мөн http://burtgel.num.edu.mn цахим хуудсанд байршуулна.3.4.Элсэгч системд хувийн мэдээлэл болон системд нэвтрэх мэдээллээ (цахим шуудангийн хаяг, нэвтрэх үгээ) оруулснаар элсэх хүсэлтээ гаргана.3.5.Бүртгүүлэхдээ бүртгэлийн анкет (тухайн үед тусгай маягтаар бүртгэнэ)-ыг бөглөж, дараах бичиг баримтуудын эх хувийг сканнердаж цахим хэлбэрээр хавсаргана. Үүнд: o Өмнө нь эзэмшсэн бакалаврын боловсролын диплом, тэдгээрийн хавсралт o Иргэний үнэмлэх o Цээж зураг (сүүлийн 3 сард авахуулсан, 3x4 хэмжээтэй байх) o Банкны цахим төлбөрийн системээр бүртгэл, шалгалтын хураамж төлнө (Голомт банк, Төрийн банк, Хас банк, Хадгаламж банк, Капитрон банкны төгрөгийн цахим гүйлгээ хийдэг, өөрийн эзэмшдэг эсвэл өөр эзэмшигчийн (эзэмшигчийн зөвшөөрлөөр) картаар төлбөр хийх боломжтой. Мөн Худалдаа хөгжлийн банк, ХААН банкнаас бусад банкны олон улсын эрхтэй картаар төлбөр хийж болно). 11
  • 12. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл3.6.Бүртгүүлэгч хэдэн ч хөтөлбөрт бүртгүүлж болно. Хөтөлбөр бүрийн бүртгэл, шалгалтын хураамж нийлээд 6000 ₮ байна.3.7.Бүртгүүлэхийг хүссэн хөтөлбөрийг сонгосон үед төлбөл зохих нийт төлбөрийн хэмжээ гарах бөгөөд уг мэдээлэлтэй танилцаж төлбөрийг цахим хэлбэрээр хийнэ. 4. Элсэлтийн шалгалт4.1.Бүртгүүлэгч нь элсэхийг хүссэн хөтөлбөрт шаардлагатай хичээлээр зохих шалгалтыг өгнө. Шалгалт өгөх хичээлүүдийг хавсралтад заав.4.2.Шалгалтыг бүртгэл дууссаны дараах долоо хоногт авах ба шалгалт авах өдөр, цагийг элсэлтийн бүртгэл эхлэхэд http://burtgel.num.edu.mn цахим хуудсанд байршуулсан байна.4.3.Шалгалтанд авбал зохих нийт онооны 60-аас доошгүй хувийг авбал МУИС-д элсэх болзол хангасан гэж үзэх бөгөөд шалгалтанд авсан нийт оноог дараах байдлаар тодорхойно. Үүнд: o Тухайн хөтөлбөрийн хувьд нэг шалгалт авахаар байгаа бол уг шалгалтанд авсан оноо; o Тухайн хөтөлбөрийн хувьд хоёр шалгалт авах бол хоёр шалгалтын оноог 70:30 харьцаагаар тооцно. Өөрөөр хэлбэл, I шалгалтад авсан оноог 0.7-оор, II шалгалтад авсан оноог 0.3-аар үржүүлж нэмнэ.4.4.Шалгуулагчдыг өгсөн шалгалтын нийт оноогоор (4.3-т заасан аргачлалаар тодорхойлсон) жагсааж, онооны дарааллаар хяналтын тоонд багтаан элсүүлнэ.4.5.Хяналтын тоонд багтсан эсэхийг шалгалт дууссаны дараа тогтоосон хугацаанд системээр мэдэгдэнэ. 5. Элсэх эрх олгох5.1.Хуваарь сонголт нэг өдөр үргэлжилнэ. Хуваарь сонгуулах өдрийн 09:00-13:00 цагийн хооронд хяналтын тоонд багтсан бүртгүүлэгчдэд элсэх эрх олгоно. Хяналтын тоонд багтсан ч өөр хөтөлбөр сонгосон хүнийг жагсаалтаас хасах бөгөөд дараагийн хүнд хяналтын тоонд багтсан гэсэн мэдэгдлийг SMS-ээр илгээнэ.5.2.13:00 цагаас хойш хуваарь үлдвэл мөн өдрийн зарласан цагт бүртгүүлэгч өөрийн биеэр ирж онооныхоо жагсаалтын дарааллаар хуваарь сонгоно. Зарласан цагт нэрийг нь дуудахад байхгүй бол онооны дарааллаар дараагийн хүнд сонголтыг шилжүүлнэ. Хуваарь сонгох үед хоцорсон бүртгүүлэгч ирсэн даруй үлдсэн хуваариас онооны дарааллаар сонгох эрхтэй.5.3.Бүртгүүлэгч хуваарь сонгохдоо дараах материалыг бүрдүүлнэ. Үүнд: i. Иргэний үнэмлэх эсвэл түүнтэй адилтгах баримт бичиг, хуулбарын (ар, өвөр тал нэг нүүрэнд) хамт ii. Өмнө нь эзэмшсэн боловсролын диплом, хавсралтын хамт iii. Цээж зураг 2 хувь, оюутны үнэмлэхний шаардлагад нийцсэн цээж зураг файл хэлбэрээр (аль аль нь сүүлийн 3 сард авахуулсан) Эдгээр материалыг битүүмжлэл сайтай хавтсанд хийсэн байна.5.4.Элсэх эрх олгох үед бүртгэлийн мэдээллийг эх бичиг баримтуудтай нь тулгаж баталгаажуулна. 6. Бусад6.1.Элсэгч хуваарь буцаах тохиолдолд нэг багц цагийн үнэлгээний хэмжээний төлбөр төлнө.6.2.Нэг хөтөлбөрөөс нөгөө хөтөлбөрт шилжүүлэн элсүүлэхгүй ба хуваарийг бусдад шилжүүлэхийг хориглоно. 12
  • 13. Монгол улсын их сургууль 70 жил6.3.Элсэгч бүртгүүлж, эхний улирлын сургалтын төлбөр төлсний дараа элссэн тушаалыг гаргах бөгөөд тушаал нь гарсан оюутнууд МУИС-ийн мэдээллийн системийг ашиглах хэрэглэгчийн нэр, нууц үгийг цахим шуудангаар хүлээн авна. Бүртгэлийн хугацааг хуваарь сонгох үед зарлана.6.4.Элсэлттэй холбоотой бичиг баримтыг хуурамчаар үйлдсэн хүнийг МУИС-д элсүүлэхгүй, элссэн тохиолдолд хасна.6.5.Элсэлтийг цахим хэлбэрээр явуулахад зориулсан цахим хуудас нь бүтэн жилийн турш тогтмол ажиллагаатай байж, элсэлтийн талаарх мэдээллээр бүртгүүлэгчдийг хангана.6.6.Цахим бүртгэл явагдаж байх үед МУИС-ийн бүрэлдэхүүн сургуулиуд хөтөлбөрүүдээ танилцуулах, зөвлөгөө өгөх үйл ажиллагааг утас, мессенжер болон и-мэйлээр зохион байгуулна. Хавсралт МУИС-ийн бакалаврын орой, эчнээ хөтөлбөрт 2012 онд оюутан элсүүлэх хөтөлбөр, авах шалгалт, нийт оноонд эзлэх харьцаа Элсэлтийн шалгалтБүрэлдэхүүн сургууль Хөтөлбөр I - 70% II – 30%Газар зүй, геологийн Орой Геологи Математик Газар зүйсургууль Эчнээ Цаг уур Математик ФизикМатематик, Орой Мэдээллийн технологи Математиккомпьютерийн сургууль ОройХууль зүйн сургууль Эрх зүй Эрх зүйн ерөнхий мэдлэг Эчнээ Нягтлан бодох бүртгэл Санхүүгийн менежмент Орой Гадаад худалдаа, гаалийн менежмент МаркетингийнЭдийн засгийн сургууль менежмент Математик Нягтлан бодох бүртгэл Эдийн засаг, статистик Эчнээ Гадаад худалдаа, гаалийн менежмент Хүн ам зүйГадаад хэл, соёлын Орой Англи хэлний багш Англи хэлсургууль Түүх, архив Монголын түүхНийгмийн шинжлэх Эчнээ Улс төрийн шинжлэхухааны сургууль Улс төр судлал ухааны үндэс Нягтлан бодох бүртгэл Орой (2.5 жил)Худалдааны сургууль Нягтлан бодох бүртгэл Математик (2 жил) Эчнээ Нягтлан бодох бүртгэл 13
  • 14. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл Гадаадын оюутан элсүүлэх тухай Гадаадын болон харъяалалгүй иргэнийг МУИС-д элсүүлэн суралцуулах асуудлыгтусгай журмаар зохицуулна. Гадаадын суралцагч нь сургалтанд бүрэн хэмжээгээроролцож чадахаар монгол хэл эзэмшсэн байвал зохино. Хэрэв монгол хэлийг зохиххэмжээнд эзэмшээгүй бол монгол хэлний бэлтгэл ангид суралцуулна. Гадаадын их, дээдсургуулиудтай байгуулсан хамтын ажиллагааны шугамаар тусгай хичээлүүдийг судлахаарирсэн оюутнуудыг хугацаа зааж элсүүлнэ. МУИС-д суралцах гадаадын иргэн нь "S" буюу суралцах, судалгаа хийх ангиллын визавснаар суралцах эрхтэй болно. Виз урилга явуулахад доорхи бичиг баримтуудыгбүрдүүлэх ёстой.1. МУИС-ийн элсэлтийн анкет2. Эрүүл мэндийн анкет3. ХДХВ/ДОХ-ын шинжилгээний бичиг4. 5 жилийн хугацаатай паспорт5. Даатгал6. Ахлах сургуулийн гэрчилгээ, түүний хуулбар Бакалаврын сургалтын тухай Бакалаврын боловсролын зорилго нь бүрэн дунд боловсролтой иргэнд сургалт,үйлдвэрлэл, үйлчилгээний салбарт мэргэжлийн өндөр түвшинд ажиллахад шаардагдахтодорхой шинжлэх ухааны суурь мэдлэг эззэмшүүлж, цаашид өөрийгөө хөгжүүлэх онол-арга зүйн мэдлэг, чадвар, соёл төлөвшүүлэхэд оршино. Дипломын боловсрол ньбакалаврын хөтөлбөрийн ерөнхий болоод мэргэжлийн суурь хэсгийг эзэмшсэн хүнд олгохбүрэн бус дээд боловсрол юм. МУИС нь бакалаврын сургалтаар байгалийн ухаанычиглэлээр 59, нийгмийн ухааны чиглэлээр 77 нийт 136 чиглэлээр мэргэжилтэн бэлтгэжбайна. Хичээлийн жилийн үргэлжлэх хугацаа Хичээлийн жил 3 улиралтай байх ба 9-сарын 1-нд эхэлнэ. Намар, хаврын буюуүндсэн 1, 2 дугаар улиралд оюутан хичээлд заавал суух бөгөөд тус бүр хичээлийн 16долоо хоног, шалгалтын 3 долоо хоног, амралтын 3-аас доошгүй долоо хоногтой байна.Зуны буюу нэмэгдэл улирал нь хурдавчилсан болон нөхөн суралцах, үйлдвэрлэлийнболон хээрийн дадлага хийхэд зориулагдах бөгөөд хичээллэх хугацаа нь шалгалт аваххугацааг оролцуулан 8 долоо хоног байна. Суралцах хугацаа Оюутны дипломын зэргээр суралцах ердийн хугацаа 3 жил, бакалаврын зэргээрсуралцах ердийн хугацаа 4 жил, дээд хугацаа нь ердийн хугацаанаас 2 жилээр илүү байжболно. Эхний 5 улирал дараалан бүх хичээлдээ амжилттай дүн үзүүлсэн, 80 -аас дээш голчоноотой оюутан өөрийн хүсэлтээр үлдсэн хугацаанд 1 улирлыг товчлон суралцаж болно. 14
  • 15. Монгол улсын их сургууль 70 жилЭхний 5 улирлын голч оноогоор 85-аас дээш үнэлгээтэй суралцсан өдрийн ангийнсуралцагч хоёр дахь мэргэжлээр давхар суралцаж болно. Шалгалт/үнэлгээ Сургалтын төлөвлөгөөн дэх хичээлийн тодорхойлолтын дагуу оюутны эзэмшсэнмэдлэг, чадварын түвшинг үнэлж дүгнэх гол хэлбэр нь шалгалт байна. Оюутны судалсанхичээлийн багц цаг нь тухайн суралцагчийн эзэмшсэн мэдлэг, чадварын тоон үнэлгээбөгөөд шалгалтын оноо/дүн нь түүний чанарын үнэлгээ болно. Голч дүн нь суралцагчийнэзэмшсэн мэдлэг, чадварын тоо ба чанарын үнэлгээний нэгдэл юм. Оюутны мэдлэг,чадварын (шалгалтын) үнэлгээг 5 шатлалтай дүн ба 100 онооны тогтолцоогоор гаргана. Fдүн авсан хичээлийн багц цагийг биелүүлээгүй гэж үзнэ. Оноо, тоон ба үсгэн дүн ньдараах хүснэгтэд үзүүлсэн харьцаатай байна. Оноо Тоон дүн Үсгэн дүн 90 ≤ О ≤ 100 4 А 80 ≤ О < 90 3 В 70 ≤ О < 80 2 С 60 ≤ О < 70 1 D 0 ≤ О < 60 0 F Багц цаг болон хичээл сонголтын тухай Багц цаг нь боловсролын агуулгын багтаамжийг жиших нэгж бөгөөд оюутныэзэмшсэн мэдлэг, чадвар, багшийн сургалтын ажлын хэмжээ, сургалтын төлбөрийг тооцохүндсэн хэмжүүр юм. Нэг багц цагийн хэмжээ нь өдрийн хэлбэрээр суралцаж байгааоюутны 7 хоногийн бүтэн ачаалал буюу 40 цагтай тэнцүү байна. Хичээлийн багц цаг нь хичээлийн агуулгыг харуулах бүхэл тоо байх бөгөөдхэмжээ нь долоо хоногт тухайн хичээлийг судлах цаг, хэлбэрээс хамаарна. Үүнд 16 долоохоногтой улирлын нэг долоо хоногт суралцахад зориулах дараах багц бүрийг нэг багц цаггэж тодорхойлно: • Лекцийн 1 цаг + оюутны бие даан суралцах 2 цаг; • Семинарын 2 цаг + бие даах 1 цаг; • Лабораторийн хичээлийн 3 цаг; • Биеийн тамирын хичээл, үйлдвэрлэлийн дадлага, ангийн болон төгсөлтийн ажил зэрэг сургалтын бусад хэлбэрээр оюутны сурах үйл ажиллагаанд зарцуулах 48 цагийг 1 багц цагтай жишнэ.Биелүүлсэн багц цагийн хэмжээгээр тухайн оюутны суралцаж буй анги тодорхойлогдоно.Үүнд: • Нэгдүгээр ангийн оюутан 0 - 30 багц цаг биелүүлсэн • Хоёрдугаар ангийн оюутан 31 - 60 багц цаг биелүүлсэн • Гуравдугаар ангийн оюутан 61 - 90 багц цаг биелүүлсэн • Дөрөвдүгээр ангийн оюутан 91-ээс дээш багц цаг биелүүлсэн байна. 15
  • 16. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл Сургалтын төлбөр, тэтгэлгүүд Сургалтын төлбөр нь судлах хичээлийн багц цагийн төлбөр, сургуулиас оюутандүзүүлэх үйлчилгээний хөлсний нийлбэрээр тодорхойлогдоно. Сургалтын төлбөрийнхэмжээг тусгай журмаар баталгаажуулсан аргачлалаар жил бүр шинэчлэн тогтоож,Удирдах зөвлөл батлах ба тухайн хичээлийн жилд өөрчлөхгүй. МУИС-д сайн суралцаж, эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажилд амжилт гаргаж буйоюутнуудын сурах бололцоог хангах, тэднийг дэмжих зорилгоор маш олон байгууллагахувь хүмүүс төрөл бүрийн тэтгэлэг олгодог юм. Эдгээрээс дурьдвал: МУИС-ийн эрдмийн зөвлөлийн нэрэмжит тэтгэлэг “Норовбанзад”сангийн тэтгэлэг “Еренхий Сайдын нэрэмжит” тэтгэлэг Олон улсын боловсрол сангийн нэрэмжит тэтгэлэг Голомт банкны тэтгэлэг “Алсын хараа-2004” Спирт бал бурам ХХК –ны тэтгэлэг АПУ” хувьцаат компаны нэрэмжит тэтгэлэг “Сумитомо” корпорацийн нэрэмжит тэтгэлэг Нээлттэй нийгэм форумын тэтгэлэг Монголыг дэмжих нийгэмлэгийн нэрэмжит тэтгэлэг ОУ-ын Ротаригийн нэрэмжит тэтгэлэг АНУ-ын Миннесотагийн их сургуулийн проф, Девид Пикаскийн нэрэмжит тэтгэлэг БНСУ-ын “Yulrim Scholarship Foundation-ийн нэрэмжит тэтгэлэг БНСУ-ын Намьяанжү хотын Монголын боловсролыг дэмжих сангийн тэтгэлэг БОЯ-ны “Их говь” төсөлийн тэтгэлэг БНСУ-ын Генги муж дахь Монгол улсын өргөмжит консул Ким Хо Ёны нэрэмжит тэтгэлэг Тайван Монгол-Төвдийн хорооны тэтгэлэг БНСУ-ын “Бид ахан дүүс” буддын шашны байгууллагын тэтгэлэг Монгол улсын Ерөнхийлөгч болон Ерөнхий сайдын нэрэмжит тэтгэлэг гэх мэт Мэргэжлийн хөтөлбөрүүдийн жагсаалт ¹ Мэргэжил Мэргэжлийн тодорхойлолт Ажиллах гол салбар Математик, компьютерийн мэргэжлийн хөтөлбөрүүд Онолын математикч нь дээд Онолын математикийн Математик боловсролтой мэргэжилтний чиглэлээр математикийн (Математик эзэмшвэл зохих суурь мэдлэг, онолын суурь ба хавсрага 1 компьютерийн математик, мэдээллийн чиглэлээр судалгаа хийх сургууль) технологи, гадаад хэлийг эрдэм шинжилгээний мэргэжилдээ бүрэн ашигладаг, ажилтан, их дээд 16
  • 17. Монгол улсын их сургууль 70 жил бусад мэргэжилд хөрвөх сургуулийн математикийн чадвартай мэргэжилтэн байна. багш, мөн дунд сургуулийн математикийн багшаар ажиллана. Математикийн багш нь сургалтын болон хичээлийн Математик, мэдээлэл зүйн хөтөлбөр боловсруулах, ухааны бакалавр зэрэгтэй суралцагчийн математик хэл, мэргэжилтэн нь хос болон сэтгэлгээний чадвар, чадамжийг дагнасан мэргэжлээрээ бүх Математикийн төлөвшүүлэх, математик, шатны сургуульд багшлах, багш мэдээлэл зүйн мэдлэг бүтээх арга арга зүйч, удирдах ажилтан, (Математик 2 барилтай, мэдээллийн эрдэм шинжилгээний компьютерийн технологийг, сургалтанд байгууллагад судлаач, төр сургууль) хэрэглэх чадвартай, засгийн хийгээд хувийн суралцагчдад сэтгэхүйн барил хэвшлийн байгууллагад төлөвшүүлэх, бодлого бодох, мэдээллийн технологийн аливаа асуудал шийдэх үйлийн мэргэжлээр ажиллах баримжаа эзэмшүүлэх чадвартай боломжтой. байна. Эрдэм шинжилгээний Хэрэглээний математикч нь дээд ажилтан, банк санхүү Хэрэглээний боловсролтой мэргэжилтний бизнесийн байгууллагад математик эзэмшвэл зохих суурь мэдлэг, эрсдэлийн шинжээч ба (Математик математик, мэдээллийн менежер, даатгалын 3 компьютерийн технологи, гадаад хэлийг байгууллагад актуар сургууль) мэргэжилдээ бүрэн ашигладаг, математикч, их дээд бусад мэргэжилд хөрвөх сургуульд хэрэглээний чадвартай мэргэжилтэн байна. математикийн багшаар ажиллана. Улс, хот, аймаг, дүүргийн Хэрэглээний статистикч нь дээд статистикийн мэргэжилтэн, боловсролтой мэргэжилтний банк санхүүгийн эзэмшвэл зохих суурь мэдлэг, байгууллагын мэргэжилтэн, магадлалын онол, математик Хэрэглээний эрсдэлийн мэргэжилтэн, статистик, стохастик процессын статистик даатгалын байгууллагын талаарх суурь (Математик актуарч, мэргэжилтэн, 4 мэдлэг,статистикийн орчин компьютерийн судалгааны байгууллагын үеийн арга алгоритм, программ сургууль) судлаач, эрдэм хангамжийг хэрэглэн байгаль, шинжилгээний ажилтан, их нийгэм, эдийн засаг техникийн дээд сургуулийн магадлал асуудлуудад дүгнэлт гаргах статистик, дээд мэдлэг чадвартай мэргэжилтэн математикийн багшаар байна. ажиллана. Эдийн засгийн математик Банк, санхүүгийн салбарт загварчлалын мэргэжилтэн нь эдийн засагч, зээлийн математик, эдийн засгийн мэргэжилтэн, эрсдэлийн 5 хосолсон мэргэжилээр шинжилгээ, төлөвлөлттэй Эдийн засаг- мэргэшсэн байх ба холбоотой албан тушаал, математик мэдээллийн технологи, гадаад их, дээд сургуульд загварчлал хэлийг мэргэжилдээ бүрэн математик, эдийн засгийн 17
  • 18. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл (Математик ашигладаг,бусад мэргэжилд онол, санхүүгийн компьютерийн хөрвөх чадвартай байна. математикийн чиглэлээр сургууль) багш, хөрөнгийн зах зээл болон даатгалын салбарын ажилтанаар тус тус ажиллах боломжтой. Мэдээллийн технологийн мэргэжлийн хөтөлбөрүүд Мэдээлэлийн системийн Төр, засгийн ба хувийн мэргэжилтэн нь дээд хэвшлийн байгууллагын боловсролтой инженерийн мэдээллийн систем ба зайлшгүй эзэмшвэл зохих Мэдээллийн өгөгдлийн сангийн шинжлэх ухааны ерөнхий суурь систем дизайнер, вэб мастер, мэдлэг, мэдээллийн системийн (Математик системийн шинжээч, 6 инженерчлэлийн суурь мэдлэг, компьютерийн өгөгдлийн сангийн програмчлалын орчин үеийн арга сургууль) администратор, эрдэм технологийг хэрэглэн програм шинжилгээний ажилтнаар хангамжийн систем зохиох болон их дээд, дунд мэдлэг, чадвар, мэдээллийн сургуульд багшаар ажиллах системийн менежмент хийх боломжтой. мэдлэг чадвартай байна. Математик, эдийн засаг, компьютерийн ухаан хосолсон Мэдээллийн Төрийн өмчийн ба төрийн мэргэжилээр мэргэшсэн, системийн өмчийн бус байгууллагын мэдээллийн системийн менежмент мэдээллийн системийн менежмент хийх мэдлэг чадвар, 7 (Математик менежер, их дээд сургуульд мэдээллийн технологи, гадаад компьютерийн мэдээллийн менежментийн хэлийг мэргэжилдээ бүрэн сургууль) багшаар ажиллана. ашигладаг, бусад мэргэжилд хөрвөх чадвартай мэргэжилтэн байна. Энэ мэргэжлээр суралцагч нь компьютерийн техник, сүлжээний мэргэжлийн суурь хичээлүүдийг үздэг тул мөн эдгээр чиглэлээр Компьютерийн програм ажиллаж чадна. Суралцагч Компьютерийн хангамжийн инженер нь төрөл нь компьютерийн техник, програм бүрийн програм хангамжийг тэдгээрийн программын хангамж зохиох, програм хангамжийн талаар онол дадлагын өргөн 8 (Математик төсөл боловсруулах, Вэб сайт мэдлэгтэй төгсөх учир компьютерийн урлан бүтээх, интернэт техник, програм хангамж, сургууль) технологийг сайн эзэмшсэн харилцаа холбооны аль ч инженер болдог. чиглэлээр ажиллах чадамжтай байдаг. Одоогоор олон төгсөгч МУИС, ШУТИС, МУБИС зэрэг их дээд сургуульд багшилж, шинжлэх ухааны 18
  • 19. Монгол улсын их сургууль 70 жил байгууллага болон үйлдвэр, аж ахуйн газарт, тухайлбал, Эрдэнэт үйлдвэр, Дулааны цахилгаан станц, МИАТ, МЦХК, МШХХГ, MCS компани, Юнител, Мобиком зэрэг байгууллагад мэргэжлээрээ ажиллаж байна. Мэргэжилтэн нь салбар шинжлэх ухааны өмнөх үеийн ололт, түүхийг сайн мэдэж туршлага, арга зүйг нь өөрийн ажилдаа чадамгай ашиглах чадвартай, ШУА болон их дээд орчин үеийн математик аналитик сургууль, төрийн бус арга, ассимтот арга, ойролцоо байгууллагын дэргэдэх аргуудыг эзэмшиж өөрийн салбар хүрээлэн Математик, мэргэшсэн салбар ухааны /имформатик, физик програм онцлогт тохируулан уян хатан техникийн/ -гүүд, төр хангамж ашигладаг чадвартай, мэргэшсэн захиргааны байгууллагууд, (Улаабаатар салбар, ухааны чиглэлээр үндэсний статистикийн төв, сургууль) хэрэглээний математик загвар МИАТ, МҮТВ, МCS, зохиодог байх. Сүлжээ зохион датаком, зэрэг төрийн9 байгуулж, сүлжээний компьютер болон төрийн бус ашиглаж байгаа хэрэглэгчдэд байгууллагад хэрэглээний зориулсан программ бичих математик болон программ чадвартай болсон байх. Төрөл хангамжийн чиглэлээр бүрийн хэрэглээний программыг ажил эрхлэх боломжтой. тухайн орчинд зохицуулан зохиох. Суралцагч нь компьютерийн техник, тэдгээрийн програмын Компьютерийн програм талаар онол дадлагын өргөн хангамжийн инженер нь төрөл мэдлэгтэй төгсөх учир бүрийн програм хангамжийг техник, програм хангамж, зохиох, програм хангамжийн харилцаа холбооны аль ч Мэдээллийн төсөл боловсруулах, Вэб сайт чиглэлээр ажиллах технологи урлан бүтээх, интернэт чадамжтай байдаг. (Мэдээллийн технологийг сайн эзэмшсэн Одоогоор олон төгсөгч 10 технологийн инженер болдог. Энэ мэргэжлээр МУИС, ШУТИС, МУБИС сургууль) суралцагч нь компьютерийн зэрэг их дээд сургуульд техник, сүлжээний мэргэжлийн багшилж, шинжлэх ухааны суурь хичээлүүдийг үздэг тул байгууллага болон үйлдвэр, мөн эдгээр чиглэлээр ажиллаж аж ахуйн газарт, тухайлбал, чадна. Эрдэнэт үйлдвэр, Дулааны цахилгаан станц, МИАТ, МЦХК, МШХХГ, MCS компани, Юнител, Мобиком зэрэг 19
  • 20. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл байгууллагад ажиллаж байна. Компьютерийн график дизайнер Энэ чиглэлийн нь мэдээллийн технологийн мэргэжилтэн нь нэгэн салбар болон эрчимтэй мэдээлэлжсэн нийгмийн хөгжиж, олон нийтийн радио бүхий л салбарт ажиллах телевиз, хэвлэл мэдээлэл, соёл боломжтой. Эдгээрээс гол урлаг, боловсрол, шинжлэх ухаан салбар нь мэдээлэл болон нийгмийн бүхий л салбарт /мэдээлэл харилцаа холбоо, эрэлт хэрэгцээтэй байгаа нийгмийн шинжлэх ухааны компьютерийн график дизайн, салбар, зар сурталчилгаа, мултьмедиа мэргэжлийн талаар бараа бүтээгдэхүүн нарийн мэдлэг, чадвартай болдог үйлчилгээний танилцуулга, учир орчин үеийн техник, хэвлэл мэдээлэл гэх мэт/, технологийг ашиглан хөдөлгөөнт Компьютерийн соёл урлаг /радио телевиз, дүрс, дуу авиа, дүрслэх урлагийн график дизайн кино театрын урлаг, дизайн, ур чадвар шаардсан ажлыг хийх (Мэдээллийн компьютерийн тоглоом гэх 11 мэргэжилтэн болно. технологийн мэт/ юм. Мөн мэдээллийн Мультимедиа салбарт сургууль) зууч, вэб хөтөч, вэб шаардлагатай байдаг нарийн дизайнер, тоглоом бүтээгч, мэргэжлийн мэдлэг болох интерактив сургалтын сүлжээний техник, аудио видео програм зохиогч, дэлгэцийн техник, програм хангамж, дизайнер, хэвлэлийн эх програмчлал, интернэт бэлтгэгч, телевизийн болон програмчлал, компьютер график, киноны тусгай эффектчин, тэдгээрийг боловсруулах арга график дизайнер, дизайнер, барил, техник технологийг дуу авиа болон дүрс судалдаг. Мөн дүрслэх урлаг, дуу боловсруулагч гэх мэт авиа, дизайны суурь ойлголтыг чиглэлээр ажиллах эзэмшсэн байхаас гадна, боломжтой. тэдгээрийг компьютерээр боловсруулах мэдлэг, чавдарыг эзэмшсэн мэргэжилтэн байна. Орчин үед мэдээллийн болон Орчин үед мэдээллийн компьютерийн техник үсрэнгүй болон компьютерийн хөгжиж, бүх салбарт хэрэглэгдэх техник үсрэнгүй хөгжиж, болсон учир энэ мэргэжлээр бүх салбарт хэрэглэгдэх сургаж мэргэжилтэн бэлтгэх болсон учир энэ зорилт тавив. Компьютерийн мэргэжлээр сургаж Компьютерийн техник, Электроникийн, мэргэжилтэн бэлтгэх нь техник, мэргэжлээр эрдэм шинжилгээний эрдэм шинжилгээний хангамж байгууллагад ажиллах, их дээд байгууллагад ажиллах, их (Улаанбаатар сургуульд багшлах, электроник, дээд сургуульд багшлах, сургууль) компьютерийн техник ашигладаг электроник, компьютерийн газруудад инженерийн ажил техник ашигладаг хийх чадвартай байна. Аливаа газруудад инженерийн юмс үзэгдэл, түүний дотоод ажил хийх чадвартай байх гадаад мөн чанар, хоорондын учраас ажлын байр 12 харилцан холбоо шүтэлцээ хангалттай. зэргийг үнэн зөв танин мэдэж, 20
  • 21. Монгол улсын их сургууль 70 жил зохих түвшингийн үнэлгээ дүгнэлтийг хийж чаддаг болсон байх. Уг чиглэлээр судалгаа хийж, асуудал дэвшүүлэн тавих, маргаан хэлэлцүүлэг хийх зэргээр ерөнхийгөөс тусгай руу чиглэсэн маягаар өөрийн мэргэжлийн дагуу шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, үнэлэлт дүгнэлт өгч чаддаг байх. - Компьютерийн техник, Электроникийн мэргэжлээр загварчлах програм хангамж ашиглаж зохион бүтээх, лекц унших, эрдэм шинжилгээний хуралд илтгэл хэлэлцүүлэх, тодорхой асуудал дээр өөрийн санал дүгнэлтийг гаргаж чаддаг байх Төгсөгчид нь 100 хувь ажлын байраар хангагддаг ба дотоодын үйлдвэр, аж ахуйн газраас дурьдвал: МCиЭс, МИАТ, Монголын Цахилгаан Холбоо, Юнител, Мобиком, Электроникийн инженер нь Скайтел, Жи мобайл гэх ахуйн автоматжуулалт, дохиолол мэт. Гадаад мэргэжлээрээ хамгаалалт, үйлдвэрлэлийн ажиллаж байгаагаас зөвхөн Электроник, автоматжуулалт, эрчим хүч, Японы компаниудыг автоматик харилцаа холбоо, төхөөрөмжийн дурьдвал: Nippon computer, (Мэдээллийн интерфейс, робот техник зохион Kanto Auto Works Ltd, 13 технологийн бүтээх, байгууллагын техник Keirex Technology Inc, сургууль) хангамж, програм хангамжийн Kawasaki Microelectronic шийдлүүдийг бүрэн хариуцаж, Inc гэх мэт. Төгсөгчид нь үйлдвэрийн автомат системийг гадаадын их дээд зохион бүтээх мэдлэг, чадвартай сургуулиудад Жишээлвэл: инженер болно. Токиогын их сургууль, Москвагийн их сургууль болон Сөүлийн их сургуулиуд Магистар болон Докторын түвшинд суралцаж эрдэм шинжилгээний ажлыг амжилттай хийж байна. Мультимедиа мэдээлэл, түүнийг Төгсөгчид нь харилцаа дамжуулах арга технологийг холбооны техник14 мэргэжлийн өндөр түвшинд технологийг өргөн хэрэглээ онол, практик хослуулан аливаа албан байгууллага, суралцахаас гадна, интернэт үйлдвэр, аж ахуйн газарт, 21
  • 22. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл Мультимедиа, технологийг сайн эзэмшсэн тухайлбал, Монголын холбооны инженер болж төгсдөг. Цахилгаан Холбоо, технологи Суралцагч нь холбооны болон Юнител, Мобиком, (Мэдээллийн компьютерийн сүлжээний талаарСкайтел, Жи мобайл гэх технологийн суралцаж эзэмшихийн зэрэгцээ мэт компаниудад сургууль) орчин үеийн өндөр хурд, өргөнмэргэжлээрээ ажиллах зурвасын тоон холбооны боломжтой. Энэ хөдөлгөөнт болон суурин мэргэжлээр суралцагч нь системийн талаар өргөн компьютерийн сүлжээ, мэдлэгтэй болж улмаар түүнийгкомпьютерийн програм зохион бүтээх мэдлэг, чадварыг хангамж, компьютерийн эзэмшсэн мэргэжилтэн болж техник хангамж төгсөнө. мэргэжлийн суурь хичээлүүдийг үздэг тул мөн эдгээр чиглэлээр ажиллах чадвартай. Дараах ур чадваруудыг эзэмшсэн байх тул ажлын байр хангалттай o Инженер ба шинжлэх ухаан (компьютерийн зохион байгуулалт, компьютерийн архитектур, электроник, тоон дизайн, эмбеддэд систем, програмчлал, вэб инженерчлэл, гар Компьютерийн болон утасны програмчлал, микропроцессорын системийн тоглоомын програмчлал, техник хангамж, програм компьютерийн сүлжээ) Компьютерийн хангамж, интернет орчны o Бизнес ба эдийн засаг техник талаарх мэдлэгийг эзэмшиж (тодорхой шийдэл гаргах15 (Мэдээллийн компьютерийн систем, эмбеддед ангийн төсөл, технологийн төхөөрөмжийн удирдлага, мэргэжлийн болон сургууль) компьютерийн сүлжээний зохион үйлдвэрлэлийн дадлага) байгуулалтын шийдлийг гаргах o Хэл, харилцааны соёл чадвартай инженер бэлдэнэ. (ярианы болон бичгийн англи хэл, мэргэжлийн англи хэл) o Хувь хүний хөгжил ба нийгмийн харилцаа (мэдлэгээ чадвар болгох, асуудлын зөв шийдлийг олох, багаар ажиллах, илтгэх, ажил төлөвлөлт ба хувийн зохион байгуулалт, инженерийн ёс суртахуун) Төрөл бүрийн компьютерийн Төгсөгчид нь 100 хувь16 сүлжээний бүтэц, үйл ажлын байраар хангагддаг 22
  • 23. Монгол улсын их сургууль 70 жил ажиллаагааны онцлогийг ба тэдгээрийн ихэнхи нь мэргэжлийн өндөр түвшинд үйлдвэр, аж ахуйн газарт, онол, практик хослуулан тухайлбал, МИАТ, суралцахаас гадна, интернэт Монголын Цахилгаан Компьютерийн технологийг сайн эзэмшсэн Холбоо, МCиЭс ком болон сүлжээ инженер болж веб сайт урлах, электроникс, Юнител, (Мэдээллийн түүнийг ажиллуулдаг веб сервер Мобиком, Скайтел, Жи технологийн болоод бусад бүхий л төрлийн мобайл, Топнэт, Аствишн, сургууль) серверийн програм хангамжууд Азиател, МТ групп, Оюу дээр ажиллах чадвартай толгой ХК зэрэг системийн администратор болж байгууллагад мэргэжлээрээ төгсдөг. Суралцагч нь сүлжээ, ажиллаж байна. Энэ холбооны технологийг оновчтой мэргэжлээр суралцагч нь зохион байгуулах, сервер компьютерийн програм системийн болон төрөл бүрийн хангамж, компьютерийн төхөөрөмжүүдийн тохиргоог техник хангамж, холбооны мэргэжлийн төвшинд технологийн мэргэжлийн тохируулахаас гадна зарим суурь хичээлүүдийг нэмж төрлийн төхөөрөмжийг техник үздэг тул мөн эдгээр болон програм хангамж чиглэлээр ажиллах хослуулан зохион бүтээх чадвартай. мэдлэг,чадварыг эзэмшсэн мэргэжилтэн байна. Физик электроникийн мэргэжлийн хөтөлбөрүүд Физикийн мэргэжлээр төгсөгчид нь Физик Байгалийн шинжлэлийн суурь Технологийн Хүрээлэн, шинжлэх ухаан болох Физикийн Геологийн төв лаборатори, мэргэжлээр суралцсанаар өндөр Мэргэжлийн Хяналтын түвшинд ерөнхий физик, хатуу Газар гэх мэт судалгаа биеийн физик, онолын физик, шинжилгээний оптик спектр судлалын физикийн байгууллагуудад эрдэм чиглэлүүдээр цогц хичээлүүдийг шинжилгээний ажил үзэж судлан бусад салбарт эрхлэх, их дээд сургуулиуд, Физик хөрвөх чадвартай, онол- ЕБС-д багшлах зэргээс (Физик практикийн гүнзгий мэдлэгтэй гадна мэргэжлээрээ 17 электроникийн мэргэжилтэн болно. Юмс гадаадын өндөр сургууль) үзэгдлийн үндсэн зүй тогтол, хөгжилтэй орнуудад тулгуур шинж чанарын талаарх магистр, докторын түвшинд системтэй мэдлэгийг тэнцэн суралцаж, гадаадын эзэмшсэнээр орчин үеийн судалгааны институтуудэд судалгааны бүх чиглэлүүдээр амжилттай ажиллаж байна. ажиллах боломжтой ба сүүлийн Мөн нийгэм, эдийн засаг, үеийн тоног төхөөрөмжүүдэд уул уурхайн салбарт судалгааны ажил явуулах физикч мэргэжилтэй олон чадвартай болно. хүмүүс амжилттай ажиллаж байгаа нь тус мэргэжлийн хөрвөх чадварыг 23
  • 24. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл илэрхийлэхээс гадна төгсөгчид 100% ажлын байраар хангагдах боломжтойг илтгэж байна. Манай төгсөгчид бүх шатны сургуулиуд, эрдэм шинжилгээний байгууллага, үйлдвэр, эмнэлэг, хууль хяналтын болон гааль, гал түймрээс эсэргүүцэн хамгаалах газар зэрэг байгууллагад багш, эрдэм шинжилгээний ажилтан, менежер, инженерээр ажиллаж боломжтой. Тухайлбал, манай төгсөгчид Уулын баяжуулах Цөмийн технологийн “Эрдэнэт”үйлдвэр, Цөмийн мэргэжилтэн нь цөмийн энергийн газар, түүний физикийн суурь судалгаа болон харъяа Цацрагийн хэрэглээний хамгийн орчин хяналтын лаборатори болон үеийн арга зүйг эзэмшиж, “Изотоп контор”, түүнийгээ шинжлэх ухаан Геологийн төв лаборатори, Цөмийн боловсрол, үйлдвэр, хөдөө аж Клиникийн нэгдсэн 1-р технологи ахуй, эрчим хүч, геологи эмнэлэгийн цөмийн онош (Физик хайгуул, анагаах ухаан, эрүүл зүйн тасаг, Хавдар электроникийн ахуй зэрэг төрөл бүрийн салбарт судлалын үндэсний төвийн сургууль) ашиглах мэдлэг, ур чадвартай цацрагийн эмчилгээний байна. тасаг, Мал эмнэлгийн хүрээлэн, ШУА-ийн Физик технологийн хүрээлэн, Одон орон соронзон судлалын төв, Эрүүгийн цагдаагийн газрын18 магадлан шинжилгээний лаборатори, Цахилгаан станцууд, Гаалийн газар, Гадаадын хөрөнгө оруулалттай ураны хайгуул, олборлолтын компаниуд зэрэгт амжилттай ажиллаж байна. Мөн ОХУ-ын Дубна хот дахь олон улсын Цөмийн шинжилгээний нэгдсэн институт болон АНУ, Япон, Солонгос, Герман, Малайз, Швед, Канад зэрэг орны шинжлэх ухаан боловсролын 24
  • 25. Монгол улсын их сургууль 70 жил байгууллагуудад амжилттай ажиллаж, магистр, докторын түвшинд сурч байна. Төгсөгчид нь 100 хувь ажлын байраар хангагддаг ба тэдгээрийн ихэнхи нь үйлдвэр, аж ахуйн газарт, тухайлбал, Харилцаа Электроникийн хэлхээ болон холбооны компаниуд элементүүдийн физик үндэс, үйл тухайлбал Мобиком, ажиллаагааны онцлогийг Ситинет, Монголын мэргэжлийн өндөр түвшинд Цахилгаан Холбоо, онол, практик хослуулан Харилцаа холбоо суралцахаас гадна, орчин үеийн зохицуулах хороо зэрэг микроэлектроникийн суурь байгууллагад мэргэжлээрээ мэдлэгийг сайн эзэмшсэн ажиллаж байна. Мөн физикч-электроникч болж хувиараа компани Физик- электроникийн физик суурь байгуулан ажиллаж буй электроник судалгаа хийх, бизнесмэнүүд ч олон (Физик микроэлектроникийн хэлхээ 19 бий.МУИС-ийн ФЭС болон электроникийн зохион бүтээх, мөн орчин үеийн бусад салбар сургуулиудад сургууль) электроникийн програм магистрантурт хангамжууд дээр ажиллах үргэлжлүүлэн суралцахын чадвартай мэргэжилтэн болж зэрэгцээ Сургалтын төгсдөг. Суралцагч нь зохион инженер, ЭША-аар бүтээх, электрон ажиллаж байгаа залуучууд төхөөрөмжүүдийн тохиргоог хэд хэд байдаг. Энэ мэргэжлийн төвшинд мэргэжлээр суралцагч нь тохируулахаас гадна нарийн компьютерийн програм электрон төхөөрөмжүүдийг хангамж, компьютерийн оношлох, засварлах чадварыг техник хангамж, эзэмшинэ. компьютерийн сүлжээ зэрэг мэргэжлийн суурь хичээлүүдийг үздэг тул мөн эдгээр чиглэлээр ажиллах чадвартай. Физик, байгалийн ухааны Төгсөгчид нь 100 хувь чиглэлээр гүнзгийрүүлэн ажлын байраар хангагддаг мэргэжлийн өндөр түвшинд ба тэдгээрийн ихэнхи нь онол, практик хослуулан Монгол улсын нийслэл, суралцахаас гадна, дэлхийн хорин нэгэн аймгийн Физикийн багш боловсролын шинэ чиг боловсролын газар, их дээд (Физик 20 хандлагыг баримталсан сургууль, коллеж, ерөнхий электроникийн сургалтын хөтөлбөр, гарын боловсролын сургуулиуд, сургууль) авлага ашиглан, туршлагатай лицей, албан бус эрдэмтэн багш нарын боловсролын газрууд удирдлагаар төсөл, сургалтанд тухайлбал, БСШУЯ- хамрагдаж ажиллах бүрэн Боловсролын хүрээлэн, боломжтой. Байгалийн ухааны БСШУЯ-Жайка, Монгол 25
  • 26. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл хичээлийн дидактик шийдлийг Улсын Их сургууль, сайн эзэмшсэн багш болж Шинжлэх Ухаан төгсдөг. Суралцагч нь сургалтын Технологийн сургууль, үйл явцыг удирдан оновчтой зөв Техник технологийн зохион байгуулах арга барилыг коллеж, Барилгын коллеж, эзэмшиж, багшийн болон хувь Хүнсний технологийн хүний ёс зүйн хэм хэмжээг коллеж, Орчлон, Олонлог, баримталж, сургалтын үйл Сант, Шинэ-Монгол, Мон- ажиллагаанд менежменттэй Турк, ШУТИС-ийн лицей, хандаж, сурган сэтгэл судлалийн МУИС-ийн лицей зэрэг зөвөлгөө өгч чаддаг, Герман байгууллагад мэргэжлээрээ Япон хэлнээс мэргэжлийн ажиллаж байна. Энэ орчуулга хийж чаддаг болохоос мэргэжлээр суралцагч нь гадна компьютерийн энгийн сургалтын онол арга зүй, засвар үйлчилгээ хийх, сурган сэтгэл судлалын хэвлэлийн эх бэлтгэл, энгийн мэргэжлийн суурь статик вэб хийх, физик, хичээлүүдийг үздэг тул мөн байгалийн ухааны зарим үзэгдэл, эдгээр чиглэлээр ажиллах хууль зарчмыг програм хангамж чадвартай. ашиглан загвар зохиомжлон бүтээх чадварыг эзэмшинэ Геофизикч мэргэжлээр төгссөн мэргэжилтнүүд нь Геофизикч мэргэжлээр төгсөгч газар хөдлөл, соронзон нь дэлхийн царцдас мандал, усан судлал, цэвдэг судлал, мандал, агаар мандалд явагдах астрономи, астрофизик, физик үзэгдлүүдийн талаар агаар мандалд явагдах болон зайнаас тандан судлал, физик үзэгдлүүд, агаар астрономи, астрофизикийн цогц мандлын бохирдол, уур мэдлэгтэй, судалгаа шинжилгээ амьсгал, хүрээлэн байгаа Геофизик хийх бүрэн чадвартай, орчин судлал, байгаль (Физик 21 инженерийн болон хүрээлэн буй хамгаалал, геологи- электроникийн орчны геофизикийн асуудлууд геофизикийн зураглал, сургууль) болох газар хөдлөл, соронзон инженер-геофизик, зайнаас судлал, цэвдэг судлал, тандан судалгаа зэрэг археологийн олдворын эрэл чиглэлээр мэргэжлийн хайгуул, агаар мандлын компаниуд, эрдэм бохирдлын үнэлгээ зэрэг шинжилгээний болон чиглэлээр ажиллах боломжтой үйлдвэрлэл, аж ахуй, төр мэргэжилтнүүд болдог. захиргааны байгууллагуудад ажиллах боломжтой Хайгуулын геофизикийн аргууд Уул уурхай, ашигт болох хүндийн хүчний, малтмалын хайгуулын Хэрэглээний цахилгаан, соронзон, сейсмийн, салбар улам өргөжиж геофизик цооногийн, цацраг идэвхжлийн байгаа өнөө үед төгсөгчид 22 (Физик зэрэг аргуудын онол, практикийг нь ажлын байраар бүрэн электроникийн төгс эзэмшсэн, геологийн цогц хангагдаж байна. Төгсөгчид сургууль) мэдлэгтэй, физик болон нь ашигт малтмал, газрын математикийн суурь мэдлэгтэй, тосны геофизикийн 26
  • 27. Монгол улсын их сургууль 70 жил гадаад хэл болон программ хайгуулын чиглэлээр үйл хангамжийн өндөр чадвартай ажиллагаа явуулдаг мэргэжилтэн байна. дотоодын болон гадаадын хөрөнгө оруулалттай компаниуд, олон улсын хэмжээний төсөл хөтөлбөрүүдэд ажиллаж байна. Төгсөгчдийн 70 гаруй хувь Сэргээгдэх эрчим хүчний эх нь ажлын байраар үүсгэврүүдийн нөөцийг хангагдаж байгаа ба тодорхойлох, тэдгээрийг хэрхэн тэдгээрийн ихэнх нь ашиглах талаар онол, практикийн үйлдвэр, хувийн өндөр түвшинд бүрэн эзэмжинэ. байгууллагад, тухайлбал: Суралцагч нь срэгээгдэх эрчим Нарны зай сервис, АСА Сэргээгдэх хүчний системийн загварчлалыг групп, STEPSOLAR, 23 эрчим хүч хийх, тоног төхөөрөмжийн Сэргээгдэх Эрчим Хүчний (Физик ашиглалт, хэмжилт, хяналтийг Үндэсний Төв, Нарны зайн электроникийн мэргэжлийн өндөр түвшинд Улсын үйлдвэрийн газар, сургууль) хийж гүйцэтгэхээс гадна тоног ШУА-Физик Технологийн төхөөрөмжийг программ Хүрээлэн, MCS групп зэрэг хангамжтай хослуулан зохион байгууллагад мэргэжилтэн, бүтээх чадварыг эзэмшсэн эрдэм шинжилгээний мэргэжжилтэн байна. ажилтнаар ажиллаж байна. Орчин үед холбоо харилцааны Орчин үед холбоо техник үсрэнгүй хөгжиж, радио харилцааны техник физикийн талаас нь судлах, үсрэнгүй хөгжиж, радио хяналт тавих зайлшгүй физикийн талаас нь судлах, шаардлага хурцаар тавигдаж хяналт тавих зайлшгүй байгааг харгалзан энэ шаардлага хурцаар Радио физик мэргэжлээр сургаж мэргэжилтэн тавигдаж байгаа юм. Иймд (Улаанбаатар бэлтгэх зорилт тавив. Физик, 24 энэ олон нэвтрүүлэх сургууль) Электроник, Компьютерийн станцуудын хүн ам болон техникийн мэргэжлээр эрдэм байгаль орчинд шинжилгээний байгууллагад нөлөөлөхийг физик аргаар ажиллах, их дээд сургуульд судлаж үнэлж дүгнэх багшлах, электроник, чадвартай мэргэжилтэн аль компьютерийн техник ашигладаг ч байгууллагат байх газруудад инженерийн ажил шаардлагатай юм. хийх чадвартай байна Орчин үед экологийн асуудал Орчин үед экологийн дэлхий нийтийн анхааралд зүй асуудал дэлхий нийтийн ёсоор орж, физик техникийн анхааралд зүй ёсоор орж, Физик экологи үсрэнгүй хөгжлийг дагаж шинэ физик техникийн үсрэнгүй (Улаанбаатар шинэ асуудлууд гарах болсон нь хөгжил, ялангуяа уул 25 сургууль) физик аргыг хэрэглэн тал талаас уурхайн замбараагүй нь судлах, хяналт тавих олборлолтыг дагаж иончлох зайлшгүй шаардлага гарч байгааг цацрагийн шинэ шинэ харгалзан энэ мэргэжлээр сургаж асуудлууд гарах болсон нь мэргэжилтэн бэлтгэх зорилт физик аргыг хэрэглэн тал 27
  • 28. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл тавив. Физик, Экологи, талаас нь судлах, хяналт Компьютерийн техникийн тавих зайлшгүй шаардлага мэргэжлээр суурь мэдлэг гарч байгаа учир ийм эзэмшиж, эрдэм шинжилгээний мэргэжилтэн хаа сайгүй байгууллагад ажиллах, их дээд хэрэгтэй байна. сургуульд багшлах, электроник, компьютерийн техник ашигладаг газруудад инженерийн ажил хийх чадвартай байна. Нарны физикийн судалгаа, астрометрийн судалгаа, газар хөдлөлийн судалгаа, сейсмологийн чиглэлээр газар хөдлөлтийн голомт үүсэх физик шинж чанар, газар хөдлөлийн хагарлын хэмжээ үүсэн хүч хугацааг тогтоож геодинамикийн процесстой уялдах шүтэлцээг тогтоох дадал олох. Монголын ШУА-ийн хүрээлэнгүүд, Одон орон газар хөдлөлтийг бүртгэх судалгааны судлал станцуудыг орчин үеийн лабораториудад, цаг уур, 26 (Улаанбаатар электрон багаж төхөөрөмжөөр байгалийн ухааны багш, сургууль) тоноглох, газар хөдлөлт судлах уул уурхайн лаборатори гэх мэдээлийн санг өргөжүүлэх, мэт газар хөдлөлийн зүй тогтлыг нарийвчлах, сейсмик долгионы тархалтаар гүний тогтоцыг загварчлах арго зүйг боловсруулах улмаар Байгаль болон төв Азийн геодинамикийн процесстой холбох сейсмолог, сейсмогеолог, инженер сейсмологийн олон талт судалгааг хийх. Химийн мэргэжлийн хөтөлбөрүүд Химийн үйлдвэрүүдэд Химийн шинжлэх ухааныг онол, лабораторын эрхлэгч, туршлагатай хослуулсан цэвэр химич, шинжээчээр химич мэргэжилтэн бэлтгэн ажиллаж болно. гаргана. Судалгааны ажил ЕБСургууль, их дээд Хими төлөвлөх, турших, үр дүнг сургууль, коллежид (Хими, химийн 27 боловсруулах, тайлагнах багшлах, мэргэжлээрээ инженерчлэлийн туршилт судалгааны арга барил гадаадын технологийн их сургууль) эзэмших, багаар хамтран дээд сургууль, коллеж ба ажиллах мэдлэг, чадварыг эрдэм шинжилгээний эзэмшсэн мэргэжилтэн байна. байгууллагад судлаачаар ажиллаж болно. хил гаалийн лабораторид 28
  • 29. Монгол улсын их сургууль 70 жил шалгагч-мэргэжилтэн хийж болно. Уг мэргэжлээр төгсөгчид нь химийн болон уул уурхайн, Орчин үеийн химийн металлургийн лабораторын багаж, тоног үйлдвэрүүдэд инженер төхөөрөмж, үйлдвэрийн техник технологичоор, хэрэгслийг мэргэжлийн төвшинд лабораторуудад ашиглах, удирдах, бүхий л лабораторын эрхлэгч, Хими технологи химийн үйлдвэрийн тоног химичээр, их дээд (Хими, химийн төхөөрөмж, түүнд явагдах сургуульд багш, эрдэм инженерчлэлийн процессийг танин мэдэх, удирдан шинжилгээний ажилтнаар, 28 сургууль) жолоодох чадвартай мэргэжлээрээ гадаадын мэргэжилтэн бэлтгэн гаргана. технологийн их дээд Мөн материал судлалын сургууль, коллеж ба эрдэм мэдлэгийг түүнийг шинж шинжилгээний чанартай хослуулсан мэдлэг, байгууллагад судлаачаар чадварыг эзэмшсэн мэргэжилтэн ажиллаж болно. Хүнсний, байна. цемент, бетоны үйлдвэрүүдэд химич, технологичоор ажиллож болно. Шаталсан сургалтаар бэлтгэгдсэн “Нефтийн химич” мэргэжил эзэмшигчид нь эх орныхоо нефть бүтээгдэхүүнийг ашигладаг үйлдвэр, аж Тус сургуульд энэ мэргэжлээр ахуйн газрууд, нефть суралцагсад нь нефтийн олборлох, боловсруулах шинжлэх ухааны тухай (нефтийн үйлдвэрүүдэд чанар хими, нефть боловсруулах шалгагч, химич, судлаач, Нефтийн хими технологи, нефть химийн синтез, технологич, инженер, мөн (Хими, химийн нефть бүтээгдэхүүн ба органик нефтийн бүтээгдэхүүний 29 инженерчлэлийн түүхий эд, бүтээгдэхүүний чанарын хяналтын сургууль) анализ, органик синтез) онол, лабораториудад шинжээч, практикийн цэгцтэй мэдлэг, химич-мэргэжилтнээр чадварыг бакалавр, магистр, ажиллаж болно. Мөн докторын шаталсан сургалтаар гадаадын их дээд сургууль, эзэмшинэ. судалгааны байгууллага, үйлдвэр, компани, олон улсын байгууллагуудын нефтийн хими-технологийн салбарт ажиллах, цаашид гүнзгийрүүлэн суралцах боломжтой. Тус сургуульд энэ мэргэжлээр Тус сургуульд энэ суралцагсад нь хүрээлэн буй мэргэжлээр төгсөгчид нь 30 Хүрээлэн буй орчин, уул уурхайн компанийн, хүрээлэн буй орчин, уул орчны хими үйлдвэрүүдийн экологийн уурхайн компани, 29
  • 30. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл (Хими, химийн үнэлгээ хийх, хүрээлэн буй үйлдвэрүүдийн экологийн инженерчлэлийн орчны тулгамдсан асуудлуудын үнэлгээ хийх, тус газруудад сургууль) талаар цэгцтэй мэдлэг, чадвар үнэлгээний мэргэжилтэн, эзэмшсэн мэргэжилтэн байна. химич, шинжээчээр, байгаль орчны яамны химийн бодисын үнэлгээний албанд ажиллаж болно. Уг мэргэжилтэн нь дээд Эх орны хүнс үйлдвэрлэлийн боловсролтой боловсон бүтээгдэхүүн ба түүхий эдийн хүчин ажиллах жагсаалтанд тэжээлэг болон эмчилгээний тусгагдсан хүнсний химич, чанар, импортын хүнсний эх орны хүнсний үйлдвэрт хадгалалт, бохирдолт, аюулгүй чанар шалгагч, химич, байдлыг судлан баталгаажуулах технологич, мөн хүнсний орчин үеийн зохих мэдлэг, чанар ба аюулгүй байдлыг боловсрол эзэмшсэн хүнсний батлгаажуулагч химич мэргэжилтэн бэлтгэн байгууллагад шинжээч, гаргана. Хүнсний химичээр Хүнсний хими стандартын газар болон төгссөн мэргэжилтэн нь эх орны (Хими, химийн эрүүл ахуй-чанарын үйлдвэрийн болон импортын гол 31 инженерчлэлийн хяналтын албад, хил нэр төрлийн хүнсний түүхий эд- сургууль) гаалийн лабораторид бүтээгдэхүүний химийн бүтэц, шалгагч-мэргэжилтэн, найрлага, тэжээллэг ба дотоод ба гадаадын их дээд эмчилгээний чанар, бохирдолтыг сургууль, коллеж ба эрдэм шалгах арга зүй, функциональ шинжилгээний хүнс үйлдвэрлэх хаягдалгүй байгууллагад багш- дэшилтэт технологи эзэмшсэн судалгаачаар ажиллах байхаас гадна бүх шатны болно. Гадаадын их дээд сургуульд хүнс, эрүүл хүнс, шим сургууль, коллеж ба эрдэм тэжээл судлалын боловсрол шинжилгээний олгох мэдлэг, чадварыг эзэмшсэн байгууллагад судлаачаар мэргэжилтэн байна. ажиллаж болно. Уг мэргэжилтэн нь эх орны эрдэс түүхий эдийн Эрдэс түүхий эдийн химич, үйлдвэрлэл, боловсруулалт, технологичоор төгссөн цемент, бетоны үйлдвэрт мэргэжилтэн нь барилгын химич, технологич, мөн эм, Эрдэс салбарын эх орны үйлдвэрийн түүхий эдийн материалын болон импортын гол бүтээгдэхүүний чанар ба хими бүтээгдэхүүн болох цемент, аюулгүй байдлыг (Хими, химийн бетоны чанар бүтэц, найрлага,32 батлгаажуулагч инженерчлэлийн хими-физикийн ба биологи- байгууллагад шинжээч, сургууль) фармакологийн шинж, батжилт, стандартын газар болон зууралдлагыг шалгах арга зүйг хяналтын албад, хил сурч эзэмшихээс гадна, эрдэс гаалийн лабораторид түүхий эдийн бүхий л шалгагч-мэргэжилтэн, шинжилгээг хийх чадвар дотоод ба гадаадын их дээд эзэмшинэ сургууль, коллеж ба эрдэм шинжилгээний 30
  • 31. Монгол улсын их сургууль 70 жил байгууллагад багш- судлаачаар ажиллана. Уг мэргэжилтэн нь эх орны Байгалийн нэгдлийн химич- эм, эмийн бүтээгдэхүүний биотехнологичоор төгссөн үйлдвэрлэл, эм хангамжын мэргэжилтэн нь эх орны газарт чанар шалгагч, үйлдвэрийн болон импортын гол химич, технологич, мөн эм, нэр төрлийн эм, эмийн эмийн бэлдмэлийн чанар ба бэлдмэлийн түүхий эд- аюулгүй байдлыг Байгалийн бүтээгдэхүүний хими- баталгаажуулагч нэгдлийн хими фитохимийн бүтэц, найрлага, байгууллагад шинжээч, (Хими, химийн 33 хими-физикийн ба биологи- стандартын газар болон инженерчлэлийн фармакологийн шинж, эрүүл ахуй-чанарын сургууль) бохирдолтыг шалгах арга зүй, хяналтын албад, хил хаягдалгүй биотехнологи гаалийн лабораторид эзэмшсэн, мөн бүх шатны шалгагч-мэргэжилтэн, сургуульд эм, фитохими, эмийн дотоод ба гадаадын их дээд ургамлын биотехнологийн сургууль, коллеж ба эрдэм боловсрол олгох мэдлэг чадвар шинжилгээний эзэмшинэ. байгууллагад багш- судлаачаар ажиллана. Шаталсан сургалтаар бэлтгэгдсэн “Нүүрсний химич” мэргэжил эзэмшигчид нь нүүрсийг ашигладаг үйлдвэр, аж ахуйн газруудын шинжилгээний лаборатори, нүүрс олборлох, нүүрсийг Тус сургуульд энэ мэргэжлээр байгаль, хүний эрүүл суралцагсад нь нүүрсний мэндэд хоргүй аргаар шинжлэх ухааны тухай (нүүрс ба боловсруулан утаагүй бусад хатуу түлшний хими, түлш, хийжүүлэх, нүүрсийг боловсруулах арга Нүүрсний хими коксжуулах, шингэрүүлэх технологи, кокс-химийн (Хими, химийн зэрэг үйлдвэр, судалгааны үйлдвэрлэл, нүүрс ба занар, 34 инженерчлэлийн лабораториудад чанар хүлрийн техникийн анализ, сургууль) шалгагч, химич, судлаач, органик синтез) онол, технологич, инженер, мөн практикийн цэгцтэй мэдлэг, хатуу түлшний техникийн чадварыг бакалавр, магистр, болон чанарын хяналтын докторын шаталсан сургалтаар лабораториудад шинжээч, эзэмшинэ. химич-мэргэжилтнээр ажиллаж болно. Мөн гадаадын их дээд сургууль, судалгааны байгууллага, үйлдвэр, компани, олон улсын байгууллагуудын нүүрсний хими- технологийн салбарт ажиллах, цаашид 31
  • 32. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл гүнзгийрүүлэн суралцах боломжтой. Сургалт хүмүүжлийн ажлыг суралцахуйн сэтгэл судлал, дидактикийн онолын үндэслэлтэйгээр зохион байгуулах, бие даан эрдэм шинжилгээ судалгааны ажил ЕБС-д багшлах, хими болон төлөвлөх, турших, үр дүнг байгалийн ухааны сургалт боловсруулах, тайлагнах Химийн багш зохион байгуулах ЕБС-д туршилт судалгааны арга барил (Хими, химийн удирдах ажилтан хийх 35 эзэмших, багаар хамтран инженерчлэлийн Боловсрол судлалын ажиллах, ирээдүйдээ сургууль) чиглэлээр эрдэм баримжаалан үйл ажиллагаагаа шинжилгээний ажил хийх төлөвлөх, тогтолцооны сэтгэлгээгээр асуудалд хандах, шийдвэр гаргах процест оролцох зэрэг тогтвортой хөгжлийн боловсролын түлхүүр чадварыг эзэмших, эх хэл бичгээ бүрэн, зөв эзэмшсэн мэргэжилтэн байна. Органик бус химийн онолд тулгуурлан байгалийн органик бус бодис, тэдгээрийн нэгдлийн тухай ойлголтыг химийн Уул уурхайн төрөл бүрийн элементүүдтэй холбож, ашигт салбарт, эрдэс түүхий малтмал, эрдэс чулуулгын физик- эдийн шинжилгээний химийн чанаруудтай танилцаж, Органик бус лабораториуд, ГТС, ГОК, байгалийн хүдэр чулуулагаас хими химийн лаборатори, ус , төрөл бүрийн түүхий эд 36 (Улаанбаатар эрдэм шинжилгээний олборлох, технологийг үзнэ. сургууль) судалгааны лабораториуд, Үүнд: эрдэс түүхий эдийг физик, хими, геологийн боловсруулах, ашиглах хүрээлэнгийн органик бус уламжлалт ба орчин үеийн бодисийн судалгааны технологуудыг эрдэсийн лаборатори гэх мэт нанотехнологи боловсруулах болон практикт хэрэглэх арга зүйг аналитик судалгаатай холбож дадлагажина. 32
  • 33. Монгол улсын их сургууль 70 жил Биологийн мэргэжлийн хөтөлбөрүүд Биологийн бүх салбар ухааны чиглэлүүдээр, тухайлбал: Амьтан судлал, ургамал судлал, экологи, ой судлал, микробиологи, биохими, молекул биологи, генетик, биофизик г.м. Биологи суурь болон хавсарга Амьтан “Биологи”-ийн мэргэжилтэн нь судалгааны салбарын биологийн шинжлэх ухааны шинжлэх ухаан, туршилт, судлал тулгуур ойлголтыг их үйлдвэрлэлийн Ургамал сургуулийн сургалтын байгууллагуудад эрдэм хөтөлбөрийн агуулгын хэмжээнд шинжилгээний ажилтан, судлал эзэмшиж, амьд биесийн бүтэц мэргэжилтэн, Мэргэжлийн Микробиолог зохион байгуулалт, үйл хяналтын байгууллага, ажиллагаа, тархалт байршилт, эрүүл ахүй, хөдөө аж ахуй, и хувьсал өөрчлөлт, удамшил хүнсний үйлдвэрийн 37-44 Биофизик хувьсал болон тэдгээрийн лабораториуд, амьтны амьдралын орчин хоорондын хүрээлэн, байгалийн Биохими харьцааны зүй тогтол, байгалийн түүхийн музей, хот Биоорганик юмс үзэгдлийн мөн чанар, цэцэрлэгжүүлэх, ургамал биологийн макро тогтолцооны хамгаалал, хорио цээрийн хими түүхэн хувьсал, бүрэлдэхүүн байгууллага, байгаль орчны хэсэг хоорондын учир шалтгааны үнэлгээний компаниудад Генетик хамаарлын талаар цогц мэдлэг мэргэжилтэн, шинжээч, Молекул эзэмшсэн байх. Байгаль хамгаалал, хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, эрүүл биологи мэнд, уламжлалт анагаах (Биологи, ухааны чиглэлээр үйл биотехнологийн ажиллагаа явуулдаг төрийн, сургууль) төрийн бус, бизнесийн байгууллагуудад биологич, судлаач мэргэжилтэн, Ерөнхий боловсролын, мэргэжлийн боловсролын Экологи нь хүрээлэн байгаа орчныг танин мэдэх, тэдгээрийн Экологийн судалгааны хувьсал өөрчлөлтийг илрүүлж, салбараар төгссөн хүн бүр зохистой хэм хэмжээнд байлгах Биологи биологийн шинжлэх асуудлыг шийдвэрлэхэд чухал ач (экологи) ухааны бүх салбарт 45 холбогдолтой. Ялангуяа эрин (Улаанбаатар ажиллах бүрэн боломжтой. үеийн экологийн өөрчлөлтийг сургууль) Тухайлбал амьтан, ургамал, нарийвчлан судалснаар агаар мандал, хөрс, усны, байгалийн тэнцвэрт байдлыг цаг уур гэх мэт. хадгалж, унаган төрхөөр нь байлгахад чухал юм. 46 “Экологич”- экологийн систем Төгсөгч нь шинжлэх ухаан, 33
  • 34. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл (бодгаль, түүнээс дээших боловсрол, үйлдвэрлэлийн биологийн бүтэц зохион дараах салбаруудад байгуулалтын түвшин), түүнийг мэргэжилтнээр зориулагдан хүрээлэн буй орчны харилцан бэлтгэгдэнэ. Үүнд: уялдаа, үндсэн зүй тогтол, Биологи, экологийн суурь динамик хөдөлгөөнийг цогцоор болон хавсарга судалгааны судлахад шаардагдах салбарын шинжлэх ухааны мэргэжлийн дээд боловсрол, байгууллагуудад эрдэм Экологи, мэдлэг, дадал чадварыг шинжилгээний ажилтан, байгаль эзэмшсэн, байгаль шинжлэлийн Мэргэжлийн хяналтын хамгаалал (биологийн ухааны) байгууллага, түүний харъяа (Биологи, мэргэжилтэн. “Байгаль байгууллагууд, байгаль биотехнологийн хамгааллын биологич”- орчны үнэлгээний сургууль) Байгалийн нөхцөл, нөөц баялаг, компаниудад мэргэжилтэн, биологийн төрөл зүйлийг зүй шинжээч, Байгаль зохистой ашиглах, хамгаалах, хамгаалал, хөдөө аж ахуй, өсгөн арвижуулах арга ухааныг ойн аж ахуй, эрүүл мэнд, эзэмшсэн, энэ чиглэлийн аливаа байгаль орчны чиглэлээр үйл ажиллагааг удирдан зохион үйл ажиллагаа явуулдаг байгуулах чадвар, дадлагатай, төрийн, төрийн бус, дээд боловсролтой мэргэжилтэн. бизнесийн байгууллагад экологич, судлаач мэргэжилтэн, Ерөнхий боловсролын болон мэргэжлийн сургууль, коллеж, бүх нийтийн экологийн боловсрол төлөвшүүлэх, мэргэжил олгох болон давтан бэлтгэх сургалтын биологи, экологи, байгаль хамгааллын багш. 34
  • 35. Монгол улсын их сургууль 70 жил Мэргэжилтэн нь хөдөө аж ахуй, анагаах ухаан, хүнсний эрдэм шинжилгээний Биотехнологи гэдэг нь амьд хүрээлэнгүүд болон организм болон тэдгээрийн биологийн чиглэлээр бүрэлдэхүүн хэсгүүдийг ашиглан судалгаа хийдэг бусад биологийн процессийг удирдан эрдэм шинжилгээний жолоодох зарчмаар хүн байгууллагад төрөлхтөнд хэрэгтэй биотехнологич, эрдэм бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх аргыг шинжилгээний ажилтан, судалдаг шинжлэх ухаан юм. Хүнс, хөдөө аж ахуйн Биотехнологич нь амьтан, болон эмийн үйлдвэрүүдэд Биологи, ургамал, микроорганизм, биотехнологич, Хүнс, биотехнологи тэдгээрийн эд эсийн өсгөврүүд хөдөө аж ахуйн 47-48 Хүнсний болон амьд организмын бүтээгдэхүүн болон эмийн биотехно нийлэгжүүлдэг бүтээгдэхүүнийг шинжилгээ хийдэг улсын логи ашиглан үйлдвэрлэл явуулах, мэргэжлийн хяналтын Ургамлын шинэ бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх лабораториудад шинжээч, биотехно молекулын ба эсийн биологи, байцаагч, Биотехнологийн логи биохими, генетик, микробиологи чиглэлийн судалгаа, (Биологи, болон биологийн үйлдвэрлэл явуулдаг аливаа биотехнологийн инженерчлэлийн арга зүй, нэгжид (хүнс болон хөдөө сургууль) онолын мэдлэгийг эзэмшсэн, аж ахуйн жижиг, дунд, судалгаа шинжилгээний ажлыг хувийн хэвшлийн бие даан гүйцэтгэх чадвартай компаниудад) мэргэжлийн мэргэжилтэн юм. үйл ажиллагаа эрхэлсэн мэргэжилтэн, Мөн зохих журмын дагуу бүх шатны сургалтын байгууллагад багшилна. Ойн аж ахуйн арга хэмжээг Ой судлал чиглэлээр төлөвлөх, явуулах, ойн баялгийг эзэмшсэн мэргэжлийн иж бүрэн ашиглах, зохион онцлогоос хамааран байгуулалтын үндэс, төгсөгчдийн дийлэнх нь ой үйлдвэрлэлийн үр ашиг материал ашиглалт, нөхөн сэргээлт, техникийн хангамжийг хотын ногоон байгууламж, дээшлүүлэх зарчимтай хотын орчныг ногооруулах, холбоотой мэдлэг, Ойн амьдрал, мод үржүүлэг, уул уурхайн Ой судлал ой модыг өсгөн үржүүлэх, ойн нөхөн сэргээлт болон49 (Биологи, фондыг бүртгэж тоолох арга, ойн цөлжилттэй тэмцэх, биотехнологийн ба ангийн аж ахуй, мод хээрийн ойжуулалт, ойн сургууль) бэлтгэлийг зүй зохистой хөтлөн генетик, селекц гэх мэт явуулахтай холбогдолтой мэдлэг, олон төрлийн ажлуудыг Цэцэрлэг, ногоон хийх боломжтой бүхий л байгууламжийн төсөл зохиох салбарт үйлдвэрлэл- үндэслэл, тэдгээрийг байгуулах технологи, удирдлага технологийн онцлог, гоѐл зохион байгуулалтын чимэглэлийн мод, сөөгний мэргэжилтэн болон эрдэм биологи экологи, ногоон шинжилгээний болон 35
  • 36. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл байгууламжинд хийх арчилгаа, төслийн байгууллагад түүний технологи, ойг хамгаалах зориулан судлаач бэлтгэнэ. арга хэлбэр түүнийг нэмэгдүүлэх боломж , Хамгаалалтын ойн зурвасын төрлүүд тэдгээрийг байгуулах технологи, хамгаалалтын үр ашгийг дээшлүүлэх арга зам, Салбарын эдийн засаг, үйлдвэрлэлийг удирдах төлөвлөх, зохион байгуулах үндэс, хөдөлмөр хамгаалал, байгаль орчноо хамгаалах асуудал, хууль эрх зүй, патент судлал, хөдөлмөрийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй зохион байгуулах үндэслэл Амьд биес, тэдгээрийн бүтэц зохион байгуулалт, дотоод үйл ажиллагаа болон амьдралын Биологи- гадаад орчинд явагдах үзэгдлийн Ерөнхий боловсролын, байгалийн мөн чанар, зүй тогтлыг мэргэжлийн боловсролын шинжлэлийн (молекулын түвшнээс болон их дээд сургууль,50 багш биосферийн түвшинд) судалдаг, коллежид биологи, байгаль (Биологи, судалгаанд шаардагдах шинжлэлийн багш биотехнологийн мэргэжлийн боловсрол, мэдлэг, сургууль) чадварыг эзэмшсэн багшлах заах арга эзэмшсэн биологи, байгаль шинжлэлийн мэргэжлийн багш. Биологи, биоинформатикч мэргэжил эзэмшигч нь байгаль Биоинформатикч шинжлэлийн бүх салбарын суурь мэргэшлээр төгсөгч нь боловсролтой, шинжлэх ухаан, боловсрол, биоинформатикийн арга үйлдвэрлэлийн дараах хэрэгсэлүүд, салбаруудад мэргэжилтнээр тэдгээрийг хэрэглэх, хөгжүүлэх, зориулагдан бэлтгэгдэнэ. орчин үеийн мэдээллийн Үүнд: Биологи, технологийг ашиглан шинэ биоинформатик, Хэрэглээний мэдлэг олж авах, бүтээлчээр, биофизикийн суурь биологи тасралтгүй бие даан суралцах судалгааны салбарт эрдэм51 (Биоинформати чадвар эзэмшсэн байна. шинжилгээний ажилтан, к) Даяаршлалын нөхцөл дэх Байгаль хамгаалал, Хөдөө (Биологи, дэлхийн улс төр, нийгэм, эдийн аж ахуй, Ойн аж ахуй, биотехнологийн засгийн өнөөгийн байдал, Эрүүл мэндийн салбарт сургууль) хөгжлийн хандлагад бодит биологийн мэдээлэл зүйч үнэлэлт дүгнэлт өгч чаддаг; мэргэжилтэн, Ерөнхий үндэсний болон дэлхий дахины боловсролын болон соѐл, түүх, зан заншил, мэргэжлийн сургууль, уламжлалыг ойлгож хүндэтгэдэг; коллежид багш өргөн хэрэглээний цахим техникийг эзэмшиж чаддаг, эх 36
  • 37. Монгол улсын их сургууль 70 жил хэлний өндөр боловсролтой, мэргэжлийн мэдээллийг дэлхий дахинаа түгээмэл гадаад хэлээр ашиглаж чаддаг байна. Газарзүй, геологийн мэргэжлийн хөтөлбөрүүд Байгалийн газарзүйн ерөнхий онол, салбар ухаануудын онолын мэдлэг, аргазүйд тулгуурлан дэлхийн болон улс, орон, бүс нутгийн түвшинд байгалийн орон зайн зүй тогтол, хувьсал өөрчлөлтийг тайлбарлаж чаддаг, байгаль хамгаалал, нөхөн сэргээлтийн чиглэлээр мэргэжлийн үйл ажиллагаа явуулах бэлтгэлтэй байна. Эрдэм шинжилгээ төр, олон Үйлдвэрлэлийн технологи, эдийн нийтийн болон хувийн засаг, маркетинг, менежментийн Газарзүй хэвшлийн байгууллагад онолын мэдлэгтэй, байршлын (Газарзүй эрдэм шинжилгээний52 болон нийгэм-эдийн засгийн геологийн ажилтан, мэргэжилтэн, газарзүйн салбар ухаануудын сургууль) экспертээр ажиллахаар онол аргазүйд тулгуурлан нийгэм бэлтгэгдсэн байна. эдийн засгийн орон зайн бүтэц зохион байгуулалтыг тайлбарлах, зохих түвшинд судалгаа, шинжилгээ явуулах чадвартай байна. Байрзүй, зурагзүйн уламжлалт арга технологийн зэрэгцээ агаар сансрын болон компьютерийн зураглал, газарзүйн мэдээлэлийн систем, тандан судалгааны технологийг зохих түвшинд эзэмшсэн байна. Газрын болон экологийн Төрийн болон төрийн бус харилцааны зохицуулалтын эрх байгууллагуудад газрын зүй, эдийн засгийн хэм хэмжээ, менежмент, газар зохион механизмыг мэддэг байна. Зах байгуулалт, газрын эдийн Газар зохион зээлийн нийгмийн нөхцөлд газар, засаг, төлөв байдлын байгуулалтын үл хөдлөх өмчийн эрхийг үнэлгээ-мониторингийн менежмент баталгаажуулан зүй ѐсны ашиг хүрээнд түшмэл, менежер, 53 (Газарзүй сонирхолыг хамгаалах үндсэн зөвлөх, эксперт, эрдэм геологийн үйл ажиллагааны арга, арга зүйг шинжилгээний сургууль) эзэмшсэн байна. Газрын сангийн байгууллагад судлаачийн төрийн удирдлагын чиг үүргийг ажил эрхлэхээр хэрэгжүүлэх тусгайлсан суурь бэлтгэгдэнэ. мэдлэгтэй, уг ажлыг зохион байгуулах төлөвлөх аргазүйг 37
  • 38. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл эзэмшсэн байна. Газрын нөөцийн чанар, төлөв байдал, нөлөөллийг үнэлэх арга зүйг эзэмшиж, газрын мониторингийг төлөвлөж зохион байгуулж чаддаг байна. Газрын менежментийг дэмжих системийн арга зүйг эзэмшсэн, тэрхүү системийг төлөвлөж зохион байгуулах чадвартай байна. Газрын нөөцийн хайгуул, судалгаа, зураглал, төлөвлөлтийн үеийн геодези, байрзүйн болон зурагзүйн хэмжилт, Газрын кадастрын төвүүд, боловсруулалтын ажлын арга газрын хайгуул-зураглал, техникийг мэддэг хэрэглэж төсөлжүүлэлтийн чаддаг байна. байгууллагуудад кадастрын Газрын кадастр Орчин үеийн хөгжингүй техник, үйл ажиллагааны инженер, (Газарзүй технологийг хэрэглэн газрын хөрөнгийн үнэлгээ, үл 54 геологийн кадастрын хайгуул судалгаа- хөдлөх эд хөрөнгийн сургууль) зураглалын ажлыг төлөвлөж, агентуудад үнэлгээ, гүйцэтгэж мэдээллийг кадастрын хэмжилт, хяналт, боловсруулах чадвар эзэмшсэн судлаач-шинжээчийн ажил байна. Газар ашиглалт-газрын эрхлэнэ. бүрхэвчийн судалгаа-зураглалыг явуулж газар зохион байгуулалтын төлөвлөлт-зураг төслийг боловсруулах арга, арга зүйг эзэмшсэн байна. Байгаль орчны хяналт үнэлгээ, байгалийн нөхцөл, нөөцийн үнэлгээг тогтоох, үйлдвэрлэл, Төрийн байгууллагад Байгаль үйлчилгээний салбарын үйл байгаль орчны шинжээч, ашиглалт, ажиллагаанд байгаль орчны мэргэжлийн сургууль, хяналт үнэлгээ менежмент боловсруулах, эрдэм шинжилгээний55 (Газарзүй Үйлдвэр, үйлчилгээний салбарт байгууллагад багш, эрдэм геологийн байгаль орчны эдийн засаг, шинжилгээний ажилтнаар сургууль) маркетингийн асуудлыг шийдэх, ажиллана. байгаль орчны хяналт үнэлгээний ажлыг зохион байгуулах, удирдах чадвар эзэмшинэ. Дэлхийн биогеосферийн хөгжил, Төрийн байгууллагад Хүрээлэн тогтоц, Монгол орон дахь байгаль орчны асуудал байгаа орчны хүрээлэн буй орчны асуудлууд, эрхэлсэн мэргэжилтэн, экологи байгаль орчны судалгааны гол мэргэжлийн сургууль,56 (Газарзүй арга, аргачлалыг эзэмших эрдэм шинжилгээний геологийн Хүрээлэн буй орчинд хяналт, байгууллагад багш, эрдэм сургууль) үнэлгээ хийх, дүгнэлт, тайлбар шинжилгээний ажилтнаар гаргах, байгалийн нөхцөл, ажиллана . 38
  • 39. Монгол улсын их сургууль 70 жил нөөцийг тодорхойлох, нийгэм эдийн засгийн салбарын үйл ажиллагааг байгальд ээлтэйгээр зохион байгуулах, янз бүрийн байгууллагад ажиллах орчны болон байгаль орчны асуудал эрхэлсэн мэргэжилтнээр ажиллах мэдлэг Орчин үеийн мэдээллийн техник, хэрэгсэлийг ашиглаж, мэргэжлийн шийдвэр гаргахад шаардлагатай мэргэжлийн бүх төрлийн арга, аргачлалуудыг эзэмших Хот төлөвлөлт, тооцоололд хэрэглэх математик аргууд; Монгол орны хот суурингуудын үндсэн хэв шинж, чиг үүрэг, нийгэм-эдийн засгийн Эрдэм шинжилгээ, төр, Хот ба бүс нутаг тохиромжтой байдлын үнэлгээ, олон нийт болон хувийн төлөвлөлт тооцоолол; Хот төлөвлөлтийн хэвшлийн байгууллагад57 (Газарзүй онол арга зүй, технологи, хотын мэргэжилтэн, эксперт, геологийн экологи, хүрээлэн буй орчныг удирдах ажилтнаар сургууль) хамгаалах, хотын зам тээвэр, ажиллана. хотын захиргааны байгууллагын төлөвлөлт, үүргийн бүсчлэлийн төлөвлөлт, газар ашиглалтын төлөвлөлтийн аргазүйг эзэмшсэн байна. Орчин үеийн шинжлэх ухааны Байгаль Төрийн болон төрийн бус онолын өндөр мэдлэгтэй, орчныг зайнаас байгууллагуудад геологи, хэрэглээний болон газарзүйн тандан судлал уул уурхай, газрын мэдээллийн систем, зайнаас ба газарзүйн менежмент, газар зохион тандан судлалын төрөл бүрийн мэдээллийн байгуулалт, кадастрын программ хангамжууд дээр58 систем удирдлага, үнэлгээ- ажиллах бэлтгэл дадлагатай, (Газарзүй мониторингийн хүрээнд газарзүйн мэдээллийн системийн геологийн мэргэжилтэн, инженер, судалгаа, зураг төсөл, анхан сургууль) зөвлөх, экспертээр шатны сургалт, судалгаа явуулах ажиллана. болон удирдлагын чадварыг эзэмшинэ. Сурган, сэтгэл судлалын болон газарзүй заах аргын онолын Ерөнхий боловсролын Газарзүй - бэлтгэлтэй, багшлах ажлын сургууль хийгээд байгаль чадвар, дадал эзэмшсэн байна. боловсролын салбарын шинжлэлийн Судалгааны материал бүрдүүлэх, бусад байгууллагад багш,59 багш анализ, дүгнэлт хийх, мэргэжилтэн болон удирдах (Газарзүй судалгааныхаа үр дүнгээр эрдэм ажилтнаар ажиллах геологийн шинжилгээний илтгэл, өгүүлэл сургууль) бичиж, нийтлүүлэх чадвар эзэмшсэн байна. 39
  • 40. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл Геологийн төрөл бүрийн масштабын зураг зохиох, ашигт малтмал эрж олох, хайгуул хийх, нөөцийг тогтоох, түүнийг ашиглах технологийг боловсруулах мэдлэг чадварыг эзэмшинэ. Дэлхийн геологийн хөгжил, тогтоц, Монголын геологийн асуудлууд, хүдэр ба Төрийн байгууллага, чулуулгийн эрдэслэг хувийн хэвшлийн Геологи бүрэлдэхүүн үүсэх нөхцөл геологийн зураглал, эрэл (Газарзүй байдал, геологийн судалгааны хайгуулын компаниудад геологийн60 гол арга, аргачлалыг эзэмшсэн геологч, мэргэжилтэн, сургууль) байна. Дэлхийн ба Монголын эрдэм шинжилгээний геологийн зүй тогтоц, томоохон ажилтан, удирдах структурууд, тэдний ажилтнаар ажиллана. геодинамикийн нөхцөл, төрөл бүрийн ашигт малтмалын тархалтын зүй тогтол, чулуулаг ба хүдрийн формаци, металлоген, ашигт малтмалыг илрүүлэх судлах төрөл бүрийн аргууд, техник технологийн асуудлуудыг боловсруулах арга зүйг эзэмшсэн байна. Геологийн болон шатах Шатах ашигт малтмалын гарал ашигт малтмалын эрэл үүсэл, орших хэлбэр, нөхцөл, хайгуул, зураглалын дэлхийн болон Монголын ашигт экспедици, анги, эрдэм Шатах ашигт малтмал агуулагч геологийн шинжилгээний малтмалын болон тектоникийн томоохон байгууллага, компани, эрэл хайгуул структурууд дэх шатах ашигт хувиараа эрхлэх аж ахуйн (Газарзүй малтмалыг эрж хайх геохими, нэгжид геологч,61 геологийн геологи, геоморфологи, сансарын мэргэжилтэн, эрдэм сургууль) судалгаа, геофизикийн аргууд, шинжилгээний ажилтан, техник, технологийн талаар удирдах ажилтнаар мэдлэг, чадвар эзэмшинэ. ажиллана. Эрдэс түүхий эдийг нээж Мэргэжилтэн нь геологи- илрүүлэх геологийн суурь эрэл хайгуулын экспедици, судалгаа явуулах, ашигт анги, эрдэм шинжилгээний Геологи, эрдэс малтмалыг эрж олох, түүний байгууллага, уул уурхайн баялгийн хайгуулын ажлыг хийж, нөөцийг компани, хувиараа эрхлэх менежмент нь тогтоох түүн дээр үндэслэн аж ахуй, банк, кадастрын62 (Газарзүй тухайн ашигт малтмалыг алба, төрийн захиргааны геологийн ашиглах технологийг алба, агентуудад инженер, сургууль) боловсруулах, түүний эдийн удирдах ажилтан, засгийн үр ашгийг тооцож гаргах менежерийн албыг менежментийн мэдлэг чадварыг хариуцан эрхлэнэ. эзэмшсэн байна. 40
  • 41. Монгол улсын их сургууль 70 жил Цаг уурын ажиглалтыг зохион байгуулах, гүйцэтгэх болон мэдээллийг цуглуулах, боловсруулах, Хүрээлэн буй Ус, цаг уур болон орчны төлөв байдалд нөлөөлөх экологийн чиглэлийн эрдэм цаг уурын хүчин зүйлүүдийг шинжилгээний үнэлэх ба тэдгээрийг зөв тооцох байгууллагуудад инженер, Цаг уур зөвлөмж боловсруулах, эрдэм шинжилгээний (Газарзүй Барилгын зураг төсөл зохиох ажилтанаар ажиллах, геологийн болон нисэх буудал зэрэг онцгой Байгаль орчныг хамгаалах, сургууль) барилга байгууламжийн ашиглах, судалгаа байршлыг тогтооход цаг уурын шинжилгээ явуулах төрийн63 үндэслэл гаргах, Хөдөө аж ахуй, ба төрийн бус болон хувийн бүх төрлийн тээвэр, хэвшлийн байгууллагуудад үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаанд мэргэжилтэнээр ажиллах нөлөөлөх цаг уурын нөхцлийг боломжтой. үнэлэх болон шаардлагатай мэдээллээр хангах чадварыг эзэмшсэн байна. Усны горимын ажиглалтыг зохион байгуулах, гүйцэтгэх болон мэдээллийг цуглуулах, боловсруулах Хүрээлэн буй Ус, цаг уур болон орчны төлөв байдалд нөлөөлөх экологийн чиглэлийн эрдэм усны горимийн хүчин шинжилгээний зүйлүүдийг үнэлэх ба тэдгээрийг байгууллагуудад инженер, Ус судлал зөв тооцох зөвлөмж эрдэм шинжилгээний (Газарзүй боловсруулах Барилгын зураг ажилтанаар ажиллах, геологийн төсөл зохиох болон нисэх буудал Байгаль орчныг хамгаалах,64 сургууль) зэрэг онцгой барилга ашиглах, судалгаа байгууламжийн байршлыг шинжилгээ явуулах төрийн тогтооход усны горимийн ба төрийн бус болон хувийн үндэслэл гаргах Хөдөө аж ахуй, хэвшлийн байгууллагуудад бүх төрлийн тээвэр, мэргэжилтэнээр ажиллах үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаанд боломжтой. нөлөөлөх усны горимийн нөхцлийг үнэлэх болон шаардлагатай мэдээллээр хангах чадварыг эзэмшсэн байна. Монгол хэл, монгол-гадаад хэлний мэргэжлийн хөтөлбөрүүд а) Шаталсан сургалтын Тус салбарын төгсгөгч 100 тогтолцоогоор бакалавр, хувь ажлын байраар магистрын зэрэгтэй мэргэжилтэн хангагддаг. Үүнд: Их, дээд65 бэлтгэнэ. Бакалаврын сургалт 4 болон мэргэжлийн жил байна. сургуулийн профессор, Бакалаврын зэрэгтэй ерөнхий боловсролын дунд мэргэжилтэн манай орны сургуулийн багш, 41
  • 42. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл Монгол хэл, боловсрол, шинжлэх ухааны орчуулагч, эрдэм уран зохиол салбар, шинжилгээний ажилтан, (Монгол хэл тухайлбал, ЕБС-д монгол хэл- хэвлэл мэдээллийн соёлын сургууль) уран зохиолын багш, заах арга байгууллагын ажилтан, зүйч, эрдэм шинжилгээний үйлдвэр аж ахуйн газрын байгууллагад эрдэм нарийн бичгийн дарга, шинжилгээний ажилтан, хэвлэл бичиг хэргийн мэдээллийн болон хүмүүнлэг, мэргэжилтэн, архивч, нийгмийн ухааны чиглэлийн телевиз, радиогийн хөтлөгч, бусад байгууллагад тодорхой найруулагч, редактор, эх чиглэлийн мэргэжилтнээр зохиогч, хянагч зэрэг олон ажиллах чадвартай чиглэлээр ажилладаг. болсон байхын зэрэгцээ 1.5-2 жилээр магистрантурт өдөр болон эчнээ хэлбэрээр суралцаж, магистрын зэрэг хамгаална. Магистрын зэрэгтэй мэргэжилтэн нь тухайн мэргэжлийн чиглэлээр эрдэм шинжилгээний ажил гүйцэтгэх, их дээд сургуульд багшлах, тодорхой чиглэлээр нарийн мэргэшиж, практик дадлага эзэмшин, компьютерийн өргөн хэрэглээний программаар бичиг баримт боловсруулан ажиллах чадвартай, хамт олныг удирдан зохион байгуулах арга барил эзэмшсэн, мэргэжлийн ном зохиол, судалгааны материалыг орос, англи хоёр хэл, эсвэл аль нэг хэлээр ашиглах чадвартай болсон байна. Бакалаврын зэрэгтэй Тус салбарын төгсгөгч 100 мэргэжилтэн манай орны хувь ажлын байраар боловсрол, шинжлэх ухааны хангагддаг. Үүнд: Их, дээд салбар, тухайлбал, ЕБС-д монгол болон мэргэжлийн хэл-уран зохиолын багш, заах сургуулийн профессор, арга зүйч, эрдэм шинжилгээний ерөнхий боловсролын дунд Монгол хэл, байгууллагад эрдэм сургуулийн багш, уран зохиолын шинжилгээний ажилтан, хэвлэл орчуулагч, эрдэм багш66 мэдээллийн болон хүмүүнлэг, шинжилгээний ажилтан, (Монгол хэл нийгмийн ухааны чиглэлийн хэвлэл мэдээллийн соёлын сургууль) бусад байгууллагад тодорхой байгууллагын ажилтан, чиглэлийн мэргэжилтнээр үйлдвэр аж ахуйн газрын ажиллах чадвартай болсон нарийн бичгийн дарга, байхын зэрэгцээ 1.5-2 жилээр бичиг хэргийн магистрантурт өдөр болон эчнээ мэргэжилтэн, архивч, хэлбэрээр суралцаж, магистрын телевиз, радиогийн хөтлөгч, зэрэг хамгаална. Магистрын найруулагч, редактор, эх 42
  • 43. Монгол улсын их сургууль 70 жил зэрэгтэй мэргэжилтэн нь тухайн зохиогч, хянагч зэрэг олон мэргэжлийн чиглэлээр эрдэм чиглэлээр ажилладаг. шинжилгээний ажил гүйцэтгэх, их дээд сургуульд багшлах, тодорхой чиглэлээр нарийн мэргэшиж, практик дадлага эзэмшин, компьютерийн өргөн хэрэглээний программаар бичиг баримт боловсруулан ажиллах чадвартай, хамт олныг удирдан зохион байгуулах арга барил эзэмшсэн, мэргэжлийн ном зохиол, судалгааны материалыг орос, англи хоѐр хэл, эсвэл аль нэг хэлээр ашиглах чадвартай болсон байна. МУИС-ийн МХСС-ийн Эх бичиг судлалын салбар нь суралцагчдад монгол хэл бичиг, сурвалж судлаач, багш мэргэжилтэн бэлтгэж дараах мэдлэг, ур чадварыг эзэмшүүлнэ. Үүнд, хэлний хувьд сонгодог монгол бичгийн хэл ба түүнээс өмнөх үеийн монгол хэл болон төвд, манж зэрэг хэлээр бичсэн; үсэг Эх бичиг судлалын бичгийн хувьд монгол бичиг салбарыг төгссөн хүн (эртний болон хожуу үеийн тиг зөвхөн сурвалж судлаач хэлбэрээр барласан, гар бичмэл, төдийгүй монгол хэл уран эвхмэл, таталган зэрэг), зохиолын багш, түүхч, дөрвөлжин, тод, соѐмбо, төвд, архивч, сэтгүүлч, манж зэрэг үсэг бичгээрх үлэмж орчуулагч, монгол арвин дурсгалыг судлах дэвсгэр судлалын олон салбарт мэдлэг, чадварыг олгож, эрдэм шинжилгээний Монгол хэл, эх монголчуудын хэл, уран зохиол, ажилтан болохуйц хөрвөх67 бичиг судлал шашин соѐл, түүх, уламжлалт чадвартай болж төгсдөг. (Монгол хэл эрдэм ухааныг сурвалж бичгийн Эдүгээ ч тус салбарыг соёлын сургууль) баримтаар хөөн үзэж, судалгаа төгсөгчид дээрх олон хийх анхны дадал чадварыг мэргэшлээр үр бүтээлтэй эзэмшүүлнэ. Түүнчлэн монгол ажиллаж байна. хэлний (авианзүй, хэлзүй, үгийн сан-утгазүй, найруулгазүй гэх мэт) бүхий л түвшний судалгаа, эх хэлний түүхэн болон харьцуулан хэлшинжлэлийн судалгааг хийж, ЕБС-ийн багшийн хэмжээнд эх хэлний болон уран зохиолын хичээлийг зааж, багшлах чадвар дадал эзэмшүүлнэ. Ялангуяа монгол 43
  • 44. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл бичгийн хэлийг орчин цагийн монгол хэлтэй холбон заах чадвар, найруулан бичих чадвар, үгийн сангийн мэдлэгийг сайн эзэмшүүлнэ. Дадлага хийхдээ номын сангийн хуучин хөмрөг, улсын архив зэрэг газрын монгол, төвд, манж бичгээр байгаа ном судар, албан бичгийн дурсгалтай танилцаж, эх бичиг судлалын үүднээс шинжлэн тайлбарлаж, судлах арга барил эзэмшихээс гадна монгол хэлбичгийн хичээл заах багшлах дадлагын хичээл хийнэ. Төгсөгчдийн ихэнх нь хөдөө орон нутаг болон төвийн хэвлэл мэдээллийн Монголын нүүдэлчдийн соѐл, зан хэрэгслүүд, их дээд заншил, сэтгэлгээний онцлог сургуулиудад ажиллаж зэрэг бичгийн дурсгалд олон байна. Сүүлийн таван зуун жилээр уламжлагдаж жилийн байдлаар МУИС, ирснийг судлах, Монголын МУБИС, Утга зохиолын сонгодог уран зохиол, Монгол нийгмийн ажилтны дээд ардын аман зохиолын баялаг сургуульд багшилж, өвийг шинжлэх, энэ нь дэлхийн “Өдрийн сонин”, бусад орны хэл, соѐл, уран “Өнөөдөр”, “UB таймс” зохиолын хөгжилтэй харьцуулан зэрэг монголын өдөр судлах, дэлхийн соѐл иргэншилд тутмын сонин, Утга зохиол монгол нүүдлийн соѐл иргэншил “Оллоо”, “TV 5”, МҮОНР, судлал, шүүмж ямар байр суурьтай болох, ач “Улаанбаатар” радио зэрэг (Монгол хэл холбогдол нь юунд орших, радио телевиз,68 соёлын сургууль) эдгээрийг судалснаар утга www.olloo.mn, зохиол, соѐлын тулгамдсан ямар www.guren.mn зэрэг цахим ямар асуудалд бүрэн дүүрэн хэвлэл, ардын армийн хариулт өгөх зэрэгт гол зорилгоо “Соѐ мбо” сонин, МCиЭс чиглүүлжээ. Ийнхүү судалгаа электроникс зэрэг шинжилгээний ажил хийж, байгууллагад утга залгамж, хойч үеэ бэлтгэх нь бас зохиолын ажилтан, нэгэн чухал асуудал юм. Мөн редактораар ажиллаж хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдэд байна. Энэ мэргэжлээр нэн шаардлагатай байгаа утга суралцагч нь утга зохиол зохиолын ажилтан, редактор судлал шүүмж, сэтгүүл бэлтгэх, тэдэнд сэтгүүл зүйн ур зүйн мэргэжлийн суурь чадвар олгоход голлон хичээлүүдийг үздэг тул мөн анхаардаг. эдгээр чиглэлээр ажиллах чадвартай болж төгсдөг.69 Төгсөгчид нь 100 хувь 44
  • 45. Монгол улсын их сургууль 70 жил Дэлхийн болон өөрийн орны ажлын байраар хангагддаг ардын урлагийн түүхийн ба ба тэдгээрийн ихэнхи нь онолын цогц мэдлэг эзэмшсэн, соёл, шинжлэх ухааны Урлагийн тодорхой төрлийг байгууллага, салбарын өөрийн мэргэшил болгон хүрээлэн, их, дээд сургууль эзэмшсэн; буюу сургалт, эрдэм Дэлхийн болоод орчин үеийн шинжилгээний урлагийн уламжлалт ба байгууллагуудад эрдэм уламжлалт бус урсгал, чиглэл, шинжилгээний ажилтан, арга хэлбэрүүдийн үндсийг багш /ардын язгуур Урлаг судлал эзэмшсэн, урлагийн эх сурвалжийн (Монгол хэл Мэргэжлийн, гоо зүй, философи, судалгаа хийх/ зэрэг соёлын сургууль) ёс зүй, угсаатны зүй болон сэтгэл ажлуудыг эрхлэж болно. зүйн үүднээс задлан шинжилгээ “Урлаг судлаач” /багш/ хийдэг, мэргэжлээр төгсөгч нь соёл Мэргэжлийн шийдвэр гаргахад урлаг, аймаг, хотын театр, шаардлагатай нийгэм, соёл соёлын ордон, олон судлал болон урлаг судлалын нийтийн байгууллага зэрэгт онол, арга зүйн бүх төрлийн багш, арга зүйчээр ажиллаж хичээлүүдийг эзэмшсэн байна. болохоос гадна ерөнхий Өөрийн мэргэшсэн чиглэлийн мэргэжлийн ба тусгай дагуу багшлах болон судалгааны мэргэжлийн дунд сургууль ажил явуулах дадал чадварыг ба /коллеж/-д багшлах ажил эзэмшсэн, хийж болно. Энэ салбарыг Мэргэшсэн урлагийн тодорхой төгсөгчид нь телевиз, төрлөөр / ардын дуу, хөгжим, радио, музейд урлаг бүжиг, зураг, гар урлал гэх мэт/ судлаачаар болон өөрийн уран бүтээлчийн ажил хийх сонгон суралцсан чадвар эзэмшсэн, мэргэшлийн дагуу ажиллаж Соёл ба урлагийн хөгжлийн үе болно шатуудад гарч буй аливаа өөрчлөлт, шинэчлэлтэд урлаг судлалын шинжлэх ухааны үндэслэлтэй онолын дүгнэлт өгөх, түүний хөгжлийн хандлагыг баримжаалдаг, Соёл урлагийг сурталчлах, дэлхийн болон ардын язгуур урлагийн талаар нэвтрүүлэг бэлтгэх, соёл урлагийн арга хэмжээг зохион байгуулах, олон нийтийн ажлыг удирдан явуулах практик дадлагыг олж авсан байх, Монгол - Англи Монгол-Англи хэлийг Төгсөгчид монгол-англи хэл судлал мэргэжлийн төвшинд хослуулан хэл, судлалын мэргэжил (Монгол хэл судлахаас гадна монгол болон эзэмшсэний хувьд их дээд,70 соёлын сургууль) англи хэлтэн үндэстний түүх, ахлах, дунд сургуульд соѐ лыг гүнзгийрүүлэн судалж, монгол, англи хэлний судалгааны ном зохиол, цахим хичээлийг заахаас гадна, 45
  • 46. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл хуудас, телевиз, радио зэрэг эх төрийн болон хувийн сурвалжаас мэргэжлийн дагуух хэвшлийн байгууллагуудад хэрэглэгдэхүүнийг олж, хичээл, нарийн бичиг, орчуулагчаар судалгаандаа ашиглах чадварыг ажиллах бүрэн боломжтой. эзэмшинэ. Түүнчлэн монгол- Мөн энэ чиглэлээр эрдэм англи, англи-монгол хэлнээ шинжилгээний ажилтан, орчуулах чадварыг мэргэжлийн судлаачаар ажиллана. Нийт төвшинд эзэмшинэ. Мөн өөрийн төгсөгчдийн судалгаанаас мэргэжлээр цаашид судалгаа, үзвэл 90 гаруй хувь ажлын эрдэм шинжилгээний ажил хийх байраар хангагдсаны зэрэг хөрвөх чадвартай болно. зэргэцээ МУИС, ЭМШУИС, СУИС, Орхон ИС, Идэр ДС зэрэг улсын болон хувийн их дээд сургууль, ахлах болон дунд сургуульд мэргэжлээрээ англи болон монгол хэлний багш, мөн МҮОНТ- Монголын үндэсний радиогийн гадаад мэдээний хэлтэс, СОРОС-ын сан, “Изнес” авиакомпани, “Говь”, “Эвсэг”, гадаадын элчин сайдын яам, ОУ-ын байгууллагын гадаад харилцааны хэлтэст мэргэжлийн дагуу орчуулагчаар ажиллаж байна. Мөн төгсөгчдийн 15- 20 хувь нь мэргэжлээрээ дотоод болон гадаадын их дээд сургуульд дараагийн шатны сургалт (MA, Ph.D) –д хамрагдан суралцаж байна. Төгсөгчид нь 100% ажлын Монгол Хятад хэлийг байраар хангагддаг ба мэргэжлийн түвшинд хослуулан ХХААЯ, Мэргэжлийн үзэж, хятад хэлээр хэвлэгдэн хяналтын алба, МУИС, гарсан монголын хэл, соѐ л, түүх, ЭШ-ний хүрээлэнгүүд, угсаатны зүй, гүн ухааны зохиол төрийн болон хувийн Монгол-Хятад бүтээлийг зэрэгцүүлэн судалж, хэвшлийн байгууллагуудын хэл судлал эх хэлээрээ хөрвүүлж , монгол71 гадаад харилцааны (Монгол хэл хэл шинжлэл, түүх , уран зохиол, хэлтэс,ОУ-ын соёлын сургууль) эх бичиг, ёс заншил зэрэг монгол байгууллагууд, хятад хэл мэдлэгийн зүйлс, төрөл бүрийн заадаг дунд болон их, дэд баримт бичиг зэргийг хятад хэл сургуулиуд, монгол рүү орчуулах ур чадвар хятадын хамтарсан эзэмшүүлнэ. компаниуд, орчуулгын товчоонуудад 46
  • 47. Монгол улсын их сургууль 70 жил мэргэжилээрээ ажиллаж байна. Уг мэргэжлээр суралцагч нь хэл шинжлэл, уран зохиол, эх судлал, хос хэлний орчуулга, заах арга зүйн хичээлүүд судалдаг учир эдгээр чиглэлээр судалгаа, шинжилгээ, аман болон бичгийн орчуулга хийх, багшлах чадвартай төгсдөг. Монгол Япон хэлний ангид элсэн суралцсанаар юун түрүүнд хэл ба хүн хоѐрын хамааралыг мэдэж авна. Өөрөөр хэлбэл хэл гэдэг нь хүнээс хамаардаггүй, мод чулуу адил тусдаа дангаар оршин Манай салбараас төгсөн байдаг “зүйл” үү, аль эсвэл элэг гарагчид нь Японы хөрөнгө бөөр мэт хүний биеийн нэг хэсэг оруулалттай пүүс компанид болон оршиж, хүнийг цогцлоон ажиллах бүрэн бүрдүүлж байдаг “юм” уу боломжтойгоос гадна дунд гэдгийг мэдэж ойлгож авна. сургуулиудад монгол хэл Ингэснээр хэл шинжлээч болох болон япон хэлээрээ Монгол-Япон анхны гараагаа эхэлнэ. Дээрх багшлах бүрэн боломжтой. хэл судлал олж авсан мэдлэг дээрээ Түүнчлэн эрдэм (Монгол хэл суурилан төрөлх монгол хэлээ72 шинжилгээ, судалгааны соёлын сургууль) нарийвчлан судалж, цаашлаад байгууллагууд манай япон хэлтэй хослуулан сурсанаар төгсөгчидөөс ажилд авах хэл гэж юу вэ гэдгийн мөн сонирхол их байдаг нь тун чанарыг улам бүр ухаарах бахархууштай. Ер нь боломжтой. Цаашлаад сурч нийгэм хүмүүнлэгийн аль ч судалж буй япон хэлэн дээрээ салбарт ажиллах суурилан, Японы түүх соѐлтой боломжтой, хөрвөх танилцан, өргөн дэлгэр мэдээ чадвартай мэргэжил болно. мэдээлэл олж авна. Ингэснээр суралцагч та дан ганц монгол хэл төдийгүй японы хэл болон соѐлыг улам бүр гүнзгийрүүлэн судлах үүд хаалгаа нээх бөгөөд энэ чиглэлээр мэргэшин ажиллах боломжтой болно. Монгол-Солонгос хэлийг Төгсөгчид монгол-солонгос Монгол- мэргэжлийн төвшинд хослуулан хэл, судлалын мэргэжил Солонгос хэл судлахаас гадна монгол болон эзэмшсэний хувьд их дээд, судлал солонгос хэлт үндэстний түүх, ахлах, дунд сургуульд73 соѐлыг гүнзгийрүүлэн судалж, монгол, солонгос хэлний (Монгол хэл судалгааны ном зохиол, цахим хичээлийг заахаас гадна, соёлын сургууль) хуудас, телевиз, радио зэрэг эх төрийн болон хувийн сурвалжаас мэргэжлийн дагуух хэвшлийн байгууллагуудад хэрэглэгдэхүүнийг олж, хичээл, ажилтан, орчуулагчаар 47
  • 48. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл судалгаандаа ашиглах чадварыг ажиллах бүрэн боломжтой. эзэмшинэ. Түүнчлэн монгол- Мөн энэ чиглэлээр эрдэм солонгос, солонгос-монгол шинжилгээний ажилтан, хэлнээ орчуулах чадварыг судлаачаар ажиллана. мэргэжлийн төвшинд эзэмшинэ. Мөн өөрийн мэргэжлээр цаашид судалгаа, эрдэм шинжилгээний ажил хийх зэрэг хөрвөх чадвартай болно. Олон улс судлалын мэргэжлийн хөтөлбөрүүд Шинээр элсэн орсон оюутан нийт 120 багц цагийн багтаамжтай сургалтын программыг өөрийн бололцоонд нийцүүлэн үзэж, тухайн сонгосон Гадаад хэл, олон улс • Их Британи аль нэгэн гадаад хэл, орон судлалаар мэргэшин судлал - судлалаар дагнан мэргэшиж, 1) төгсөгч нь гадаад хэлийг Америк гадаад хэлний мэргэжилтэн (хэл сайн эзэмшсэн мэргэжилтэн судлал шинжээч, судлаач2) олон улс хэрэгцээтэй байгаа бүх • Герман судлалын мэргэжилтэн (олон улс салбарын ямарч судлал судлал, олон улсын соёл, бүс байгууллагад ажиллах • Франц нутаг, орон судлаач, болж бүрэн боломжтой. судлал төгсөнө. Оюутан суралцах Тухайлбал Монгол улсад • Орос хугацаанд дараах мэдлэг, ур байгаа олон улсын судлал чадвар эзэмшинэ. Үүнд: Тухайн байгууллагууд, дипломат • Хятад сонгосон гадаад хэлийг байгууллагууд, элчин судлал харилцааны хэрэглүүрийн хувьд сайдын яамдууд, гадаадын • Япон олон улсын хүлээн хөрөнгө оруулалттай судлал зөвшөөрөгдсөн стандартын компаниуд, уул уурхай74-83 • Солонгос түвшинг шалгуур болгон болон аялал жуулчлалын судлал хэлэхүйн 4 чадвар/ярих, унших, салбарын байгууллага, • Турк сонсох, бичих/-ын хүрээнд компаниуд, ГХЯ, Олон улс судлал эзэмшинэ. Түүнчлэн эх хэлний судлалын хүрээлэн, бүх • Слав онолын мэдлэгт тулгуурлан хэл шатны сургуулиуд, мөн (Польш) шинжлэлийн суурь мэдлэг, хэл гадаадын төсөл дээр судлал шинжлэлийн судалгааны аргыг ажиллах боломжтой. • Итали мэргэжлийн хүрээнд эзэмших, Түүнээс гадна гадаадын их судлал тухайн судалж буй гадаад дээд сургуулиудад элсэн (Гадаад хэл хийгээд эх хэлийг харьцуулан, орж суралцах, мөн гадаад соёлын зэрэгцүүлэн судлах чадвартай улсын ахисан түвшний сургууль) болно. Орчуулгын тухай ойлголт, сургалт төдийгүй МУИС- орчуулгын төрөл, онолын үндсэн ын магистрантурт элсэн зарчимд суралцсанаар орчуулга суралцах боломжтой. хийх явцад тохиолдох бэрхшээлийг даван туулах арга барил эзэмшин бичвэрийн утга санааг зөв, бүрэн дүүрэн буулгах чадвартэй болно. Олон улс 48
  • 49. Монгол улсын их сургууль 70 жил судлал, харьцуулсан соёл, иргэншил судлал, олон улс үндэстний соёл, угсаатан, түүх, сурвалж бичиг судлал, монгол дахь гадаад судлалын үндсэн мэдлэг эзэмшинэ. - Тус хөтөлбөрөөр суралцагч нь хоёрдох гадаад хэлийг сонгон суралцаж өдөр тутмын болон мэргэжлийн үйл ажиллгаандаа хэрэглэх чадвартай болно. Солонгос хэлний сургалттай бүх шатны Солонгос хэлний ангийн оюутан сургалтын байгууллага. - 4 жилийн турш мэргэжлийн Солонгос хөрөнгө солонгос хэлний хичээлүүдийг оруулалттай компани. - үзэж судлах бөгөөд солонгос аялал жуулалд орчуулагч, хэлний мэдлэг эзэмшиж, улмаар Музейн тайлбарлагч, ШУА- солонгос хэлний хэл зүйн дүрэм, д Солонгос судлалын эрдэм унших сонсох зохион бичих шинжилгээний ажилтан гэх дадалуудыг шат дарааллаар нь мэт, телевиз радиогийн энгийнээс гүнзгий рүү өсөх орчуулгын алба, хэвлэл замаар эзэмшинэ. 2-4-р ангидаа мэдээллийн байгууллага, БНСУ-ийн Сүнь Чонь Хён их төрийн яам тамгын сургуульд хэлний бэлтгэлд газруудын гадаад хамрагдах боломжтой. харилцааны хэлтэс, элчин сайдын яамдад ажиллах бүрэн боломжтой. Тус мэргэжлээр элсэгчид нь япон Энэ мэргэжлээр төгсөгчид хэлний N2 төвшний хэмжээний нь орчуулгын болон аялал 84-86 мэдлэгтэй япон хэлээр ярих жуулчлалын компани, япон өөрийн санал бодлоо бусадтай хэлний бүх шатны Гадаад хэлний чөлөөтэй хуваалцах, унших сургалтын байгууллага, орчуулга бичиг чадварыг бүрэн эзэмшсэн телевиз радиогийн 2500 орчим ханзны мэдлэгтэй орчуулгын алба, хэвлэл Солонгос мэргэжлийн ном зохиол судалгаа мэдээллийн байгууллага, хэл шинжилгээний бүтээлдээ япон төрийн яам тамгын Япон хэл хэлний эх хэрэглэгдэхүүнээс газруудын гадаад Хятад хэл ашиглах бүрэн дүүрэн харилцааны хэлтэс, элчин (Улаанбаат боломжтой боловсон хүчин сайдын яамдад ажиллах ар сургууль) болон бэлтгэгдэн гарна. бүрэн боломжтой. Тус мэргэжлээр элсэгчид нь Энэ мэргэжлээр төгсөгчид хятад хэлний HSK төвшний нь орчуулгын болон аялал хэмжээний мэдлэгтэй хятад жуулчлалын компани, хэлээр ярих өөрийн санал бодлоо Хятад хэлний бүх шатны бусадтай чөлөөтэй хуваалцах, сургалтын байгууллага, унших бичиг чадварыг бүрэн телевиз радиогийн эзэмшсэн 5000 орчим ханзны орчуулгын алба, хэвлэл мэдлэгтэй мэргэжлийн ном мэдээллийн байгууллага, зохиол судалгаа шинжилгээний төрийн яам тамгын 49
  • 50. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл бүтээлдээ хятад хэлний эх газруудын гадаад хэрэглэгдэхүүнээс ашиглах харилцааны хэлтэс, элчин бүрэн дүүрэн боломжтой сайдын яамдад ажиллах боловсон хүчин болон бэлтгэгдэн бүрэн боломжтой. гарна. Нийгмийн шинжлэх ухааны мэргэжлийн хөтөлбөрүүд Төгсөгч нь эзэмшсэн мэргэжлийхээ дагуу хэвлэл Сэтгүүл зүйн онол арга зүйн цогц мэдээллийн байгууллагад мэдлэгтэй, монголын болоод нийтлэл бичих, нэвтрүүлэг дэлхийн сэтгүүл зүйн түүх, бэлтгэн явуулах, утга хөгжил төлөвшил, сэтгүүл зүйн зохиолын бүтээлч ажил шинжлэх ухааны тулгуур эрхлэн хийх, мэдээллийн зарчмуудыг системтэй ойлгосон Сэтгүүл зүй, бус байгууллагуудад байна. Сэтгүүл зүйн янз бүрийн 87 Олон улсын мэдээллийн ажилтан чиглэл, урсгал, дэг сургуулиудын сэтгүүл зүй хэвлэлийн төлөөлөгчөөр талаар мэдлэг төсөөлөлтэй (Нийгмийн ажиллах зорилгоор болно. Олон нийтийн мэдээлэл, шинжлэх ухааны бэлтгэгдсэн байна. Мөн нийтлэл, нэвтрүүлгийн бүх төрөл сургууль) зохих журмын дагуу зүйлээр бүтээж туурвих, сургалтын болон судалгаа, боловсруулах дадал чадвар эрдэм шинжилгээний эзэмшсэн байна байгууллагад ажиллаж болно. Монгол улсын сэтгүүл зүйн салбарын гадаад хэлтэй анхдагч Англи хэл - мэргэжил гэж хэлж болно. Тус Хэвлэл мэдээллийн сэтгүүл зүй мэргэжлийг эзэмшсэнээр байгууллага, радио телевиз, 88 (Улаанбаатар хэвлэлийн болон радио бүх шатны байгууллагын сургууль) телевизийн салбарын хосолсон хэвлэлийн төлөөлөгч, удирдлага, чадвар дадал орчуулагч олгохоос гадна практик чадварыг түлхүү олгоно. Дэлхийн иргэншлийн түүхийн үндсэн үеүд түүний шалгууруудын талаар мэддэг, Төгсөгч нь түүхийн хүн төрөлхтний хийгээд бүс мэргэжлийн дагуу нутгийн түүхэнд улс орныхоо магистрантурт Түүх эзлэх байр суурийг тодорхойлж бэлтгэлгүйгээр суралцах, (Нийгмийн чаддаг болсон байна. Соѐлын суурь болон тухайлсан 89 шинжлэх ухааны хэлбэр, хэв маяг, соёл-түүхийн бэлтгэл бүхий байгууллагад сургууль) үндсэн төвүүд, дэлхийн бүс ажиллахаар бэлтгэгдэнэ. нутаг, тэдгээрийн хөгжлийн зүй Мөн түүхийн багшаар тогтол, дэлхийн соѐлын хэв ажиллана. маягууд, соёл түүхийн эрин үеүдийн хөгжлийн талаар үндсэн үзэл баримтлалтай болно. Хүмүүнлэгийн болон нийгмийн Төгсөгч нь ерөнхий90 шинжлэх ухааны үндсэн боловсролын сургууль, их 50
  • 51. Монгол улсын их сургууль 70 жил Түүх-нийгэм сургуулиудтай танилцсан, дээд сургуульд багшаар судлалын багш нийгмийн шинжтэй үйл явдал, ажиллана. Мөн эрдэм (Нийгмийн асуудлыг шинжлэх ухаанчаар шинжилгээ, судалгааны шинжлэх ухааны задлан шинжлэх чадвартай байгууллагад ажиллана. сургууль) байна. Мөн багшлах ур чадвар, заах аргын орчин үеийн ололт амжилтуудаас суралцан сургалтанд тэдгээрийг хэрэглэх чадварыг эзэмшсэн байна. Хүн төрөлхтний эдийн болон Төгсөгчид нь ЕБС, их дээд оюуны соѐлын хөгжлийн үечлэл, сургуульд түүхийн багш, түүний үндсэн агуулга, эрдэм шинжилгээний археологийн дурсгалуудыг судалгааны хүрээлэн, илрүүлэн олох, малталт судалгаа Археологи музейд лабораторид хийх, хээрийн судалгааны (Нийгмийн судлаач, шинжээч зэрэг91 материалыг тодорхойлон шинжлэх ухааны ажлыг эрхэлнэ. Мөн боловсруулах аргачлалыг сургууль) түүхийн үнэт дурсгалуудыг эзэмшинэ. Монголын болон сэргээн засварлах, дотоод Азийн угсаатнуудын хамгаалах төсөл эдийн болон оюуны соѐлын хөтөлбөрүүдэд оролцоно. ижилсэл ба ялгарлын талаар мэдлэгийг эзэмшинэ. Хүн төрөлхтний эдийн болон оюуны соѐлын хөгжлийн үечлэл, Төгсөгчид нь ЕБС, их дээд түүний үндсэн агуулга, сургуульд түүхийн багш, антропологийн судалгааны арга эрдэм шинжилгээний Археологи- зүй, археологийн дурсгалуудыг судалгааны хүрээлэн, антропологи илрүүлэн олох, малталт судалгаа музейд лабораторид (Нийгмийн хийх, хээрийн судалгааны судлаач, шинжээч зэрэг 92 шинжлэх ухааны материалыг тодорхойлон ажлыг эрхэлнэ. Мөн сургууль) боловсруулах аргачлалыг түүхийн үнэт дурсгалуудыг эзэмшинэ. Монголын болон сэргээн засварлах, дотоод Азийн угсаатнуудын хамгаалах төсөл эдийн болон оюуны соѐлын хөтөлбөрүүдэд оролцоно. ижилсэл ба ялгарлын талаар мэдлэгийг эзэмшинэ. Антропологи ба угсаатны зүйн ухааны олон улсын түвшинд хүрэхүйц мэдлэг эзэмшсэн байна. Нийгэм, соёл судлал, Антропологийн онол сэтгэлгээ, түүхийн чиглэлээр Нийгэм соёлын арга зүй, түүх, түүний салбар багшилна. Антропологи, антропологи ухаануудын талаар ерөнхий түүх, Монгол судлал, (Нийгмийн 93 мэдлэг эзэмшинэ. Монгол улс нийгмийн судлалын шинжлэх ухааны болон дотоод Ази дахь Монгол чиглэлээр эрдэм сургууль) угсаатан тэдний соѐл, зан шинжилгээний ажил хийнэ. заншил, шашин суртахуун, аж амьдрал бодит болон бодит бус соёлын өв уламжлалын талаар цогц мэдлэг эзэмшинэ. Түүхч- Археологич мэргэжил нь 51
  • 52. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл монголд эртний судлал хурдацтай хөгжиж орчин үеийн шинэ технологиудыг шаардаж буй өнөө үед орчин үеийн Түүх – хэрэгцээ шаардлагад нийцсэн археологи чадварлаг боловсон хүчин (Улаанбаатар бэлтгэн гаргахад чиглэгдэж ШУА-ийн Түүхийн сургууль) байна. Монголд уул уурхайн хүрээлэн, Археологийн салбар эрчимтэй хөгжиж буй хүрээлэн, Батлан хамгаалах өнөө үед газрын хөрсөн доор эрдэм шинжилгээний болон газрын хөрсөн дээр байгаа хүрээлэн, Үндэсний эртний монголчуудын үлдээсэн түүхийн музей, Цэргийн94 соёлын элдэв төрлийн музей болон бусад дурсгалуудыг авран хамгаалах, музейнүүд, Үндэсний судалгаа шинжилгээ явуулах архивын газар болон ажилд мэргэжлийн боловсон түүний салбар архивууд, хүчин дутагдалтай байгаа ЕБСургуулиуд болон их нийгмийн хэрэгцээнд тулгуурлан дээд сургуулиуд зэрэг МУИС-ийн Улаанбаатарын сургалт судалгаа сургууль нь Түүхч -Археологич шинжилгээний мэргэжлээр мэргэжилтэн бэлтгэж байгууллагуудаас гадна уул байна. Энэ мэргэжлийн гол уурхай барилгын онцлог нь дан ганц түүхч компаниудад өөрийн мэргэжилээс гадна археологийн мэргэжлээр ажиллах чиглэлээр давхар мэргэшиснээр боломжтой. эрдэм шинжилгээ судалгааны байгууллагуудаас гадна уул уурхай, барилга байгууламжийн талбайд үнэлгээ тогтоох, хайгуул болон малтлага судалгаа хийх , түүх судлах, түүхийн чиглэлийн олон салбарт давхар ажиллах боломжийг бүрдүүлнэ. Сургалтын хувьд археологийн ШУА-ийн түүхийн мэргэжлийн хичээл болон хүрээлэн, Үндэсний хөтөлбөрийн хүрээнд түүхийн музей, Цэргийн мэргэжлийн Хятад хэлний музей болон бусад орчуулагч мэргэжлээр давхар музейнүүд, Үндэсний суралцдаг болно. Дээрхи хэлний архивын газар болон хичээлийг тухайн орны зочин түүний салбар архивууд, Археологи- багш нар урилгаар ирж заадаг нь ЕБСургуулиуд болон их хятад хэл 95 оюутнуудад хэл сурахад дөхөм дээд сургуулиуд зэрэг (Улаанбаатар болдог. Энэ нь бусад сургалт судалгаа сургууль) Археологийн чиглэлээр шинжилгээний суралцдаг мэргэжлийн ангиудаас байгууллагуудаас гадна давуу тал юм. Археологийн өөрийн эзэмшсэн гадаад тэнхимийн оюутнууд суралцах хэлний чиглэлийн хугацаандаа ШУА-ийн Түүхийн байгууллагуудад ажиллах болон Археологийн хүрээлэнгээс боломжтой. орчуулгын зохион байгуулдаг Монгол- болон аялал жуулчлалын 52
  • 53. Монгол улсын их сургууль 70 жил Франц, Монгол-Америк, компани, Хятад хэлний бүх Монгол-Турк, Монгол-Герман, шатны сургалтын Монгол-Солонгос, Монгол- байгууллага, телевиз Казакстан, Монгол-Белги, радиогийн орчуулгын алба, Монгол-Оросын зэрэг олон хэвлэл мэдээллийн улсын хамтарсан болон байгууллага, төрийн яам дотоодын археологийн хээрийн тамгын газруудын гадаад шинжилгээний ангиудад харилцааны хэлтэс, элчин идэвхитэй оролцон ажиллаж, сайдын яамдад ажиллах хичээлийн танхимд үзэж мэдсэн бүрэн боломжтой. зүйлээ амьдрал практикт хэрэгжүүлэн бататгаж байдаг. Мөн Улаанбаатар сургуулийн захиргаа Археологийн тэнхимийн үйл ажиллагааг аж ахуй, удирдлагын талаар туслан дэмжиж, археологийн хээрийн шинжилгээний бие даасан үйлдвэрлэлийн дадлага, хээрийн шинжилгээний экспидиц зохион байгуулах нөхцлөөр хангаж байдаг. Сургалтын хувьд археологийн ШУА-ийн түүхийн мэргэжлийн хичээл болон хүрээлэн, Үндэсний хөтөлбөрийн хүрээнд түүхийн музей, Цэргийн мэргэжлийн Япон хэлний музей болон бусад орчуулагч мэргэжлээр давхар музейнүүд, Үндэсний суралцдаг болно. Дээрхи хэлний архивын газар болон хичээлийг тухайн орны зочин түүний салбар архивууд, багш нар урилгаар ирж заадаг нь ЕБСургуулиуд болон их оюутнуудад хэл сурахад дөхөм дээд сургуулиуд зэрэг болдог. Энэ нь бусад сургалт судалгаа Археологийн чиглэлээр шинжилгээний суралцдаг мэргэжлийн ангиудаас байгууллагуудаас гадна Археологи-япон давуу тал юм. Археологийн өөрийн эзэмшсэн гадаад хэл тэнхимийн оюутнууд суралцах хэлний чиглэлийн 96 (Улаанбаатар хугацаандаа ШУА-ийн Түүхийн байгууллагуудад ажиллах сургууль) болон Археологийн хүрээлэнгээс боломжтой. Энэ зохион байгуулдаг Монгол- мэргэжлээр төгсөгчид нь Франц, Монгол-Америк, орчуулгын болон аялал Монгол-Турк, Монгол-Герман, жуулчлалын компани, япон Монгол-Солонгос, Монгол- хэлний бүх шатны Казакстан, Монгол-Белги, сургалтын байгууллага, Монгол-Оросын зэрэг олон телевиз радиогийн улсын хамтарсан болон орчуулгын алба, хэвлэл дотоодын археологийн хээрийн мэдээллийн байгууллага, шинжилгээний ангиудад төрийн яам тамгын идэвхитэй оролцон ажиллаж, газруудын гадаад хичээлийн танхимд үзэж мэдсэн харилцааны хэлтэс, элчин зүйлээ амьдрал практикт сайдын яамдад ажиллах 53
  • 54. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл хэрэгжүүлэн бататгаж байдаг. бүрэн боломжтой. Мөн Улаанбаатар сургуулийн захиргаа Археологийн тэнхимийн үйл ажиллагааг аж ахуй, удирдлагын талаар туслан дэмжиж, археологийн хээрийн шинжилгээний бие даасан үйлдвэрлэлийн дадлага, хээрийн шинжилгээний экспидиц зохион байгуулах нөхцлөөр хангаж байдаг. Сургалтын хувьд археологийн мэргэжлийн хичээл болон хөтөлбөрийн хүрээнд мэргэжлийн Солонгос хэлний орчуулагч мэргэжлээр давхар суралцдаг болно. Дээрхи хэлний хичээлийг тухайн орны зочин багш нар урилгаар ирж заадаг нь оюутнуудад хэл сурахад дөхөм болдог. Энэ нь бусад Археологийн чиглэлээр суралцдаг мэргэжлийн ангиудаас ШУА-ийн түүхийн давуу тал юм. Археологийн хүрээлэн, Үндэсний тэнхимийн оюутнууд суралцах түүхийн музей, Цэргийн хугацаандаа ШУА-ийн Түүхийн музей болон бусад болон Археологийн хүрээлэнгээс музейнүүд, Үндэсний зохион байгуулдаг Монгол- архивын газар болон Франц, Монгол-Америк, Археологи- түүний салбар Монгол-Турк, Монгол-Герман, солонгос хэл архивууд,ЕБСургуулиуд 97 Монгол-Солонгос, Монгол- (Улаанбаатар болон их дээд сургуулиуд Казакстан, Монгол-Белги, сургууль) зэрэг сургалт судалгаа Монгол-Оросын зэрэг олон шинжилгээний улсын хамтарсан болон байгууллагуудаас гадна дотоодын археологийн хээрийн өөрийн эзэмшсэн гадаад шинжилгээний ангиудад хэлний чиглэлийн идэвхитэй оролцон ажиллаж, байгууллагуудад ажиллах хичээлийн танхимд үзэж мэдсэн боломжтой. зүйлээ амьдрал практикт хэрэгжүүлэн бататгаж байдаг. Мөн Улаанбаатар сургуулийн захиргаа Археологийн тэнхимийн үйл ажиллагааг аж ахуй, удирдлагын талаар туслан дэмжиж, археологийн хээрийн шинжилгээний бие даасан үйлдвэрлэлийн дадлага, хээрийн шинжилгээний экспидиц зохион байгуулах нөхцлөөр хангаж байдаг. 54
  • 55. Монгол улсын их сургууль 70 жил Монголын түүхэнд холбогдох хятад хэл дээрх сурвалжуудыг ШУА-ийн түүхийн харьцуулан үзэж судалгаа хийх хүрээлэн, Үндэсний дорно дахины хэлтэй түүхийн музей, Цэргийн судлаачидын хэрэгцээ музей болон бусад шаардлагад тулгуурлан бий музейнүүд, Үндэсний болсон ба монголын түүхэнд архивын газар болон холбогдох дорно дахины түүний салбар архивууд, улсуудын хэл дээр байгаа ЕБСургуулиуд болон их сурвалж материалуудыг түүхэн дээд сургуулиуд зэрэг цаг үетэй харьцуулан үзэж сургалт судалгаа түүхийн шинжлэх ухааны үндсэн шинжилгээний мэдлэг, онолын зохих түвшинд байгууллагуудаас гадна Түүх-хятад хэл судалгааны ажил хийх чадвартай өөрийн эзэмшсэн гадаад 98 (Улаанбаатар мэргэжилтэн бэлтгэхэд хэлний чиглэлийн сургууль) чиглэгдэж байна. Тус байгууллагуудад ажиллах мэргэжлийн онцлог нь дан ганц боломжтой. орчуулгын түүхч мэргэжлээс гадна судалгаа болон аялал жуулчлалын шинжилгээний ажлын түвшинд компани, Хятад хэлний бүх болон өдөр тутмын амьдралд шатны сургалтын хэрэглэж чадахуйц хятад хэлтэй байгууллага, телевиз судлаач бэлтгэх юм. Мөн үүний радиогийн орчуулгын алба, зэрэгцээ дэлхий дахины хэл хэвлэл мэдээллийн болсон Англи хэлийг 3 жил үзэж байгууллага, төрийн яам судлахын зэрэгцээ түүхч-архивч, тамгын газруудын гадаад түүхч-музей судлаач, зэрэг харилцааны хэлтэс, элчин түүхийн бусад салбар сайдын яамдад ажиллах чиглэлүүдээр мэргэших бүрэн боломжтой. боломжтой. Монголын түүхэнд холбогдох ШУА-ийн түүхийн Япон хэл дээрх сурвалжуудыг хүрээлэн, Үндэсний харьцуулан үзэж судалгаа хийх түүхийн музей, Цэргийн дорно дахины хэлтэй музей болон бусад судлаачидын хэрэгцээ музейнүүд, Үндэсний шаардлагад тулгуурлан бий архивын газар болон болсон ба монголын түүхэнд түүний салбар архивууд, холбогдох дорно дахины ЕБСургуулиуд болон их улсуудын хэл дээр байгаа дээд сургуулиуд зэрэг Түүх-япон хэл сурвалж материалуудыг түүхэн сургалт судалгаа 99 (Улаанбаатар цаг үетэй харьцуулан үзэж шинжилгээний сургууль) түүхийн шинжлэх ухааны үндсэн байгууллагуудаас гадна мэдлэг, онолын зохих түвшинд өөрийн эзэмшсэн гадаад судалгааны ажил хийх чадвартай хэлний чиглэлийн мэргэжилтэн бэлтгэхэд байгууллагуудад ажиллах чиглэгдэж байна. Тус боломжтой. Энэ мэргэжлийн онцлог нь дан ганц мэргэжлээр төгсөгчид нь түүхч мэргэжлээс гадна судалгаа орчуулгын болон аялал шинжилгээний ажлын түвшинд жуулчлалын компани, япон болон өдөр тутмын амьдралд хэлний бүх шатны хэрэглэж чадахуйц Япон хэлтэй сургалтын байгууллага, 55
  • 56. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл судлаач бэлтгэх юм. Мөн үүний телевиз радиогийн зэрэгцээ дэлхий дахины хэл орчуулгын алба, хэвлэл болсон Англи хэлийг 3 жил үзэж мэдээллийн байгууллага, судлахын зэрэгцээ түүхч-архивч, төрийн яам тамгын түүхч-музей судлаач, зэрэг газруудын гадаад түүхийн бусад салбар харилцааны хэлтэс, элчин чиглэлүүдээр мэргэших сайдын яамдад ажиллах боломжтой. бүрэн боломжтой. Түүх-Солонгос судлалын мэргэжил нь Монголын түүхэнд холбогдох солонгос хэл дээрх сурвалжуудыг харьцуулан үзэж судалгаа хийх дорно дахины хэлтэй судлаачдын хэрэгцээ шаардлагад тулгуурлан бий болсон ба монголын түүхэнд ШУА-ийн түүхийн холбогдох дорно дахины хүрээлэн, Үндэсний улсуудын хэл дээр байгаа түүхийн музей, Цэргийн сурвалж материалуудыг түүхэн музей болон бусад цаг үетэй харьцуулан үзэж музейнүүд, Үндэсний түүхийн шинжлэх ухааны үндсэн архивын газар болон Түүх- солонгос мэдлэг, онолын зохих түвшинд түүний салбар архивууд, хэл судалгааны ажил хийх чадвартай ЕБСургуулиуд болон их 100 (Улаанбаатар мэргэжилтэн бэлтгэхэд дээд сургуулиуд зэрэг сургууль) чиглэгдэж байна. Тус сургалт судалгаа мэргэжлийн онцлог нь дан ганц шинжилгээний түүхч мэргэжлээс гадна судалгаа байгууллагуудаас гадна шинжилгээний ажлын түвшинд өөрийн эзэмшсэн гадаад болон өдөр тутмын амьдралд хэлний чиглэлийн хэрэглэж чадахуйц Солонгос байгууллагуудад ажиллах хэлтэй судлаач бэлтгэх юм. Мөн боломжтой. үүний зэрэгцээ дэлхий дахины хэл болсон Англи хэлийг 3 жил үзэж судлахын зэрэгцээ түүхч- архивч, түүхч-музей судлаач, зэрэг түүхийн бусад салбар чиглэлүүдээр мэргэших боломжтой. Социологийн суурь Төгсөгч нь өөрийн ойлголтуудыг төрөл бүрийн мэргэжлийн дагуу онол, парадигмуудын үүднээс магистрантурт бэлтгэлгүй харьцуулан шинжлэх, Монголын суралцах, Социологи нийгмийн түүхэн болон соѐлын суурь болон тухайлсан (Нийгмийн суурь онцлогийн талаар бэлтгэл бүхий социологич- 101 шинжлэх ухааны социологийн шинжилгээний нийгэм судлалын багш сургууль) түвшинд мэргэжлийн ойлгоц, мэргэжлийн үйл үнэлгээтэй болсон түүндээ ажиллагааны бэлтгэлтэй тулгуурлан өнөөгийн Монголын байх, социологийн болон нийгмийн бодит байдал, нийгмийн ухааны асуудлуудад дүн шинжилгээ судалгааны 56
  • 57. Монгол улсын их сургууль 70 жил хийх мэдлэг чадвар эзэмшинэ. байгууллагуудад судлаач, эрдэм шинжилгээний ажилтнаар ажиллахаар бэлтгэгдсэн байна. Төгсөгч нь ерөнхий Хүмүүнлэгийн болон нийгмийн боловсролын сургуульд шинжлэх ухааны үндсэн багшлах, эрдэм сургуулиудтай танилцсан, Гүн ухаан шинжилгээний байгууллага нийгмийн шинжтэй үйл явдал, (Философи) хийгээд төрийн болон асуудлыг шинжлэх ухаанчаар (Нийгмийн төрийн бус байгууллага,102 задлан шинжлэх чадвартай, шинжлэх ухааны хувийн хэвшлийн эдгээр шинжлэх ухааны сургууль) байгууллагад ажиллана. аргуудыг мэргэжлийн болон Мэргэжлийн чиглэлээр нийгмийн янз бүрийн хэлбэрийн магистрантурт суралцах үйл ажиллагаанд хэрэглэх боломжтой. мэдлэг, чадварыг эзэмшинэ. Суралцагчийн одоогийн болон ойрын хөгжлийн бүс (төвшин)- ийг судлах мэдлэг -Түүнд нөлөөлөх хүчин зүйлсийн тухай мэдлэг - Суралцаж буй бие хүний хөгжил, төлөвшлийн ахиц өөрчлөлтийн тухай мэдлэг -Түүх, философи. улс төр судлалын Төгссөн оюутнуудын 90% шинжлэх ухааны судлах зүйл, нь ажлын байраар агуулгыг эзэмшүүлэх мэдлэг - хангагдахаас гадна зах Мэдлэг солилцох аргыг хэрэглэх зээлийн нийгэмд хөрвөх боловсрол -Суралцагчийн танин чадвартай. Тухайлбал: ЕБС- Гүн ухааны мэдэх үйл явцыг тооцох мэдлэг - иудад түүх ,нийгмийн багш Байгаль, нийгэм, сэтгэхүйн ухааны багш ,сургалтын (Нийгмийн103 шинжлэх ухааны боловсролын менежер , нийгмийн шинжлэх ухааны шүтэлцээ асуудлыг бие хүний ажилтан , улс төрийн сургууль) хүмүүжил, төлөвшилтэй холбож салбарт УИХ- ын туслах, судлах сургалтын агуулга, арга орон нутагт засаг даргын зүй-технологийг шинэчлэхэд тамгын газар гэх мэт чиглэгдсэн шинжлэх ухааны Монгол улсын өнцөг бүр мэдлэгийн салбар бүрийн ажиллаж байна. судалгааны аргыг өргөн ашиглах мэдлэг, дадал, чадвартай суралцагч бүрийг амьдралын идэвхтэй үйл ажиллагаанд чиглүүлэх цогц ур чадвартай, боловсролын хөгжлийг дэмжих үүрэг хүлээсэн багш мэргэжилтэй бэлтгэхэд оршино. “Буддын судлаач” хүн гэдэг бол Буддын судлаач хүн зөвхөн Буддизм хэмээх агуу том соёлын Буддын шашин, сүсэг 104 хүрээнд авч үздэг олон асуудлын бишрэлд холбогдолтой зангилаа тайлал нь болох гүн явцуу судалгаа ухааны үндэс суурийг нь судлан шинжилгээний ажилд 57
  • 58. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл тайлбарлаж, Буддизмыг шинжлэх оролцохоор ухаанч байр сууринаас хязгаарладаггүй, Буддын мэргэжлийн нарийн дүн төвд, монгол, санскрит эх шинжилгээ өгдөг судлаач сурвалж дээр тулгуурлан мэргэжилтэн юм. Буддын соёл бүхэлдээ хэрхэн нийгмийн амьдрал, хөгжил дэвшил, хувь хүний мэдлэг ухамсар, сэтгэл Буддын гүн ёсзүйд нөлөөлдөг хүчин ухаан зүйлүүдийг сэтгэлзүй, (Нийгмийн нийгэм судлал, философи, шинжлэх ухааны түүх, улс төр судлал, тэр ч сургууль) бүү хэл эдийн засаг, хууль эрхзүй, байгалийн ухааны судалгаанд хамруулан судалдгаараа эдгээр бүх салбарын судалгаанд ч хамтран оролцох боломжтой ба, өнөөгийн хүмүүсийн амьдралд сүсэг бишрэл, шашны учир холбогдол, ялангуяа Буддын соёл улам бүр өссөөр байгаа учраас Буддын судлаачид нь нэгэн зэрэг философич, нийгэм судлаач, түүхч, сэтгэл судлаач, сурган хүмүүжүүлэгч, бясалгагч, байгаль одон орон судлаач ч байх боломжтой. Өөрөөр хэлбэл олон шинжлэх ухааны зааг дээр Буддын судлаач хүн ажилладаг юм. Төгсөгч нь өөрийн мэргэжлийн дагуу магистрантурт бэлтгэлгүй Улс төрийн ухааны суурь мэдлэг суралцах, суурь болон эзэмшсэн, өөрийн орны болон тухайлсан бэлтгэл бүхий олон улсын улс төрийн үйл мэргэжлийн үйл Улс төр судлал явцыг баримжаалах, улс төрийн ажиллагааны бэлтгэлтэй (Нийгмийн онол, сургаал, харьцуулсан улс байж, ерөнхий 105 шинжлэх ухааны төрийн үндсийг эзэмшсэн, боловсролын сургуульд сургууль) мэргэжлийн шийдвэр гаргахад багшлах, эрдэм шаардлагтай нийгэм шинжилгээний хүмүүнлэгийн хичээлүүдийг байгууллагад ажилтан судалсан байна. хийгээд төр болон төрийн бус байгууллагад, хувийн хэвшлийн байгууллагад ажиллана. 58
  • 59. Монгол улсын их сургууль 70 жил Төгсөгч нь бүх шатны сургуулийн онцлогт Нийгмийн аливаа үзэгдэлд тохирсон сэтгэл судлалыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй заах, төр ба төрийн бус онолын дүгнэлт өгөх, түүний байгууллага, үйлдвэр хөгжлийн чиг хандлагыг Сэтгэл судлал үйлчилгээ зэрэг нийгмийн баримжаалах, судалгааны болон (Нийгмийн амьдралын янз бүрийн хавсарга, хэрэглээний ажилд106 шинжлэх ухааны хүрээнд хүмүүс хоорондын сэтгэл судлалын ажиглалт, сэтгэц сургууль) харилцан нөлөөллийн оношилогооны арга, туршилтыг сэтгэл зүйн хүчин зүйлийг төлөвлөх, зохион байгуулах, үр дүнтэй зохион сэтгэл зүйн хэмжилт үнэлэлт байгуулах, сэтгэл зүйн өгөх зэрэг мэдлэг чадварыг аргуудыг хэрэглэх, практик эзэмшсэн байна. болон судалгааны үйл ажиллагаа эрхэлнэ. Төгсөгч нь өөрийн мэргэжлийн дагуу магистрантурт бэлтгэлгүй Нийгмийн ажлын түүх, онолын суралцах, суурь болон суурь урсгал, чиглэлүүдийн тухайлсан бэлтгэл бүхий талаар мэдлэгтэй болж, нийгмийн ажилтан буюу нийгмийн ажлын мэргэжлийн мэргэшсэн чиглэлээрээ үйл ажиллагааны болон шинжлэх ажиллах бэлтгэлтэй байх, ухааны хөгжлийн өнөөгийн чиг энэхүү чиглэлээрээ төрийн Нийгмийн ажил хандлагыг олж харах чадвар болоод төрийн бус олонг (Нийгмийн эзэмшинэ. Нийгмийн ажлын нийтийн байгууллагууд, 107 шинжлэх ухааны мэргэжлийн туслалцаа авах сургалт судалгаа сургууль) үйлчлүүлэгч болон түүний шинжилгээний социаль орчинд нөхцөл байдлын байгууллагуудад нийгмийн үнэлгээ хийх, үйлчилгээний ажилтнаар ажиллан загвар боловсруулах, үйлчилгээг мэргэжлийн нийгмийн төлөвлөх, үйлчилгээг хүргэх ажлын үйлчилгээ буюу интервенц хийх, үзүүлэхэд, түүнчлэн үйлчилгээний үр нөлөөг үнэлэх мэргэжлийнхээ дагуу зэрэг чадвар эзэмшсэн байна. судлаач, эрдэм шинжилгээний ажил хийхэд бэлтгэгдсэн байна. Олон улсын харилцааны мэргэжлийн хөтөлбөрүүд ОУ-ын харилцааны мэргэжилтэн нь МУ-ын гадаад бодлогыг МУ-ын төрийн болон боловсруулах, хэрэгжүүлэх, олон төрийн бус байгууллагууд, Олон улсын улсын харилцааны үйл явцад дүн хувийн хэвшилд харилцаа шинжилгээ, үнэлэлт дүгнэлт өгч ажиллахаар тус тус108 (Олон улсын чадахуйц мэдлэг чадвартай, ОУ- бэлтгэгдсэн мэргэжилтэн харилцааны ын улс төр, эдийн засаг, эрх зүйн байна. Мөн зохих журмын сургууль) харилцааны чиглэлээр дагуу сургалт, ЭШ-ний мэргэшсэн, гадаад хэлний өндөр байгууллагуудад ажиллана. мэдлэгтэй мэргэжилтэн байна. 59
  • 60. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл ОУ-ын эдийн засгийн харилцааны мэргэжилтэн нь МУ- ын ЭЗ-ийн гадаад бодлогыг МУ-ын төрийн болон Олон улсын боловсруулах, хэрэгжүүлэх, олон төрийн бус байгууллагууд, эдийн засгийн улсын харилцааны үйл явцад дүн хувийн хэвшилд харилцаа шинжилгээ, үнэлэлт дүгнэлт өгч ажиллахаар тус тус109 (Олон улсын чадахуйц мэдлэг чадвартай, ОУ- бэлтгэгдсэн мэргэжилтэн харилцааны ын улс төр, эдийн засаг, эрх зүйн байна. Мөн зохих журмын сургууль) харилцааны чиглэлээр дагуу сургалт, ЭШ-ний мэргэшсэн, гадаад хэлний өндөр байгууллагуудад ажиллана. мэдлэгтэй мэргэжилтэн байна. Хууль, эрхзүйн мэргэжлийн хөтөлбөрүүд МУИС-ийн Хууль зүйн сургуульд суралцах хугацаа 5 жил байгаа нь гадаадад хүлээн Төгсөгчид ажлын байраар зөвшөөрөгддөг. бүрэн хангагдах Суралцагч суралцах хугацаандаа боломжтой. 150-аас доошгүй кредит цагийн Төрийн болон захиргааны хичээл судалж, 16 долоо бүх шатны байгууллага, хоногийн үйлдвэрийн дадлагыг шүүх, прокурор, хууль Эрх зүй төрийн болон захиргааны сахиулах бүх шатны (Хууль зүйн байгууллага, шүүх, прокурор,110 байгууллага, өмгөөлөл, сургууль) өмгөөлөл, хууль сахиулах, олон олон улсын болон бизнес, улсын байгууллагад хийнэ. хувийн хэвшлийн Суралцах хугацаандаа эрх зүйн байгууллагад хууль зүйн орчин үеийн шаардлагад нийцсэн мэргэжлээрээ ажиллана. онолын мэдлэг эзэмшин, түүнийгээ амьдралд хэрэглэх Тухайлбал, шүүгч, дадал, ур чадварт суралцаж, прокурор, хуулийн зөвлөх, хуульчийн ѐ с зүйд хүндэтгэлтэй өмгөөлөгч г.м ханддаг болно. Эрх зүйч мэргэжлээр төгсөнө. Төгсөгчид ажлын байраар бүрэн хангагдах боломжтой. Төрийн болон захиргааны Олон улсын эрх Олон улсын эрх зүйн бакалаврын бүх шатны байгууллага, зүй өдрийн ангийн сургалтын шүүх, прокурор, хууль (Хууль зүйн төлөвлөгөөний дагуу суралцаж, сахиулах бүх шатны111 сургууль) олон улсын эрх зүйч мэргэжлээр байгууллага, өмгөөлөл, төгсөнө. олон улсын болон бизнес, хувийн хэвшлийн байгууллагад хууль зүйн мэргэжлээрээ ажиллана. Тухайлбал, шүүгч, прокурор, хуулийн зөвлөх, 60
  • 61. Монгол улсын их сургууль 70 жил өмгөөлөгч г.м Эрх зүйн суурь хэм хэмжээ, онол, үзэл баримтлалын шинжлэх ухааны ололтыг үнэлэх, ашиглах, тайлбарлах, хэрэглэх арга зүйд суралцана. Хууль хяналтын Эрх зүйн үзэгдэл, харилцааг байгууллагад шүүгч, задлан шинжлэх, дүгнэлт хийх, прокурор, өмгөөлөгч, Бизнесийн эрх эрх зүйн хэм хэмжээг нотариатч төрийн зүй тайлбарлах, хэрэглэх арга зүй захиргааны байгууллагад112 (Худалдааны эзэмшинэ. төрийн албан хаагч, сургууль) Хэрэг, маргаанд эрх зүйн дүн бизнесийн байгууллагад шинжилгээ хийх, хууль зүйн хуулийн зөвлөх, хүний санал дүгнэлт боловсруулах, нөөцийн менежер шийдвэр гаргах, хууль тайлбарлах, сонгох, хэрэглэх, эрх зүйн баримт бичгийн төсөл боловсруулах, Эрх зүйн туслалцаа үзүүлэх арга ажиллагаа эзэмшинэ. Эдийн засгийн мэргэжлийн хөтөлбөрүүд Энэ мэргэжлээр төгсөгчид нь төрийн байгууллага, Экономиксийн мэргэжлээр олон улсын байгууллага, төгсөх мэргэжилтэн нь суралцах яам тамгын газар, хувийн хугацаандаа эдийн засгийн төрөл хэвшлийн байгууллагууд, бүрийн салбарт хамаарах төрийн бус судалгааны мэдээллүүдийг нэгтгэн дүгнэж байгууллагууд, арилжааны тайлбарлах түүнд агуулагдсан банкуудад эдийн засагч, гол санаануудаас дүгнэлт, шинжээч, судалгааны зөвлөмж гаргах, микро болон • Эдийн засаг макро түвшний үзүүлэлтүүдэд ажилтнаар, сургалт эрдэм шинжилгээний тоон болон чанарын судалгаа • Олон улсын хийн байгууллагуудад багш харилцан хамаарлыг судлаач, эрдэм 113-117 111-115 эдийн засаг тодорхойлох, нийгэм,эдийн шинжилгээний ажилтнаар засгийн бодлого боловсруулах, • Эдийн ажиллах бүрэн боломжтой. аж ахуйн нэгж болон макро засгийн Гол ажиллах түвшний судалгааны арга зүй, мэдээлэл байгууллагуудад: аргачлалыг эзэмшсэн ур чадвар Монголбанк бүхий мэргэжилтэн болж • Эдийн засаг, төгсөнө. Мөн цаг үе, мэргэжлийн Үндэсний хөгжил Статистик шинэтгэлийн хороо үйл ажиллагааны шаардлага, Сангийн яам хөгжил, шинэчлэлтэд зохицон • Эдийн засаг, шинэ мэдлэг, дадал, чадвар олж Үндэсний статистикийн Хүн ам зүй хороо авах, бүтээлчээр бие даан Төрийн бус судалгааны суралцах чадвартай болж (Эдийн төгсдөг. байгууллага Их дээд сургуулиуд засгийн Эрдэм шинжилгээний 61
  • 62. 2012 Элсэгчдэд зориулсан мэдээлэл сургууль) байгууллага Арилжааны банкууд Энэ мэргэжлээр төгсөгчид нь төрийн байгууллага, олон улсын байгууллага, Олон улсын эдийн засгийн яам тамгын газар, хувийн мэргэжлээр төгсөх мэргэжилтэн хэвшлийн байгууллагууд, нь суралцах хугацаандаа микро төрийн бус судалгааны түвшинд бизнесийн үйл байгууллагууд, арилжааны ажиллагааны гадаад орчин банкуудад эдийн засагч, нөхцлийг судалж, аж ахуйн шинжээч, судалгааны нэгжийн зүгээс түүнд ажилтнаар, сургалт эрдэм тохируулан хариу үйлдэл шинжилгээний үзүүлэх стратеги болон бодлого байгууллагуудад багш боловсруулах, макро түвшинд судлаач, эрдэм улс орны гадаад худалдааны шинжилгээний ажилтнаар бодлого, стратегийг үнэлж, ажиллах бүрэн боломжтой. шинжилгээ хийх, валютын Гол ажиллах ханшны болон төлбөрийн байгууллагуудад: тэнцлийн бодлогыг Монголбанк боловсруулах, гадаад худалдааны Үндэсний хөгжил гэрээ хэлцэл хийх, аж ахуйн шинэтгэлийн хороо нэгжийн түвшинд болон макро Сангийн яам түвшний судалгааны арга зүй, Үндэсний статистикийн аргачлалыг эзэмшсэн ур чадвар хороо бүхий мэргэжилтэн болж Төрийн бус судалгааны төгсөнө. байгууллага Их дээд сургуулиуд Эрдэм шинжилгээний байгууллага Арилжааны банкууд Эдийн засгийн мэдээлэл зүйн Бакалаврын түвшний бакалаврын зэргийн мэргэжил эзэмшсэн эдийн боловсролын агуулга нь засагч нь ерөнхийдөө төгсөгчдөд банк, санхүү, татвар, дөрвөн түвшний салбарт