Ogolnopolski Raport O Kredytach Mieszkaniowych I Cenach Transakcyjnych Nieruchomosci Amron

Ogólnopolski Raport o Kredytach Mieszkaniowych i Cenach Transakcyjnych Nieruchomoœci Marzec 2010

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Spis treœci Raport w liczbach.................................................................................................................................................. 2 Wstêp – o raporcie................................................................................................................................................ 3 Systemy AMRON i SARFiN ..................................................................................................................................... 5 System Analiz i Monitorowania Rynku Nieruchomoœci (AMRON) ................................................................ 5 System Analiz Rynku Finansowania Nieruchomoœci (SARFIN) ...................................................................... 6 Sytuacja na rynku kredytów mieszkaniowych ....................................................................................................... 7 Liczba czynnych kredytów mieszkaniowych ................................................................................................ 9 Ca³kowity stan zad³u¿enia z tytu³u kredytów mieszkaniowych. .................................................................... 9 Liczba i wartoœæ nowo udzielonych kredytów mieszkaniowych .................................................................... 10 Œrednia wartoœæ kredytu .............................................................................................................................. 11 Struktura nowo udzielanych kredytów wed³ug wartoœci kredytu............................................................... 12 Struktura wskaŸnika LTV .............................................................................................................................. 13 Kredyty mieszkaniowe w najwiêkszych miastach Polski ............................................................................... 14 Waluta kredytu ........................................................................................................................................... 15 Okres kredytowania .................................................................................................................................... 15 Jakoœæ sp³acanych kredytów mieszkaniowych.............................................................................................. 16 Prognoza na rok 2010................................................................................................................................... 17 Program “Rodzina na swoim” ............................................................................................................................... 18 Sytuacja na rynku nieruchomoœci ......................................................................................................................... 19 Œrednie ceny transakcyjne mieszkañ................................. .......................................................................... 20 Œrednie ceny ofertowe......................................................... ....................................................................... 21 Œrednie ceny transakcyjne ze wzglêdu na wielkoœæ mieszkañ.............. ......................................................... 21 Œrednie ceny transakcyjne w wybranych miastach aglomeracji warszawskiej i œlaskiej................................. 23 Grunty rolne ................................................................................................................................................ 24 Komentarz do Raportu – Jacek £aszek Prof. SGH .................................................................................................... 25 AMRON – w w w.amron.pl Strona 1

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Raport w liczbach - podsumowanie roku 2009 214 mld to ogólna kwota zad³u¿enia z tytu³u kredytów mieszkaniowych 1,374 mln to liczba czynnych umów o kredyt mieszkaniowy 52 791 to liczba nowych umów o kredyt mieszkaniowy w IV kwartale 2009 r. 203 tys. to œrednia wartoœæ kredytu mieszkaniowego 371 tys. to œrednia wartoœæ kredytu denominowanego w walucie obcej w 2009r. kredytów mieszkaniowych w 2009r. udzielonych by³o w PLN, 72,8 % dla porównania, w 2008 r. by³o to zaledwie 30% kredytów mieszkaniowych w 2009r. banki udziela³y w CHF, 17 % tymczasem w 2008r. by³o to a¿ 68,6% wartoœci nowo udzielonych kredytów w 2009 r. to kredyty 9,2 % denominowane w EURO wobec 0,4% w 2008 r. wszystkich kredytów mieszkaniowych udzielonych w 2009 r. zosta³o 84 % zaci¹gniêtych na okres do 30 lat tyle wed³ug szacunków ZBP wyniesie wartoœæ nowo udzielonych 45-50 mld kredytów mieszkaniowych w 2010 roku 7 902 z³ to œrednia cena metra kwadratowego mieszkania w Warszawie w 2009r. 14 932 z³ œrednia cena hektara gruntu rolnego w 2009 r. Polsce Strona 2 AMRON – w w w.amron.pl

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Wstêp – o raporcie Szanowni Pañstwo, Opublikowany po raz pierwszy przez Zwi¹zek Banków Polskich w listopadzie 2009 roku kompleksowy raport na temat rynku kredytowego oraz rynku nieruchomoœci spotka³ siê z zainteresowaniem zarówno uczestników rynku nieruchomoœci, jak i jego analityków i obserwatorów. Tak du¿y odzew potwierdza zapotrzebowanie na tego typu raporty. Pragnê podziêkowaæ za szereg cennych, zarówno tych pozytywnych, jak i krytycznych uwag, które przewija³y siê w publikacjach oraz na forach internetowych. Mam nadziejê, ¿e autorom niniejszego raportu uda³o siê je w³aœciwie wykorzystaæ. Niniejszy raport stanowi podsumowanie roku 2009 opracowane przez Centrum Analiz i Monitorowania Rynku Obrotu Nieruchomoœciami oraz przez Komitet ds. Finansowania Rynku Nieruchomoœci Zwi¹zku Banków Polskich. Podczas prac nad raportem wykorzystano dane gromadzone w systemach AMRON i SARFIN. Nie ma w¹tpliwoœci, ¿e rok 2009 by³ najtrudniejszym rokiem obchodzonego w³aœnie dwudziestolecia transformacji gospodarczej naszego kraju. Globalny kryzys finansowy stanowi³ bardzo du¿e wyzwanie, zw³aszcza dla sektora bankowego. Z satysfakcj¹ mo¿emy stwierdziæ, ¿e m³ody polski sektor finansowy podo³a³ temu wyzwaniu, unikaj¹c wielu problemów, które trapi³y œrodowisko bankowe innych krajów Europy. Kryzys finansowy potwierdzi³ dobr¹ kondycjê polskiej gospodarki - Polska jako jedyny kraj w UE nie wpad³a w recesjê. Jak prymusi prezentowaliœmy siê jako jedyny kraj z dodatnim tempem wzrostu PKB. Negatywnych wp³ywów kryzysu nie uda³o siê jednak¿e unikn¹æ w budownictwie mieszkaniowym. W roku 2009 nast¹pi³ spadek wszystkich wskaŸników. Wed³ug GUS, w roku 2009 liczba mieszkañ, których budowê rozpoczêto, zmniejszy³a siê o 18 % i wynios³a nieca³e 143 tys. Spadek liczby pozwoleñ na budowê wydanych w roku 2009 by³ jeszcze wiêkszy i wyniós³ ponad 22 % - w omawianym okresie wydano prawie 179 tys. pozwoleñ na budowê nowych mieszkañ. Najmniejsze zmiany odnotowano w liczbie oddanych do u¿ytkowania mieszkañ i domów jednorodzinnych - oddano ich w sumie ponad 160 tys., co stanowi spadek jedynie o 3,1 % w porównaniu z rokiem poprzednim. Wyniki budownictwa mieszkaniowego w roku 2010 bêd¹ w decyduj¹cej mierze zale¿ne od aktywnoœci sektora bankowego w finansowaniu inwestycji deweloperskich oraz poziomu kredytowania osób fizycznych. W roku 2009 banki udzieli³y w sumie prawie 189 tys. kredytów hipotecznych na ³¹czn¹ kwotê 39 mld z³otych. Analizuj¹c wyniki w poszczególnych kwarta³ach mo¿na dostrzec proces stopniowego dostosowywania siê zarówno banków, jak i potencjalnych kredytobiorców do nowych realiów rynku. Dane pokazuj¹ ca³kowite odwrócenie struktury walutowej udzielonych kredytów - kredyty zaci¹gane w rodzimej walucie w roku 2009 stanowi³y ponad 72% wartoœci nowego portfela. Odby³o siê to kosztem kredytów walutowych: udzia³ kredytów we frankach szwajcarskich spad³ z 68,6% do poziomu 17,2% wartoœci nowego portfela. Coraz wiêksz¹ popularnoœci¹ ciesz¹ siê natomiast kredyty w Euro - obecnie ich udzia³ wzrós³ z 0,4% do 9,2% wartoœci kredytów udzielonych w roku 2009. Na poziom akcji kredytowej w roku 2009 nale¿y spojrzeæ ze œwiadomoœci¹ faktu, ¿e - w przeciwieñstwie do kilku lat poprzednich - przedstawia on realn¹ kwotê œrodków kierowanych na inwestycje mieszkaniowe. Zdecydowane zaostrzenie warunków kredytowych wyeliminowa³o bowiem z rynku zjawisko refinansowania "starych" kredytów hipotecznych. Skutkiem o¿ywienia w drugiej po³owie roku 2009 akcji kredytowej by³o obserwowane wyhamowanie relatywnie niedu¿ego spadku cen transakcyjnych w najwiêkszych aglomeracjach, a w niektórych lokalizacjach wrêcz odwrócenie tendencji spadkowej. Nie powinniœmy jednak spodziewaæ siê ponownego szybkiego wzrostu cen, bior¹c pod uwagê zarówno wystêpuj¹c¹ jeszcze na rynku pierwotnym nadwy¿kê gotowych mieszkañ, jak równie¿ ujawniaj¹c¹ siê stopniowo ofertê "nieu¿ywanych" mieszkañ na rynku wtórnym z zasobów inwestycyjnych, jak równie¿ sygnalizowane ju¿ przez deweloperów uruchamianie nowych inwestycji. AMRON – w w w.amron.pl Strona 3

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN W Raporcie wykorzystano równie¿ dane z BGK, ANR i GUS oraz Narodowego Banku Polskiego, bazuj¹ce na danych PONT Info. Jesteœmy otwarci na wspó³pracê z innymi uczestnikami i obserwatorami rynku mieszkaniowego, wychodzimy bowiem z za³o¿enia, i¿ przejrzystoœæ i jawnoœæ informacji jest warunkiem niezbêdnym dla prawid³owego funkcjonowania rynku nieruchomoœci oraz kluczowym elementem odbudowy zaufania w relacjach pomiêdzy jego uczestnikami. Wierzymy, ¿e Raport, który wszed³ ju¿ na sta³e do kalendarium publikacji Zwi¹zku Banków Polskich jako raport kwartalny, przyczyni siê do lepszego poznania i zrozumienia mechanizmów dzia³ania rynku nieruchomoœci. Zapraszam Pañstwa do lektury. Bêdziemy zobowi¹zani za wszelkie uwagi i sugestie, które prosimy kierowaæ na adres e-mail: raport@amron.pl. Jacek Furga Przewodnicz¹cy Komitetu ds. Finansowania Nieruchomoœci Wiceprezes Zarz¹du Centrum Prawa Bankowego i Informacji * Zwi¹zku Banków Polskich Raport zosta³ opracowany w Zwi¹zku Banków Polskich we wspó³pracy z Centrum AMRON, Komitetem ds. Finansowania Nieruchomoœci ZBP, Bankiem Gospodarstwa Krajowego oraz prof. SGH Jackiem £aszkiem. Dane oraz komentarze zosta³y przygotowane przez zespo³y AMRON i SARFiN: Jerzego Ptaszyñskiego (jerzy.ptaszynski@amron.pl), Katarzynê Lubaœ (katarzyna.lubas@amron.pl), Micha³a Wydrê (mwydra@zbp.pl) oraz Boles³awa Melucha, dyrektora Departamentu Funduszy Mieszkaniowych w BGK. *Centrum AMRON jest jednostk¹ powo³an¹ do zarz¹dzania Systemem Analiz i Monitorowania Rynku Obrotu Nieruchomoœciami, dzia³aj¹c¹ w strukturze organizacyjnej Centrum Prawa Bankowego i Informacji Sp. z o.o. Strona 4 AMRON – w w w.amron.pl

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Systemy AMRON i SARFIN System Analiz i Monitorowania Rynku Nieruchomoœci (AMRON) Zwi¹zek Banków Polskich od lat zaanga¿owany jest w tworzenie i promocjê aktywnego wykorzystywania informacji gospodarczej oraz uczestnictwa w systemach wymiany informacji. W ideê tê wpisuje siê równie¿ System AMRON - wystandaryzowana baza danych o cenach i wartoœciach nieruchomoœci wyposa¿ona w modu³y raportuj¹ce i analityczne. System AMRON umo¿liwia przeprowadzanie analiz i monitorowanie zjawisk zachodz¹cych na rynku nieruchomoœci, staj¹c siê nieodzownym narzêdziem wspieraj¹cym rozwój i obs³ugê rynku nieruchomoœci. System powsta³ w roku 2004 jako odpowiedŸ œrodowiska bankowego na wymogi nadzoru bankowego zwi¹zane z zarz¹dzaniem ryzykiem kredytowym i monitorowaniem zabezpieczeñ wierzytelnoœci hipotecznych. System AMRON jest jedyn¹ ogólnopolsk¹ baz¹ danych o cenach transakcyjnych nieruchomoœci, w której uczestniczy 30 najwiêkszych polskich banków komercyjnych, a tak¿e 155 banków spó³dzielczych oraz Narodowy Bank Polski. W lipcu 2008 roku do grona bankowych uczestników do³¹czy³o pierwsze towarzystwo ubezpieczeniowe TU EUROPA S.A. W styczniu 2010r. Centrum AMRON rozpoczê³o wspó³pracê ze œrodowiskiem rzeczoznawców maj¹tkowych. Oferujemy: ? mo¿liwoœæ tworzenia w³asnej i korzystanie z ogólnopolskiej i ponadsektorowej bazy danych o cenach transakcyjnych i wartoœciach nieruchomoœci, ? dostêp do funkcjonalnoœci statystycznych i analitycznych Systemu, ? raporty specjalistyczne, ? raporty cykliczne, ? na indywidualne zamówienie. analizy rynkowe Zapraszamy do wspó³pracy wszystkich uczestników rynku obrotu nieruchomoœciami. Naszym celem jest stworzenie kompleksowej bazy danych o rynku nieruchomoœci. Zapewniamy szybki i bezpoœredni dostêp do maksymalnie szerokiego zakresu danych niezbêdnych w toku podejmowania decyzji biznesowych zwi¹zanych z nieruchomoœciami oraz ocen¹ ryzyka zwi¹zanego z tymi decyzjami. Zapraszamy do wspó³pracy na rzecz przejrzystoœci informacji o rynku nieruchomoœci. Kontakt: Centrum AMRON Ul. Jana Paw³a II 15 00-828 Warszawa Tel.: (22) 697-65-47 e-mail: info@amron.pl AMRON – w w w.amron.pl Strona 5

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN System Analiz Rynku Finansowania Nieruchomoœci (SARFiN) Banki, wykorzystuj¹c forum Zwi¹zku Banków Polskich do wymiany informacji o liczbie i wielkoœci udzielonych kredytów mieszkaniowych dla celów biznesowych, przyjê³y zasadê udostêpnienia i dzielenia siê tymi danymi w okresach miesiêcznych. W zamian za w³asny wk³ad informacyjny ka¿dy Bank uczestnicz¹cy w Systemie zyskuje mo¿liwoœæ oceny wielkoœci i dynamiki rynku oraz w³asnej na nim pozycji na zasadzie wzajemnoœci. Informacje generowane w systemie s¹ odzwierciedleniem 95% rynku kredytów dla klientów indywidualnych oraz 60% rynku klientów instytucjonalnych. W roku 2008 podjêto dzia³ania zmierzaj¹ce do wzbogacenia danych o dodatkowe informacje odnosz¹ce siê do kategorii „remont”, kredytów indeksowanych w walutach obcych, kana³ów dystrybucji, rodzajów nieruchomoœci, przekrojowych informacji o poziomie LTV, sprzeda¿y regionalnej wed³ug miejsca zamieszkania, œrednich dochodów ludnoœci dla regionów, wspó³czynników zad³u¿enia do dochodów z podzia³em przekrojowym wed³ug okresu kredytowania, a tak¿e z uwzglêdnieniem struktury portfela wed³ug wskaŸników PD i LGD oraz kredytów nieregularnych. W ramach SARFiN opracowywane s¹ tak¿e nowe propozycje us³ug dla Banków i ich klientów: budowa indeksu dostêpnoœci kredytowej, ocena i szacowanie potencja³u rynku kredytowania nieruchomoœci oraz tworzenie tzw. map ryzyka dla poszczególnych regionów. SARFiN stanowi dla Banków dodatkowe Ÿród³o informacji, dziêki któremu mo¿liwa jest weryfikacja tendencji na rynku finansowania nieruchomoœci. Obecnie w Systemie uczestnicz¹ 24 Banki. Kontakt: Micha³ Wydra Zwi¹zek Banków Polskich, Komitet ds. Finansowania Nieruchomoœci Ul. Kruczkowskiego 8 00-380 Warszawa Tel.: (22) 48-68-129 e-mail: mwydra@zbp.pl Strona 6 AMRON – w w w.amron.pl

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Sytuacja na rynku kredytów mieszkaniowych Mijaj¹cy rok 2009 by³ czasem, w którym rynek finansowania nieruchomoœci pozytywnie przeszed³ test wiarygodnoœci w okresie spowolnienia gospodarczego. Chocia¿ akcja kredytowa banków zmniejszy³a siê do poziomu z 2006 r. o ok. 30%, konsekwentnie przez ca³y 2009 r. ros³a sprzeda¿ udzielanych kredytów mieszkaniowych. Wprowadzono wiele ograniczeñ w dostêpie do kredytu (podwy¿szone mar¿e, wy¿sze wymogi przy uzyskaniu zdolnoœci kredytowej, dodatkowe zabezpieczenia). Warty podkreœlenia jest tak¿e fakt, ¿e pomimo doœæ niekorzystnych warunków, w jakich znalaz³a siê Polska gospodarka, sp³acalnoœæ portfela kredytów mieszkaniowych na tle innych linii biznesu bankowego nie pogorszy³a siê istotnie, o czym szerzej w dalszej czêœci raportu. W ci¹gu ca³ego 2009 r. banki stopniowo odbudowywa³y poziom akcji kredytowej, co wynika³o m.in. z coraz powszechniej uwzglêdnianego w ofertach banków programu rz¹dowego "Rodzina na swoim" (w ramach którego jest realizowane œrednio ok. 15 % akcji kredytowej banków) i co przyczyni³o siê do stabilizacji cen mieszkañ na rynku. Stosunkowo dobre wyniki w segmencie kredytów mieszkaniowych sektor bankowy w Polsce zawdziêcza powszechnie wykorzystywanym rozwi¹zaniom s³u¿¹cym ocenie ryzyka kredytowego klientów banków, takich jak np. coraz szersze stosowanie instrumentów, do których zaliczyæ trzeba scoring kredytowy klienta, monitoring zobowi¹zañ klienta poprzez Biuro Informacji Kredytowej i Biuro Informacji Gospodarczej InfoMonitor oraz wdra¿anie nowych technik zabezpieczaj¹cych przed ryzykiem braku sp³aty kredytu tj. jak ubezpieczenia (na wypadek utraty pracy, brakuj¹cego wk³adu w³asnego, przejœciowego do czasu wpisu hipoteki). Te instrumenty przyczyni³y siê do wzrostu stabilnoœci i bezpieczeñstwa na rynku. Szacuje siê, ¿e same ubezpieczenia kredytów mieszkaniowych obejmuj¹ zakresem ochrony ok. 30% portfela finansuj¹cego rynek nieruchomoœci. Bezpieczeñstwo na rynku nieruchomoœci zapewnione by³o tak¿e dziêki regulacjom nadzorczym, takim jak Rekomendacja S, nak³adaj¹ca wy¿sze wymogi kapita³owe na kredyty denominowane w walutach obcych oraz sygnalizowane przez UKNF przygotowania do wdro¿enia nowych standardów jakie niesie ze sob¹ projekt nowej Rekomendacji T. Ponadto w celu zabezpieczenia interesów kredytobiorców w lipcu 2009 r. rz¹d uchwali³ specjaln¹ ustawê zak³adaj¹c¹ pomoc osobom bezrobotnym sp³acaj¹cym kredyty mieszkaniowe w formie dop³at do sp³acanych rat kredytów. Zak³ada³a ona, ¿e z pomocy Pañstwa korzystaæ bêdzie ok. 40 tys. gospodarstw domowych. Na koniec grudnia 2009 r. w ramach przewidzianej ustaw¹ pomocy, na wniosek 2488 gospodarstw wyp³acono ³¹czn¹ kwotê 1,8 mln z³. Ocena dotychczasowej sytuacji pozwala przypuszczaæ, ¿e jakoœæ portfela kredytów mieszkaniowych nie bêdzie siê istotnie pogarszaæ. Odbudowa akcji kredytowej banków w 2009 r. spowodowana by³a tak¿e zmian¹ polityki kredytowej w zakresie zwiêkszania udzia³u kredytów w walucie krajowej, co w g³ównej mierze wynika³o ze znacz¹cego ograniczenia dostêpnoœci i wzrostu ceny walut na rynku miêdzybankowym (zw³aszcza w CHF). Jeszcze w III kw. 2008 ponad po³owa kredytów udzielana by³a we frankach szwajcarskich, obecnie natomiast, 70% akcji kredytowej banków realizowana jest w walucie krajowej. Wydaje siê, ¿e osi¹gniecie tak du¿ej dynamiki i wzrostu akcji kredytowej, jaka mia³a miejsce w latach poprzednich, jest raczej ma³o prawdopodobne. Zak³ada siê jej stopniowy wzrost w granicach 10 - 15% w ci¹gu najbli¿szych kilku lat. AMRON – w w w.amron.pl Strona 7

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Warto przy tym pamiêtaæ, ¿e rynek kredytów mieszkaniowych dla klientów indywidualnych nie wyczerpa³ swoich mo¿liwoœci. Wed³ug ró¿nych Ÿróde³ szacowany niedobór nowych mieszkañ siêga 1,5 - 3 mln . Potencja³ rynku w Polsce mierzony portfelem finansuj¹cym rynek kredytów mieszkaniowych w relacji do PKB jest nadal ogromny. W 2009 r. udzia³ zad³u¿enia z tytu³u kredytów mieszkaniowych do PKB wynosi³ 16.6% (w 2008 r. 15.6%, w 2007 r. 9,93%). W krajach Unii œredni wskaŸnik wynosi ok. 50%, a s¹ kraje gdzie przekracza on 100%. W œwietle powy¿szych porównañ w ocenie zachodnich ekspertów z Europejskiej Federacji Hipotecznej, którzy byli goœæmi VI Kongresu Finansowania Nieruchomoœci Mieszkaniowych w Krajach Europy Œrodkowo-Wschodniej, rynek kredytów hipotecznych w Polsce pozostaje rynkiem bardzo dynamicznym, ale ci¹gle ma³ym pod wzglêdem wielkoœci w relacji do PKB w zestawieniu z innymi krajami starej Unii, gdzie rynki s¹ bardziej rozwiniête. Dane z krajów UE pokazuj¹, ¿e sektor bankowy odgrywa du¿¹ rolê we wspieraniu rozwoju rynku nieruchomoœci i analogicznie - w Polsce jego udzia³ w rozwoju rynku równie¿ mo¿e byæ znacz¹cy. Bior¹c pod uwagê obecne zaanga¿owanie sektora bankowego w finansowanie budownictwa Polsce, które wynosi ponad 214 mld z³. przy zachowaniu wzrostu rynku na poziomie 10 - 15% rocznie, osi¹gniêcie w perspektywie najbli¿szych 10 -15 lat stanu zad³u¿enia w wysokoœci 400 - 500 mld z³ jest mo¿liwe. Tak wysoki poziom zad³u¿enia oznacza³by ponad 30 - 40% udzia³ w PKB. Zaœ liczba aktywnie obs³ugiwanych umów kredytowych przy takich za³o¿eniach mog³aby wzrosn¹æ do ok. 2-3 mln. U³atwienie wiêkszej liczbie rodzin dostêpu do mieszkañ i kredytów w dalszym ci¹gu jest realne. Wymagaæ to bêdzie w g³ównej mierze usuniêcia wielu barier i zwiêkszenia m.in. bezpieczeñstwa na rynku transakcji deweloperskich, na którym w dalszym ci¹gu nie ma regulacji w postaci rachunków powierniczych zabezpieczaj¹cych wk³ady osób zamierzaj¹cych kupiæ mieszkanie. Id¹c w kierunku zwiêkszenia bezpieczeñstwa i stabilnoœci rynku przedstawiciele banków, analizuj¹c tendencje w 2009 r., uznali za istotne wydanie rekomendacji dotycz¹cych dzia³añ niezbêdnych dla poprawy sytuacji w obszarze budownictwa mieszkaniowego. Rekomendacje te odnosz¹ siê do trzech kluczowych obszarów: 1. wzmocnienia roli i aktywnoœci Pañstwa we wspieraniu budownictwa mieszkaniowego; 2. zapewnienia d³ugoterminowego refinansowania dla kredytów hipotecznych; 3. odbudowy wzajemnego zaufania uczestników ryku obrotu nieruchomoœciami dla bezpieczeñstwa obrotu nieruchomoœciami i jego finansowania. Strona 8 AMRON – w w w.amron.pl

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Liczba czynnych kredytów mieszkaniowych Tabela 1. Liczba czynnych umów o kredyt mieszkaniowy Rok Kredyty mieszkaniowe - liczba czynnych umów 2002 289 758 2003 405 320 2004 521 398 Wykres 1. Liczba czynnych umów o kredyt mieszkaniowy 2005 717 187 2006 945 484 1 374 099 2007 1 135 684 1 302 600 2008 1 302 600 1 135 684 2009 1 374 099 945 484 717 187 ród³o: ZBP 521 398 405 320 289 758 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 ród³o: ZBP Ca³kowity stan zad³u¿enia z tytu³u kredytów mieszkaniowych Tabela 2. Stan zad³u¿enia z tytu³u kredytów mieszkaniowych Na koniec 2009 r. stan zad³u¿enia z tytu³u udzielonych Rok Stan zad³u¿enia w miliardach z³otych kredytów mieszkaniowych wynosi³ 214 mld z³. IV kwarta³ 2002 20,030 2009 r. to wzrost rzêdu 5,4 mld z³ w porównaniu z koñcem 2003 29,576 wrzeœnia 2009 r. Koniec minionego roku pokazuje znaczny 2004 35,807 2005 50,425 spadek dynamiki wzrostu zad³u¿enia. O ile w roku 2008 2006 77,706 jego poziom wzrós³ o ok. 65% w stosunku do roku 2007 116,840 poprzedniego, w 2009 roku analogiczny wzrost to 2008 192,612 2009 214,892 zaledwie 11,6%. Najwiêkszy wzrost odnotowano w okresie 2006 - 2008, na który przypada³a najwiêksza ród³o: ZBP, NBP ekspansja kredytowa banków. Warto przy tym pamiêtaæ, ¿e ponad po³owa obecnego stanu zad³u¿enia to kredyty w walutach obcych, które na koniec grudnia 2009 wynosi³y 139 mld z³ i co stanowi³o a¿ 65% udzia³. W 2009 r. odnotowano wzrost udzia³u kredytów w walucie krajowej. W 2008 r. stanowi³y one 31% ca³kowitego stanu zad³u¿enia z tytu³u kredytów mieszkaniowych, natomiast na koniec 2009 r. udzia³ ten wzrós³ o 4 punkty procentowe. Wykres 2. Ca³kowity stan zad³u¿enia z tytu³u kredytów mieszkaniowych 214,892 192,612 116,840 77,706 50,425 29,576 35,807 20,030 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 ród³o: ZBP, NBP AMRON – w w w.amron.pl Strona 9

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Liczba i wartoœæ nowo udzielonych kredytów mieszkaniowych Tabela 3. Wartoœæ i liczba nowo podpisanych umów o kredyt mieszkaniowy Okresy Wartoœæ w mld PLN Liczba I kwarta³ 2008 12,089 62 748 II kwarta³ 2008 16,369 82 333 III kwarta³ 2008 16,803 82 952 IV kwarta³ 2008 11,867 58 728 I kwarta³ 2009 7,609 37 941 II kwarta³ 2009 9,376 45 576 III kwarta³ 2009 10,945 52 884 IV kwarta³ 2009 10,804 52 791 ród³o: ZBP Wykres 3a. Liczba nowo podpisanych umów o kredyt kwartalnie Po znacz¹cym ograniczeniu akcji kredytowej banków w IV 100 000 82 333 82 953 kwartale 2008 r. od pocz¹tku 2009 r. sektor bankowy stopniowo odbudowywa³ poziom udzielanych kredytów. 80 000 62 748 58 728 52 884 O ile w I kwartale 2009 udzielono 37 tys. kredytów 52 791 60 000 45 577 mieszkaniowych, w IV kwartale 2009 r. by³o to ju¿ 52 tys. 37 942 40 000 Nieznaczny spadek akcji kredytowej w ostatnich miesi¹cach 2009 r. w stosunku do III kwarta³u 20 000 spowodowany by³ sezonowoœci¹ rynku i brakiem impulsu 0 zachêcaj¹cego potencjalnych kredytobiorców do I kw II kw III kw IV kw I kw II kw III kw IV kw zad³u¿ania siê. W poprzednich latach takim czynnikiem 2008 2008 2008 2008 2009 2009 2009 2009 ród³o: ZBP by³y zwykle zapowiedzi np. o zakoñczeniu obowi¹zywania ulg podatkowych na budownictwo mieszkaniowe. W roku 2009 powszechnie oczekiwano du¿ego spadku cen mieszkañ, który w koñcu nie nast¹pi³. Wykres 3b. Wartoœæ nowo podpisanych umów w mld z³otych - kwartalnie Wzrost wartoœci nowo udzielonych kredytów 20 16,804 mieszkaniowych w 2009 r. by³ œciœle zwi¹zany z ich liczb¹. 16,370 Ograniczenie akcji kredytowej banków pod koniec 2008 15 skutkowa³o obni¿eniem wysokoœci umów kredytowych. 12,089 11,867 10,946 Z a o s t r z e n i e k r y te r i ó w u d z i e l a nyc h k re dy tó w 10,804 9,376 spowodowa³o, ¿e osoby lub rodziny, które jeszcze w 2008 r. 10 7,610 mog³y liczyæ na wiêksze kwotowo kredyty, w 2009 r. zmuszone by³y zweryfikowaæ swoje plany i zamiast myœleæ 5 o zakupie mieszkañ o wiêkszej powierzchni musia³y ograniczyæ siê ze swoimi wydatkami. Ograniczenie to nie 0 dotyczy³o wszystkich aplikuj¹cych o kredyty, niemniej I kw II kw III kw IV kw I kw II kw III kw IV kw 2008 2008 2008 2008 2009 2009 2009 2009 dotknê³o du¿¹ czêœæ wnioskuj¹cych. Przyczyn¹ takiego ród³o: ZBP stanu rzeczy by³y limity rz¹dowego programu "Rodzina na swoim", w ramach którego obowi¹zywa³y œcis³e zapisy dotycz¹ce dop³at powierzchniowych, które faworyzowa³y mieszkania o powierzchni do 50 m2 i to poza centrami du¿ych miast. Strona 10 AMRON – w w w.amron.pl

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Wykres 4. Wartoœæ i liczba umów o kredyt mieszkaniowy rocznie Podsumowanie ostatnich lat Wartoœæ w mld PLN Liczba 2008 57 129 286 762 2009 38 592 188 186 ród³o: ZBP Wykres 4b. Wartoœæ nowo podpisanych umów o kredyt rocznie Wykres 4a. Liczba nowo podpisanych umów o kredyt rocznie 57,129 38,592 286 762 188 186 2008 2009 ród³o: ZBP 2008 2009 ród³o: ZBP Œrednia wartoœæ kredytu Tabela 5. Œrednia wartoœæ udzielonego kredytu ogó³em i w podziale na waluty Rok Œrednia wartoœæ Œrednia wartoœæ Œrednia wartoœæ udzielonego kredytu kredytu kredytu w PLN ogó³em denominowanego w walutach obcych 2002 76 220 79 620 73 130 2003 81 340 109 670 72 550 2004 94 240 123 970 84 560 2005 109 550 121 080 96 860 2006 139 140 162 160 103 190 2007 187 290 223 660 170 270 2008 205 180 258 820 145 940 2009 203 290 371 500 185 460 ród³o: ZBP Wykres 5. Œrednia wartoœæ udzielonego kredytu ogó³em i w podziale na waluty Œrednia wartoœæ udzielonego kredytu ogó³em 400 000 350 000 Œrednia wartoœæ kredytu w walutach obcych 300 000 250 000 Œrednia wartoœæ kredytu w PLN 200 000 150 000 100 000 50 000 0 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 ród³o: ZBP Tak jak w latach poprzednich, w dalszym ci¹gu mo¿na zaobserwowaæ wzrost œredniej wartoœci udzielanego kredytu. W 2002 r. wynosi³a ona oko³o 60 tys. z³otych, a pod koniec 2009 r. przekroczy³a ju¿ 200 tys. z³. Pomimo ograniczenia akcji kredytowej zarówno pod wzglêdem wartoœci jak i liczby kredytów w 2009 r. osoby ubiegaj¹ce siê o kredyt denominowany w walutach obcych otrzymywa³y najwiêksze kwotowo kredyty. Ich œrednia wartoœæ na koniec 2009 r. wynosi³a 371 tys. z³, podczas gdy w walucie krajowej œrednia wartoœæ kredytu wynosi³a 185 tys. z³. Warto przy tym pamiêtaæ, ¿e pomimo tak wysokich wartoœci, kredyty denominowane w walutach obcych by³y trudniej dostêpne z uwagi na koniecznoœæ posiadania wy¿szej o 20% zdolnoœci kredytowej klientów banków, ni¿ w przypadku kredytów z³otówkowych. Dodatkowym czynnikiem utrudniaj¹cym dostêpnoœæ kredytów denominowanych by³a równie¿ wy¿sza mar¿a ni¿ w przypadku kredytów w PLN. AMRON – w w w.amron.pl Strona 11

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Struktura nowo udzielonych kredytów wg wartoœci kredytu Tabela 6. Struktura nowo udzielanych kredytów wed³ug wartoœci kredytu Struktura nowo udzielonych kredytów wed³ug wysokoœci kredytui .do 100 tys. z³ I kw 2008 II kw 2008 III kw 2008 IV kw 2008 27,31% 21,77% 21,22% 25,75% 2008 24,01% I kw 2009 II kw 2009 III kw 2009 IV kw 2009 26,05% 24,91% 25,21% 29,20% 2009 26,34% od 100 do 200 tys. z³ 32,99% 33,31% 32,34% 29,63% 32,07% 27,90% 32,27% 32,22% 33,15% 31,39% od 200 do 300 tys. z³ 18,00% 19,98% 20,12% 17,35% 18,86% 17,97% 18,53% 18,21% 15,75% 17,62% od 300 do 400 tys. z³ 9,61% 10,89% 11,14% 10,61% 10,56% 10,01% 10,87% 10,80% 9,50% 10,30% od 400 do 500 tys. z³ 4,66% 5,71% 5,89% 6,08% 5,59% 5,73% 5,31% 5,31% 4,55% 5,23% od 500 tys. do 1 mln z³ 5,81% 6,80% 7,53% 8,82% 7,24% 9,93% 6,56% 6,72% 6,47% 7,42% od 1 mln z³ 1,63% 1,53% 1,76% 1,77% 1,67% 2,41% 1,56% 1,52% 1,37% 1,71% ród³o: ZBP Wykres 6a. Struktura nowo udzielonych kredytów wed³ug wartoœci kredytu - kwartalnie do 100 tys. 35% od 100-200 tys. 30% od 200-300 tys. 25% od 300-400 tys. od 400-500 tys. 20% od 500-1000 tys. 15% od 1 mln. 10% 5% 0% I kw II kw III kw IV kw I kw II kw III kw VI kw 2008 2008 2008 2008 2009 2009 2009 2009 ród³o: ZBP Wykres 6b. Struktura nowo udzielonych kredytów wed³ug Najwiêksz¹ popularnoœci¹ w ostatnim czasie cieszy³y siê wartoœci kredytu - rocznie kredyty udzielane w wysokoœci do 200 tys. z³., które 35% stanowi³y ponad 60% nowo udzielanych kredytów na cel mieszkaniowy w IV kwartale 2009 r. W tym obszarze banki 30% tylko nieznacznie zmienia³y swoj¹ politykê kredytow¹, natomiast pewne ograniczenie ich zaanga¿owania 25% widoczne jest w segmencie kredytów mieszkaniowych 20% o wartoœci od 200 do 500 tys. z³. Istotny jest wzrost liczby kredytów z przedzia³u 100 - 200 tys. z³ od I kw. 2009 wobec 15% gwa³townego spadku pod koniec 2008 r. Wp³yw na to mia³ 10% m.in. du¿y wzrost udzia³u kredytów w ramach programu "Rodzina na Swoim". Ich udzia³ w wartoœci nowo 5% udzielonych kredytów w 2009 r. wzrós³ do poziomu 15%, 0% podczas gdy w koñcu roku 2008 wynosi³ 2,25%. 2008 2009 ród³o: ZBP Strona 12 AMRON – w w w.amron.pl

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Struktura wskaŸnika LTV Tabela 7. Struktura WskaŸnika LTV dla nowo udzielonych kredytów Œrednie LTV dla nowo udzielonych kredytów I kw 2008 II kw 2008 III kw 2008 IV kw 2008 2008 I kw 2009 II kw 2009 III kw 2009 IV kw 2009 2009 do 30% 8,18% 5,97% 8,86% 8,30% 7,83% 10,08% 9,23% 7,73% 7,74% 9,26% od 30 do 50% 28,40% 14,35% 19,80% 17,81% 20,09% 21,36% 18,62% 15,74% 17,35% 19,56% od 50 do 80% 32,30% 45,44% 34,96% 46,34% 39,76% 44,38% 47,50% 50,98% 44,30% 45,19% od 80% 31,12% 34,23% 36,38% 27,55% 32,32% 24,17% 24,66% 25,55% 30,60% 25,98% ród³o: ZBP Wykres 7a. Struktura WskaŸnika LTV dla nowo udzielonych kredytów - kwartalnie 50% do 30% 45% od 30 do 50% 40% od 50 do 80% 35% od 80% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% I kw II kw III kw IV kw I kw II kw III kw IV kw 2008 2008 2008 2008 2009 2009 2009 2009 ród³o: ZBP Wykres 7b. Struktura WskaŸnika LTV dla nowo udzielonych kredytów W 2009 r. zmala³ udzia³ kredytów udzielanych z wysokim - rocznie wskaŸnikiem LTV -powy¿ej 80%, w stosunku do roku 2008 50% (odpowiednio 26,63% w 2009 r. w porównaniu do 32,32% 45% w 2008 r. ) Zdecydowana wiêkszoœæ kredytów by³a i nadal jest udzielana w przedziale miêdzy 50 a 80% LTV. Na 40% koniec 2008 ich udzia³ stanowi³ 39,76%, a w ca³ym 2009 r. 35% 45,83%. Zmniejszenie udzia³u kredytów ze wskaŸnikiem 30% LTV powy¿ej 80% œwiadczy³o o zaostrzeniu kryteriów 25% kredytowych, co w pewnym stopniu musia³o wp³yn¹æ na 20% ograniczenie dostêpnoœci kredytów o wysokiej wartoœci. 15% Zwiêkszenie udzia³u tego wskaŸnika w IV kw. 2009 10% (wzrost ponad 5 punktów procentowych w porównaniu 5% z III kwarta³em 2009 r.) sygnalizuje zmianê polityki kredytowej banków oraz mo¿liwe o¿ywienie na rynku 0% 2008 2009 mieszkaniowym i wychodzenie ze spowolnienia, z jakim rynek mia³ do czynienia od IV kwarta³u 2008 r. Ocenia siê, do 30% od 50 do 80% ¿e udzia³ kredytów, dla których wskaŸnik LTV wynosi od 30 do 50% od 80% wiêcej ni¿ 80% bêdzie ulegaæ stopniowemu zwiêkszaniu. ród³o: ZBP AMRON – w w w.amron.pl Strona 13

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Kredyty mieszkaniowe w najwiêkszych miastach w Polsce Tabela 8. Wartoœæ nowo udzielonych kredytów w najwiêkszych miastach Wroc³aw £ódŸ Kraków Warszawa Trójmiasto Poznañ Bia³ystok Szczecin Aglomer. Œl¹ska Pozosta³e 2009 8,3% 4,2% 7,0% 30,1% 7,7% 6,6% 0,7% 4,2% 6,3% 25,0% IV kw 2009 7,7% 4,0% 6,6% 29,7% 6,9% 5,8% 0,9% 4,1% 7,1% 27,2% III kw 2009 8,1% 4,3% 7,1% 28,9% 7,5% 6,4% 0,6% 3,9% 6,4% 26,8% II kw 2009 8,5% 4,2% 7,1% 29,4% 7,8% 7,0% 0,7% 4,7% 6,7% 23,9% I kw 2009 9,3% 4,4% 7,2% 34,1% 9,5% 7,8% 0,5% 4,3% 3,5% 19,4% 2008 8,2% 4,1% 6,3% 32,2% 9,4% 7,2% 0,8% 4,7% 5,3% 21,8% IV kw 2008 9,2% 4,4% 7,3% 35,2% 9,5% 7,5% 0,6% 3,9% 4,6% 18,0% III kw 2008 8,4% 4,0% 6,0% 32,0% 9,7% 7,7% 0,9% 5,0% 5,8% 20,4% II kw 2008 7,5% 4,0% 5,9% 30,8% 9,4% 6,4% 0,9% 4,6% 5,0% 25,6% I kw 2008 7,6% 4,3% 6,3% 31,6% 8,8% 7,2% 0,8% 4,8% 5,6% 23,1% ród³o: ZBP Wykres 8a. Wartoœæ nowo udzielonych kredytów wed³ug najwiêkszych miastach w Polsce - kwartalnie 100% 90% Wroc³aw 80% £ódŸ 70% Kraków 60% Warszawa 50% Trójmiasto 40% Poznañ 30% Bia³ystok 20% Szczecin 10% Aglomeracja Œl¹ska 0% Pozosta³e I kw 2008 II kw 2008 III kw 2008 IV kw 2008 2008 I kw 2009 II kw 2009 III kw 2009 IV kw 2009 2009 ród³o: ZBP Wykres 8b. Wartoœæ nowo udzielonych kredytów Akcja kredytowa banków koncentruje siê w najwiêkszych wed³ug najwiêkszych miastach - rocznie miastach Polski. £¹cznie w 2009 roku na te miasta 100% przypad³o ok. 80% udzielonych kredytów. Udzia³ Wroc³aw Warszawy to 30%, Wroc³awia 8%, Krakowa 7%, Poznania £ódŸ 90% 6,6%, Aglomeracji Œl¹skiej 6,2%, £odzi 4,2 %, Szczecin 80% Kraków 4,22%. W wielu miastach odnotowany zosta³ jednak Warszawa spadek w udziale nowo udzielanych kredytów 70% mieszkaniowych. Wyj¹tek stanowi³y Kraków, £ódŸ, Trójmiasto Wroc³aw i Aglomeracja Œl¹ska, gdzie udzia³ nowych 60% Poznañ kredytów wzrós³ odpowiednio o 11,56%, 2,48%, 1,35% 50% Bia³ystok i 16,99%. Tak jak w poprzednich kwarta³ach 2009 r. du¿y Szczecin wzrost nast¹pi³ wœród pozosta³ych miejscowoœci, gdzie 40% udzia³ nowo udzielonych kredytów w ca³ym 2008 Aglomeracja Œl¹ska 30% r. wyniós³ 21,81%, a w 2009 r. przekroczy³ 24,99%. Jedn¹ z Pozosta³e p r z yc z y n w z ro s t u f i n a n s owa n i a k re dy towe g o 20% w mniejszych miejscowoœciach jest preferowanie rz¹dowych dop³at w ramach programu "Rodzina na 10% swoim". Z uwagi na ograniczenia powierzchniowe 0% i cenowe najbardziej op³aca siê kupowaæ mieszkania 2008 2009 w pobli¿u du¿ych miast lub na ich obrze¿ach. ród³o: ZBP Strona 14 AMRON – w w w.amron.pl

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Waluta kredytu Tabela 9. Struktura walutowa wartoœci nowo udzielanych kredytów Wykres 9a. Struktura walutowa wartoœci nowo udzielanych kredytów - kwartalnie PLN CHF EUR 80% I kw 2008 40,2% 59,0% 0,7% 70% II kw 2008 24,9% 74,1% 0,4% 60% III kw 2008 20,1% 78,1% 0,5% IV kw 2008 42,5% 55,4% 0,0% 50% 2008 30,0% 68,6% 0,4% 40% I kw 2009 63,0% 31,0% 3,8% 30% II kw 2009 70,0% 24,3% 4,9% 20% III kw 2009 76,9% 11,3% 11,5% IV kw 2009 77,4% 8,1% 14,0% 10% 2009 72,8% 17,2% 9,2% 0% I kw II kw III kw IV kw I kw II kw III kw IV kw W tabeli uwzglêdniono g³ówne waluty, w których denominowane s¹ 2008 2008 2008 2008 2009 2009 2009 2009 udzielane przez banki kredyty mieszkaniowe PLN CHF EUR ród³o: ZBP ród³o: ZBP Wykres 9b. Struktura walutowa wartoœci nowo udzielanych kredytów - rocznie 80% 70% Dane za ostatnie dwa lata pokazuj¹, ¿e w odró¿nieniu od 60% 2008 r. w 2009 r. najwiêcej kredytów udzielano w walucie 50% krajowej. W 2008 r. kredyty w walucie obcej stanowi³y 40% ponad 70% nowoudzielanych kredytów a w 2009 r. 30% kredyty w walucie krajowej prawie 73%. W 2009 r. 20% coraz wiêksza popularnoœci¹ ciesz¹ siê kredyty w Euro. Ich 10% udzia³ w akcji kredytowej banków przekroczy³ 0% 2008 2009 nieznacznie wartoœæ najpopularniejszych przez lata kredytów we frankach szwajcarskich w IV kw. 2009. PLN CHF EUR ród³o: ZBP W ca³ym 2009 r. udzia³ CHF wyniós³ 17,17% a Euro 9,20%. Okres kredytowania Tabela 10. Struktura nowo udzielanych kredytów ze wzgledu na okresy kredytowania Struktura nowo udzielanych kredytów ze wzglêdu na okresy kredytowania I kw 2008 II kw 2008 III kw 2008 IV kw 2008 2008 I kw 2009 II kw 2009 III kw 2009 IV kw 2009 2009 do 30 lat 84,8% 75,8% 78,0% 89,3% 82,0% 85,2% 79,3% 86,7% 86,4% 84,4% od 30 do 40 lat 8,5% 17,0% 15,3% 8,0% 12,2% 7,6% 13,1% 11,1% 11,7% 10,9% od 40 do 50 lat 6,7% 6,3% 5,6% 1,4% 5,0% 0,5% 3,8% 1,2% 1,1% 1,6% od 50 lat 0,0% 1,0% 1,2% 1,3% 0,9% 6,8% 3,8% 1,0% 0,8% 3,1% ród³o: ZBP Wykres 10a. Struktura udzielonych kredytów ze wzglêdu na okres kredytowania - kwartalnie 100% od 50 lat 90% od 40 do 50 lat 80% od 30 do 40 lat 70% do 30 lat 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% I kw II kw III kw IV kw I kw II kw III kw IV kw 2008 2008 2008 2008 2009 2009 2009 2009 ród³o: ZBP AMRON – w w w.amron.pl Strona 15

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Wykres 10b. Struktura nowo udzielonych kredytów Kredyty mieszkaniowe udzielane s¹ najczêœciej na okres ze wzglêdu na okres kredytowania - rocznie do 30 lat. Stanowi¹ one ponad 80% ogó³u udzielonych 100% kredytów, a w ci¹gu ostatnich dwóch lat ich udzia³ dodatkowo wzrós³. O ile w 2008 r. stanowi³y one nieca³e 90% 82% to ju¿ w 2009 r. ich udzia³ w akcji kredytowej wzrós³ 80% do 84%. Kredyty o okresie d³u¿szym ni¿ 30 lat udzielane 70% by³y i nadal s¹ w bardzo w¹skim zakresie. Na drugiej 60% pozycji znalaz³y siê kredyty w przedziale miêdzy 30 a 40 50% lat. W 2008 r. ich udzia³ wynosi³ 12,16% a w 2009 zmniejszy³ siê do 10.87%. W okresie 2008 - 2009 40% stopniowo wzrasta³ udzia³ kredytów powy¿ej 50 lat, który 30% w I kw. 2009 wynosi³ prawie 7% jednak w kolejnych 20% kwarta³ach obserwowaliœmy jego spadek. 10% 0% 2008 2009 od 50 lat od 40 do 50 lat od 30 do 40 lat do 30 lat ród³o: ZBP Jakoœæ sp³acanych kredytów mieszkaniowych Z ostatnich dostêpnych danych opublikowanych przez Urz¹d Komisji Nadzoru Finansowego na koniec wrzeœnia 2009 wynika, ¿e jakoœæ sp³acanych kredytów mieszkaniowych jest najlepsza poœród innych linii biznesu bankowego (karty kredytowe, kredyty konsumenckie, kredyty dla MSP ). Na koniec wrzeœnia 2009 r. wskaŸnik niesp³acanych kredytów mieszkaniowych wynosi³ 1,4%, osi¹gaj¹c poziom zbli¿ony do analogicznego okresu w roku 2007 i wy¿szy o 0,4 punktu procentowego w porównaniu z III kwarta³em w roku 2008. Badaj¹c strukturê walutow¹ kredytów niesp³acanych widzimy, ¿e najwiêkszy udzia³ we wskaŸniku maj¹ kredyty udzielone w PLN. W roku 2009 kredyty zagro¿one stanowi³y 2,4% ca³ego portfela kredytów mieszkaniowych udzielonych w rodzimej walucie. Nieco lepiej prezentuje siê sp³acalnoœæ kredytów denominowanych. WskaŸnik dla tego rodzaju kredytów na koniec III kwarta³u 2009 jest bliski poziomowi z analogicznego okresu 2007 roku i osi¹ga 0,9%. Warto zwróciæ uwagê na sp³acalnoœæ kredytów mieszkaniowych w horyzoncie minionych dwóch lat. O ile sp³acalnoœæ w kredytów w 2008 poprawi³a siê w stosunku do roku 2007, w roku 2009 obserwujemy jej niewielkie pogorszenie. Pomimo wysokiej jakoœci portfela kredytów mieszkaniowych nale¿y mieæ na uwadze, ¿e wiêkszoœæ z tych kredytów to kredyty o nadal bardzo krótkiej historii. Na kredyty uruchomione w latach 2006-2009 przypada blisko 70% ca³kowitego zad³u¿enia z tytu³u kredytów mieszkaniowych. Co wiêcej, kredytów tych udzielono w wyj¹tkowo korzystnych warunkach makroekonomicznych, tj. m.in. przy szybko rosn¹cych p³acach, rekordowo niskich stopach procentowych, aprecjacji z³otego oraz rosn¹cych cenach na rynku nieruchomoœci. Analizuj¹c dane dotycz¹ce jakoœci portfela kredytów hipotecznych nale¿y pamiêtaæ, ¿e niedotrzymanie warunków kredytowych wystêpuje z regu³y nie wczeœniej ni¿ po 2-3 latach od udzielenia kredytu. Zatem, przy tak m³odym i dynamicznie rosn¹cym portfelu, liczby kredytów nieregularnych nie powinno odnosiæ siê do aktualnej liczby czynnych umów kredytowych, ale powinna ona odnosiæ siê do poziomu kredytów z 2-3 lat wstecz. Tym samym bêdzie to bardziej wiarygodna informacja o jakoœci portfela. Nale¿y te¿ uwzglêdniaæ dynamikê przyrostu liczby udzielonych kredytów. Wyliczanie wspó³czynnika kredytów zagro¿onych powinno uwzglêdniaæ specyfikê rynku, gdy¿ dopiero wtedy bêdzie to istotna wskazówka o jakoœci portfela kredytowego. Je¿eli zatem porównamy wartoœæ kredytów nieregularnych na koniec 2007 roku (1.36 mld. z³.) do wartoœci portfela kredytów hipotecznych na koniec 2005 roku (50.66 mld. z³), to otrzymamy wspó³czynnik 2.69%. Analogicznie rok 2008 (1,954 mld z³) w zestawieniu z 2006 (77,7 mld z³), to otrzymamy wspó³czynnik 2,51%. I na koniec roku 2009 (3,002 mld z³), w zestawieniu z 2007 (116 mld z³) szacowany przez nas wskaŸnik powinien wynieœæ ok. 2,57%. Strona 16 AMRON – w w w.amron.pl

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Wydaje siê, ¿e przyczyn¹ takiego wyniku s¹ przeprowadzane przez banki monitoring sp³at kredytu i pomoc udzielana kredytobiorcy w przypadku pojawienia siê problemów w postaci restrukturyzacji zad³u¿enia (np. wyd³u¿enie okresu sp³aty kredytu, czasowe zawieszenie rat). Warto wspomnieæ, ¿e od lipca 2009 wesz³a w ¿ycie ustawa która przez dwa lata ma pomagaæ osobom zarejestrowanym jako bezrobotne, a które sp³acaj¹ kredyty mieszkaniowe. Istot¹ ustawy jest zapewnienie takim osobom maksymalnych dop³at z bud¿etu do rat kapita³owo odsetkowych nieprzekraczaj¹cych 1200 z³ miesiêcznie. Po wykorzystaniu pomocy, beneficjenci maja j¹ zwróciæ od bud¿etu w ci¹gu 8 lat. Jej oddzia³ywanie na rynek obecnie jest raczej niewielkie. Wiêksze znaczenie maj¹ ubezpieczenia, które w razie problemów ze sp³at¹ kredytów uruchamiane s¹ w postaci odszkodowañ. Tabela 11. Kredyty mieszkaniowe - udzia³ kredytów zagro¿onych w kredytach mieszkaniowych ogó³em 09/2007 09/2008 09/2009 ogó³em 1,3% 1,0% 1,4% z³otowe 1,9% 1,8% 2,4% walutowe 0,8% 0,5% 0,9% ród³o: UKNF Wykres 11. Kredyty mieszkaniowe - udzia³ kredytów zagro¿onych w kredytach mieszkaniowych ogó³em 4% ogó³em z³otowe walutowe 3% 2% 1% 0% 09/2007 09/2008 09/2009 ród³o: UKNF Prognozy na 2010 rok Bior¹c pod uwagê dobr¹ sp³acalnoœæ kredytów mieszkaniowych oraz utrzymuj¹cy siê znacz¹cy popyt na mieszkania i domy jednorodzinne oczekujemy dalszego wzrostu akcji kredytowej banków. Oceniaj¹c tendencje, jakie panowa³y w zesz³ym roku (ceny mieszkañ stabilizuj¹ siê, zapowiedŸ wdro¿enia w 2010 r. Rekomendacji T, rosn¹ce zad³u¿enie gospodarstw domowych g³ównie w walucie krajowej i EURO) Zwi¹zek Banków Polskich szacuje, ¿e wzrost powinien byæ nie wiêkszy ni¿ 15% w porównaniu do 2009 r. Wartoœæ nowo udzielonych kredytów mieszkaniowych w 2010 r. powinna znaleŸæ siê w przedziale 45 - 50 mld z³. Osi¹gniêciu tej prognozy sprzyjaæ powinno dalsze upowszechnianie siê rz¹dowego programu "Rodzina na Swoim", w ramach którego mo¿na uzyskaæ dop³aty do rat odsetkowych kredytów. Ponadto oczekuje siê, ¿e rosn¹æ bêdzie udzia³ kredytów w EURO. Rok 2010 bêdzie rokiem zaostrzaj¹cej siê konkurencji miêdzy bankami, w wyniku której powinien nast¹piæ spadek mar¿ kredytowych, co z kolei powinno wp³yn¹æ na zwiêkszenie dostêpnoœci kredytów. Oczekuje siê, ¿e w œlad za wzrostem akcji kredytowej nast¹pi te¿ powolna zmiana struktury rynku. Mo¿na spodziewaæ siê wiêkszej akcji kredytowej kierowanej na rynek pierwotny. W œwietle przyjêtej w koñcu lutego 2010 przez Komisjê Nadzoru Finansowego Rekomendacji T powy¿sza prognoza mo¿e jednak ulec zmianie, jeœli interpretacja niektórych zapisów Rekomendacji bêdzie zbyt restrykcyjnie realizowana przez UKNF wobec wszystkich uczestników rynku bez uwzglêdniania specyfiki ich dzia³ania i segmentów klientów, którzy s¹ przez nich obs³ugiwani. Zwi¹zek Banków Polskich szacuje, ¿e ze wzglêdu na zbyt restrykcyjne przepisy Rekomendacji T ograniczenie akcji kredytowej w segmencie kredytów mieszkaniowych mo¿e wynieœæ ok. 2 mld z³otych. AMRON – w w w.amron.pl Strona 17

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Program Rodzina na Swoim Program kredytów preferencyjnych z dop³atami do oprocentowania - finansowe wsparcie rodzin w nabywaniu w³asnego mieszkania "Rodzina na Swoim" (RnS) Wed³ug stanu na koniec grudnia 2009 r. w programie finansowego wsparcia rodzin uczestniczy³o 18 banków kredytuj¹cych, z czego 11 banków przyst¹pi³o do udzielania kredytów preferencyjnych w 2009 r. Od pocz¹tku funkcjonowania programu banki kredytuj¹ce udzieli³y ³¹cznie 41,5 tys. kredytów preferencyjnych, na ogóln¹ kwotê 6.703,8 mln z³, z tego w 2009 r. 30,8 tys. kredytów na kwotê 5.417,6 mln z³. Wykres 12a. Wartoœæ udzielonych kredytów w 2009 r. Wykres 12b. Liczba udzielonych kredytów w 2009 r. 1,680 9433 1,800 1,614 10 000 9021 1,600 1,465 8268 9 000 1,400 8 000 1,200 7 000 1000 6 000 0,800 0,666 5 000 4200 0,600 4 000 0,400 3 000 0,200 2 000 0,000 I kw II kw III kw IV kw 1 000 2009 2009 2009 2009 0 ród³o: BGK I kw II kw III kw IV kw 2009 2009 2009 2009 ród³o: BGK W ca³ym programie RnS w 2009r. dominuje obrót lokalami mieszkalnymi na rynku wtórnym, który stanowi oko³o 60% zawieranych transakcji. Niemniej w 2009r. nast¹pi³ znacz¹cy wzrost kredytów udzielanych na zakup nieruchomoœci na rynku pierwotnym, co jest nastêpstwem: ? o finansowym wsparciu rodzin w nabywaniu w³asnego mieszkania; zmian w Ustawie ? zwiêkszenie mno¿nika oraz wartoœci œrednich wskaŸników przeliczeniowych kosztów odtworzenia metra kwadratowego powierzchni mieszkaniowej, co prze³o¿y³o siê bezpoœrednio na wzrost wartoœci œredniej ceny metra kwadratowego kredytowanych nieruchomoœci, która w 2009r. wynios³a 3.535,72 z³; ?uzyskania umo¿liwienie kredytu preferencyjnego przez osoby nieposiadaj¹ce zdolnoœci kredytowej w rozumieniu przepisów prawa bankowego, poprzez zawarcie umowy tak¿e przez wstêpnych i zstêpnych docelowego kredytobiorcy; ? spadku cen nieruchomoœci oferowanych przez deweloperów; ? kredytowania hipotecznego w z³otych przez banki specjalizuj¹ce siê w poprzednich zwiêkszenia skali okresach w sprzeda¿y kredytów walutowych. Strona 18 AMRON – w w w.amron.pl

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Wykres 12c. Œrednia wartoœæ inwestycji 286 540 300 000 259 653 Wykres 12d. Struktura udzielonych kredytów w 2009 r. Budowa domu jednorodzinnego 250 000 Budowa domu jednorodzinnego 200 000 179 847 Rynek pierwotny 150 000 14,88% Rynek wtórny 100 000 60,55% 50 000 24,57% 0 ród³o: BGK Rynek pierwotny ród³o: BGK Rynek wtórny W 2009r. dop³aty nale¿ne bankom udzielaj¹cym kredytów preferencyjnych wynios³y 84 mln z³. Przewidziana kwota na dop³aty do kredytów preferencyjnych w bud¿ecie Pañstwa na 2010r. wynosi 275 mln z³. Sytuacja na rynku nieruchomoœci Wykres 13. Liczba wydanych pozwoleñ na budowê, budów rozpoczêtych oraz mieszkañ oddanych do u¿ytku 249 387 250 000 232 626 200 000 185 117 169 913 174 686 178 801 160 079 137 962 142 901 150 000 133 698 165 189 100 000 115 353 Wydane pozwolenia 50 000 Budowy rozpoczête 0 Mieszkania oddane do u¿ytkowania 2006 2007 2008 2009 ród³o: GUS AMRON – w w w.amron.pl Strona 19

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN W okresie styczeñ grudzieñ 2009 wydano 178 801 pozwoleñ na budowê mieszkañ, co stanowi 22,3% spadek w stosunku do roku poprzedniego. Podobnie je¿eli chodzi o liczbê mieszkañ, których budowê rozpoczêto w ci¹gu dwunastu miesiêcy 2009 r. Wynios³a ona 142 901, tj. o 18,2% mniej ni¿ w roku poprzednim. W roku 2009 r. oddano do u¿ytkowania 160 079 mieszkañ, czyli o 3,1% mniej ni¿ przed rokiem. Liczba mieszkañ oddanych do u¿ytkowania w 2008 i 2009 by³a wysoka niew¹tpliwie jako wynik boomu budowlanego lat poprzednich. W roku 2009 deweloperzy oddali 72 353 mieszkania, tj. o 8,5% wiêcej ni¿ w poprzednim roku, co stanowi³o 45,2% ogólnej liczby mieszkañ oddanych do u¿ytkowania. W ci¹gu dwunastu miesiêcy 2009 inwestorzy ci rozpoczêli budowê 44 323 mieszkañ, tj. o 33,9% mniej ni¿ w 2008 r. Spad³a równie¿ liczba mieszkañ, na których budowê uzyskali oni pozwolenie - do 63 411, tj. o 37,3 %. Inwestorzy indywidualni wybudowali 72 211 mieszkañ (o 13,4% mniej ni¿ przed rokiem). W tej grupie inwestorów odnotowano równie¿ spadek zainteresowania uzyskiwaniem pozwoleñ i rozpoczynaniem nowych inwestycji mieszkaniowych. Uzyskali oni pozwolenia na budowê 102 947 mieszkañ i rozpoczêli budowê 89 783 mieszkania tj. odpowiednio o 9,1% i o 6,8% mniej w stosunku do dwunastu miesiêcy 2008 r. Œrednie ceny transakcyjne mieszkañ Po trzech kwarta³ach zastoju wywo³anego kryzysem z drugiej po³owy roku 2008, w IV kwartale 2009r. na rynku nieruchomoœci mieszkaniowych nast¹pi³o lekkie o¿ywienie. Zwiêkszy³a siê liczba zawieranych transakcji, wzros³a aktywnoœæ firm deweloperskich - z koñcem roku zosta³y rozpoczête inwestycje wstrzymane w czasie kryzysu, a tak¿e te zupe³nie nowe, natomiast banki z³agodzi³y politykê kredytow¹ wobec indywidualnych klientów. Sytuacja ta jest wynikiem dzia³ania zarówno sezonowego wzrostu popytu, jak i zwiêkszaj¹cego siê optymizmu uczestników rynku wywo³anego stabiln¹ sytuacj¹ gospodarcz¹ oraz utrzymuj¹cymi siê na sta³ym poziomie cenami transakcyjnymi nieruchomoœci. W IV kwartale 2009 odnotowano nieznaczne wahania cen transakcyjnych mieszkañ. W Warszawie, Krakowie i £odzi w stosunku do III kwarta³u ceny te wzros³y. Zbyt wczeœnie jest jednak na wnioskowanie, w jakim stopniu na wzrosty wp³ynê³y czynniki d³ugoterminowe nios¹ce zapowiedŸ zmiany trendu. Istotne jest, aby nie traktowaæ zagregowanej wartoœci œredniej ceny jako bezwzglêdnego miernika dynamiki cen, a jedynie jako ogólny wyznacznik sytuacji na rynku. W pozosta³ych miastach ceny by³y stabilne lub zmienia³y siê nieznacznie. Wykres 14. Œrednie ceny transakcyjne metra kwadratowego mieszkania w wybranych miastach - 2006 - 2009 9 000 Warszawa 8 000 Katowice 7 000 £ódŸ 6 000 Wroc³aw Gdañsk 5 000 Poznañ 4 000 Kraków 3 000 Bia³ystok 2 000 1 000 I kw II kw III kw IV kw I kw II kw III kw IV kw I kw II kw III kw IV kw I kw II kw III kw IV kw 2006 2007 2008 2009 ród³o: AMRON Strona 20 AMRON – w w w.amron.pl

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Tabela 14. Œrednie ceny transakcyjne metra kwadratowego mieszkania w wybranych miastach Wykres 14a. Zmiany œrednich cen transakcyjnych 2 m mieszkania w wybranych miastach - 2009 Œrednie ceny transakcyjne za metr kwadratowy mieszkania w wybranych miastach 9 000 Rok kw. Warszawa Katowice £ódŸ Wroc³aw Gdañsk Bia³ystok Kraków Poznañ I 5 110 1 737 1 723 3 369 3 387 2 230 4 845 3 549 8 000 II 5 232 1 799 1 728 3 744 3 726 2 287 5 083 3 525 2006 III 5 637 1 857 1 817 3 926 3 927 2 478 5 341 3 594 7 000 IV 6 089 1 958 2 829 4 328 3 984 2 855 5 518 3 624 I 7 176 2 538 3 135 5 468 4 776 3 381 5 696 4 115 6 000 II 7 625 2 758 3 467 6 298 5 588 4 054 6 586 4 486 2007 III 7 994 3 255 3 878 6 581 5 894 4 354 6 882 5 565 5 000 IV 8 481 3 862 4 145 6 642 6 335 4 494 6 998 6 398 4 000 I 8 774 3 715 4 322 6 634 6 342 4 504 7 077 6 360 II 8 519 3 708 4 222 6 622 6 182 4 657 7 153 6 339 2008 3 000 III 8 143 3 580 4 136 5 922 5 825 4 628 7 077 6 183 I kw II kw III kw IV kw IV 7 913 3 407 4 167 5 866 5 370 4 565 6 917 5 710 2009 I 8 091 3 595 4 010 5 823 5 141 4 558 6 897 5 816 2009 II 7 945 3 398 3 907 5 644 5 263 4 403 6 695 5 714 III 7 653 3 393 3 861 5 837 5 799 4 411 6 526 5 952 Warszawa Gdañsk IV 7902 3385 4 018 5 831 5 754 4 412 6 774 5 877 Katowice Poznañ ród³o: AMRON £ódŸ Kraków Wroc³aw Bia³ystok ród³o: AMRON Œrednie ceny ofertowe Poni¿szy wykres przedstawia œrednie ceny ofertowe mieszkañ na rynkach pierwotnych w Warszawie, £odzi, Wroc³awiu, Gdañsku i Krakowie. Wykres 15. Ceny ofertowe mieszkañ 2006 - 2009 w wybranych miastach 10 000 Warszawa 9 000 £ódŸ Wroc³aw 8 000 Gdañsk 7 000 Kraków 6 000 5 000 4 000 IV I kw II kw III kw IV kw I kw II kw III kw IV kw I kw II kw III kw IV kw 2006 2007 2008 2009 ród³o: Opracowanie NBP na podstawie danych PONT Info Œrednie ceny transakcyjne ze wzglêdu na wielkoœæ mieszkañ Szczegó³owa analiza wskazuje na brak prostego zwi¹zku pomiêdzy œredni¹ cen¹ metra kwadratowego a powierzchni¹ mieszkania. Jest to przede wszystkim wynikiem tego, ¿e na œrednie ceny mieszkañ najpopularniejszych, (do ok. 75 m2) olbrzymi wp³yw ma znaczna iloœæ lokali pochodz¹cych ze starego zasobu (lata 60-80). Natomiast w przedzia³ach powy¿ej 75 metrów kwadratowych œrednie ceny s¹ relatywnie wysokie ze wzglêdu na jakoœæ. Czêsto s¹ to mieszkania segmentu luksusowego lub o podwy¿szonym standardzie. Poni¿sze wykresy potwierdzaj¹, i¿ dodatkowo wystêpuje zró¿nicowanie pomiêdzy poszczególnymi rynkami. AMRON – w w w.amron.pl Strona 21

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Wykres 16 (a-f). Œrednie ceny transakcyjne metra kwadratowego mieszkania w podziale na wielkoœci mieszkañ a) d) Warszawa 7000 2008 2009 Wroc³aw 10000 2008 2009 6500 9500 6000 9000 5500 8500 5000 8000 4500 7500 4000 7000 do 35 45 55 65 75 85 100 pow. 100 do 35 45 55 65 75 85 100 pow. 100 b) e) 8500 2008 2009 Kraków 6500 2008 2009 8000 Gdañsk 7500 6000 7000 5500 6500 5000 6000 4500 5500 4000 do 35 45 55 65 75 85 100 pow. 100 5000 do 35 45 55 65 75 85 100 pow. 100 c) f) 5500 2008 2009 7000 £ódŸ 2008 2009 5000 6500 4500 6000 Poznañ 4000 5500 3500 5000 3000 4500 2500 4000 2000 do 35 45 55 65 75 85 100 pow. 100 do 35 45 55 65 75 85 100 pow. 100 ród³o: AMRON W 2009 roku zmieni³a siê struktura obrotu na rynkach nieruchomoœci mieszkaniowych. Przy spadku wolumenu obrotów na rynku wyraŸnie wzrós³ udzia³ mieszkañ najmniejszych i najtañszych. Poza bezwzglêdnym spadkiem cen mia³o to zasadniczy wp³yw na poziom œrednich cen mieszkañ. Poni¿szy wykres prezentuje udzia³ poszczególnych kategorii wielkoœciowych mieszkañ w wolumenie obrotu w latach 2008 i 2009 na najwiêkszych rynkach ( Warszawa, Gdañsk, Wroc³aw, Poznañ, £ódŸ, Kraków). Wykres 17. Udzia³ poszczególnych kategorii wielkoœciowych mieszkañ w wolumenie obrotu w latach 2008 i 2009 - Warszawa, Gdañsk, Wroc³aw, Poznañ, £ódŸ, Kraków 30% 2008 2009 25% 20% 15% 10% 5% 0% do 35 45 55 65 75 85 100 pow. 100 ród³o: AMRON Strona 22 AMRON – w w w.amron.pl

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Œrednie ceny transakcyjne w wybranych miastach aglomeracji warszawskiej i œlaskiej Poni¿sze wykresy prezentuj¹ œrednie ceny transakcyjne mieszkañ w wybranych miastach aglomeracji warszawskiej oraz œl¹skiej, z wy³¹czeniem g³ównych miast tych oœrodków. Wykres 18. Œrednie ceny transakcyjne mieszkañ w wybranych miastach aglomeracji warszawskiej w 2009 r. 9000 8000 7000 6000 5000 4000 3000 2000 7810 7453 6479 6041 5966 5855 5695 5230 5163 5097 3875 5788 4335 1000 0 . a rn a no w w ki oc k bk i wo ki ki in az aw io cz stó sz kó ar Z¹ no iec i ec om M rsz ez se Pi a M Ot w o ow ow o³ r a -J Pi a P ru gi az az W wó W in Le D nc kM M wy ta is w No ns dz ar ó Ko Gr o O¿ ród³o: AMRON Wykres 19. Œrednie ceny transakcyjne mieszkañ w wybranych miastach aglomeracji œlaskiej w 2009 r. 4 500 4 000 3 500 3 000 2 500 3994 3712 3136 3062 2944 2861 2433 2717 2 000 ice ice w c e a a m zó ie rz cz sk to w iw r w Za b ni Œl¹ By to Gl ho sn o Gó r Ka C So a da ow Ru r ród³o: AMRON D ¹b AMRON – w w w.amron.pl Strona 23

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Grunty rolne Wed³ug danych ANR œrednia cena za hektar dla ca³ej Polski uzyskana w 2009 roku wynios³a 14 932 PLN czyli wzros³a o 19% w stosunku do roku 2008. Ceny wzros³y niemal we wszystkich województwach. Najwiêkszy wzrost odnotowano w województwie Kujawsko - Pomorskim, Œl¹skim oraz Mazowieckim. W województwach Lubelskiem, Lubuskim i Warmiñsko-Mazurskim wzrosty by³y nieznaczne. Jedynie w województwie Œwiêtokrzyskim mo¿na zaobserwowaæ spadek ceny w stosunku do roku 2008. Wykres 20. Œrednie ceny za hektar w poszczególnych województwach w Polsce w 2008 i 2009 r. 2008 2009 30 000 25 000 20 000 Polska 15 000 2009 10 000 Polska 2008 5 000 0 ie ie kie ie ie ie kie ie kie ie kie ie ie ie kie i sk rsk rsk sk rsk lsk lsk ck sk sk sk iec dz ols las ols bu œl¹ or Œl¹ rzy pa be po zu mo mo £ó ow Op d p Lu m r lno ok Lu ma a³o Po ko ka po po Po az iêt iel d Do - M nio a- ko M Po W Œw sk ñs od jaw mi ch ar Ku Za W ród³o: ANR Najwy¿sze ceny uzyskano, podobnie jak w roku 2008, w województwach Kujawsko-Pomorskim (26 318 PLN/ ha), Œl¹skim (22 594 PLN/ ha) i Wielkopolskim (21 617 PLN/ ha). Najni¿sze ceny odnotowano w 2009 roku w Lubuskim 9 970 i Lubelskim (10 553 PLN/ ha). Wykres 21. Œrednie ceny za hektar w poszczególnych województwach w Polsce 17 135 13 201 12 746 11 801 26 318 16 319 9 970 21 617 16 705 10 553 17 246 18 522 22 594 12 687 12 582 Œrednia cena gruntów 19 495 ANR w 2009 r. ród³o: ANR 14. 932 z³/ha Strona 24 AMRON – w w w.amron.pl

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Tabela 15. Œrednie ceny gruntów ANR 2008 i 2009 w podziale na kwarta³y Ceny gruntów rolnych w województwach - cena za hektar w PLN I kw. II kw. III kw. IV kw. I kw. II kw. III kw. IV kw. Województwo 2008 2009 2008 2008 2008 2008 2009 2009 2009 2009 Polska 11 767 11 869 12 297 13 916 12 540 13 660 15 623 16 370 14 479 14 932 Dolnoœl¹skie 12 111 12 856 13 642 14 454 13 354 18 343 18 365 19 386 16 029 17 246 Kujawsko-pomorskie 15 391 17 756 16 639 20 665 18 202 21 153 22 000 31 997 25 290 26 318 Lubelskie 8 276 8 100 9 140 9 881 9 062 10 584 11 342 9 574 10 214 10 553 Lubuskie 8 537 10 904 9 879 9 653 9 784 10 827 8 944 10 039 9 976 9 970 £ódzkie 11 401 14 092 14 423 14 862 13 665 12 397 15 743 17 633 19 778 16 705 Ma³opolskie 14 949 20 337 15 517 17 613 16 660 17 452 18 268 20 046 21 022 19 495 Mazowieckie 9 439 12 602 11 223 13 000 11 421 16 113 18 754 13 048 15 023 16 319 Opolskie 12 287 12 546 16 706 18 002 15 667 18 379 18 054 17 970 18 909 18 522 Podkarpackie 9 774 11 743 9 022 7 329 9 414 14 372 14 600 9 984 11 184 12 582 Podlaskie 11 183 9 564 9 154 8 730 9 458 11 290 11 616 12 266 11 816 11 801 Pomorskie 13 738 11 348 15 499 14 035 13 436 16 081 19 399 16 234 15 898 17 135 Œl¹skie 14 747 14 671 16 394 20 637 17 240 22 896 25 582 21 588 22 349 22 594 Œwiêtokrzyskie 10 143 14 277 15 587 11 743 12 868 11 994 11 149 18 782 12 094 12 687 Warmiñsko-mazurskie 11 911 12 919 12 424 12 472 12 394 11 989 13 983 14 288 13 040 13 201 Wielkopolskie 19 642 19 657 21 517 23 435 21 608 20 573 23 066 20 501 21 861 21 617 Zachodnio-pomorskie 11 429 9 775 10 595 12 113 10 851 11 867 11 835 13 267 13 216 12 746 ród³o: ANR Komentarz do raportu - Jacek £aszek Prof. SGH Rynek nieruchomoœci, zarówno mieszkaniowych, jak te¿ komercyjnych, to klasyczny rynek niedoskona³y. Poza znanymi problemami politycznoœci rynku mieszkaniowego dochodz¹ problemy z jego funkcjonowaniem, które przek³adaj¹ siê na ca³¹ gospodarkê, w tym na sektor finansowy. Konsekwencje mo¿emy w dalszym ci¹gu obserwowaæ w USA, UE i wielu innych krajach. W Polsce, z uwagi na zapóŸnienie, sektor nieruchomoœci mieszkaniowych rozwija³ siê znacznie wolniej od reszty gospodarki, co powodowa³o, ¿e si³a jego oddzia³ywania by³a znacz¹co s³absza. Ten stan rzeczy ulega jednak szybkiej zmianie, gdy¿ odrabianiu zaleg³oœci rozwojowych bêdzie towarzyszy³ wzrost popytu mieszkaniowego oraz popytu na us³ugi œwiadczone przez nieruchomoœci komercyjne. W konsekwencji ryzyko zwi¹zane z tym sektorem bêdzie wzrasta³o. Mo¿na wskazaæ na ca³y szereg przyczyn, które powoduj¹ problemy z poprawnym funkcjonowaniem tego sektora, jedn¹ z najistotniejszych jest brak przejrzystoœci wynikaj¹cy z braku informacji. Czêsto jest ona w ogóle niedostêpna publicznie, manipulowana lub dostêpna ze znacznym opóŸnieniem, nawet w krajach wy¿ej rozwiniêtych. Znacz¹co utrudnia to prowadzenie rozs¹dnej polityki gospodarczej wobec sektora oraz podejmowanie racjonalnych dzia³añ przez podmioty dzia³aj¹ce na rynku. W Polsce sytuacja pod tym wzglêdem wygl¹da podobnie jak w innych krajach s³abiej rozwiniêtych, a wiêc Ÿle. Z tego powodu ciesz¹ wszystkie rozs¹dne inicjatywy podejmowane z zamiarem zmiany tego stanu rzeczy, w tym inicjatywa ZBP oraz AMRON. Nale¿y jednak zdawaæ sobie sprawê ze znacznego wci¹¿ marginesu b³êdu czy niepewnoœci, jakimi obci¹¿one s¹ tego rodzaju badania. Ich ograniczanie to wyzwanie na najbli¿szy czas. W prezentowanym raporcie szczególnie cenne s¹ informacje dotycz¹ce tendencji kszta³towania siê cen na najwa¿niejszych rynkach oraz dotycz¹ce akcji kredytowej banków. AMRON – Strona 25

www.zbp.pl Raport AMRON - SARFiN Prezentowane dane wyraŸnie pokazuj¹ przechodzenie sektora nieruchomoœci mieszkaniowych przez kolejny, drugi ju¿ cykl. O ile jednak pierwszy cykl zwi¹zany by³ tylko i wy³¹cznie z wewnêtrznym funkcjonowaniem sektora, o tyle obecny w znacznej mierze jest konsekwencj¹ zjawisk na rynkach miêdzynarodowych i to zarówno w fazie boomu, jak i os³abienia koniunktury. WyraŸnie widaæ, ¿e na rynku mieszkaniowym wyst¹pi³y bardzo podobne zjawiska i mechanizmy do tych w krajach prze¿ywaj¹cych obecnie znaczne problemy, tj. boom kredytowy i gwa³towna inflacja na rynku mieszkaniowym. Za³amanie na rynku amerykañskim oraz niewielkie jeszcze znaczenie ekonomiczne sektora spowodowa³y, ¿e wychodzimy z tego cyklu w zasadzie obronn¹ rêk¹, a g³ównym problemem s¹ jak dotychczas jedynie nadmiernie wysokie ceny mieszkañ ograniczaj¹ce popyt i w konsekwencji rozmiary budownictwa. Doœwiadczenia podobnych cykli pokazuj¹, ¿e w d³u¿szym okresie presja poda¿y, bêd¹ca konsekwencj¹ wysokich cen i wysokiej rentownoœci inwestycji deweloperskich, spowoduje spadek cen i wzrost popytu, czemu sprzyjaæ bêdzie te¿ polityka banków odnotowuj¹cych spadek ryzyka i wchodz¹cych ponownie w finansowanie sektora. Omawiane zjawiska mog¹ byæ znakomit¹ lekcj¹ dla wszystkich uczestników rynku (nie powtarzaæ b³êdów), zw³aszcza gdy znaczenie sektora mieszkaniowego istotnie wzroœnie. Strona 26 AMRON – w w w.amron.pl

http://www.bankier.pl	70
http://waluty-online.pl	2
https://ssl.bankier.pl	1
http://euro.bankier.pl	1
http://www.waluty-online.pl	1

Ogolnopolski Raport O Kredytach Mieszkaniowych I Cenach Transakcyjnych Nieruchomosci Amron

by press123 on Mar 10, 2010

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

5 Embeds 75

Statistics

Ogolnopolski Raport O Kredytach Mieszkaniowych I Cenach Transakcyjnych Nieruchomosci Amron — Document Transcript