DrTus.com                                                1                                                 ilk vet tek tus...
DrTus.com                                                    2                                             ilk vet tek tus...
DrTus.com                                                        3                                              ilk vet te...
DrTus.com                                                     4                                             ilk vet tek tu...
DrTus.com                                                  5                                               ilk vet tek tus...
DrTus.com                                                       6                                              ilk vet tek...
DrTus.com                                                   7                                              ilk vet tek tus...
DrTus.com                                                     8                                             ilk vet tek tu...
DrTus.com                                                  9                                              ilk vet tek tus ...
DrTus.com                                                       10                                              ilk vet te...
DrTus.com                                                      11                                            ilk vet tek t...
DrTus.com                                                    12                                          ilk vet tek tus p...
DrTus.com                                  13                                                           ilk vet tek tus po...
DrTus.com                                                       14                                             ilk vet tek...
DrTus.com                                                        15                                            ilk vet tek...
DrTus.com                                                    16                                              ilk vet tek t...
DrTus.com                                                      17                                           ilk vet tek tu...
DrTus.com                                            18                                                      ilk vet tek t...
DrTus.com                                                19                                             ilk vet tek tus po...
DrTus.com                                                      20                                                   ilk ve...
DrTus.com                                                              21                                                 ...
DrTus.com                                                      22                                            ilk vet tek t...
DrTus.com                                                23                                              ilk vet tek tus p...
DrTus.com                                                     24                                           ilk vet tek tus...
DrTus.com                                                                    25                                           ...
DrTus.com                                                    26                                            ilk vet tek tus...
DrTus.com                       27                                             ilk vet tek tus portalıA. Đkinci haberci cA...
DrTus.com                                                28                                            ilk vet tek tus por...
DrTus.com                                                        29                                              ilk vet t...
DrTus.com                                                    30                                           ilk vet tek tus ...
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Biyokimyafull ozetnot-1
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Biyokimyafull ozetnot-1

7,009

Published on

0 Comments
10 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
7,009
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
227
Comments
0
Likes
10
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Biyokimyafull ozetnot-1

  1. 1. DrTus.com 1 ilk vet tek tus portalı BĐYOKĐMYA ÖZET NOTLAR SUBSELLÜLER FRAKSĐYONLARIN ENZĐM MARKIRLARIFraksiyon Enzim Fonksiyon 5’ nükleotidaz pürin nükleotid katabolizmasıPlazma membranı Na+, K+-ATPase Membran polarizasyonu DNA polimeraz DNA replikasyonuNukleus RNA polimeraz DNA transkripsiyonu Glukoz-6-fosfataz GlukoneogenezEndoplazmik retikulum Sitokrom b5 redüktaz Yağ asiti desatürasyonu Galaktozil transferaz Protein glikozilasyonuGolgi Mannosidaz Asit fosfataz Nükleotid yıkımıLizozom β-glukronidaz Polisakkarid yıkımı Süksinat dehidrogenaz TCA siklusu Sitokrom c oksidaz Elektron transport zinciriMitokondri Oligomisin duyarlı ATPase Oksidatif fosforilasyon Glutamat dehidrogenaz Oksidatif deaminasyon Katalaz H2O2 yıkımıPeroksizom Ürat oksidaz ürat yıkımı Laktat dehidrogenaz GlikolizSitozol Glukoz-6-fosfat Dehidrogenaz Pentoz fosfat yolu PLAZMA MEMBRANI. • Zar trilaminar bir yapı gösterir.. • Membranlar asimetriktir. Bu özellik lipidlerde olduğu kadar proteinlerde de izlenir.. • Günümüzde membran yapısı “sıvı mozaik model” le açıklanmaktadır .1. Lipidler. • Hücre zarında en fazla fosfolipidler yer alır. • Fosfolipidler içinde en fazla fosfatidil kolin yer alır.. • Kolesterol genellikle membranlarda dışta içten fazladır.. • TAG’ler (enerji deposu) ve kolesterol esterleri (kolesterol depo şekli) hiçbir zaman zaryapısına girmezler.2. 2. ProteinlerProteinler 2 şekilte zara yerleşir. a) Membran yüzeyi ile gevşek bağlanan “periferal proteinler” (hemen her zaman enzim olarak görev alırlar). b) Lipid tabakaya gömülü olan ”internal proteinler”. • Zardaki taşıyıcılar, kanal sistemleri gibi fonksiyonel gruplar proteinlerden oluşur. 3. Karbonhidratlar. • Karbonhidratlar zar yapısında hemen her zaman lipidlerle veya proteinlerleTusdata Tus Kampı Özet Notları 1
  2. 2. DrTus.com 2 ilk vet tek tus portalıkompleks yapmış şekillerde yer alırlar (Protein ve lipid yapılar ise serbest formdadır).. • Çoğu negatif yüklü olan bu maddeler hücre yüzeyini negatif yaparak diğer negatif yüklücisimleri hücreden uzaklaştırır.. • Bazı hücreleri glikokaliksleri diğer hücrelerinkine tutunarak hücreleri bağlar.. • Bazı karbonhidratlar reseptör gibi davranır. • Bazılarıda immün reaksiyonlara katılırlar.. • Hücre içindeki diğer zarlar da tamamen aynı olmamakla beraber plazma membranınabenzemektedir Zar akışkanlığını etkileyen faktörler:1. 1. Yağ asidi zincir uzunluğu ile akışkanlık ters orantılıdır2. 2. Yağ asidi doymamışlık derecesi ile akışkanlık doğru orantılıdır3. 3. Kolesterol miktarı ile akışkanlık ters orantılıdır4. 4. Sıcaklık ile akışkanlık doğru orantılıdır Hücre Đçi ve Dışı Sıvı1. 1. Hücre içi sıvı (ĐCF): Total suyun 2/3’ünü oluşturur.2. 2. Hücre dışı sıvı: Bu bölüm total suyun 1/3’lük kısmını kapsar ve hücreler arası alan veplazmada yer alır. Madde Hücre dışı sıvı Hücre içi sıvı Na+ 140 mmol/l 10 mmol/l K+ 4 mmol/l 140 mmol/l Ca++ 2.5 mmol/l 0.1 mol/l Mg++ 1.5 mmol/l 30 mmol/l Cl 100 mmol/l 4 mmol/l HCO3 - 27 mmol/l 10 mmol/l PO4 3 2 mmol/l 60 mmol/l Glukoz 5.5 mmol/l 0-1 mmol/l Protein 2 g/dl 16 g/dlNUKLEUS. • Hücredeki en büyük organeldir. Hücrenin genetik materyalini (DNA ve kromatin) ve DNAreplikasyonu için gerekli olan enzimleri içerir.. • Nukleolus membranla çevrili değildir. Nukleolus RNA polimeraz, RNAaze, ATPaze gibienzimler taşır ancak DNA polimeraz içermez. Nukleolus temelde rRNA sentezini gerçekleştirmektedir. MĐTOKONDRĐ. • Eritrositlerler hariç tüm hücrelerde yüksek miktarlarda mitokondri bulunur.. • Kendi kendine bölünerek yenilenebilen tek organel mitokondridir.. • ETZ ve oksidatif fosforilasyonun enzimleri, ATP sentaz üretimi için gerekli olan enzimlerve diğer bir çok protein ve enzim iç zar kristaları üzerinde yerleşmiştir. Đç membran %75 protein ve %23lipid ve %2 karbonhidrattan oluşmuştur.Tusdata Tus Kampı Özet Notları 2
  3. 3. DrTus.com 3 ilk vet tek tus portalı. • Mitokondri iç zar yapısı insandaki en fazla protein içeren zar yapısıdır.. • Mitokondri iç zar yapısı insandaki en geçirimsiz zar yapısıdır.. • Mitokondri zarlarında en fazla bulunan fosfolipidler fosfatidil gliserol ve kardiolipindir. Đçzarda en fazla yer alan kardiolipindir.. • Đnsanda en fazla lipid içeren zar yapısı ise myelindir (%79 lipid, %18 protein, %3karbonhidrat). En fazla kolesterol ve en fazla glikolipid içeren zar yapısıda myelindir.Mitokondriyal DNA (mt DNA):. • Đnsan mitokondrisi küçük, halkasal, çift sarmal DNA molekülünden 2-10 kopya içerir.Bunlar total hücre DNA’sının %1 kadarını oluşturur.. • Zigot oluşumu sırasında mitokondrilerin tümünün ovum tarafından sağlanmasınedeniyle, mendeliyen olmayan maternal kalıtım göstermesi insan mt DNA’sının en önemliözelliğidir.. • Kuramsal olarak hasta anne bu hastalığı tüm çocuklara aktarır, fakat sadece kızlarbu hastalık için taşıyıcıdır.. • Protein sentezi mitokondri içinde gerçekleşir fakat mitokondrideki DNA azlığı nedeni ilemitokondrial proteinlerin az bir kısmı lokal olarak üretilmektedir. Mitokondriyal polipeptidlerin çoğu nükleergenlerce kodlanır.Mitokondriyal hastalıklar: Leber’in Herediter Optik Nöropatisi (LHON): Đlk tanımlanan mitokondriyal hastalıktır. Maternal kalıtımla iletilir. Genç erişkin dönemde optik sinir ölümüne bağlı olarak ani görme kaybı şeklinde ortaya çıkar. MĐTOKONDRĐYAL DNA MUTASYONLARI VE HASTALIKLARNükleotid değişimleri Klinik hastalıkHafif derecede baz değişimleri Ailesel sağırlık, Alzheimer hastalığı, Parkinson hastalığıOrta derecede nükleotid değişimleri LHON, MERRFŞiddetli nükleotid değişimleri Leigh’s sendromumt DNA problemleri Klinik hastalıkDuplikasyonlar Maternal kalıtımlı ve yetişkin başlangıçlı diabet ve sağırlık Yetişkin başlangıçlı kronik progresif eksternal oftalmopleji, Kearns-SayreDelesyonlar sendromu RĐBOZOMLARRibozomlar tek tek granüler veya poliribozomlar halinde bulunabilirler. Bir poliribozomun her bir ribozomumRNA’nın bir fibrilince tutulmaktadır. Ribozomlar protein sentezi sırasında şifreyi çözmede veyatanımada önemli roller oynarlar. Serbest sitoplazmik ribozomlar, hücre içinde kullanılacak hücre dışınaçıkmayacak sitoplazmik mitokondriyal, peroksizomal proteinler ve enzimler gibi proteinleri sentezler.GER’un üzerindeki ribozomlar hücre dışında kullanılacak zar proteinleri, fibröz proteinler gibi proteinlerisentezlerTusdata Tus Kampı Özet Notları 3
  4. 4. DrTus.com 4 ilk vet tek tus portalı ENDOPLAZMĐK RETĐKULUMGranüler endoplazmik retikulum (GER) Protein sentezi için özelleşmiş hücrelerde belirgindir. Örneğin pankreas asiner hücreleri (sindirim enzimleri), fibroblast (kollajen), plazma hücreleri (Ig). Granüler denmesinin nedeni üzerinde poliribozomlar olmasıdır. GER’un asıl fonksiyonu ürünlerini sitoplazma dışına vermek veya hücre içinde kullanmak için depolamaktır. Görevleri:. • Sentezlenen proteinlerin depolanması. • Yeni sentezlenen proteinlerin proteolizisini tayin etmek. • Glikoproteinlerin ön glikolizasyonu. • Aminoasidlerin posttranslasyonel modifikasyonu. • Çok zincirli proteinlerin birleştirilmesiDüz endoplazmik retikulum (DER) Bu tipte ribozomlar bulunmaz. Steroid sentez eden hücrelerde (renal korteks hücreleri), nötralizasyon ve detoksifikasyon yapan hücrelerde (KARACĐĞER) bolca bulunur. Görevleri:. • Lipid (Fosfolipid, triaçilgliserol) sentezi olarak sıralanabilir. • Sterol sentezi. • Membran sentezi. • Detoksifikasyon. • DER ve GER’da glukoz 6-fosfataz enzimi bulunması nedeni ile glikojenin parçalanmasınısağlarlar. GOLGĐ. • Endoplazmik retikulum ile plazma membranı arasında yer alan yassılaşmış membranlıveziküllerdir.. • Golgi kompleksi glikolizasyon, sülfatasyon, fosforilasyon ve proteinleri sınırlı basitbileşiklere ayırmada rol oynar. Böylece proteinleri membran yapılarına yerleştirir veya diğer organelleregönderir veya hücreden dışarı gönderir.. • Bundan başka paketlemeyi, konsantrasyonu ve salgı ürünlerinin birikimini başlatır. LĐZOZOM. • Sadece hayvan hücrelerinde yer alan lizozomlar çift tabakalı zarla çevrilidir.. • Eritrositler hariç tüm hücrelerde yer alır. • Nükleik asit, protein, karbonhidrat ve lipidleri parçalayan asidik ph’da etkili hidrolitikenzimleri içerirler. Lizozomlar sindirilecek maddeleri endositozla alırlar.. • Lizozomal enzimler glikoproteindir ve golgide yapılırlar. PEROKSĐZOM. • HO üreten D-aminoasit oksidaz ve ürat oksidaz gibi enzimleri içerir. 2. • HO ’yi yıkan katalaz enzimini içerir. 2Tusdata Tus Kampı Özet Notları 4
  5. 5. DrTus.com 5 ilk vet tek tus portalı. • C24 ve C26 gibi çok uzun zincirli yağ asitlerinin yıkımını yapar. • Fitanik asitin (20 karbonlu dallı zincirli yağ asidi) yıkımını gerçekleştirir. • Safra asidi sentezinde kolesterol yan zincirlerini uzaklaştırır. • Plazmalojen sentezine katılır.. • Refsum hastalığı, adrenolökodisterofi ve zelweger sendromu peroksizomal hastalıklaraörnek olarak verilebilir. 2 2 FONKSĐYONEL OLARAK HÜCRELER ARASI BAĞLANTILARTutucu bağlantılar → Zonula adherens Hemidesmosom DesmosomGeçirgen olmayan bağlantılar → Zonula okludens Đletişim sağlayan → Gap junction AMĐNOASĐTLERĐN YAPISIHer aminoasidin (Prolin hariç) α-karbon atomuna bağlı bir karboksil grubu, bir amino grubu ve farklı biryan kolu (R grubu) vardır.Sadece prolin ve hidroksiprolin iminoasit yapısındadır. Her ikiside halkasal R grubu içerirler ve primeramin grubuna ek olarak sekonder amin grubu da (imino grup adı verilir) içerirler.Glisin istisna olarak tutulacak olursa geri kalan 19 aminoasiddeki α-karbon atomu asimetrik karbonatomudur.Kapalı formülleri aynı, uzaydaki konfigürasyonları birbirinden farklı olan moleküllere izomer adı verilir. Birmolekül izomeri olabilmesi için tek bir şart vardır: “Molekülün asimetrik karbon atomu olmalıdır”.Moleküllerin asimetrik karbon atomu sayısı kadar izomeri bulunur ve 2n olarak (n = asimetrik karbonatomu sayısı) formülize edilir.Đzolösin ve treonin aminoasitlerinin 2 tane asimetrik karbonu vardır ve 4 izomeri bulunur. Glisininasimetrik karbonu bulunmaz ve izomeri yoktur. Diğer tüm aminoasidler 1’er asimetrik karbonatomu ve 2’şer izomer içerirler.Asimetrik karbon atomu olan moleküller optik olarak aktif moleküllerdir. Optik olarak aktifaminoasidler bir düzlemde titreşen polarize ışığı sağa veya sola saptırırlar. Polarize ışığı sağaçevirenler dekstrarotator (+) izomerler, sola çevirenler levorotator (-) izomerlerdir. Bunlara optikizomerler denilir. Glisinde ise α-karbon atomuna R grubu olarak ikinci bir H+ grubu bağlı olduğu içinα-karbon atomu simetriktir ve glisinde optik aktivite yoktur.α-karbonunda asimetrik merkezi olan aminoasidler birbirinin ayna görüntüsü olan D ve L formlarınıoluştururlar. Đnsan proteinlerindeki aminoasidler L aminoasidlerdir (şekerlerin ise D formları kullanılır).Bu iki forma D ve L izomer’ler veya “enantiomer”ler denir. AMĐNOASĐTLERĐN SINIFLANDIRILMALARIA. Yan zincirlerin (R kalıntılarının) iyonlaşabilme özelliklerine göre sınıfl ama: 1. Apolar (nonpolar, hidrofobik) aminoasidler: Alanin, fenilalanin, glisin, izolösin, lösin, metionin, prolin, triptofan, valin. Hemen herzaman proteinlerin merkezinde gömülü olan aminoasid Đzolösin’dir.Tusdata Tus Kampı Özet Notları 5
  6. 6. DrTus.com 6 ilk vet tek tus portalı 2. Polar (hidrofilik) aminoasidler: .a. Asidik: Aspartik asit ve glutamik asit .b. Bazik aminoasidler: Histidin, lizin ve arjinin .c. Yüksüz aminoasidler: Asparajin, glutamin, serin, sistein, tirozin, treoninB. Metabolik kaderine göre sınıfl ama: a. Saf ketojenik aminoasidler: Lösin ve lizin saf ketojenik olan aminoasitlerdir. b. Ketojenik ve glukojenik aminoasidler: Đzolösin, fenilalanin, tirozin ve triptofan c. Saf glukojenik aminoasidler: Aspartik asit, glutamik asit, asparajin, glutamin, alanin, histidin, serin, prolin, metionin, valin, glisin, treonin, arjinin ve glisinC. Nutrisyonel gereksinime göre sınıfl ama: a. Esansiyel aminoasidler: Fenilalanin, valin, triptofan, treonin, izolösin, metionin, histidin, arjinin, lösin ve lizin esaniyel olan aminoasitlerdir. b. Yarı esansiyel aminoasidler: Histidin ve arjinin yarı esansiyel olan aminoasitlerdir. Histidin yetişkinde özellikle üremili hastalarda esansiyel özellikltedir. c. Nonesansiyel aminoasidler: Alanin, aspartik asit, asparajin, serin, glisin, sistein, tirozin, glutamat, glutamin, prolin, arjinin ve histidin nonesansiyel olan aminoasitlerdir.D. Diğer özelliklerine göre aminoasitler: Kükürtlü aminoasidler: Metionin-Sistein-Sistin (Sülfür Bağlı Đki Sistein) Hidroksilli aminoasidler: Serin, tirozin, treonin tRNA’sı olmayan aminoasidler: Bu aminoasitler her zaman postranslasyonel modifikasyonla sentezlenmek zorundadır. Hidroksiprolin, hidroksilizin, γ-karboksiglutamal, metillizin örnek olarak verilebir. Diğer aminoasidlerin spesifi k tRNA’ları mevcuttur. Bu nedenle bunların protein içine girişleri direkt kontrol altındadır Desmozin bağlı aminoasid: Lizin (kollajen liflerini birarada tutar) Üre sentezinde yer alıp protein sentezine katılmayan aminoasid: Ornitin Fizyolojik pH’da en iyi tampon özelliği gösteren aminoasid: HistidinTusdata Tus Kampı Özet Notları 6
  7. 7. DrTus.com 7 ilk vet tek tus portalı Aromatik / heterosiklik aminoasidler:. • Benzen halkalı: Fenilalanin, tirozin. • Đmidazol halkalı: Histidin. • Đndol halkalı: Triptofan. • Pirol halkalı: Prolin, hidroksiprolin (iminoasitler) Glisin:. • En küçük aminoasiddir.. • Asimetrik karbon atomu içermediği için optik aktivite göstermeyen tek α-aminoasidglisindir.. • Küçük R grubu nedeniyle peptid zincirinde özellikle sıkışık alanlarda bolca bulunur. Valin, lösin, izolösin:. • Geniş hacim kaplayan R grupları nedeniyle de suda çözünen globüler proteinlerin içkısmında bulunma eğilimindedirler. Bu Hidrofobik aminoasid kalıntıları da peptidin üç boyutlu yapısınınstabilizasyonunu sağlar.. • Izolösinin 2.bir asimetrik merkezi olduğu için 4 tane izomeri vardır. Fenilalanin:. • Fenilalanin, tirozin ve triptofan aromatik R grupları içeren α-aminoasidlerdir ve sadece buüç aminoasid UV ışığı (280 nm) absorbe eder.. • 280 nm’de en fazla absorbansı da triptofan aminoasidi vermektedir. Triptofan:. • Đndol halkası içeren esansiyel aminoasittir.. • Vücutta seratonin, melatonin ve nikotinamidin öncülü olarak rol oynar. Metionin:. • Metionin epinefrin, kreatinin ve melatonin benzeri maddelerin sentezi için gerekli olantransmetilasyon reaksiyonlarında metil grubu vericisi olarak rol oynar.. • Vücutta bulunan sülfür taşıyan maddelerin hemen hemen tümü metionindensentezlenmektedir.Prolin:. • Protein yapılarından α-heliksi durduran aminoasittir.. • Kollajende yer alan prolil kalıntılarıda hidroksillenerek hidroksiprolini oluşturur.Aspartik asit • Aspartik asit suda çözünen proteinlerin su ile etkileşen kısmında yer alma eğilimindedir ve protein katlanmasının stablizasyonuna katkıda bulunur.Glutamik asit • Bazı proteinlerde glutamikasidin γ-karbonu ek bir karboksil grubu içerir. γ-karboksiglutamik asit ++ kalıntıları (Gla) iki negatif yük taşır ve Ca ile çok sıkı olarak bağlanır.Lizin. • Lizil kalıntılarının ε-NH2 (amino) grubu biotin, lipoik asit ve retinale kovalent olarakTusdata Tus Kampı Özet Notları 7
  8. 8. DrTus.com 8 ilk vet tek tus portalıbağlanır ve görme pigmentinin yapısal bileşenidir.. • Elastinde desmosin ve izodesmosin türü çapraz bağlanmalara katılır. Ayrıca lizilin R-grupları fibrin oluşumunda çapraz bağlanmalara katılır ve kanın pıhtılaşması için gereklidir.Histidin. • Histidin yetişkinde nonesansiyel, infant ve üremili hastalarda esansiyeldir.. • Histidinde bulunan imidazolyum-imidazol çifti eritrosit (hemoglobinin yapısnda yer alır) gibibazı hücrelerde asit-baz regülasyonunda major rolü oynar.. • Histidinin gevşek bağ doku, kan damarları çevresindeki mast hücrelerinde ve kandabazofillerde dekarboksilasyon reaksiyonuna uğraması ile histamin oluşur. Histidin enzimlerin aktifmerkezlerinde bolca bulunur.Arjinin:. • En bazik aminoasiddir.. • Kreatinin sentezi için gereklidir ve üre siklusuna katılır.Serin. • Bazı enzimlerin aktif merkezleri serin hidroksil gruplari içerir.. • Bazı hormonların etkisi ile enzimlerde (proteinlerde) yer alan bazı serin kalıntılarınınfosforilasyonu ve defosforilasyonu metabolizmanın düzenlenmesinde major rol oynar.. • Serin proteaz adı verilen bir grup proteolitik enzimin aktif merkezinde yer alır ve buenzimlerin aktivite göstermesi için önemlidir.Sistein. • Sülfidril (-SH) grupları içerir. Serbest –SH grupları çeşitli enzimlerin ve yapısal proteinlerin +2 +2fonksiyonu için gereklidir. Pb ve Hg benzeri ağır metal iyonları -SH grupları ile etkileşerek bu proteinlerive enzimleri inaktive eder.. • Sistein aminoasidinin yan zincirleri reaktif oksijen ürünleri ile reaksiyona girer ve yokedilmesinde önemlidir.. • Đki sisteinin –SH grupları disülfid bağı ile bir araya gelerek sistin’i oluşturur. Tirozin • Bazı proteinlerde tirozine ait OH grupları sülfatlanabilir (örnek gastrin ve kolesistokinin) veya tirozin spesifi k protein kinazlarla fosforile edilebilir. Fosforilasyon yolu ile bazı enzimlerin aktivasyonu veya inhibisyonu sağlanabilir. Asparajin • N-bağlı glikoproteinlerde karbonhidrat yan zincir asparajinin amid grubuna bağlıdır. Glutamin • Glutaminin içerdiği amonyaktan oluşan γ-amido nitrojen, pürin ve pirimidin sentezinde kullanılır, KC’de üreye çevrilir ve böbrek tübüler epitelial hücrelerinde serbest amonyak olarak atılır. Aminoasit örnekleri Proteinlerin yapısında bulunmayan fakat memeli metabolizmasında önemli görevleri olan α-Tusdata Tus Kampı Özet Notları 8
  9. 9. DrTus.com 9 ilk vet tek tus portalı aminoasid örnekleri: Homosistein: Metionin sentezinde bir ara madde Sitrülin, argininosüksinik asit, ornitin: Üre biyosentezinde yer alırlar. Önemli fonksiyonları olan standart dışı aminoasidler: 4-hidroksiprolin, 4-hidroksilizin: Kollajen gibi fibröz proteinlerin yapısında yer alır. 4-metil lizin, 6-N-metillizin: Myozinin yapısında yer alır. γ-karboksiglutamat: ++ Protrombinin yapısında ve fonksiyonu gereği Ca ile bağlanan diğer proteinlerin yapısında yer alır. Selenosistein: Proteinlerin yapısında seyrek olarak izlenen ve kendine ait tRNA’sı olan, posttranslasyonel modifi kasyonla üretilmeyen bir aminoasiddir. Selenyum taşır ve serin aminoasidinden türetilir. 3-Metil histidin : Myofibriler proteinler olan aktin ve miyozinin hücre içi yıkımı ile oluşur ve idrarla atılırlar. ε-N-metillizin: Karnitin sentezinde yer alır. Desmozin: 4 lizin rezüdüvünden oluşur ve elastinin yapısında yer alır. Đzodesmozin: Lizinlerden oluşur ve elastinin yapısında yer alır. β-alanin: Koenzim A ve pantotenik asitin yapısında yer alır Taurin: Safrada safra asitlerinin konjugasyonunda kullanılır γ-aminobütirat (GABA): Beyin dokuda glutamattan oluşan inhibitör etkili nörotransmitterdir.Aminoasidlein asit, baz ve tampon özellikleri Aminoasidler ortama göre asit veya baz olarak davranabilirler. Bu tip çift özellikli hem asit hemde baz gibi davranan moleküllere amfoterik moleküller (amfolitler) adı verilir. Fizyolojik pH’da en güçlü tampon özelliği olan Histidin aminoasitidir (çünkü pK değeri fizyolojik pH’a yakındır).Tusdata Tus Kampı Özet Notları 9
  10. 10. DrTus.com 10 ilk vet tek tus portalı Aminoasilerin net yük taşımadıkları pH’a izoelektrik pH (pI) denilir. Bu noktada aminoasidler zwitterion (izoelektrik form) şeklindedir. Bu durumda aminoasid hem + yüke, hemde – yüke sahiptir. Fakat net yükleri 0 (sıfır)’dır. PROTEĐNLERĐN YAPISIPROTEĐNLERĐN PRĐMER YAPISI Bir proteinde aminoasidlerin dizilişine o proteinin primer yapısı denilir. Peptid bağları:. • Peptid bağı bir aminoasidin α-amino grubu ile ikinci aminoasidin α-karboksil grubuarasında 1 mol su çıkması ile oluşur.. • Peptid bağları amid bağlarıdır.. • Peptid bağları kovalent bağlardır.. • Peptid bağı kısmi çift bağ özelliğine sahiptir.. • Peptid bağı genel olarak trans bir bağdır. EDMAN ayıracı: Olarak bilinen fenilizotiyosiyanat hafif alkali şartlarda amino terminal kalıntısını işaretlemek için kullanılır. Diğer N-terminal işaretleyiciler Sanger reaktifi 1-floro-2,4-dinitrobenzen ve dansil kloriddir.PROTEĐNLERĐN SEKONDER YAPISI Proteinlerde peptid bağları ve aminoasidlerin R gruplarının büyüklüğü olası ikinci konformasyonların sayısını kısıtlar. α-HELĐKS: α-sarmal bir polipeptid zincirinin en düşük enerjili ve en kararlı şekli olduğu için spontan oluşur. Doğada en sık rastalanan polipeptid heliksidir. +. • α-sarmalın kararlılığı temel olarak H bağlarının azami sayıda kurulması ile olur. Van derWaals bağları da bu kararlı oluşa ek destek verir.. • Hidrojen bağı, 1 peptid bağının karbonil grubunun oksijeni ile 4 kalıntı yukarıdaki amidgrubunun hidrojeni arasında yer alır.. • Bir α-heliksin her dönüşünde 3,6 aminoasid bulunur.. • α heliks genelde sağ el dönüşüne sahiptir.. • α-helikse katılan aminoasidlerin yan zincirleri dışa gelecek şekilde yerleşir. α-Heliksi bozan aminoasidler: • Prolin, hidroksiprolin (iminoasit) α-helikse uymayan katlanmalar yaparak α-heliksi durdurur. Yani prolin ve hidroksiprolin α-heliksde hiç bulunmayan aminoasitlerdir. β tabaka: Tüm peptid bağı parçalarının hidrojen bağına katıldığı başka bir sekonder yapı şeklidir. β- tabakaları yüzeyleri kırmalı görünümdedir.. • α-heliksin aksine β-tabakalarda hemen her zaman tamamen açılmış 2 veya daha fazlapolipeptid zinciri veya polipeptid parçası yer alır.. • β-tabakalarda hidrojen bağları polipeptid omurgaya diktir.Tusdata Tus Kampı Özet Notları 10
  11. 11. DrTus.com 11 ilk vet tek tus portalı. • Bir β-tabaka birbirine paralel (β zincirin tüm N uçları birarada) veya antiparalel (β zincirin N-terminal ve C-terminal uçları aynı yönde) olarak düzenlenmiş iki veya daha çok polipeptid zinciri veyapolipeptid parçasından oluşabilir. Bir β-tabaka tek bir polipeptid zincirinin birbiri üzerinde katlanması ile deoluşabilir.. • Globüler proteinlerde polipeptid boyunca izlenirse β-tabakalar herzaman sağ el kıvrımınave dönüşüne sahiptir.. • β-kırmalı tabakalar bir çok globüler proteinde merkezi oluşturur.PROTEĐNLERĐN TERSĐYER YAPISI Bir polipeptid zincirinin primer yapısı onun tersiyer yapısını da belirler. Tersiyer yapı:. • Sekonder yapı hidrojen bağları ile karakterize iken, tersiyer yapı çeşitli bölgelerdeki çeşitlibağlarla oluşur.. • Globüler proteinlerin sulu çözeltilerinde atomlar moleküllerin merkezinde yüksekkonsantrasyonda olacak şekilde yoğunlaşır.. • Hidrofobik yan zincirler içte, hidrofilik olanlar dışta yer alır.. • Hidrofobik etkileşimler tersiyer yapının oluşumunda en önemli güçtür.. • Tersiyer yapının bozulması için hidrojen bağlarının koparılması gerekir. Tersiyer yapıyı stabilize eden etkiler: Disülfid bağları ve tüm zayıf bağlar Şaperonlar:. • Bazıları katlanmış proteinin, katlanmasını bozacak uyarılarla beraber aktiflenir (örnekyüksek sıcaklık veya kimyasal maddeler).. • Bazıları katlanmamış veya agrege olmuş proteine bağlanarak katlanmayı kolaylaştırır.. • Şaperonlar ATPaz etkinliği taşır ve protein-şaperon etkileşimi ATP gerektirir.. • Sitoplazma, mitokondri ve endoplazmik retikulum gibi çeşitli hücresel bölümlerde yeralırlar.. • Kalneksin ve kalretikülin şaperonlara örnek olarak verilebilir. Kalneksin ER zarınayerleşiktir ve MHC antijenlerinin, glikoproteinlerin ve bazı plazma proteinlerinin katlanmasında önemlidir.. • Protein katlanmasında önemli olan iki enzim “protein disülfid izomeraz” ve “peptidil prolilizomeraz”dır.. • Proteinlerin 2. ve 3. yapılarını saptamada X–ray kristallografi ve Manyetik rezonansspektroskopi kullanılır. PROTEĐNLERĐN KUARTERNER YAPISI Bir kısım protein tek polipeptid zincirinden meydana gelir. Bunlar monomerik proteinlerdir. Bir çoğu da yapısal olarak benzer veya tamamen ilgisiz bir veya daha fazla polipeptid zincirinden meydana gelir. Bu zincirlerin düzenlenmesine proteinlerin kuarterner yapısı adı verilir. Subüniteler hemoglobinde olduğu gibi nonkovalent etkileşimlerle (hidrofobik, hidrojen ve iyonik bağlar gibi) bir araya gelir. Proteinlerin denatürasyonu:. • Proteinlerin primer yapılarının bozulmasına hidroliz, sekonder, tersiyer vekuarterner yapılarının bozulmasına denatürasyon denir.. • Denatürasyon ortam uygunsa, hatta ortamda protein disülfi d izpmeraz ve şaperonlargibikatlanmayı kolaylaştırıcı madde varsa reversible olabilir. Ama hidroliz asla geri dönmez.Tusdata Tus Kampı Özet Notları 11
  12. 12. DrTus.com 12 ilk vet tek tus portalı GLOBÜLER VE FĐBRÖZ PROTEĐNLERGLOBÜLER HEMOPROTEĐNLER Hem Oluşumu: ĐNSANDA YER ALAN BAZI HEMOPROTEĐNLER Protein Đşlevi Hemoglobin Oksijen taşınımı Myoglobin Kasda oksijen depolanması Sitokrom c Elektron taşıma zinciri Sitokrom P450 Đlaç ve toxin metabolizması Katalaz Hidrojen peroksit yıkımı Triptofan pirolaz Triptofan oksidasyonuHem biyosentezinin yapıldığı başlıca yerler karaciğer (özellikle sitokrom P450 sentezlenen hücreler)ve Hb sentezinin de aktif olduğu KĐ’deki eritrosit üreten hücrelerdir.Porfirin sentezinde başlangıç aşaması ve son üç aşama mitokondride, ara aşamalar ise sitozoldegerçekleşir (olgun eritrositler mitokondrileri olmadığı için hem üretemezler).δ-Aminolevülinik asit sentezi (ALA)Porfirin moleküllerinin tüm C ve N atomları 2 yapı taşından gelir: Glisin (aminoasid) ve SüksinilKoA (sitrik asit döngüsünde bir ara madde).Glisin ve süksinil KoA ALA sentazın katalizlediği bir reaksiyonla ALA oluşturmak üzere bir araya gelir.Bu reaksiyon koenzim olarak PĐRĐDOKSAL FOSFATA gereksinim gösterir ve porfirin sentezinde hızkısıtlayıcı basamaktır.ALA sentazın karaciğerde bulunan formuna ALA sentaz-1, eritrositlerdeki formuna ALA sentaz-2 adıverilir. ALA sentaz-2 ilaçlardan etkilenmez ve hem tarafından negatif feed back inhibisyonladüzenlenmez. ++ALA oluştuktan sonra 2 molekül ALA, δ-aminolevülinik asit dehidraz (Zn ) etkisi ile porfobilinojenioluşturur. Bu reaksiyon sitoplazmada gerçekleşir. Bu reaksiyon ağır metal iyonlarının yaptığıinhibisyona çok duyarlıdır. Bu inhibisyon kurşun zehirlenmesinde ortaya çıkar ve anemi ve ALAartışından sorumludur.Fe’in protoporfirin IX’a katılımı spontan olur fakat hız ferroşelataz (heme sentaz) enzimi ile bir miktarartırılabilir. Bu reaksiyon mitokondride gerçekleşir. Bu enzimde kurşun ile inhibe olur.Methemoglobin (metHb) Oluşumu: +3 Myoglobin ve hemoglobinin hem kısmının ferrik (Fe ) hale oksidasyonu sırası ile metmiyoglobin ve methemoglobin oluşturur. Bu okside proteinler oksijen bağlayamaz. Hb demirinin bu anormal oksidasyonu eritrositlerde var olan NADH-Sitokrom b redüktaz enzimi ile düzeltilir. 5Myoglobin:Tusdata Tus Kampı Özet Notları 12
  13. 13. DrTus.com 13 ilk vet tek tus portalı. • Kalp ve iskelet kasında bulunan hemoproteindir.. • Hem O deposu hem de kas içi O taşıyıcısıdır. Taşımadan çok esas görevi depo görevidir. 2 2Hemoglobin:. • En çok RBC’lerde bulunur. RBC’lerde sitozolde erimiş olarak yer alır. Yaklaşık olaraksitozolik ağırlığın %34’ünü oluşturur. Oldukça yüksek konsantrasyondadır. .• Myoglobin Hb quarterner yapıyı gösteren 4 polipeptid zincirinden meydana gelen tetramerikmoleküldür. • Hb O ’i AC’lerden dokuya, O ’yi ve protonu dokulardan AC’e taşıyabilir. 2 2. • Ayrıca Hb’nin oksijen bağlama kapasitesi allosterik efektörlerin bağlanması ile düzenlenir.. • Hb’nin deoksi formuna O “T” veya taut (gergin) form denir. T formu Hb’nin oksijene 2ilgisi düşük olan formudur. Hb’ne O bağlanması “R” veya relaks formu denen yapı ortaya çıkar. R 2formu Hb’nin oksijene ilgisinin yüksek olduğu formdur.Oksijen disosiasyon eğrisi: Myoglobinin oksijen disosiasyon eğrisi HĐPERBOLĐK şekillidir. Bu myoglobinin 1 oksijen molekülünü geri dönüşümlü olarak bağladığını gösterir. Hb’nin oksijen disosiasyon eğrisi subünitelerin oksijen bağlamak için yardımlaştıklarını gösteren SĐGMOĐDAL şekildedir. O ’nin Hb’nin 4 sub ünitesi tarafından kooperatif bağlanması demek, bir hem 2 grubuna oksijen bağlanmasını takiben geri kalan hem gruplarının oksijen bağlamasının kolaylaşması demektir.CO bağlanması: CO bir veya daha fazla hem bölgesine bağlanınca Hb R forma kayarak geri kalan bölgelerin oksijene yüksek ilgi ile bağlanmasını sağlar. CO molekülü Hb’nin oksijen taşımasını bozmadan, taşıdığı oksijeni dokuda serbestleştirmesini engellemektedir.Allosterik etkiler: Hb’nin O ’yi geri dönüşümlü bağlama kapasitesi ortamın pH’ı ve ortamdaki 2,3-bifosfogliserat ve CO 2 tarafından etkilenir. Bunlara allosterik efektörler denilir. Çünkü bunlar Hb molekülünde 2 oksijenin bağlandığı yer dışında bir bölgeyle etkileşerek, hem gruplarının oksijen bağlamasını etkilemektedirler.BOHR etkisi: Dokuda oluşan CO dokudan 3 yolla uzaklaştırılabilir: A)Çözünmüş CO (dissolved 2 karbondioksit): Kanda çok düşük mikatlarda çözünmüş CO 2 2 bulunur. B)Dokularda oluşan CO ’nin küçük bir kısmı Hb’nin α-amino gruplarına bağlanarak karbomat olarak 2 taşınır. Venöz kandaki CO’in %15’i karbomat halindedir. 2 CO’nin bağlanması Hb’nin α ve β üniteleri arasında tuz köprüleri oluşumunu sağlar. Bu 2 değişiklik Hb’ninT (taut) veya deoksi formunu stabilize ederek oksijene olan ilgisini azaltır. CO ve oksijen Hb molekülünün farklı yerlerine bağlanırlar. 2 C)Metabolizma sırasında oluşan CO ’nin büyük kısmıysa su ile birleşerek karbonik anhidraz enzimi ile 2 karbonik aside çevrilir. Bu da 1 proton kaybederek bikarbonat haline gelir. Oluşan bikarbonatTusdata Tus Kampı Özet Notları 13
  14. 14. DrTus.com 14 ilk vet tek tus portalı dokuların en önemli tampon sistemi olan bikarbonat tampon sisteminde kullanılır. Ama bu + + reaksiyonla bikarbonatla beraber oluşan H iyonları bir şekilde dokudan uzaklaştırılmalıdır. H iyonları Hb molekülü için allosterik bir modülatördür.. Oksijen demir atomuna bağlanırken, hidrojen spesifik histidin yan zincirlerine bağlanır ve Hb’nin taşıt formunun oluşumunu sağlar. Böylece Hb’nin oksijene olan ilgisi azalır.2,3-Bifosfogliseratı (2,3BPG) etkisi:. • RBC’de en fazla bulunan organik bileşiktir.. • 2,3 bifosfogliserat oluşumunda ve ortadan kaldırılmasında iki enzim işlev görür.Bifosfogliserad mutaz ve 2,3 bifosfogliserad fosfataz. Bifosfogliserat mutaz enzimi, 3-fosfogliserad artışı ileaktive olmaktadır.. • 2,3-BPG hemoglobin tetramerine, hemoglobinin dört alt birimi tarafından oluşturulanmerkez boşluğundan bağlanır.. • 2,3-BPG deoksiHb’ne bağlanıp oksiHb’ne bağlanmayarak Hb’nin oksijene olan ilgisiniazaltır. Bu bağlanma ile deoksiHb’nin taut formu stabilize edilir. + +. • H ve 2,3-BPG’ın etkileri birbirine paraleldir. Ancak H etkisi çok hızlı olarak izlenirken, 2,3bifosfogliseratın etkisi ise daha uzun zamanda ortaya çıkmaktadır.. • Fetal hemoglobin olan HbF 2,3 bifosfogliserat düzenlenmesine sahip değildir. 2,3 BPG’I artıran nedenler. • Anemi. • Eğer glikolizde PK gibi daha distalde bir enzim defekti varsa 2,3 bifosfoglserat miktarıartar, Hb’nin oksijene olan ilgisi azalır fakat Hb hala oksijen transport edebilir. Eğer daha proksimalde bireksiklik varsa 2,3 bifosfogliserad eksiklği ortaya çıkar ve hastalar bu eksikliği kompanse etmek için RBCsayısını artırırlar.. • Üremi. • Siroz. • Hipoksi nedenleri, obstruktif AC hastalıkları, konjenital siyanotik kalp hastalıkları, şiddetliegzersiz, yüksek irtifalar gibi. • Akut lösemi. • Hipertiroidi (tiroksin), androjenler.. • Kistik fibrozis. • Kronik böbrek yetmezliği (anemi). • CO zehirlenmesi. • Sigara içimi 2,3 BPG’I azaltan nedenler. • Polistemi. • Heksokinaz, fosfofruktokinaz eksikliği. • 2,3-difosfogliseromutaz eksikliği. • Hızlı glikoz infüzyonları ve diabetik ketoasidozun insülinle tedavisi sırasında 2,3-BPGdüzeyleri azalır.. • Asidoz (asidoz sırasında eritrositlerde glikolitik yol inhibe olur ve 2,3-BPG üretimi durur).. • Depo kanları: PO = 95 mmHg olduğu zaman Hb ful olarak oksijenle satüre haldedir. Bu oksijen 2 derecerlinde satürasyon derecesi pH, ısı, organik fosfor konsantrasyonundan bağımsızdır. Akciğerlerde Hb’den CO ve protonların boşalıp tekrar oksijen 2 bağlanmasına “handane etkisi” denilir. Hb Tipleri:Tusdata Tus Kampı Özet Notları 14
  15. 15. DrTus.com 15 ilk vet tek tus portalı Konsepsiyondan sonra bir kaç haftada embriyonik kesede embriyonik Hb olan Hb Gover 1 (ζ ε ) sentezlenir. Birkaç hafta içinde de fetal KC HbF sentezlemeye başlar. Daha 2 2 sonra gelişmekte olan kemik iliğin’de (KĐ) önce HbF daha sonra HbA sentezlenmeye başlar. HbA: Sentezi yaklaşık olarak 8. Gebelik haftasında başlar ve giderek HbF’in yerini alır HbA doğumdan yaklaşık 12 hafta sonra dolaşımda saptanır. 2 HbA bir heksozun nonenzimatik ve kovalent olarak eklenmesi ile modifi ye olabilir. HbA 1c glikolize Hb’lerin ensık formudur (β zincirinin N-terminal valin grubuna bağlanır). Hb tipi Formül Total Hb %’si HbA α2β2 %90 HbF α2γ2 <%2 HbA2 α2δ2 %2-5 HbA1c α2β2-glukoz %3-9FĐBRÖZ PROTEĐNLER Fibröz proteinler, belirli aminoasidlerin düzenli sekonder yapısal elemanlar halinde birleşmesi ile oluşan, kendine özgü fakat nisbeten basit yapıları olan proteinlerdir. Bunlar belirli mekanik ve yapısal özellikler gösterirler. Fibröz proteinlerin boy/en oranı 10’dan büyüktür. Kollajen:. • Sert ve çözünmez bir protein ailesinden gelmektedir ve vücutta en fazla bulunanproteindir Fibroblast, osteoblast, kondroblast ve odontoblastlardan sentezlenmektedir.. • Kollajen α-zincirleri adı verilen ve α-heliks yapısından biraz farklı olan helikslerden meydanagelir.. • α-zincirlerinin hepsi 1000 aminoasid içerir.. • α-zincirler (Gly-X-Y) şeklinde ifade edilebilecek bir polipeptiddir. α-zincirlerinin yapısı 333Gly-X-prolin veya Gly-X-OH prolin şeklinde de gösterilmektedir.. • Sonuç olarak kollajende %35 glisin, %21 prolin, hidroksiprolin, %11 alanin yeralmaktadır.. • Tropokollajen yapısında α-zincirleri zincirler arası H bağları ve Lizin-Lizin bağları ile birarada tutulur. Kollajen tipleri:. • Tip 1 kollajen: Kemik, deri, tendon, fasya, kan damarı, kornea, skar dokusu, kalpkapakları uterus ve barsak dokusunda bolca bulunur.. • Tip 2 kollajen: Kıkırdak, nukleus pulpozus, notokord, corpus vitreus’da bulunur.. • Tip 3 kollajen: Kan damarı, fetal cilt’te bulunur.. • Tip 4 kollajen: Bazal membran, böbrek glomerüller, lens kapsülü ve descementmembranda yer alır. Yüksek OH lizin ve karbonhidrat içeriği vardır.Tusdata Tus Kampı Özet Notları 15
  16. 16. DrTus.com 16 ilk vet tek tus portalı. • Tip 5 kollajen: Düz kas ve mezenkimal hücrelerde bolca bulunur.. • Kollajenaz: Kollajeni yıkan enzimdir. Gazlı gangren etkeni Klostridyum histoliticumtarafından üretilir. Yetişkin insanda kollajenaz aktivitesi önemsiz düzeylerdedir. Kemik yapım markırları:. • Osteokalsin: kemikte en fazla bulunan nonkollajen protein. • Kemik ALP Kemik yıkım markırları:. • idrar Ca. • idrar ACP. • idrar OH prolin. • idrar OH lizin: Glikozil OH lizin, glukozil-galaktozil OH lizin sadece matür kollajende yeralırlar.. • N-terminal telopeptid (Ntx) (idrar). • C-terminal telopeptid (Crosslaps) (idrar-serum)Kollajen metabolizması hastalıkları: Ehler Danlos sendromu:. • Tip VI’de göz rüptürü, anormal eklem hareketliliği ve kifoskolyoz olabilir.. • Tip VIIc’de Prokollajen N-proteinaz eksikliği vardır. Kendini aşırı eklem hareketliliği veyumuşak deri ile gösterir.. • Tip IV ve III’de arter ve barsakta spontan yırtılmalar oluşur. En ağır tip tip IV’dür ve lizilhidroksilaz eksikliği bulunmaktadır. Osteogonozis imperfecta:. • Kemik kitlesinde jeneralize azalma (osteopeni) ile karakterize bir hastalıktır.. • Çoğu hastada Tip 1 prokollajeni kodlayan 2 genden birinde hata vardır. Marfan sendromu:. • Kollajende çapraz bağlanma bozuktur.. • Hastalarda 15. Kromozomda mutasyonlar izlenir 15. Kromozom glikoprotein yapılı“fibrillin”I kodlar. Atipik marfan sendromlu bir kaç hastada Prokollajenin α2 geninde mutasyonsaptanmıştır. Menkes Sendromu:. • X’e bağlı olarak kalıtılan bir bakır metabolziması bozukluğudur. Sadece erkeklerde ortayaçıkar.. • Temel problem bakır bağımlı P-tipi ATPaz’ı kodlayan gende problem olmasıdır. Buenzim bakırın hücrelerden çıkışını yönetmektedir.. • Lizin oksidaz eksiktir. Alport sendromu: • Böbrek glomerülünün BM’nını yapan tip IV kollajen bozuktur. Epidermolizis bülloza: • Hastalarda tip VII kollajende bozukluk vardır. Bu kollajen bazal laminayı dermisdeki kollajen fiberlerine bağlayan küçük fiberler oluşturur.Tusdata Tus Kampı Özet Notları 16
  17. 17. DrTus.com 17 ilk vet tek tus portalıELASTĐN. • Akciğer ve geniş damar duvarlarında yer alır.. • Elastin başlıca glisin, alanin ve valin gibi küçük nonpolar aminoasidlerden meydana gelir.Ayrıca prolin ve lizin açısından da zengindir.. • Yapısında %30 glisin, %23 alanin, %13 valin, %10 prolin ve hidroksiprolin yer alır.. • 3 Boyutlu ağ yapı olarak inşa edilmiştir. Çapraz bağlar lizin içerir. Örneğin 4 lizin yanzinciri kovalent olarak birleşerek desmosin çapraz bağı meydana getirir. Yapısında desmosin,izodesmosin ve aldimin çapraz bağları vardır.. • Elastine uzayıp kısalabilme imkanını desmosin ve izodesmosin verir. α-Keratinler. • Saç, tırnak ve dış epidermal tabakada bulunur.. • Saç α keratini tamamen α helikslerden meydana gelmektedir.. • Sisteinden zengindir. Yapılarında bolca disülfid bağı izlenir. Yapısal sertliğini verenyapısında bol miktarda bulunan disülfid bağlarıdır.. • Keratinler tamamen nonpolar aminoasidlerden oluşurlar. KOLLAJEN VE ELASTĐN ARASINDAKĐ FARKLARKollajen ElastinBir çok farklı genetik tipte Tek genetik tipte Üçlü sarmal yok, rastgele zemberek konformasyonuÜçlü sarmal (gerilmeye izin verir)Gly-X-Y yineleyen çatı Gly-X-Y yineleyen çatı yokHidroksilizin var Hidroksilizin yokKarbonhidrat içerir Karbonhidrat yokMolekül içi aldol çapraz bağları Molekül içi desmozin çapraz bağlarıSentez sırasında uzatma peptidleri var Sentez sırasında uzatma peptidleri yokSĐSTEMĐK ĐSĐM1. 1. Oksidoredüktazlar:Oksidasyon redüksiyon tepkimelerini katalizlerler (LDH).2. 2. Transferazlar:C, N veya P taşıyan grupların transferlerini yaparlar (serin hidroksimetiltransferaz)3. 3. Hidrolazlar: Bağları su sokarak yıkmayı katalizler (Üreaz).4. 4. Liyazlar: C-C, C-S ve belli C-N bağlarının yıkımını katalizlerler (pirüvat dekarboksilaz).5. 5. Đzomerazlar: Optik veya geometrik izomerlerin birbirine dönüşümünü katalizlerler (metilmalonil KoA mutaz).6. 6. Ligazlar: Yüksek enerjili fosfatların hidrolizi ile birlikte yürüyen karbon ve O, S, N arası bağoluşumunu katalizlerler (pirüvat karboksilaz).. • Enzim nedir? Bir kimyasal reaksiyonun hızını artıran ve katalizledikleri reaksiyonsırasında tüketilmeyen protein katalizörleridir.. • Enzimler protein yapılıdır. Primer-sekonder-tersiyer ve nadiren quarterner yapı gösterirler.. • Bazı RNA tipleri özellikle fosfodiester bağının yıkımı ve sentezi sırasında enzimler gibidavranabilirler. Böyle katalitik aktiviteye sahip RNA’lara Ribozim denir.Tusdata Tus Kampı Özet Notları 17
  18. 18. DrTus.com 18 ilk vet tek tus portalı. • Aktif bölge: Substrat enzimin aktif bölgesine bağlanır. Enzimlerin aktif bölgesinde yeralan aminoasidler: genellikle lizin-histidin-sistein-serin-tirozin’dir. Aktif bölgedeki elektrofilik (elektron +2 +2 +3 3+alıcısı) gruplar ise Mg -Mn -Fe gibi metaller ve NH gruplarıdır.. • Substrat ile enzim arasında kovalent bağlar bulunmaz. H bağları, hidrofobik bağlar, iyonikve Van der Waals bağları enzimle substrat arasındaki nonkovalent bağlardır.. • Enzimler bir veya bir kaç substrat ile etkileşir fakat sadece tek tip kimyasal reaksiyonukatalizlerler. • Enzimler optik özgüllük gösterirler. • Kofaktör: Bazı enzimler, enzimatik reaksiyon için gerekli olan bir nonprotein kofaktörlebirleşirler. Sıklıkla karşılaşılan kofaktörler arasında metal iyonları (Zn, Fe..) ve koenzim olarak bilinengenellikle vitamin türevi olan (NAD,FAD,KoA..) organik moleküller yer alır. Koenzim ve kofaktör yapılarıenzimlerine nonkovalent güçlerle bağlanırlar.. • Haloenzim: Koenzim + Enzim. • Apoenzim: Haloenzimin protein kısmı (enzimin protein yapısında olan ve aktive olmasıiçin koenzime gereksinim gösteren inaktif kısmıdır).. • Prostetik grup: Yani eğer koenzim enzimine kovalent bağlarla bağlanırsa prostetik grupadı verirlir. Örneğin biotin karboksilaz enzimlerine kovalent olarak yani prostetik grup olarak bağlanır.. • Zimojen: Sentez edildiklerinde aktif olmayıp, fonksiyon görecekleri yere gidince aktif halegeçen enzimlere denir.. • Đzoenzimler: Bir enzimin farklı hücrelerde ve farklı subsellüler bölümlerde yer alan veaynı reaksiyonu katalizleyen farklı fiziksel tiplerini tanımlar. Izoenzimler birbiriyle yakından ilişkili genlerinürünüdür. Koenzime gereksinim gösteren enzim grupları (reaksiyonlar). 1. Oksidoredüktazlar (oksidoredüksiyon),. 2. Transferazlar (grup transferi),. 3. Đzomerazlar (izomerizasyon),. 4. Ligazlar (kovalemt bağların oluştuğu reaksiyonlardır) (IUB sınıf I, II, V, VI).ENZĐM KOFAKATÖRLERĐ OLARAK ĐŞLEV GÖREN ĐNORGANĐK ELEMENTLERSitokrom oksidaz, tirozinaz, lizil oksidaz, serüloplazmin, dopamin-β-hid- Cu+2roksilaz, monoamin oksidazSitokrom oksidaz, katalaz, peroksidaz Fe+2 veya Fe+3Pirüvat kinaz K+Heksokinaz, glukoz-6-fosfataz, pirüvat Kinaz, alkalen fosfataz, kreatin kinaz, fosfofrukto- Mg+2kinaz, enolazArginaz, ribonükleotid redüktaz, pirüvat karbokslaz Mn+2Dinitrogenaz, ksantin oksidaz, sülifid oksidaz, aldehit oksidaz MoÜreaz Ni+2Glutatyon peroksidaz, thioredoksin redüktaz, 51-deiyodinaz SeKarbonik anhidraz, alkol dehidrogenaz, karboksipeptidaz A,B, DNA polimeraz Zn+2Amilaz, lipaz, lesitinaz Ca+2Süperoksid dismutaz (SOD) mitokondriyal izoenzim Mn+2Süperoksid dismutaz (SOD) sitoplazmik izoenzim Cu+2 ve Zn+2 ENZĐMLER NASIL ÇALIŞIRTusdata Tus Kampı Özet Notları 18
  19. 19. DrTus.com 19 ilk vet tek tus portalıEnzimler reaksiyonun hızını artırırlar, dengeye ulaşacak süreyi azaltırlar, fakat denge sabiti vedenge yönünü etkilemezler.Bir enzim daha düşük bir serbest aktivasyon enerjisi olan alternatif bir reaksiyon yolu sağlayarak birreaksiyonun daha hızlı yürümesini sağlayabilir. REAKSĐYON HIZINI ETKĐLEYEN FAKTÖRLER 1. Substrat konsantrasyonu: Bir Reaksiyonun Hızı (v): Birim zamanda ürüne çevrilen substrat molekülü sayısıdır ve genellikle dakikada oluşan mol ürün olarak ifade edilir ( mol/dak). Enzim katalizli bir reaksiyonun hızı substrat konsantrasonu artışı ile maksimum hıza (Vmax) ulaşana kadar artar. 2. Isı: reaksiyon hızı maksimum hıza gelinceye kadar ısı ile artar. Fakat ısı daha da artar ise enzim denatüre olur.3. pH:. • Aktif bölge iyonizasyonuna etki eder:. • pH aşırılıkları enzimi denatüre edebilir. Km’nin özellikleri: Michealis menten sabiti bir enzime ve belirli bir substrata özeldir ve o enzimin substrata olan ilgisini yansıtır. Km sayısal olarak, reaksiyon hızının ½ Vmax’a eşit olduğu noktadaki substrat konsantrasyonudur Küçük Km: Sayısal olarak küçük Km enzimin substratına karşı ilgisinin yüksek olduğunu gösterir. Büyük Km: Sayısal olarak yüksek Km, enzimin substratına karşı olan ilginin düşük olduğunu gösterir.ENZĐM AKTĐVĐTESĐNĐN ĐNHĐBĐSYONU Đnhibisyon tipleri: 1. Geri dönüşümlüA) Yarışmalı (kompetetif) B) Yarışmasız (nonkompetetif)C) Ankompetetif2. 2. Geri dönüşümsüzTusdata Tus Kampı Özet Notları 19
  20. 20. DrTus.com 20 ilk vet tek tus portalı Geri dönüşümlü inhibisyonlar: Yarışmalı inhibisyon: Bu inhibisyonda inhibitör substratın normalde bağlanması gereken yere yani katalitik bölgeye bağlanır ve substratla o bölge için yarışır. Vmax değişmez, Km değeri büyür. Yarışmasız inhibisyon: Bu tip inhibisyonda substrat ve inhibitör enzimin farklı bölgelerine bağlanmaktadır. Đnhibitörler serbest enzime veya enzim substrat kompleksine bağlanabilirler. Bu tip inhibisyon Vmax’a tipik etkisi ile dikkat çeker. Vmax azalır, Km değişmez: Ankompetetif inhibisyon: Enzim substrattan farklı bir yere ve daima enzim-substrat kompleksine bağlanır. Enzim- inhibitör-substrat kompleksi hiç bir zaman ürün veremez. Vmax, Km azalır. Đrreversible inhibisyon: Đnhibitörle enzim arasında kovalent bağlar oluşur. Đnhibitör enzim aktivitesi için gerekli olan fonksiyonel grupları bağlar veya bunların yapısını bozar. Đnhibitörün yapısı substrata benzemez ve substrat konsantrasyonu artışı ile geri dönmez. Kinetik olarak nonkompetetif inhibisyonla aynı özellikleri taşır.ENZĐM AKTĐVĐTESĐNĐN KONTROLÜ Enzim aktivitesinin kontrolü devreye giriş hızlarına göre ele alınabilir: ENZĐM AKTĐVĐTESĐNĐN DÜZENLENME MEKANĐZMALARIDüzenleyici olay Tipik efektör Sonuçlar SüreSubstrat varlığı Substrat Hız değişir HemenÜrün inhibisyonu Ürün Vm ve/veya Km değişir HemenAllosterik kontrol Son ürün Vm ve/veya Km değişir HemenKovalent modifi kasyon Başka bir enzim Vm ve/veya Km değişir Hemen veya dakikalar içindeEnzim sentezi ve yıkımı Hormon veya metabolit Enzim miktarı değişir Saatler veya günler içinde HÜCRELER ARASI ĐLETĐŞĐMHücreler arası sinyalizasyon metabolizmanın geniş alanda düzenlenmesini sağlar ve hücre içiorganizasyonlara göre daha yavaştır.Hücreler arası iletişim:. • Yüzeyden temas: Birbirine temas eden hücrelerin birbiri ile haberleşmesini ifade eder.Gap junction türü hücre zarı birleşmeleri sayesinde gerçekleşir.. • Synaptik haberleşme: Sinir hücrelerindeki iletişimi ifade eder.. • Parakrin haberleşme: Prostaglandinler ve diğer eikosanoidler gibi moleküller sayesindegerçekleşir. Bu moleküller salındıklarında, salındığı hücrenin etrafındaki hücreleri etkilerler.. • Kimyasal sinyalizasyon (hormonlar-nörotransmitterler) en önemlisidir.Tusdata Tus Kampı Özet Notları 20
  21. 21. DrTus.com 21 ilk vet tek tus portalı HORMON SINIFLARININ GENEL ÖZELLĐKLERĐ Grup 1 Grup 2 Polipeptidler, proteinler, glikoproteinler, katekolaminler Steroidler, iyodotironinler, kalsitriol,Tip retinoidlerÇözünürlük Lipofil HidrofilTaşıyıcı proteinler Var YokPlazma yarı ömrü Uzun (saat-gün) Kısa (dakika)Reseptör Hücre içi Hücre yüzeyiSekonder mesajcı Reseptör-hormon kompleksi CAMP, cGMP, Ca+2, fosfolipid metabolitleri, kinaz şelaleri KĐMYASAL SĐNYALĐZASYONHÜCRE ĐÇĐ RESEPTÖR SĐSTEMLERĐ. • Bu moleüller stoplazmik membranı geçebilmek için yağda erime özelliği gösterirler.. • Steroid reseptör kompleksi DNA’da HRE (Hormon responsiv element) adı verilen spesifikbölgelere yerleşir ve spesifik genlerin ekspresyonunun artmasına veya azalmasına neden olur.. • Etkileri ani değildir çünkü gen transkripsiyonu ve bunu takiben mRNA translasyonu vespesifi k proteilerin sentezi için zaman gereklidir.. • Bu reseptörlerin DNA’ya bağlanma bölgesinde çinko parmalar (zinc finger) adı verilensistein aminoasitlerinden kurulu özel bölgeler vardır. Hücre içi reseptörlere bağlanan hormonlar. • Androjenler. • Glukokortikoidler. • Kalsitriol (1,25[ OH]2-D3). • Mineralokortikoidler. • Östrojenler. • Progestinler. • Retinoik asit. • Tiroid hormonları (T3)HÜCRE YÜZEY RESEPTÖRLERĐ A) Đyon kanallarına bağlı nörotransmitter reseptörleri: Bu sistemi kullan prototip (en çok) astilkolindir (Ach). Spesifik nörotransmitterin bağlanması ile iyon kanalı hızla açılır ve iyonlar konsantrasyon farkına göre hızla içeri veya dışarı hareket eder. Postsinaptik membranın membran potansiyeli değişir ve böylece nörotransmisyon engellenir veya kolaylaşır. Bu ligand kaplı iyon kanalları kasın ve sinirin Ach reseptörlerini ve SSS de yaygın olarak bulunan GABA ve glisin reseptörlerini içerir. Postsinaptik membranda ve kasın nöromuskuler kavşağında da bu tip reseptör sistemleri yer alırlar.1. • Ach reseptörü bir çok alt birimden oluşan bir reseptördür.Tusdata Tus Kampı Özet Notları 21
  22. 22. DrTus.com 22 ilk vet tek tus portalı2. • Ach reseptöre bağlanıp ayrıldıktan sonra hızla sinaptik aralıktaki asetilkolin esteraz enzimiile hızla yıkılır.3. • Reseptör Ach ile reseptörle devamlı olarak uyarıldığında, Ach reseptöre bağlı olsa bilereseptör yavaş yavaş kapanır. Bu olaya “desensitizasyon” (duyarsızlaştırma denir.B) N-metil-D-aspartat (NMDA) reseptörleri:. • Diğer bir eksitatör reseptördür.. • Bu reseptörlerin endojen ligandı ana ana uyarıcı nörotransmitter olan glutamattır.Reseptörün çalışılabilmesi için glisinde glutamatla beraber reseptöre bağlanmalıdır.. • Reseptörün glutamatla uyarılmasını takiben nöron hücresinde iyon kanalı açılır ve ++ ++ ++-hücreye Ca girişi gerçekleşir. Ca nöronal NOS’I (Ca kalmodulin bağımlı enzim) aktifler ve NO üretilir.. • NO diğer nöron hücresinde sitoplazmik guanilat siklazla etkileşir ve aktifler. Guanilatsiklaz aktivasyonu ile cGMP üretilir ve hücrelerde etkiler oluşur.. • NMDA reseptörlerinin uyarılması sadece reseptör içeren hücreyi değil NO sayesindediğer nöronlarıda etkiler.C) Katalitik aktiviteye sahip reseptörler:. • Bu reseptörler yapılarının bir bölümünde doğal olarak enzimatik aktivite taşırlar. Bir çokdurumda bu enzim aktivitesi “tirozin spesifi k protein kinaz”dır.. • Đnsülin gibi bir ligandın reseptöre bağlanması intrensek tirozin kinaz aktivitesini uyarır. Buda ATP’deki terminal fosfat grubunu hedef proteinlerdeki ve reseptörün kendisindeki spesifik tirozinlerinhidroksil grubuna transfer eder. Bu grubun en önemli üyesi ise insülin reseptörleridir.. • Diğer tüm growth faktörlerde aynı mekanizmayı kullanır. • Đnsülin reseptörüne bağlandıktan sonra tirozin spesifik protein kinazı aktifleyerekmetabolizmada yar alan 3 tane enzimi fosforilleyerek aktifler. Đnsülin hakimiyetinde çalışıp fosforluformu aktif olan üç enzim: 1. Sitrat liyaz 2. Fosfodiesteraz 3. Protein fosfatazdır.. • Đnsülin metabolizmada yer alan diğer tüm enzimleri ise “protein fosfataz“lar yardımı iledefosforile hale çevirir.. • Böylece, insülin hakimiyetinde çalışan tüm metabolik yollardaki hız kısıtlayıcı basamaklarıkatalizleyen enzimler defosforile formda aktiftir (sitrat liyaz, fosfodiesteraz, protein fosfataz hariç).. • Glukagon hakimiyetinde çalışan tüm metabolik yollardaki hız kısıtlayıcı basamaklarıkatalizleyen enzimlerde fosforile formda aktiftir.. • Bu tip reseptörlerde hormonun reseptöre birleşmesi ile reseptörde dimerizasyon (şekildeğişikliği) oluşur ve reseptörde bulunan tirozinlerde fosforillenir. Reseptöre aktarılan bu fosfor gruplarıdasrc homoloji 2 (SH2) yapısı içeren çeşitli proteinlerle etkileşir. Bu sistemin çalıştırılması mitojenle aktiveedilen protein kinazı (MAPK) çalıştırır. MAPK nukleusa geçerek bazı transkripsiyon faktörlerini aktiflerve böylece gen uyarılması yaratılır. Böylece hücre proliferasyonu ve farklılaşması oluşur. ĐNSÜLĐNLE ETKĐLENEN ENZĐMLEREnzim Etkinlikte değişim Olası mekanizmaFosfodiesteraz Artar FosforilasyonProtein fosfataz Artar FosforilasyonSitrat liyaz Artar FosforilasyonGlikojen metabolizmasıGlikojen sentaz Artar DefosforilasyonTusdata Tus Kampı Özet Notları 22
  23. 23. DrTus.com 23 ilk vet tek tus portalıFosforilaz kinaz Azalır DefosforilasyonFosforilaz Azalır DefosforilasyonGlikoliz ve glukoneogenezPirüvat dehidrogenaz Artar DefosforilasyonPirüvat kinaz Artar DefosforilasyonFosfofruktokinaz-1 ve 2 Artar DefosforilasyonGlukokinaz Artar DefosforilasyonFruktoz 2,6-bifosfataz Azalır DefosforilasyonFruktoz 1,6-bifosfataz Azalır DefosforilasyonFosfoenolpirüvat karboksikinaz Azalır DefosforilasyonGlukoz 6-fosfataz Azalır DefosforilasyonLipid metabolizmasıAsetil KoA karboksilaz Artar DefosforilasyonHMG KoA redüktaz Artar DefosforilasyonTriaçilgliserol lipaz Azalır DefosforilasyonHormon duyarlı lipaz Azalır DefosforilasyonD) Sekonder mesajcı sistemler: I. Adenilat siklaz sistemi: β ve α adrenerjik reseptörler gibi membran reseptörlerinin 2 uyarılması ile adenilat siklaz sistemi aktivitesinde bir artma veya azalma olur. Adenilat siklaz ATP’yi 3’5’ AMP’ye (cAMP) çeviren membrana bağlı bir enzimdir.Sistemin bileşenleri ve çalışma şekli: A) Bu sistemde kullanılan reseptörler tipiktir ve üç temel bölgeden oluşur:. 1. ECL ligand bağlayıcı bölge. 2. 7 transmembraner heliks. 3. G proteinleri ile etkileşime giren ĐCL bölgeden oluşmuştur. B) GTP bağımlı düzenleyici proteinler: Uyarılmış olan reseptörün ikinci mesajcı üzerine olan etkisi direkt değildir. G proteini olarak adlandırılan proteinler reseptörler ile adenilat siklaz arasında bir bağ oluşturur.G proteini:. • Hücre membranının iç kısmına yerleşmiş bir proteindir. α, β, γ olmak üzere üçtanesubünitesi olan heterotrimerik bir proteindir.. • G proteinin inaktif şeklinde (dinlenim halinde) α-subünitesi GDP’ye bağlı olarak bulunur.. • G proteini aktiflendiğinde α-subünitesi yapısında bulunan GDP’yi bırakır ve sitozoldenTusdata Tus Kampı Özet Notları 23
  24. 24. DrTus.com 24 ilk vet tek tus portalıGTP alarak aktiflenir ve yapısında konformasyonel değişikli oluşur.. • α-subüniti zar boyunca hareket ederek membrana bağlı enzim adenilat siklazı aktifler. Bir çok hormon veya nörotransmitterin adenilat siklazı inhibe veya aktive etme yeteneği G proteini tipine bağlıdır. Gs → adenilat siklazı aktive eder. Gi → adenilat siklazı inhibe eder. Gq → fosfolipaz C’yi aktifler G proteini-GTP kompleksinin etkileri kısa sürelidir. Çünkü G proteini α-subünitesi yapısal olarak GTPaz aktivitesine sahiptirC) Adenilat siklaz: Membrana bağlı enzimdir. G proteinlerinle etkileşir. Gs tarafından aktive, Gi tarafından inhibe edilmektedir. Görevi sitozolden aldığı ATP’leri cAMP’ye çevirir.ve GTP’nin hızla GDP’ye hidrolizine neden olur. D) cAMP: Adenilat siklaz sistemindeki sekonder mesajcı cAMP’dir. cAMP sitoplazmik enzim olan protein kinaz A’yı aktifler. E) Protein kinazlar: cAMP ikinci mesajcı sisteminde bir diğer anahtar bağlantı ise cAMP bağımlı protein kinazlar veya protein kinaz A olarak isimlendirilen bir grup enzimin cAMP ile uyarılmasıdır.Protein kinaz molekülü 2 düzenleyici alt birim ve 2 katalitik alt birim olmak üzere 4 alt birimdenoluşmaktadır. cAMP protein kinazı 2 düzenleyici alt biriminden bağlayıp aktif katalitik alt birimlerini serbestbırakmaktadır. Protein kinaz A’nın serbest katalitik alt birimleri (protein kinaz A’nın aktif şeklidir) ATP’denaldıkları terminal fosfor grubunu proteinlerdeki serin ve treoninlere transferini katalize eder. Fosforillenmişproteinler de:1. • Direkt olarak hücrenin iyon kanallarına etki edebilir veya2. • Enzimleri aktive veya inhibe edebilir.3. • Protein kinaz A DNA’nın bağlayıcı bölgelerine bağlanan spesifik proteinleri fosforilleyerekspesifik genlerin daha fazla ekspresyonuna neden olarak hücre içi etkileri oluşturur. Tüm protein kinazlar cAMP’ye yanıt vermezler. Örnek protein kinaz C.Etkinin sonlandırılması:Hücre içi etkiler oluşturulup hormon reseptörden ayrıldıktan sonra:. 1. Proteinlerin defosforile edilmesi: Proteinlere protein kinazlarca eklenmiş fosfat grupları,fosfat esterlerini hidrolitik olarak parçalayan protein fosfatazlarca ayrılır. 2. cAMPhidrolizi: cAMP siklik 3’-5’ fosfodiester bağını parçalayan bir grup enzimden biri olanfosfodiesterazla hızla 5’-AMP’ye hidrolize olur. Fosfodiesteraz kafein ve teofilin gibi metilksantin türevleri ile inhibe olur.. 3. G proteini: G proteini α-subüniti aynı zamanda GTPaze aktivitesi de taşır ve hormonal uyarıkesilince kendi üzerinde bulunan GTP’yi GTPaze ile parçalayarak GDP haline çevirir ve eski dinlenimhaline döner. Adenilat siklaz uyarımı kesilir ve yeni cAMP’ler üretilemez.II. Kalsiyum / fosfatidil inozitol sistemiSistemin bileşenleri: A) Reseptör: Bu sekonder mesajcı sistemde de reseptör membrana yerleşmiştir ve G proteinleri ileTusdata Tus Kampı Özet Notları 24
  25. 25. DrTus.com 25 ilk vet tek tus portalı etkileşir. B) Fosfolipaz C: Adenilat siklaz benzeri membrana bağlı bir enzimdir. Fosfolipaz C G proteinin α- subünitesi tarafında uyarılır ve aktiflenir. Fosfolipaz C’nin substratı membrana bağlı fosfolipid olan fosfatidil inozitol 4,5-bifosfattır ve inozitol trifosfat (IP3) ve diaçil gliserol (DAG) iki tane ürün ortaya çıkar. ++ C) Đnozitol 1,4,5 trifosfat (IP3): Bu madde ER’daki reseptörlere bağlanıp ĐCL alana hızla Ca salınımını ++ sağlar. ĐCL Ca artışı Ca-kalmodulin kompleksi oluşumuna neden olur. Bu kompleks kısa süreli kimyasal sinyaldir. Hızla ikinci haberci olarak inaktif olan 1,4 bifosfat ve inozitol 1-fosfata defosforile olur. D) DAG: DAG proteinleri fosforilleyen enzim olan protein kinaz C’yi uyarır. Protein kinaz C maksimum aktivite için Ca’a gereksinim gösterir. Bu iki mesajcı (inozitol 1,4,5 trifosfat ve DAG) sinerjist etki gösterir. E) Protein kinaz C: cAMP bağımlı protein kinazlardan farklıdır. Protein kinaz C DAG tarafından aktiflendikten sonra, hedef proteinlere ATP’den aldıkları terminal fosfat grubunu aktararak fosforillenmiş aktif proteinlerle hücre içi etkileri ortaya çıkarırlar.Etkinin sonlandırılması: Hücre içi etkiler oluşturulup hormon reseptörden ayrıldıktan sonra: F) Proteinlerin defosforile edilmesi: Proteinlere protein kinazlarca eklenmiş fosfat grupları, fosfat esterlerini hidrolitik olarak parçalayan protein fosfatazlarca ayrılır. G) G proteini: G proteini α-subüniti aynı zamanda GTPaze aktivitesi de taşır ve hormonal uyarı kesilince kendi üzerinde bulunan GTP’yi GTPaze ile parçalayarak GDP haline çevirir ve eski dinlenim haline döner. Fosfolipaz C uyarımı kesilir ve yeni sekonder mesajcılar üretilemez. Kalmodulin: -7 ĐCL Ca →10 mol/L, ECL Ca →5 mol/L (10000 kat). Bu fark Ca’a geçirgen olmayan ve ATP bağımlı Ca pompası ile Ca girişini düzenleyen hücre membranınca sağlanır. Ca tüm ĐCL etkilerini Ca bağlayıcı protein olan kalmodulin ile sağlar. Kalmodulin yaygındır ve tüm hücrelerde yer alır. Kalmodulin troponin C (iskelet ve kalp kasında kasılma işleminde Ca etkisine aracılık eden) ile yapısal ve fonksiyonel benzerlik gösterir. 4Ca kalmodulin ile bağlanınca yapısal değişiklik ortaya çıkar ve uyarılmış Ca-kalmodulin kompleksi, büyük bir kısmı enzim olan proteinleri uyarır. Kalmodulin aracılığı ile etki gösteren enzimler:. • Kalmoduline bağlı protein kinazlar. • Adenilat/guanilat siklazlar. • Fosfodiesteraz. • Glikojen sentaz. • Fosfolipaz A2. • Fosforilaz kinaz. • Pirüvat karboksilaz. • Pirüvat dehidrogenaz. • Pirüvat kinaz. • ATP bağımlı Ca pompasıdır.III. Guanilat siklaz sistemi: Sistemin bileşenleri: A) Reseptör: Sistemin reseptörüTusdata Tus Kampı Özet Notları 25
  26. 26. DrTus.com 26 ilk vet tek tus portalı membran üzerinde yer alır. Fakat adenilat siklaz sisteminden farklı olarak G proteine bağımlı değildir. Yani G proteini ile etkileşmez. B) Guanilat siklaz: Guanilat siklaz enziminin hücrede iki formu bulunur:1. 1. Membrana bağlı guanilat siklaz: Membrana bağlı guanilat siklaz enzimi reseptörünün yapısalbir parçasıdır. Sistemde G proteini kullanılmaz.2. 2. Bir çok doku guanilat siklazın, hücre yüzey reseptörüne bağlı olmayan sitozolik şeklini içerir. Buenzim Hem taşır ve nitrik oksid (NO) ile stimüle olur ve sadece NO’in etkilerine aracılık eder. C) cGMP: Bu sistemdeki sekonder mesajcıdır ve sitozolde inaktif formdaki protrein kinaz G’yi aktifler. Aktiflenmiş protein kinaz G’lerde hedef proteinleri fosforiller ve fosforillenmiş proteinlerle hücre içi etkiler ortaya çıkar.. • Çok gelişmiş etki yelpazesi olan cAMP’ye zıt olarak cGMP daha özelleşmiş birmesajcıdır. Düz kas gevşemesi, PLT agregasyonu ve görmede etkilidir.. • cGMPböbrekte ANF ile aktive edilir (ANF atriumlardan plazma volüm artışına cevap olaraksalınmaktadır). Toplayıcı kanallarda guanilat siklazı ve cGMP’yi uyarır. cGMP artışıda Na ve su atılmasınaneden olur. Aynı zamanda damar düz kasıda ANF reseptörü/guanilat siklaz sistemi içermektedir vevazodilatasyon oluşur. Nitrik Oksit Sentezi: NO sentezi için gerekli substratlar arginin, oksijen ve NADPH’dır. FMN, FAD, hem ve tetrahidrobiopterin enzimin (NO sentaz) koenzimleri, NO ve sitrülin ürünleridir. Đki tür enzim bulunmaktadır (NO sentaz): 1. Yapısal (sabit hızda sentez): Endotel, sinir doku ve PLT’lerde bulunan Ca-kalmodulin bağımlıenzim. Iki tipi bulunur: A) Nöronal NOS (nNOS)B) Endotelial NOS (eNOS)2. 2. Uyarılabilen (iNOS): Hepatosit, makrofaj ve nötrofillerde yer alan Ca’dan bağımsız enzim.. → NO sentez uyarıcıları hücre tipine göre değişir. TNF ve ĐL-1 enzim sentezini artırır.. → Damar düz kası gevşetir ve vazodilatasyon yapar (endotel kökenli gevşetici faktörün eşi).. → No cGMP aracılığı ile vazodilatasyon yapar. NO endotel hücrelerinde sentezlenir. Nitrogliserin,nitroprussid gibi nitratlar NO’e dönerek etki yaparlar. Bu nedenle NO endojen nitro-vazodilatatör olarakadlandırılır.. → Penis ereksiyonuna katılır. Sildenafil sitrat (viagra) cGMP’yi yok eden fosfodiesterazıbaskılayarak bu işi yapar.. → Beyin ve periferal otonom sinir sisteminde nörotransmitterdir.. → Nörotoksisitede rolü vardır.. → Infantil hipertrofik pilor stenozunda, pilor spazmının oluşumuna düşük NO düzeyleri katılır.. → PLT agregasyonunu önler, makrofaj fonksiyonu için önemlidir.. → Makrofaj NO sentaz aktivitesi genelde düşüktür. Sentezi bakteriyal lipopolisakkarit ve γ-interferon ile artar. Uyarılmış makrofajlar serbest oksijen radikalleri oluşturur. Bunlar NO ile birleşip dahafazla bakterisidal etki oluşturur.. → NO oksijen ve süperoksitle tepkime vermesinden dolayı dokularda çok kısa yarı ömre sahiptir. .Süperoksit radikali iel tepkimesi sonucunda, peroksinitrit (ONOO-) oluşur. Bu madde de OH Radikalivermek üzere parçalanır. HÜCRE YÜZEY RESEPTÖRLERĐNE BAĞLANAN HORMONLARTusdata Tus Kampı Özet Notları 26
  27. 27. DrTus.com 27 ilk vet tek tus portalıA. Đkinci haberci cAMP: β-Adrenerjik katekolaminler Adrenokortikotropik hormon (ACTH) Antidiüretik hormon (ADH) Follikül uyarıcı hormon (FSH) Glukagon Kalsitonin Koriyonik gonadotropin, insan (hCG) Kortikotropin salıcı hormon (CRH) Lipotropin (LPH) Lüteinleştirici hormon (LH) Melanosit uyarıcı hormon (MSH) Paratiroid hormonu (PTH) Tiroid uyarıcı hormon (TSH) Adenilat siklaz inhibisyonu yapanlar α2-adrenerjik reseptörler Anjiotensin II Asetilkolin Somatostatin B. Đkinci haberci cGMP: Atriyal natriüretik faktör (ANF) Nitrik oksit (NO) C. Đkinci haberci kalsiyum veya fosfatidilinositollerdir (veya her ikisidir): α-1-Adrenerjik katekolaminler Anjiyotensin ll Antidiüretik hormon (ADH, vazopressin) Asetilkolin (müskarinik) Gastrin Gonadotripin salıcı hormon (GnRH) Kolesistokinin OksitosinTusdata Tus Kampı Özet Notları 27
  28. 28. DrTus.com 28 ilk vet tek tus portalı P maddesi Tirotropin salıcı hormon (TRH) Trombositten türeyen büyüme faktörü (PDGF) D. Đkinci haberci bir kinaz veya fosfataz şelalesidir: Büyüme hormonu (GH) Epidermal büyüme faktörü (EGF) Eritropoietin Fibroblast büyüme faktörü (FGF) Đnsülin Đnsüline benzer büyüme faktörleri (IGF-l, IGF-ll) Prolaktin (PRL) Koriyonik somatomammotropin (CS) Sinir büyüme faktörü (NGF) Trombositten türeyen büyüme faktörü PDGF) ATP ++ATP, 1 mol adenin, 1 mol riboz ve üç fosfor grubu içeren bir nükleozid trifosfattır.. Yapısında Mgbulundurur. Adenin ve riboz glikozidik bağ ile, Fosfat grupları ise fosfodiester bağı ile bir bağlanır.Çok yüksek enerjili fosfat bileşikleri: -∆G kcal/mol Fosfoenolpirüvat -14,8∆G > -10000 cal/mol Karbamoil fosfat -12,3 1,3-bifosfogliserat -11,8 Kreatin fosfat -10,3 ATP (ADP+P) -7,3Düşük enerjili fosfat bileşikleri: ADP -6,6∆G<-4000 cal/mol Pirofosfat -6,6 Glukoz 1-P -5,0 Fruktoz 6-P -3,8 AMP -3,4 Glukoz 6-P -3,3 Gliserol 3-P -2,2Tusdata Tus Kampı Özet Notları 28
  29. 29. DrTus.com 29 ilk vet tek tus portalıOrganizmada ATP iki yolla sentezlenir 1.Oksijenden bağımsız substrat düzeyinde fosforilasyon: Glikolizde 1 mol glukozdan, fosfogliserat kinaz ve pirüvat kinaz ile katalizlenen tepkimeler sonucunda pirüvat oluşması sırasında net iki yüksek enerjili fosfor (2 mol ATP) üretilir. Sitrik asit siklusunda süksinil tiyokinaz basamağında 1 tane yüksek enerjili fosfor (1 mol GTP) üretir. 2.Oksijene bağımlı oksidatif fosforilasyon: Mitokondri iç zarı üzerinde elektron transport zinciri ile eşleşmiş olarak gerçekleşir Fosfajenler: Fosfajenler denilen bir grup bileşik yüksek enerjili fosforun depo şekli olarak davranır. Bunlar omurgalıların iskelet kası, kalp, spermatozoa ve beyninde bulunan kreatinin fosfat ile omurgasız kasında bulunan arginin fosfatı kapsar. ETZ (ELEKTRON TRANSPORT ZĐNCĐRĐ) +NAD → + Niasinden sentezlenen bir H taşıyıcısıdır. NAD dehidrogenazlarca katalizlenen, çeşitli oksidasyon- redüksiyon tepkimelerinde koenzim olarak görev yapar. NAD’ler birinci H’nin tamamını, 2. hidrojenin sadece elektronunu (1 proton ve 2 elektron) taşırlar. Bu yapıya hidrid iyonu denilir. FAD→ + Riboflavinden sentezlenen bir H taşıyıcısıdır. FAD, NAD’den farklı olarak dehidrogenaz + enzimlerine kovalent olarak bağlıdır (prostetik grup). FAD’ler 2 H ’nin tamamını (yani 2 elektron, 2 proton) taşırlar. ETZ mitokondri iç zarında yer alır ve vücutta farklı yakıttan elde edilen elektronların oksijene aktarıldığı son ortak yoldur. ETZ ve oksidatif fosforilasyon ile ATP üretimi vücutta mitokondri taşıyan tüm hücrelerde gerçekleşir. Membran transport sistemleri Mitokondri iç zarı NADH+H için taşıyıcı protein içermez. Bu iş için kullanılan iki mekik sistemi vardır. Gliserol fosfat mekiğinde her NADH+H için 2 ATP, malat-aspartat mekiğinde ise 3 mol ATP üretilir. Gliserolfosfat santı beyin, kahverengi yağ dokusu veya iskelet kasında yoğundur. Karaciğer, böbrek ve kalp mitokondrilerinde temel olarak malat mekiği kullanılır. Malat-Aspartat ve Gliserol Fosfat taşıyıcıları: Glikolizde gliseraldehit 3-fosfat dehidrogenaz reaksiyonu sitozolde gerçekleşir ve bu basamakta elektron alıcısı olarak NAD+ kullanılır ve reaksiyon sonucunda NADH+H oluşur. NADH+H mitokondri iç membranı direkt olarak geçemez. Bu işlem için 2 mekik sistemi kullanılmaktadır. Gliserol fosfat mekiğinde: Dihidroksiaseton fosfat (DHAP), oluşan NADH+H varlığında, gliserol 3-fosfat dehidrogenaz enzimi ile gliserol 3-fosfata döner. Gliserol 3-fosfat mitokondri membranını geçer ve iç zarda bulunan gliserol 3-fosfat dehidrogenaz ile dihidroksi + aseton fosfata dönerken, 1 mol FADH sentezlenir. Bu mekikde 1 mol NADH H, 1 mol 2Tusdata Tus Kampı Özet Notları 29
  30. 30. DrTus.com 30 ilk vet tek tus portalı FADH ’ye dönerek ETZ’ye katılmış olur. 2 Malat-aspartat mekiği: + Sitozolik malat dehidrogenaz enzimi, NADH H’I kullanarak oksaloasetatı malata çevirir. Malat mitokondri içine taşınır ve burada malat dehidrogenaz ile oksaloasetata döner ve NADH+H sentezlenir ve ETZ’ye girer. ETZ reaksiyonları: Kompleks I (NADH-Ubikinon, NADH dehidrogenaz kompleksi, NADH-Q oksidoredüktaz): +. • Kompleks I NADH H’dan bir hidrid iyonu ( iki e- ve bir proton) ve matriksden bir proton kabul ederve koenzim Q’ya iletir.. • Prostetik grup olarak FMN ve FeS merkezler taşır. Kompleks FMN’den ubikinona e-’larıgeçiren 6 adet Fe-S merkezi içermektedir.. • Kompleks I transmemebran proteinidir ve aynı zamanda proton pompası görevide yapar +ve elektronların aktarımı sırasında intermembraner aralığa 4 tane proton (4H ) pompalarlar. Ubikinonkompleks I’den aldığı elektronları kompleks III’e taşır. • Đnhibitörleri: • Amital, amobarbital, sekobarbital gibi barbitüratlar • Rotenon: Đnsektisit • pierisidin A: Antibiyotik Kompleks II (süksinat-ubikinon, süksinat dehidrogenaz kompleksi, SüksinatQ oksidoredüktaz):. • TCA siklusunda membrana bağlı tek enzimdir.. • Prostetik grup olarak FAD, Fe-S merkezileri ve sit b560 (hem grubu) içerir. Elektronlarsırasıyla FAD, Fe-S merkezler ve sit b560’dan geçerek ubikinon’a ulaşır.. • Kompleks II mitokondri iç zarı içtarafına yerleşmiştir, yani bir transmembran proteinideğildir. Bu nedenle kompleks II proton pompası görevi görmez. ETZ’deki tek transmembran proteiniolmayan kompleks, kompleks II’dir.. • Mitokondriyal dehidrogenazların diğerleri kompleks II’yi kullanmadan ubikinonaulaşır. Açil KoA dehidrogenaz ve gliserol 3-fosfat dehidrogenaz da ubikinon yolu ile ETZ’ne girer.. • Süksinat dehidrogenaz enzimi malonatla yarışmalı olarak inhibe olur. Kompleks II’de FeSmerkezlerden koenzim Q’ya geçiş thenaytrifloroasetonla ve karboksinle inhibe olmaktadır. Koenzim Q (Ubikinon):. • Ubikinon ETZ’de tek lipit yapılı moleküldür ve yapı olarak E ve K vitaminlerinebenzer.. • Sıkıca membrana yerleşmiş durumdadır.. • Mitokondriyal DNA tarafından kodlanmaz ve mitokondride sentezlenmez. Dışarıdanalınmak zorundadır. ETZ’deki tek ekstrensek substrat gibi ele alınabilir.. • Kolesterol biyosentezinde ara ürün olarak ortaya çıkan isoprenoid birimlerden(Isopentenil pirofosfattan) sentezlenir.. • ETZ’deki hareketli elektron taşıyıcılardan birisidir. Kompleks I’den ve kompleks II’denaldığı elektronları kompleks III’e iletir.. • Koenzim Q ETZ’de tüm elektronların ilk toplanma noktasıdır. Kompleks IIITusdata Tus Kampı Özet Notları 30

×