Decreto 330/2009, do 4 de xuño, polo que se establece o currículo da educación infantil na Comunidade Autónoma de Galicia.

Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 10.773 I. DISPOSICIÓNS XERAIS ción, os criterios de avaliación concíbense como unha referencia para orientar a acción educativa. CONSELLERÍA DE EDUCACIÓN E ORDENACIÓN UNIVERSITARIA Os centros educativos xogan tamén un activo papel na determinación do currículo, xa que lles corres- Decreto 330/2009, do 4 de xuño, polo que ponde desenvolver e completar os currículos que se se establece o currículo da educación establecen. infantil na Comunidade Autónoma de Aínda que a educación infantil constitúe unha eta- Galicia. pa educativa cos seus propios obxectivos, en que se A Lei orgánica 2/2006, do 3 de maio, de educación, debe coidar a transición entre os ciclos, non se pode no seu artigo 6, define o currículo como o conxunto de esquecer que se trata dunha etapa que ten a súa con- obxectivos, competencias básicas, contidos, métodos tinuidade na educación primaria. Isto exixe a coordi- pedagóxicos e criterios de avaliación. Así mesmo, esta- nación entre ambas as etapas. Coordinación que en blece que lle corresponde ao goberno fixar os aspectos ningún caso se entenderá como supeditación dunha básicos do currículo que constitúen as ensinanzas míni- etapa a outra, senón como un instrumento que asegu- mas para todo o Estado, sendo competencia das diferen- re a coherencia dos procesos educativos iniciados. tes administracións educativas determinar o currículo Nesta etapa, máis que en calquera outra, desenvol- para os seus respectivos ámbitos territoriais. En virtude vemento e aprendizaxe son procesos dinámicos que destas competencias, correspóndelle á Administración teñen lugar como consecuencia da interacción co con- educativa galega establecer o currículo do primeiro e do torno. Cada nena e cada neno ten o seu ritmo e o seu segundo ciclo de educación infantil. Deste último for- estilo de maduración, desenvolvemento e aprendiza- man parte as ensinanzas mínimas fixadas no Real xe; por iso, a súa afectividade, as súas características decreto 1630/2006, do 29 de decembro. persoais, as súas necesidades, intereses e estilo cog- Neste decreto establécense para o ámbito da Comu- nitivo deberán ser tamén elementos que condicionen nidade Autónoma de Galicia os principios xerais, fins a práctica educativa nesta etapa. Un currículo aberto e obxectivos referidos ao conxunto da etapa. servirá como instrumento fundamental para dar unha resposta adecuada ao tratamento da diversidade. Ao establecer o currículo de educación infantil preténdese garantirlle unha educación común ao No proceso educativo desta etapa adquire unha conxunto da poboación e asegurar unha educación relevancia especial a participación e colaboración non discriminatoria que considere as posibilidades coas familias. Na nosa sociedade a transformación de desenvolvemento do alumnado, sexan as que histórica do medio familiar e social leva a que a foren as súas condicións persoais e sociais -capaci- escola comparta coa familia o papel de proporcio- dade, sexo, raza, lingua, orixe sociocultural, crenzas narlles aos nenos e ás nenas experiencias que facili- e ideoloxía-, mediante o exercicio de actuacións ten as súas primeiras aprendizaxes. En todo caso, positivas ante a diversidade do alumnado. familia, escola e os demais axentes educativos deben formular a súa actuación de forma coordinada O currículo desta etapa oriéntase a lograr un e complementaria, buscando a colaboración e a desenvolvemento integral e harmónico da persoa nos coherencia nas súas intervencións. distintos planos -físico, motor, emocional, afectivo, social e cognitivo- e a procurar as aprendizaxes que Este decreto establece aqueles elementos do currí- contribúen e fan posible o devandito desenvolve- culo que teñen carácter prescritivo para todos os mento. centros (obxectivos, contidos e criterios de avalia- ción das áreas), pero inclúe tamén outros elementos As aprendizaxes da etapa preséntanse en tres de carácter orientador (orientacións metodolóxicas e áreas diferenciadas das cales se describen os obxec- contribucións ás competencias básicas). Tanto uns tivos xerais, contidos e criterios de avaliación; coma outros pretenden axudar as/os profesionais na porén, boa parte dos contidos dunha área adquiren tarefa de concreción e adaptación do currículo ao sentido desde a perspectiva das outras dúas, coas seu contexto e alumnado. cales está en estreita relación, dado o carácter globalizador da etapa. Neste decreto determínanse o currículo do 1º e do 2º ciclo, e a contribución da etapa educativa á A organización en bloques establecida neste adquisición das competencias básicas, que se publi- decreto ten como finalidade a presentación dos con- can como anexos a el coa seguinte numeración: tidos de forma coherente. Posibilítalle ao equipo docente a planificación e o deseño dun esquema de Anexo I-Currículo do primeiro ciclo e do segundo interrelación e de transacción entre os bloques pro- ciclo de educación infantil. postos que reflicta a globalidade da acción das Anexo II-Contribución da etapa educativa á adqui- aprendizaxes das nenas e dos nenos. sición das competencias básicas. A avaliación terá como fin a identificación das De conformidade co exposto, por proposta do con- aprendizaxes consolidadas polo alumnado, así como a selleiro de Educación e Ordenación Universitaria, valoración do desenvolvemento alcanzado. Ten, polo no exercicio da facultade outorgada polo artigo 34 da tanto, un carácter netamente formativo. Nesta formula- Lei 1/1983, do 22 de febreiro, de normas regulado-

10.774 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 ras da Xunta e da súa Presidencia, modificada pola Artigo 4º.-Obxectivos. Lei 11/1988, do 20 de outubro, e pola Lei 2/2007, A educación infantil contribuirá a desenvolver nas do 28 de marzo, do traballo en igualdade das mulle- nenas e nenos as capacidades que lles permitan: res de Galicia, logo do informe do Consello Escolar de Galicia, de acordo co ditame do Consello Consul- a) Coñecer o seu propio corpo e o das outras per- tivo de Galicia, e logo de deliberación do Consello soas, as súas posibilidades de acción e aprender a da Xunta de Galicia, na súa reunión do catro de respectar as diferenzas. xuño do dous mil nove, b) Observar e explorar o seu contorno familiar, DISPOÑO: natural e social. c) Adquirir progresivamente autonomía nas súas Artigo 1º.-Obxecto e ámbito de aplicación. actividades habituais. Este decreto ten como obxectivo establecer os d) Desenvolver as súas capacidades afectivas. currículos do primeiro e do segundo ciclo da educa- ción infantil que serán de aplicación nos centros e) Relacionarse cos demais e adquirir progresiva- educativos que impartan estas ensinanzas na Comu- mente pautas elementais de convivencia e de rela- nidade Autónoma de Galicia. ción social, así como exercitarse na resolución pací- fica de conflitos. Artigo 2º.-Principios xerais. f) Desenvolver habilidades comunicativas en dife- 1. A educación infantil constitúe a etapa educati- rentes linguaxes e formas de expresión. va con identidade propia que atende a nenas e nenos g) Iniciarse nas habilidades lóxico-matemáticas e desde o nacemento ata os seis anos. achegarse á lectura e escritura como medio de comunicación, información e gozo. 2. Esta etapa ordénase en dous ciclos. O ciclo constitúe unha unidade curricular temporal de pro- h) Sentir o xesto, o movemento e o ritmo como gramación e avaliación. O primeiro ciclo comprende recursos para a expresión e a comunicación. desde o nacemento ata os tres anos e o segundo, des- i) Achegarse, na medida das súas posibilidades, ao de os tres aos seis anos de idade. uso das tecnoloxías da información e da comunicación. 3. Todo o profesorado do mesmo ciclo desenvolve- Artigo 5º.-Currículo. rá o seu traballo en equipo, co fin de garantir a nece- 1. Enténdese por currículo da educación infantil o saria unidade da acción educativa. conxunto de obxectivos, contidos, métodos pedagó- 4. A educación infantil ten carácter voluntario. O xicos e criterios de avaliación que regularán a prác- segundo ciclo desta etapa educativa será gratuíto. tica educativa nesta etapa. As administracións competentes procurarán que 2. Os currículos da educación infantil, que debe- haxa unha oferta suficiente de prazas no 1º ciclo e rán desenvolver e completar os centros educativos garantirán a mesma no 2º. que impartan estas ensinanzas, son os que se recollen no anexo I deste decreto; pasando a formar par- Artigo 3º.-Fins. te da súa proposta pedagóxica. 1. A finalidade da educación infantil é a de contri- 3. A contribución desde as diferentes áreas dos buír ao desenvolvemento físico, afectivo, social e currículos de educación infantil ao desenvolvemen- intelectual das nenas e dos nenos. to das competencias básicas é a que se recolle no anexo II deste decreto. 2. Na educación infantil atenderase progresivamente ao desenvolvemento afectivo, ao movemento e Artigo 6º.-Áreas de coñecemento. aos hábitos de control corporal, ás manifestacións da 1. Os contidos educativos da educación infantil comunicación e da linguaxe, ás pautas elementais organizaranse en áreas correspondentes a ámbitos de convivencia e relación social, así como ao descu- propios da experiencia e do desenvolvemento infan- brimento das características físicas e sociais do til e abordaranse por medio de actividades globali- medio. Ademais, facilitarase que nenas e nenos ela- zadas que teñan interese e significado para as nenas boren unha imaxe de si mesmos positiva e equilibra- e os nenos. da e adquiran autonomía persoal. 2. As áreas da educación infantil son as seguintes: 3. Potenciarase a transmisión daqueles valores que favorezan a liberdade persoal, a responsabilida- -Coñecemento de si mesmo e autonomía persoal. de, a cidadanía democrática, a solidariedade, a tole- -Coñecemento do contorno. rancia, o respecto, a xustiza, a prevención de conflitos e a súa resolución pacífica, a non-violencia en -Linguaxes: comunicación e representación. todos os ámbitos da vida persoal, familiar e social, Estas áreas deben entenderse como ámbitos de así como o desenvolvemento da igualdade de derei- actuación, como espazos de aprendizaxes de toda tos e oportunidades e o fomento da igualdade entre orde: de actitudes, procedementos e conceptos, que homes e mulleres. contribuirán ao desenvolvemento de nenas e nenos e

Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 10.775 propiciarán a súa aproximación á interpretación do 2. A Consellería de Educación e Ordenación Uni- mundo, outorgándolle significado e facilitando a súa versitaria establecerá os procedementos que permi- participación activa nel. tan identificar aquelas características que poidan ter incidencia na evolución escolar das nenas e dos 3. Desde o 1º ciclo prestarase atención ao desen- nenos coa finalidade de dar a resposta educativa volvemento da autonomía da nena e do neno, á crea- axeitada para a atención á diversidade. ción dos primeiros vínculos sociais e á conquista da linguaxe. Fomentarase unha primeira aproximación 3. Os centros adoptarán as medidas oportunas diri- á lectura e á escritura, así como a experiencias de xidas ao alumnado que presente necesidade especí- iniciación temperá en habilidades numéricas bási- fica de apoio educativo. cas, nas tecnoloxías da información e a comunica- 4. Os centros atenderán as nenas e os nenos que ción e na expresión visual e musical. Así mesmo, presenten necesidades educativas especiais buscan- fomentarase unha primeira aproximación á lingua do a resposta educativa que mellor se adapte ás súas estranxeira nas aprendizaxes do segundo ciclo da características e necesidades persoais. educación infantil, especialmente no último ano. 5. Terase en conta o principio de flexibilidade para 4. Os métodos de traballo en ambos os ciclos basea- adecuar a educación á diversidade de aptitudes, ranse nas experiencias, nas actividades e no xogo, e intereses e necesidades do alumnado en toda a eta- aplicaranse nun ambiente de afecto e confianza para pa educativa. potenciar a autoestima e integración social. Artigo 10º.-Titoría. Artigo 7º.-Distribución horaria. 1. Cada grupo de alumnado contará cun titor ou A distribución horaria organizarase dentro dunha titora que desenvolverá tarefas relacionadas coa perspectiva globalizada e incluirá actividades que organización, participación e control. permitan respectar os ritmos de actividade, xogo e 2. A educación nesta etapa enténdese como un descanso das nenas e dos nenos. proceso compartido coas familias que se favorecerá Será necesario organizar o tempo baixo presupostos desde o centro docente a través da titoría, de aí que de flexibilidade que lle permitan ao profesorado ade- a persoa responsable manterá actividades periódicas cualo ás características das tarefas, de xeito que o hora- para intercambiar información coas familias. rio estea sempre ao servizo da metodoloxía. No desen- Artigo 11º.-Cooperación e participación no proceso volvemento da xornada escolar combinaranse tempos educativo. de rutinas con tempos de actividades específicas, segundo as características e necesidades dos nenos e 1. Co obxecto de respectar a responsabilidade fun- nenas. damental das nais e pais ou titores nesta etapa, os centros cooperarán estreitamente con eles e estable- Artigo 8º.-Avaliación. cerán mecanismos para favorecer a súa participación 1. Na etapa da educación infantil, a avaliación no proceso educativo dos seus fillos e das súas fillas. será global, continua e formativa. A observación 2. A persoa responsable da titoría manterá activi- directa e sistemática constituirá a técnica principal dades periódicas para intercambiar información do proceso de avaliación. coas familias e adoptará as medidas necesarias para que nais, pais ou titores teñan unha implicación 2. A avaliación nesta etapa debe servir para iden- máis directa no proceso de ensino-aprendizaxe das tificar as aprendizaxes adquiridas e o ritmo e carac- súas fillas e dos seus fillos. terísticas da evolución de cada nena ou neno. Para estes efectos, tomaranse como referencia os criterios Artigo 12º.-Autonomía dos centros. de avaliación de cada unha das áreas. 1. A Consellería de Educación e Ordenación Uni- 3. As persoas profesionais que desempeñan o seu versitaria favorecerá a autonomía pedagóxica e orga- labor na educación infantil avaliarán, ademais dos nizativa dos centros, favorecerán o traballo en equi- procesos de aprendizaxe, a súa propia práctica edu- po do profesorado e a súa actividade investigadora a cativa. partir da práctica docente. 4. As familias recibirán periodicamente a informa- 2. Os centros educativos desenvolverán e comple- ción necesaria sobre o progreso das nenas e dos tarán o currículo establecido pola Administración nenos, e as canles que se creen para este efecto educativa adaptándoo ás características das nenas e terán que facerse explícitas nos correspondentes dos nenos e á súa realidade educativa. proxectos educativos. 3. Os centros educativos poderán programar o Artigo 9º.-Atención á diversidade. período de adaptación do alumnado para favorecer a transición á nova situación de ensino-aprendizaxe. 1. A intervención educativa debe recoller como principio a diversidade do alumnado, adaptando a Artigo 13º.-Tratamento das linguas oficiais. práctica educativa ás características persoais, nece- Na etapa de educación infantil o profesorado usa- sidades, intereses e estilo cognitivo dos nenos e rá na aula a lingua materna predominante entre o nenas, dada a importancia que nestas idades adqui- alumnado, terá en conta a lingua do contorno e coi- ren o ritmo e o proceso de maduración. dará que o alumnado adquira de forma oral e escrita

10.776 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 o coñecemento da outra lingua oficial de Galicia, anos e o segundo de 3 a 6 anos. Os contidos educa- dentro dos límites propios desta etapa. tivos organízanse arredor das seguintes áreas: Disposición adicional -Coñecemento de si mesmo e autonomía persoal. Única.-Ensinanzas de relixión. -Coñecemento do contorno. 1. As ensinanzas de relixión incluiranse no segun- -Linguaxes: comunicación e representación. do ciclo da educación infantil. Estas áreas, que se corresponden con ámbitos pro- 2. Ao inicio de cada curso académico os pais/nais pios da experiencia e do desenvolvemento infantil, ou titores/as das alumnas e dos alumnos manifesta- deberán concibirse cun criterio de globalidade e de rán a súa vontade de que as súas fillas ou fillos reci- mutua dependencia, e desenvolveranse mediante a ban ou non ensinanzas de relixión. realización de experiencias significativas. 3. A Administración educativa galega velará para No currículo dáse especial relevancia ás aprendiza- que as ensinanzas de relixión respecten os dereitos xes orientadas ao coñecemento, valoración e control de todo o alumnado e das súas familias e para que que nenos e nenas van adquirindo da súa propia per- non supoña discriminación ningunha recibir ou non soa, das súas posibilidades e da capacidade para uti- as devanditas ensinanzas. lizar con certa autonomía os recursos dispoñibles en cada momento. Neste proceso resulta relevante a 4. A determinación do currículo do ensino de reli- adquisición de destrezas para realizar as actividades xión católica e das diferentes confesións relixiosas habituais cun certo grao de responsabilidade, autono- coas que o Estado español subscribiu acordos de mía e iniciativa, tanto no emprego axeitado de espazos cooperación en materia educativa será competencia, e materiais como no desempeño das diversas tarefas. respectivamente, da xerarquía eclesiástica e das correspondentes autoridades relixiosas. As interaccións co medio, o crecente control motor, a constatación das súas posibilidades e limi- Disposición derrogatoria tacións, o proceso de diferenciación das outras per- Única.-Derrogación normativa. soas, farán que vaian adquirindo unha progresiva Queda derrogado o Decreto 426/1991, do 12 de independencia con respecto ás persoas adultas. decembro, polo que se establece o currículo de edu- Todo iso contribuirá ao autocoñecemento e a «apren- cación infantil na Comunidade Autónoma de Galicia, der a facer», sentando as bases do desenvolvemento da autonomía e iniciativa persoal. así como as demais normas de igual ou inferior cate- goría que se opoñan ao establecido neste decreto. Neste proceso de adquisición de autonomía, a lingua- Disposicións derradeiras xe verbal cobra unha especial importancia, xa que é nesta etapa cando se inicia de forma sistemática a Primeira.-Habilitación normativa. adquisición da lingua ao proporcionar contextos varia- Autorízase a persoa titular da Consellería de Edu- dos que permiten ampliar o marco familiar e desenvol- cación e Ordenación Universitaria a ditar as dispo- ver as capacidades comunicativas de nenas e nenos. sicións que sexan necesarias para a execución e Pero non se debe esquecer que interveñen tamén outro desenvolvemento do establecido neste decreto para tipo de linguaxes, como son a corporal, a plástica, a a etapa de educación infantil. musical, a audiovisual, a escrita, a matemática e a dra- mática, e que no seu conxunto son básicas para enri- Segunda.-Entrada en vigor. quecer as posibilidades de expresión e contribúen ao Este decreto entrará en vigor o día seguinte ao da desenvolvemento da competencia comunicativa. súa publicación no Diario Oficial de Galicia. Á vez, o desenvolvemento das destrezas e capaci- Santiago de Compostela, catro de xuño de dous mil dades individuais e a súa interacción co medio e cos nove. iguais contribúen á evolución do pensamento, ensi- nando a pensar e a aprender (pensamento crítico, Alberto Núñez Feijóo toma de decisións, resolución de problemas, utiliza- Presidente ción de recursos cognitivos...) e sentan as bases para Jesús Vázquez Abad posteriores aprendizaxes. Conselleiro de Educación e Ordenación Nesta etapa o contorno das nenas e dos nenos Universitaria amplíase e diversifícase, o que os pon en situación ANEXO I de afrontar novas experiencias e interaccións. Xorde a necesidade de relacionarse coas demais persoas e 1.1. Introdución. de respectar as normas de convivencia, aprendendo A educación infantil constitúe unha etapa educati- a vivir xuntos e contribuíndo ao posterior desenvol- va de capital importancia para o desenvolvemento vemento da competencia social. integral e harmónico da persoa. Así, establécese Queda xustificada a necesidade do traballo cola- como principal finalidade nesta etapa contribuír ao borativo, o intercambio de puntos de vista, compar- desenvolvemento físico, afectivo, social e intelectual tir e construír coñecementos, darlles posibilidades do alumnado en estreita cooperación coas familias. aos nenos e ás nenas para que expresen e argumen- A educación infantil constitúe unha única etapa ten as súas opinións; para que busquen solucións con dous ciclos, o primeiro abrangue desde 0 a 3 creativas a problemas prácticos da súa vida cotiá e

Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 10.777 do seu contorno. Todo iso nun clima de respecto e de As experiencias de aprendizaxe do autocoidado aceptación mutua, colaboración e solidariedade, relativas á alimentación, hixiene e descanso convér- potenciando a análise de comportamentos e accións tense na escola infantil de primeiro ciclo en situa- discriminatorias. cións educativas particularmente proveitosas, non só por promover a competencia das nenas e dos nenos, O motor principal da acción educativa debe ser, senón por establecer momentos de valiosa interac- polo tanto, o desenvolvemento integral da persoa, a ción coa persoa adulta que as introduce nas formas través de experiencias e actividades didácticas de socialmente establecidas para a satisfacción das carácter lúdico, partindo da realidade individual de necesidades básicas. cada neno para chegar a acadar, de xeito gradual, os obxectivos sinalados para esta etapa educativa. Obxectivos Coa presentación deste currículo trátase de dotar o -Tomar conciencia do propio corpo identificándoo profesorado dun instrumento que lle permita desen- global e segmentariamente. volver e revisar a súa actividade desde un marco de -Recoñecer os sentidos como fontes de sensacións referencia actualizado e con base científica, á vez empregándoos para o coñecemento do seu mundo que contribúa eficazmente á innovación educativa. circundante. 1.2. Currículo do primeiro ciclo. -Adquirir destrezas e habilidades manipulativas aplicándoas ao manexo de útiles e materiais presen- Área: coñecemento de si mesmo e autonomía persoal. tes no seu contorno. Na primeira infancia toda a experiencia das nenas -Adquirir o control postural e dinámico do seu cor- e dos nenos pasa polo coñecemento, polo dominio e po mantendo o equilibrio necesario entre a segurida- polo coidado do propio corpo. O corpo, formado por de e o desafío na exploración e no descubrimento. segmentos e por órganos, medra, ten unha historia, está situado e móvese no espazo, ten que ser alimen- -Tomar conciencia das características persoais tado, coidado e o propio corpo é diferente do das identificando as calidades que o definen como indi- demais persoas. viduo singular. -Afianzar a propia personalidade equilibrando a Moitas definicións da infancia toman característi- afirmación das preferencias co respecto ás necesida- cas motrices para a súa descrición: a idade de des comúns do grupo. gatear, a idade de correr. A sede de movemento na primeira infancia depende en gran parte dun contor- -Adquirir autoestima esforzándose no desenvolve- no estimulante, da utilidade que proporcionan unha mento das actividades cotiás. serie de habilidades e destrezas para o coñecemen- to do mundo e da propia motivación por acadar a -Iniciarse no control do propio comportamento autonomía persoal. A intervención educativa na relacionando a identificación das emocións e intere- escola de primeiro ciclo debe ofertar espazos inte- ses coa interiorización das normas e valores sociais. riores e exteriores onde nenas e nenos se poidan -Iniciarse na tolerancia da frustración demorando desprazar, describir traxectorias e sortear obstácu- a satisfacción dos desexos. los, gabear e esvarar, caer; espazos que oscilen entre a necesaria seguridade e o risco calculado; en fin, -Satisfacer as súas necesidades básicas adquirin- que propoñan desafíos adaptados á súa idade. do hábitos de coidado persoal. Contidos Ao longo dos tres primeiros anos van aparecendo diversos sentimentos e emocións tanto positivos Bloque 1. O corpo. como negativos. As principais manifestacións emoti- -Descubrimento e control global e segmentario do vas neste período son a ledicia, a tristura, o intere- propio corpo. se, o medo, a ansiedade, a ira e o apego. O xeito en que nenas e nenos expresan estas emocións toma a -Descubrimento dos sentidos como fonte de sensa- forma de choro, risa, movemento e actividade. cións. A autoconfianza ten ademais a súa base na elabo- -Construción progresiva e toma de conciencia ración axeitada da separación dos nenos e nenas do mental do propio corpo. seu medio familiar. Como primeira experiencia de -Potenciación das destrezas e habilidades na educación formal, a escola infantil de primeiro ciclo manipulación de instrumentos, ferramentas e mate- debe asegurar a satisfacción das necesidades dos riais. nenos e nenas con cariño, prontitude e sensibilidade. A continuidade do apego entre pais e nais e edu- -Adquisición progresiva do equilibrio estático e cadoras ou educadores é imprescindible para a crea- dinámico. ción dunha correcta autoestima. Nenos e nenas -Vivencia e control do corpo en relación ao move- poderán, a través dun adulto securizante, aceptar a mento, ás dimensións do espazo e ao movemento interacción con outros estraños e, sobre todo, explo- dos/as demais. rar o contorno. Resulta por tanto de especial importancia o planeamento coidadoso e individualizado -Adaptación do ton muscular e da postura ás dis- do período de transición entre ambos os contextos. tintas situacións cotiás.

10.778 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 -Axuste do propio movemento ao espazo e aos -Emprego axeitado da roupa segundo as condi- movementos dos e das demais. cións climáticas e as actividades que realiza. -Potenciación da iniciativa e do esforzo na con- -Identificación dos riscos habituais no seu contor- quista dos desprazamentos do corpo e dos obxectos. no e utilización de estratexias e recursos adecuados para evitalos. -Exploración e identificación das posibilidades motrices. -Equilibración da necesaria prevención e o desafío precisos para a exploración e o descubrimento. Bloque 2. A identidade, a autoestima e as emo- cións. Criterios de avaliación -Identificación e recoñecemento das característi- -Nomea e localiza no seu corpo e no das demais cas e calidades persoais cara a unha aceptación da persoas as partes elementais que o compoñen. propia imaxe, valorando positivamente as diferenzas -Identifica os sentidos e os seus órganos como fon- como elemento definidor. tes de sensacións para o descubrimento propio e do -Identificación co propio nome, co grupo familiar seu contorno. de pertenza e co lugar onde vive como vehículos da -Manexa os obxectos, útiles e ferramentas precisos expresión da identidade. para a vida cotiá. -Toma de conciencia progresiva do seu sexo, evi- -Amosa destreza e disposición na exploración de tando a instalación prematura de estereotipos de materiais. xénero. -Emprega os distintos tipos de postura e despraza- -Identificación e afirmación dos propios gustos, e mento segundo os seus intereses e necesidades. do que desagrada, evitando situacións de submisión -Controla o corpo en movemento, adaptando a res- ou dilución do individuo no grupo. posta motriz ás dimensións e elementos do espazo. -Establecemento de hábitos elementais de esforzo -Toma consciencia da súa resistencia física, explo- e perseveranza para abordar as tarefas cotiás, amo- rando as súas capacidades e limitacións. sando confianza nas propias competencias. -Identifica e mostra satisfacción coas característi- -Fomento da capacidade de escolla entre varias cas (tanto psicolóxicas como corporais) que definen alternativas, asumindo as consecuencias das propias a súa individualidade: nome, filiación, sexo… accións. -Identifica as características do seu sexo e partici- -Identificación das emocións básicas e das súas pa en xogos, actividades, etc. independentemente do manifestacións habituais empregando expresións xénero. socialmente aceptadas. -Decide de acordo coas súas preferencias entre -Actitude de paciencia e espera, na procura dunha distintas opcións respecto de actividades, temas, resposta axeitada diante da demora dos desexos. grupos, materiais, tempos… -Evitación da resposta agresiva diante da frustra- -Intégrase en xogos de grupo cooperando coas ción para camiñar cara ao emprego da negociación demais persoas e asume progresivamente tarefas e para a xestión de problemas cos e coas demais. responsabilidades. -Ampliación dos lazos afectivos con outras persoas -Persevera na realización das súas actividades e adultas, para obter seguridade e aceptar axuda. na busca de estratexias para a resolución dos problemas cotiáns. Bloque 3. O coidado persoal. -Acepta e amosa afecto, recoñecendo os sentimen- -Iniciativa na comida autónoma. tos e emocións propios e das demais persoas. -Incorporación paulatina na dieta de novos ali- -Amosa confianza ante persoas e situacións novas mentos e texturas na súa gradual presentación. aceptando a súa axuda. -Discriminación progresiva dos alimentos sauda- -Identifica situacións e obxectos perigosos adop- bles valorando o seu consumo. tando as precaucións apropiadas en cada caso. -Recoñecemento da comida como feito pracenteiro -Resolve positivamente os conflitos cotiáns, regu- e non só nutricio. lando os seus impulsos e emocións. -Adquisición da autonomía progresiva nos hábitos -Realiza con progresiva autonomía e activa dispo- de hixiene e limpeza. sición as prácticas encamiñadas á satisfacción das -Vivencia da sensación de limpeza e aspecto coi- necesidades básicas: a alimentación, o descanso, a dado. hixiene e o coidado propio e do seu contorno. -Regulación progresiva dos ritmos de sono e vixi- -Practica un estilo de vida saudable e de benestar lia, actividade e descanso, acción e relaxación. integral atendendo a unha alimentación equilibrada e pracenteira, un descanso autónomo e suficiente, o -Recoñecemento da propia roupa e colaboración gusto pola sensación de limpeza e a orde no seu con- progresiva no vestido. torno.

Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 10.779 -Móstrase prudente ante os desafíos. -Apreciar as celebracións persoais e comunitarias importantes para as persoas valorándoas como acti- Área: coñecemento do contorno. vidades que constrúen a vida en sociedade. O ámbito do coñecemento do contorno fai referen- -Apreciar algúns elementos significativos propios cia ao descubrimento e comprensión daquilo que da cultura galega. configura a realidade dos nenos e das nenas destas idades, considerando as súas múltiples relacións e -Identificar as funcións dos grupos e das organiza- interdependencias, coa finalidade de ir construíndo cións da comunidade descubrindo as principais carac- un coñecemento sobre o medio físico, natural e terísticas e actividades das persoas que as conforman. social cada vez máis axustado. Contidos A exploración e experimentación con obxectos e Bloque 1. O medio físico. materiais diversos van permitir o coñecemento das características morfolóxicas e funcionais dos obxec- -Exploración de obxectos e materiais diversos a tos e materiais do seu medio: forma, tamaño, olor, través dos sentidos e de diferentes accións. son, cor, uso. Isto supón a base para o coñecemento -Identificación, denominación e comparación de lóxico-matemático que provén das accións, tanto calidades sensoriais, características morfolóxicas e físicas como mentais, que se realizan con estes funcionais de obxectos e materiais do seu medio. obxectos e materiais como ordenar, comparar, agrupar. Permitiralles tamén a construción progresiva -Identificación dos principais produtos elaborados das nocións espaciais e temporais en relación cos polos seres humanos presentes no seu contorno. obxectos e as accións. -Emprego dalgunha das ferramentas tecnolóxicas Os contidos relacionados cos seres vivos, a nature- máis habituais. za e o medio social deben ofertarlles aos nenos a ás -Identificación de características constantes e nenas a posibilidade de achegarse ao mundo do variables. coñecemento científico desde unha perspectiva global e lúdica. Aprenderán cuestións relativas ás -Establecemento de relacións: ordenación, corres- características e formas de vida dos seres vivos, aos pondencia, clasificación. fenómenos naturais e ás organizacións e caracterís- -Estimación de cantidades e medidas. ticas dos grupos humanos. Así mesmo, desenvolve- rán o interese, a curiosidade e actitudes de partici- -Experimentación de diferentes accións sobre os pación e responsabilidade no coidado e conserva- obxectos e materiais. ción dos hábitats. -Construción de nocións xeométricas e topográficas. A posibilidade que representa a incorporación das -Construción de nocións temporais. nenas e dos nenos á escola infantil 0-3 de vivir experiencias máis amplas achegaraos ao coñecemento Bloque 2. Achegamento á natureza. doutras persoas e de novas relacións interpersoais, -Identificación de características de animais, xerando vínculos e desenvolvendo actitudes de con- plantas e elementos naturais. fianza, empatía, amizade e apego que constituirán a base sólida para a súa sociabilidade. -Identificación dos hábitats dos animais e das plantas. Obxectivos -Experimentación de accións sobre o medio natural. -Observar o seu contorno, identificando as propiedades dos obxectos para establecer comparacións. -Curiosidade, coidado e respecto polos animais e plantas e polos seus hábitats. -Establecer relacións causa-efecto, percibindo as consecuencias das súas accións nos obxectos ou per- -Coñecementos diversos sobre os fenómenos naturais. soas do seu contorno. -Recoñecemento de posibles perigos dalgúns fenó- -Resolver situacións problemáticas con obxectos, menos naturais. ensaiando diferentes estratexias de resolución. -Coñecementos diversos sobre os elementos xeo- -Empregar cuantificadores e medidas relacionán- gráficos. doas con situacións cotiás. -Interese e respecto polo coidado e conservación -Identificar as nocións espaciais establecendo rela- do seu contorno. cións cos obxectos e as persoas coas que interactúa. Bloque 3. Cultura e vida en sociedade. -Identificar secuencias temporais relacionándoas -Recoñecemento de diversos aspectos sobre a coas rutinas e períodos de tempo habituais. familia. -Descubrir as características dos animais e vexe- -Coñecemento de diversos aspectos sobre a escola tais, diferenciando os seres vivos doutros elementos infantil. e materiais presentes no seu contorno inmediato. -Coñecementos diversos sobre algunhas profesións -Establecer relacións de confianza, afecto, colabo- e servizos: ferramentas, vestiario e espazos onde ración e pertenza baseándoas no respecto ás persoas desenvolven a súa actividade, sempre cunha pers- e ás normas da sociedade. pectiva coeducativa e evitando estereotipos sexistas.

10.780 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 -Coñecemento e participación en costumes, tradi- sentimentos e tamén para comprender as representa- cións da cultura galega e celebracións persoais. cións da realidade que fan os seres humanos. -Sentimento de pertenza aos grupos máis próximos Entre as adquisicións fundamentais propias desta e actitude de respecto e valoración cara ás outras área está a lingua oral. Neste ámbito o profesorado persoas. dos nenos e das nenas menores de tres anos ten unha -Interese e curiosidade polos acontecementos que función fundamental como modelo, ao presentarlles suceden ao seu arredor. estruturas lingüísticas correctas e falar con preci- sión e corrección. -Identificación e adopción de comportamentos socialmente axeitados. En calquera caso, a situación central da comuni- cación oral non pode ocultar a importancia funda- Criterios de avaliación mental que ten tamén a comunicación xestual e cor- -Identifica as propiedades físicas empregando os poral nestes primeiros anos e que deberá ser refor- seus sentidos. zada pola acción dos educadores e educadoras tratando de dar sentido a estes intentos de -Compara, clasifica ou agrupa os obxectos segun- comunicación. do as súas propiedades físicas. Destácase en cada unha das linguaxes a súa dimen- -Experimenta cos obxectos e materiais para obter sión receptiva e produtiva, a capacidade de experi- información e observar as reaccións. mentar e expresar as súas emocións e sentimentos, -Identifica problemas relacionados coas propieda- gozando coas producións propias e coas da sociedade; des físicas dos obxectos e materiais. así como o coñecemento dos rudimentos das técnicas empregadas en cada unha destas linguaxes. -Pregunta e formula hipóteses baseadas nas experiencias cos obxectos e materiais. E finalmente tamén se incorporan as diferentes maneiras que ten o ser humano de representar a rea- -Ordena tres ou máis obxectos tendo en conta as lidade, que vén sendo o xeito que ten unha socieda- diferenzas de magnitude. de de comunicar a súa cultura. -Usa accións e palabras para indicar a posición e Obxectivos o movemento dos obxectos, as características das figuras e as relacións entre elas. -Utilizar as diversas linguaxes entendéndoas como instrumentos de comunicación entre as persoas, de -Identifica os elementos do espazo topográfico. expresión das ideas e sentimentos e de representa- -Asocia as figuras xeométricas coas formas presen- ción da realidade. tes no seu contorno. -Comprender a intencionalidade comunicativa das -Usa a linguaxe relacionada coa ordenación tem- persoas, adoptando unha actitude positiva para esa poral dalgunhas situacións cotiás. comunicación. -Anticipa e recorda unha secuencia de eventos. -Empregar a xestualidade e as manifestacións cor- -Realiza preguntas sobre os seres vivos e a natureza. porais identificándoas como unha forma de comuni- cación humana. -Identifica que os seres vivos seguen un ciclo vital: nacen, medran, reprodúcense e morren. -Comunicarse oralmente nas dúas linguas oficiais valorándoas como ferramentas de relación cos -Busca a seguridade das persoas adultas e desen- demais. volve empatía e hábitos cooperativos cos iguais. -Empregar a linguaxe plástica identificándoa como -Ten en conta as demais persoas nas súas accións un medio de expresión de sentimentos e desexos e e rutinas diarias. de representación da realidade. -Mostra interese polas celebracións ou eventos da -Sentir o feito musical identificándoo como un escola, a familia ou a localidade. medio de expresión e manifestación cultural. -Identifica algunhas manifestacións culturais pró- -Empregar creativamente as diferentes linguaxes ximas. axustando as técnicas expresivas aos seus intereses -Adapta o seu comportamento ás regras dos dife- e sentimentos. rentes contextos. -Descubrir a escrita identificándoa como repre- -Relaciona cada actividade profesional cos ele- sentación de ideas, pensamentos e conceptos elabo- mentos que a identifican. rados pola comunidade. Área: linguaxes: comunicación e representación. -Amosar interese polas producións dramáticas valo- rándoas como unha posibilidade de gozo persoal. Na perspectiva globalizadora que ten que ter o traballo nesta etapa educativa, e especialmente no 1º Contidos ciclo, esta área desempeña un importante papel á Bloque 1. Comunicación xestual e oral. hora de relacionar as outras dúas. Achega os instrumentos para comunicar o propio individuo coa socie- -Recoñecemento e utilización das posibilidades do dade en que está inserido, para expresar os seus corpo para comunicar.

Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 10.781 -Vivencia de xestos e movementos como recursos -Identificación de diferentes xeitos de representa- corporais para a expresión e a comunicación e mais ción dramática. para o intercambio afectivo. -Interese e gozo ao mirar e participar en represen- -Interese e creatividade na utilización do corpo tacións dramáticas. como medio de expresión. Criterios de avaliación -Utilización do movemento e da danza como -Presta atención ás informacións que lle transmi- medios de expresión. ten outras persoas. -Iniciarse na participación de forma oral en conver- -Manifesta interese por comunicarse con outras sas, narracións, anécdotas, xogos colectivos e outros. persoas. -Iniciarse no emprego de vocabulario preciso, -Asocia xestos e manifestacións corporais con usándoo con entoación axeitada, pronuncia clara e diversos estados anímicos. usando estruturas oracionais que enriquezan as súas competencias comunicativas. -Comprende os xestos e as manifestacións corporais como unha forma de comunicación. -Iniciarse no emprego axeitado das formas socialmente establecidas para relacionarse coas demais -Manifesta oralmente, cada vez con maior precisión persoas. e complexidade, as súas necesidades e intereses. -Valoración da lingua oral como o instrumento -Comprende as manifestacións orais máis habi- esencial para a comunicación. tuais no seu contorno. Bloque 2. Expresión plástica e musical. -Exprésase empregando recursos propios da expresión plástica. -Utilización de técnicas e elementos básicos para a expresión plástica. -Identifica as producións plásticas como un medio de representación. -Interese e gozo pola experimentación e creación de obras plásticas. -Expresa sentimentos e emocións utilizando a música como canle. -Observación, interpretación e valoración de diferentes tipos de obras plásticas presentes no contorno. -Mostra interese polas producións musicais que forman parte da súa cultura. -Valoración e respecto polas producións propias e polas dos/as demais. -Emprega os recursos expresivos coñecidos en situacións novas. -Exploración das posibilidades sonoras do propio corpo, de obxectos cotiáns e de instrumentos musi- -Combina diferentes recursos expresivos de cais. maneira orixinal. -Recoñecemento de sons do contorno natural e -Mostra interese polos textos escritos presentes no social. seu contorno próximo. -Interese e gozo coa audición e recoñecemento das -Asocia producións escritas con significados. diferentes obras musicais. -Participa activamente nas representacións e no -Participación activa e gozo na interpretación de xogo dramático. cancións e xogos musicais. -Evoca e comunica situacións representadas pre- -Utilización de instrumentos musicais para acom- viamente. pañar as producións musicais. Orientacións metodolóxicas do primeiro ciclo Bloque 3. Representación escrita e dramática. 1. O ambiente de aprendizaxe. -Observación e interese polo significado de signos Os nenos e nenas constrúen as súas aprendizaxes en e símbolos presentes na vida cotiá. interacción co medio en que se desenvolven, e este -Descuberta e interese da funcionalidade de textos medio está constituído tanto polas persoas como polos diversos. obxectos, a estrutura e a organización que teñen. Dependendo da calidade da interacción que estable- -Diferenciación entre as formas escritas e outras zan co medio, así será a calidade da súa construción. formas de expresión gráfica. A organización dos contextos onde se desenvolve a -Interese e gozo ao mirar libros e escoitar a súa vida dos pequenos e pequenas incide de maneira lectura. directa na construción que fan do seu coñecemento -Recoñecemento dos elementos básicos dos relatos e favorece o desenvolvemento da autonomía e a inte- escoitados ou vistos. riorización de normas e actitudes de orde. -Interese por comunicar interpretacións, sensa- Espazos. cións, emocións e opinións provocadas polas produ- -O equipo educativo deseñará o ambiente e orga- cións literarias. nizará os espazos tendo en conta que dean resposta -Comprensión das situacións representadas nos aos diferentes tipos de necesidades das nenas e relatos escoitados ou vistos. nenos: planificando espazos para satisfacer as súas

10.782 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 necesidades de tipo físico, pero tamén as de tipo Tempos. afectivo, as de convivencia, as de exploración, as de autonomía, as de actividade, de movemento e de -A organización do tempo das nenas e nenos expresión en todas as súas facetas. menores de tres anos debe ser moi flexible para ade- cuarse aos seus ritmos de actividade e descanso. -A escola no seu conxunto conformarase como un ambiente amable e agradable que lles posibilite aos -O equipo educativo do primeiro ciclo da educa- cativos e cativas sentirse cómodos e seguros, favore- ción infantil deberá organizar o tempo de maneira cendo a súa introdución no mundo artístico. Por iso que permita pasar dunha organización rexida polo debe coidarse a estética da escola, ofrecendo un ritmo biolóxico dos nenos e nenas nos primeiros ambiente visual rico pero equilibrado, no que se coi- momentos a outra en que progresivamente irá de non caer nos estereotipos nin no exceso. aumentando o peso do ritmo externo marcado pola actividade da propia escola. -A organización dos espazos debe garantir a súa flexibilidade, é dicir, debe posibilitar que non todas -A distribución da xornada debe establecer unha as nenas e nenos fagan o mesmo ao mesmo tempo, e alternancia de períodos tranquilos e estables, esen- tamén debe permitir unha variedade de usos dos ciais para crear un clima de seguridade que lles per- diferentes espazos ao longo da xornada e mesmo ao mita aos nenos e nenas anticipar as situacións, e longo do curso. outros momentos que favorezan situacións novas e estimulantes que esperten a súa curiosidade e unha -A concepción da escola como un marco seguro actitude de descubrimento permanente. ten que permitirlles aos nenos e nenas experimentar, expresarse e desprazarse de maneira autónoma sen -Na organización das actividades deberase consi- coartar as súas ansias de aventura e o necesario derar sempre un tempo abondo para desenvolvelas desafío que impón o crecemento. sen présa e incluíndo un momento para recoller a -Os espazos exteriores deberán ser obxecto do experiencia vivida e falar dela, poñendo especial mesmo coidado e planificación que os interiores, énfase nos procesos vividos e non tanto nos produtos explorando as diversas posibilidades de aprendizaxe obtidos. Así mesmo, deberase ter en conta que as e interacción que ofertan, sobre todo nuns momentos nenas e os nenos necesitan un tempo de transición en que a actividade se desenvolve maioritariamente entre unha e a seguinte. entre iguais, libre da carga dirixista do adulto. -Terase especial precaución en evitar a diferencia- -Na escola de primeiro ciclo deben ademais esta- ción entre momentos lectivos e outros máis lúdicos blecerse espazos para que os adultos que comparten ou asistenciais, xa que toda a vida da escola infantil a vida dos pequenos e pequenas (as súas familias e se desenvolverá baixo un prisma de aprendizaxe, as educadoras e educadores) atopen un ambiente non só de destrezas instrumentais, senón de hábitos, onde se encontrar e relacionar con comodidade. emocións e interacción social. Materiais. -Asemade reduciranse no posible os tempos de espera que ás veces resultan inherentes á vida en -O equipo educativo deberá seleccionar todo tipo colectividade, contando con actividades alternati- de materiais para a estimulación das nenas e nenos, vas, organizando subgrupos, etc. dispoñéndoos de maneira que se incentive a súa manipulación e facéndoas/os partícipes na respon- 2. A relación co contorno. sabilidade do seu coidado e organización. Os dous polos principais de relación co medio -Nas aulas de primeiro ciclo de educación infantil social durante o primeiro ciclo da educación infantil contarase cunha oferta ampla de materiais de diferen- son a escola e a familia, de ambas as dúas recibirán te tipo -comerciais, de refugallo, recollidos nas saí- os nenos as normas e os valores que marcarán o seu das, traídos polos nenos e nenas- e permitiráselles desenvolvemento, polo que as relacións que se esta- elixilos libremente para proporcionarlles múltiples blezan entre unha e outra serán fundamentais para oportunidades para a aprendizaxe. Son especialmente unha intervención educativa apropiada. enriquecedores neste ciclo os materiais continuos e naturais que ofrecen oportunidades de experimenta- Así mesmo, un obxectivo de toda intervención edu- ción coa materia e as súas modificacións pola acción cativa debe ser o de aspirar a unha escola libre de humana: auga, area, rochas, follas, froitas... actitudes de discriminación por razón de sexo, raza, costumes, relixión ou limitacións físicas ou psíquicas. -As novas tecnoloxías introduciranse nas aulas de primeiro ciclo de educación infantil como un elemen- Con este motivo deberían seguirse as seguintes to cotián en relación cos acontecementos e situacións orientacións ao desenvolver as actuacións na escola que se viven nela, consideradas nunha dobre verten- infantil. te: como ferramentas para a propia escola e como ins- -O equipo educativo debe ter en conta o contexto trumentos do desenvolvemento das nenas e nenos. sociocultural e familiar dos nenos e nenas para -Cómpre ter especial coidado na selección e utili- garantir a necesaria conexión entre os dous ámbitos. zación dos materiais e dos espazos de cara a evitar A escola debe falar por si mesma da comunidade desigualdades por razón de xénero e a transmisión onde está inmersa, sen menoscabo da introdución de de actitudes e comportamentos sexistas a través do elementos doutras culturas que mostren un mundo currículo oculto. diverso e multicultural.

Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 10.783 -Deberanse propoñer actividades que dean a coñe- ritmo propio de desenvolvemento, uns intereses cer a cultura e costumes das nenas e nenos que inte- determinados, etc. gran o grupo, favorecendo a súa identidade co seu -O persoal educativo da escola infantil ten que medio físico e social. ofrecerlle a cada nena ou neno o que precisa para -Para facilitar o tránsito do ambiente familiar ao que, por medio desta individualización da interven- escolar, deberase coidar dun xeito especial o perío- ción, se consiga unha autentica igualdade de oportu- do de adaptación, para que as nenas e nenos poidan nidades. elaborar o tránsito á nova situación que implica -Deberanse realizar propostas educativas que lles establecer e coñecer espazos diferentes, establecer resulten interesantes aos nenos e nenas, o que supo- apego con adultos descoñecidos e adaptar os seus rá unha motivación para realizar o esforzo que impli- ritmos individuais á vida en comunidade. ca poñer en relación as novas aprendizaxes cos -Na planificación da intervención educativa do coñecementos previos. primeiro ciclo, o equipo educativo deberá ter en -Deberanse propoñer aprendizaxes funcionais, úti- conta a colaboración coas familias establecendo les para a vida cotiá e que poidan ser aplicadas en canles para o intercambio de información, así como diversas situacións. a súa consecuente participación na vida da escola. -Débese ter presente que neste ciclo as diferenzas 3. O carácter globalizado da aprendizaxe. individuais son especialmente relevantes e o grupo tende a ser moi heteroxéneo aínda que os nenos e A globalización é a capacidade que permite que nenas estean nun mesmo estadio de desenvolvemento. cada suxeito estableza a súa propia rede de relacións intelectuais e conexións entre diferentes campos do -Deberanse detectar e valorar os coñecementos saber. Os nenos e nenas a estas idades teñen unha previos do alumnado para que, á hora de propoñerlle visión global do mundo que se manifesta na súa forma novas aprendizaxes, este poida relacionalas coas xa de xogar e actuar. É importante ter en conta que a divi- adquiridas, asegurando así que sexan significativas sión en áreas que establece o currículo non ten máis para el. valor que o puramente organizativo e que, polo tanto, -Deberase prestar especial atención á capacidade un mesmo contido pode estar desenvolvendo obxecti- dos nenos e nenas para aprender manipulando, vos de áreas diferentes. Insístese así no carácter glo- explorando, probando, etc. Estas accións externas balizador que debe rexer a intervención educativa, son o medio para realizar unha actividade cognitiva especialmente no primeiro ciclo da educación infantil, interna, requisito tamén imprescindible para conse- en que os eixes vertebradores da actividade educativa guir unha aprendizaxe significativa. van ser fundamentalmente as rutinas e o xogo. 5. O desenvolvemento das potencialidades. -A intervención educativa deberá evitar o parcela- mento das actividades procurando que cando unha Os nenos e nenas son capaces de realizar unha criatura xogue ou realice calquera actividade, esta serie de accións e aprender sós/as, pero tamén pre- sirva para desenvolver todas as áreas, para coñecer- cisan da intervención e axuda das demais persoas, se mellor a si mesma, para relacionarse emocional- adultos e nenos/as, para realizar outras moitas con- mente coas demais persoas, para comunicarse, para quistas. aumentar o seu coñecemento do medio, para progre- -Os/as profesionais que desenvolven o seu traballo sar motrizmente, para cubrir as súas necesidades no primeiro ciclo da educación infantil deben dese- físicas e psíquicas, para poder sentirse valorada e ñar proxectos de intervención coherentes cun querida, para expresar os seus sentimentos, etc. ambiente ben estruturado para permitir unha acción educativa dirixida a desenvolver as potencialidades -Deberanse aproveitar especialmente as situacións sensoriomotrices, intelectuais, sociais, afectivas e da vida cotiá para favorecer o traballo globalizado. As lingüísticas dos nenos e nenas. rutinas do sono, da comida, da hixiene propia e do contorno, etc. teñen neste ciclo unha función claramente -A actividade educativa debe planificarse para ser rea- educativa, pois ofrécenlles ás nenas e nenos un marco lizada na zona que se sitúa entre o que o/a neno/a xa é seguro para o seu desenvolvemento e favorecen multi- capaz de facer só e aquilo que pode realizar con axuda. tude de aprendizaxes e a consecución da autonomía. -Debe favorecerse o movemento nas súas distintas -Deberanse propoñer situacións educativas que vertentes, prestando especial atención ás principais ofrezan múltiples posibilidades de percibir, actuar, competencias motoras adquiridas neste ciclo educa- experimentar e descubrir, aproveitando, deste xeito, tivo –o desprazamento e a pinza-, que lle abren as a capacidade das nenas e nenos de aprender a través portas da autonomía. dos sentidos, actuando, manipulando e experimen- -Propiciaranse actividades de xogo, tendo en contando con obxectos e materiais diversos. ta que é a actividade que dá unha mellor resposta ao 4. A individualización do traballo educativo. desenvolvemento das nenas e nenos. 6. A interacción coas demais persoas. As aprendizaxes que fagan os nenos e nenas teñen que ser significativas, o que require necesariamente A construción de novos vínculos afectivos cos un ensino individualizado. Dado que cada neno ou adultos e co grupo de iguais é un dos aspectos bási- nena ten unha bagaxe de aprendizaxes diferente, un cos neste ciclo educativo, no cal ademais da satis-

10.784 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 facción das necesidades biolóxicas, os nenos e de primeiro ciclo de educación infantil, o proceso de nenas teñen a necesidade de ter unha boa relación avaliación deberá recoller non só información de afectiva coa persoa adulta. como vai evolucionando o desenvolvemento dos nenos Esta relación de apego que establecen cos adultos e nenas nos ámbitos de aprendizaxe, senón tamén a permitiralles sentir equilibrio e seguridade emocio- propia planificación educativa, a organización de nal na escola, sen a cal as demais experiencias que- tempos e traballo dos equipos educativos e de servi- darían diminuídas ou deterioradas. zos, e a interrelación coas familias e coa comunidade. Tamén neste primeiro ciclo comeza a aprendizaxe -A avaliación terá un carácter permanente e siste- dos valores. mático, de maneira que proporcione información veraz e continua sobre os procesos de toda índole -A educadora ou educador do primeiro ciclo da que teñen lugar no centro e posibilite axustar ou educación infantil deben relacionarse coas nenas e mellorar os programas establecidos. nenos coñecendo as súas posibilidades de desenvolvemento e confiando nas súas capacidades nun cli- -Os equipos educativos das escolas deberán dese- ma de seguridade, respecto, valoración e confianza. ñar instrumentos de avaliación que reflictan, non soamente os estándares esperados en cada nivel de -Deberase manter unha permanente actitude de idade, senón tamén o proceso de evolución nas escoita dos cativos e cativas para percibir as súas aprendizaxes que cada neno percorre, de xeito que necesidades e desexos e poder darlles respostas ade- poidan obter información individualizada. cuadas. -Deberase procurar desenvolver nas nenas e nenos -Esta información, que debe subliñar os logros e principios como o autocontrol, a responsabilidade, a avances acadados, ten que ser comunicada e com- tolerancia e a solidariedade, tendo en conta que partida coas familias para, desde diferentes puntos estas aprendizaxes se fan a través da interiorización de vista, atopar entre todos estratexias de apoio que e da práctica e que as persoas adultas que rodean lle permitan ao alumnado afrontar os seguintes retos. aos nenos e nenas teñen un importante papel como 1.3. Currículo do segundo ciclo. modelos. Área: coñecemento de si mesmo e autonomía persoal. -Deberanse aproveitar todas as situacións de inte- racción que se producen ao longo da xornada para Nesta área trátase de desenvolver o proceso de fomentar os intercambios lingüísticos, sen descoidar construción persoal en que resultarán relevantes as outras formas de comunicación, dentro do grupo, interaccións de nenas e nenos co medio, o crecente deseñando situacións específicas que requiran da control motor, o desenvolvemento da conciencia linguaxe. O persoal da escola debe ser consciente do emocional, a constatación das súas posibilidades e seu importante papel como modelo para as nenas e limitacións, o proceso de diferenciación das demais nenos, coidando especialmente a calidade das súas persoas e a independencia cada vez maior con res- interaccións comunicativas. pecto ás persoas adultas. -Aproveitaranse as posibilidades de interacción co O coñecemento propio é un proceso permanente e grupo de iguais que a escola posibilita. Mediante continuo na vida das persoas que involucra diversas estas -na clase, no patio, nas saídas, durante as dimensións interdependentes. Estas comprenden comidas...- as nenas e nenos amplían os escenarios aspectos tan importantes como o desenvolvemento e de socialización, establecendo o seu lugar na comu- a valoración propia, a autonomía, a identidade, a nidade, aprendendo a xestionar conflitos, a facer convivencia cos outros... Contando con estes aspec- amizades, etc. tos, esta área de coñecemento e experiencia fará refe- 7. O persoal da escola infantil. rencia, de forma conxunta, á construción gradual da propia identidade e da súa madurez emocional, ao Os equipos humanos que compoñen unha escola establecemento de relacións afectivas coas demais de primeiro ciclo de educación infantil adoitan ser persoas e á autonomía persoal como procesos insepa- moi heteroxéneos pola formación, polas distintas rables e necesariamente complementarios. tarefas que exixe unha organización que contempla a faceta educativa pero tamén a de servizos, etc. O autocoñecemento fórmase en gran medida pola interiorización das valoracións positivas ou negativas -Deberán establecerse acordos previos sobre cues- que proceden das interaccións sociais cos iguais e tións que incidirán sobre a proposta pedagóxica da coas demais persoas, polo que depende do tipo e cali- escola: a idea dunha infancia competente, o respec- dade dos vínculos afectivos que se establecen coa nai to ás familias como primeiro axente educativo ao que e/ou co pai, a familia e outras persoas que son signi- non se substitúe e co que se debe cooperar, etc. ficativas. Vaise así configurando a autoestima e a pro- -A integración de distintos estilos educativos e pia identidade, o que posibilita o logro progresivo da persoais deberá configurar, desde todas as contribu- autonomía. Na construción do coñecemento propio cións, un modelo de atención á infancia que debe interveñen diferentes factores, como a imaxe positiva dotar de coherencia e unidade a todo o centro. propia e os sentimentos de eficacia, seguridade e autoconfianza. Tales sentimentos deben contribuír á 8. A avaliación. elaboración dun concepto propio axustado que lles Dada a interrelación estreita entre todos os actores, permita ás nenas e aos nenos percibir e actuar confor- escenarios e actividades desenvolvidas nunha escola me as propias posibilidades e limitacións.

Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 10.785 A autonomía está estreitamente vinculada con pro- A través dos movementos poderá mellorar e cesos que se inician desde idade temperá e que aumentar as posibilidades de desprazamento, reco- durante os primeiros anos se manifestan, tanto na rrer espazos cada vez máis amplos e abrir, deste xei- capacidade de explorar, aventurarse e actuar, como to, o ámbito da súa experiencia. no exercicio de opinar, propoñer, contribuír, esco- Para contribuír ao coñecemento propio e á autono- ller, decidir, autodirixirse e autoxestionarse, convi- mía persoal, convén promover o xogo como actividade vindo con outras persoas e educándose en valores privilexiada que integra a acción coas emocións e mais socialmente compartidos. o pensamento e favorece o desenvolvemento social. Os contidos educativos que atinxen a esta área Bloque 3. A actividade cotiá. agrúpanse en catro bloques, que non son unidades independentes, senón que deben visualizarse de for- Neste bloque abórdanse os contidos relacionados co ma inclusiva e relacional, xa que comprenden establecemento de relacións interpersoais positivas aspectos que se conteñen e vinculan uns cos outros, baseadas no respecto ás persoas e ás normas e valores e mesmo non poden ser traballados separadamente socialmente compartidos. Espérase potenciar a capa- dos contidos do resto das áreas. Faise, polo tanto, cidade de establecer relacións de confianza, afecto, imprescindible un enfoque global e significativo das colaboración, comprensión e pertenza, baseadas no situacións de ensino e aprendizaxe. Estes bloques respecto ás persoas e en normas e valores da súa de contidos son: sociedade. Así, a partir de situacións e actividades variadas con outras nenas e outros nenos, cada cativo Bloque 1. O corpo e a propia imaxe. e cativa irá construíndo o coñecemento propio, poderá Ao longo desta etapa educativa as experiencias ir controlando as condutas agresivas e aprenderá a das nenas e dos nenos co contorno deben axudalos a xestionar desexos, sentimentos e emocións. coñecer global e parcialmente o seu corpo, as súas Bloque 4. O coidado persoal e a saúde. posibilidades sensitivas, perceptivas e motrices; a que poidan identificar as sensacións que experimen- Este bloque inclúe unha serie de contidos que tan, gozar con elas e servirse das posibilidades favorecerán que os nenos e nenas vaian adquirindo, expresivas do corpo para manifestalas. Unha imaxe na medida das súas posibilidades, a autonomía axeitada do esquema corporal é a base para a elabo- necesaria en actividades cotiás para atender a súa ración da propia identidade persoal. saúde: a hixiene, o vestido, a alimentación... O coñecemento e control progresivo do corpo é un Así, aprenderán a recoñecer situacións perigosas e proceso que ocuparán os nenos e nenas desde o seu a previr accidentes na casa, na escola e na rúa, nacemento e que se converterá nun dos primeiros empregando axeitadamente os instrumentos e as ins- referentes para que se coñezan e recoñezan como talacións, así como a colaborar nas medidas que se persoas. A identificación das súas características tomen en caso de enfermidade ou accidente, respon- individuais -sexo, tamaño, trazos físicos, etc.-, así dendo con actitudes de tranquilidade e colaboración. como das dos seus compañeiros e das súas compa- No contexto da interacción de grupo, as nenas e os ñeiras, son instrumentos básicos para o seu desen- nenos interiorizarán as actitudes de aprecio polo volvemento e para a adquisición de actitudes non benestar propio e das compañeiras e dos compañei- discriminatorias. A presenza de trazos persoais dife- ros, de respecto ás necesidades e á saúde das rentes -por razón de sexo, orixe social ou cultural, demais persoas, de axuda a quen o necesite e de características físicas- será utilizada polo profesora- colaboración na conservación e mellora do contorno. do para atender a diversidade, de maneira que se propicie un ambiente de relacións presidido polo Obxectivos respecto e a aceptación das diferenzas. -Formarse unha autoimaxe axustada e positiva, A necesidade de abordar estes contidos atopa a identificando gradualmente as propias característi- súa xustificación no feito de que o corpo é o instru- cas, posibilidades e limitacións a través da interac- mento primordial de aprendizaxe que posúen as ción coas outras persoas, desenvolvendo sentimentos nenas e os nenos nas primeiras idades. Os nenos e de autoestima e acadando maior autonomía persoal. nenas potencian a súa intelixencia a partir do que -Coñecer e representar o propio corpo, identifican- poden ver, tocar, ulir, gustar, sentir, escoitar, mani- do as súas partes e algunhas das súas funcións, des- pular... cubrindo as posibilidades de acción e de expresión, Bloque 2. Xogo e movemento. e coordinando e controlando cada vez con maior pre- cisión xestos e movementos. A través da experiencia do propio movemento, o alumnado irá coordinando os seus esquemas percep- -Identificar os propios sentimentos, emocións, tivo-motrices e coñecendo o seu propio corpo, as necesidades e preferencias, e ser capaces de expre- súas sensacións e emocións. Será, pois, a partir da salos e comunicalos, así como identificar e respectar acción corporal como aprenda a percibir o seu corpo tamén os das outras persoas. e a asumilo, o que lle permitirá ademais establecer -Tomar a iniciativa, planificar e secuenciar a pro- unha mellor relación coas demais persoas, ir coñe- pia acción para realizar tarefas sinxelas ou resolver cendo pouco a pouco as súas posibilidades e descu- problemas da vida cotiá, aceptando as pequenas brir os seus límites. Sobre esta base, irá construíndo frustracións e manifestando unha actitude tendente a súa identidade persoal. a superar as dificultades que se presentan, reforzan-

10.786 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 do o sentimento de autoconfianza e sendo quen de -Recoñecemento dos sentidos como medio de solicitar axuda. expresión, percepción e comprensión do mundo que o rodea, e como medio favorecedor do desenvolve- -Adecuar o propio comportamento ás necesidades mento cognitivo. e requirimentos das outras persoas, desenvolvendo actitudes e hábitos de respecto, axuda e colabora- -Observación dos cambios físicos nas persoas ao ción e mais evitando a adopción de comportamentos longo do tempo. Identificación das diferentes etapas de submisión ou dominio. da vida valorándoas positivamente. -Progresar na adquisición de hábitos e actitudes -Valoración positiva e respecto polas diferenzas, relacionados coa seguridade, a hixiene, a alimenta- aceptación da identidade e características das ción e o fortalecemento da saúde, apreciando e demais persoas, evitando actitudes discriminatorias. gozando das situacións cotiás de equilibrio e benestar emocional. -Recoñecemento e vivencia das referencias espa- -Progresar na adquisición de hábitos de orde, zo-temporais en relación co propio corpo, cos obxec- constancia e planificación no desenvolvemento das tos, co contorno e coas demais persoas. tarefas. -Desenvolvemento da identidade sexual e acepta- -Amosar unha actitude de aceptación e respecto ción do corpo sexuado feminino e masculino. Mante- polas diferenzas individuais: idade, sexo, etnia, cul- mento dunha actitude crítica ante os estereotipos tura, personalidade, características físicas... ofertados a través da publicidade e outros medios de comunicación social. -Descubrir, coñecer e vivir o xogo como medio que favorece a aceptación propia, o desenvolvemento Bloque 2. Xogo e movemento. humano, a manifestación de emocións, o respecto ás demais persoas, a aceptación de regras, a seguridade -Participación nos xogos e na actividade motriz, persoal e a aceptación da identidade sexual e cultural. identificando as súas capacidades e confiando nas propias posibilidades de acción, amosando actitudes Contidos de iniciativa e constancia. Bloque 1. O corpo e a propia imaxe. -Gozo co xogo como medio para coñecer a realida- -Exploración do propio corpo, recoñecendo pro- de, mantendo unha actitude de axuda e cooperación gresivamente as súas características e posibilidades con iguais e con persoas adultas. Aceptación do xogo para chegar á toma de conciencia do propio esque- como medio de desfrute e de relación cos demais. ma corporal. -Adaptación do ton e da postura ás características -Identificación, manifestación, regulación e con- do obxecto, da outra persoa, da súa acción e da trol das necesidades básicas do corpo. situación. -Adquisición de confianza nas capacidades propias. -Satisfacción polo crecente dominio persoal. -Control progresivo dos propios sentimentos e -Aceptación de compromisos, establecendo acor- emocións. dos en consideración á súa persoa, ás outras e ao seu -Potenciación da construción do esquema corporal medio, fortalecendo vínculos afectivos -amizade, a partir das sensacións e das percepcións do propio cooperación, axuda, solidariedade...-. Comprensión, corpo, en relación e interacción cos datos que a nena aceptación e valoración de regras para xogar. ou o neno recibe das outras persoas, do medio e dos -Potenciación do xogo como elemento común a obxectos. Vivencia do corpo como un todo para pasar todas as culturas, partindo do coñecemento e valora- progresivamente a sentir as partes que o integran. ción dos xogos propios da comunidade e abríndose -Recoñecemento das percepcións sensoriais pro- ao coñecemento e gozo dos das outras. pioceptivas -que proveñen dos propios músculos e articulacións- e as percepcións extereoceptivas -Coordinación progresiva das súas habilidades –relacionadas cos campos visuais, auditivos, olfacti- psicomotrices finas e grosas. vos, táctiles, gustativos...- -Adquisición dun maior dominio das súas capaci- -Aceptación da propia imaxe corporal e gozo dades corporais: desenvolvemento das habilidades xogando co seu corpo, desenvolvendo accións e ini- motoras, do control de ton, do equilibrio e da respi- ciativas individuais e grupais, empregando as posi- ración. bilidades expresivas do propio corpo –a través de xestos, movementos, xogos, danzas...- -Adquisición de nocións básicas de orientación e coordinación de movementos. -Identificación, verbalización e expresión de sentimentos, emocións, vivencias, preferencias e intere- -Potenciación das súas capacidades motoras, de ses propios e das demais persoas. coordinación e de orientación no espazo. -Aceptación e valoración axustada e positiva da -Exploración das posibilidades perceptivas, motri- súa persoa, confiando nas súas posibilidades e reco- ces e expresivas propias e das demais persoas, amo- ñecendo as limitacións propias. sando iniciativa para aprender habilidades novas.

Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 10.787 Bloque 3. A actividade cotiá. -Fomento de hábitos de prevención de enfermida- des e de accidentes domésticos, respondendo con -Regulación do propio comportamento, satisfac- actitude de tranquilidade e colaboración. ción pola realización de tarefas e conciencia da propia competencia. Criterios de avaliación -Interese por participar en actividades da vida -Recoñecer, identificar e representar o corpo na cotiá, con iniciativa e progresiva autonomía na súa súa globalidade e as súas diferentes partes. realización, regulando o propio comportamento, para Este criterio trata de avaliar a capacidade para camiñar cara á resolución pacifica de conflitos. recoñecer e nomear as diferentes partes do corpo, -Habilidades para a interacción e colaboración, situándoas espacialmente na súa persoa e nas así como unha actitude positiva para establecer rela- demais. Así mesmo, avaliarase a complexidade na cións de afecto coas persoas adultas e iguais, acep- representación do esquema corporal. tando a diversidade. -Coordinar e controlar o seu corpo, as súas posibi- -Hábitos elementais de organización, constancia, lidades motrices e adaptalo ás características dos atención, iniciativa e esforzo. obxectos, á acción e á vida cotiá. - Planificación secuenciada da acción para resol- Por medio deste criterio preténdese observar o ver tarefas. desenvolvemento do ton, da postura e do equilibrio, do control respiratorio e da coordinación motriz nos -Valoración e gusto polo traballo propio ben feito e diferentes desprazamentos e actividades, así como a polo das demais persoas, buscando os recursos axei- utilización das posibilidades motrices, sensitivas e tados que lle permitan concluír os proxectos que ini- expresivas do propio corpo. As nenas e os nenos cia, sendo quen de solicitar e prestar axuda. deberán manifestar un control progresivo deles en -Xestión do seu comportamento en función das distintas situacións e actividades, como xogos, ruti- necesidades das outras persoas e das normas de fun- nas ou tarefas da vida cotiá. cionamento do grupo, dereitos, responsabilidades e -Recoñecer os sentidos e identificar percepcións e comportamentos sociais, camiñando progresivamen- sensacións. te cara á autorregulación das súas accións. Con este criterio avaliarase se o alumnado identi- -Recoñecemento progresivo da súa identidade per- fica os sentidos, se recoñece a súa funcionalidade e soal: capacidades, actitudes e coñecementos, apli- se pode explicar con exemplos sinxelos as principais cándoos nas súas actividades diarias. sensacións asociadas a cada sentido. Bloque 4. O coidado persoal e a saúde. Así mesmo, valorarase se aprecia a súa importancia como medio de percepción e comprensión do -Recoñecemento das necesidades básicas do corpo mundo que o rodea. -hixiene, alimentación, descanso...-. -Construír unha imaxe positiva propia e aceptar a -Iniciación na práctica de accións e recoñecemen- súa identidade, manifestando confianza nas súas to de situacións que favorezan a interacción e adqui- posibilidades e recoñecendo as súas limitacións. sición de hábitos saudables como a hixiene corporal e ambiental, a adecuada alimentación, o consumo Avalíase a través deste criterio a formación dunha responsable e o descanso. imaxe persoal axustada e positiva, a capacidade para utilizar os recursos propios, o coñecemento das - Aceptación das normas de comportamento esta- súas posibilidades e limitacións, a confianza para blecidas durante as comidas, os desprazamentos, o emprender novas accións e a superación das dificul- descanso e a hixiene. tades. -Petición e aceptación de axuda nas situacións que -Identificar semellanzas e diferenzas entre as per- así o requiran. soas valorando positivamente a diversidade. -Valoración da axuda doutras persoas. Este criterio trata de avaliar se as nenas e os nenos -Identificación e valoración de hábitos favorecedo- son quen de manifestar respecto e aceptación polas res ou non dunha boa saúde. características das demais persoas, sen discrimina- cións de ningún tipo e amosando actitudes de axuda -Valoración da necesidade de desenvolverse en e colaboración. espazos saudables identificando as condicións que os caracterizan. Colaboración no mantemento de -Identificar e manifestar os propios sentimentos, ambientes limpios e ordenados. vivencias, emocións e comprender os das demais persoas. -Gusto por un aspecto persoal coidado manifestando as súas preferencias estéticas -vestimenta, pei- Avalíase con este criterio se o alumnado se mostra teados, adobíos, coloridos...-. sensible aos sentimentos e estados anímicos, propios e das demais persoas, e se é quen de solicitar ou de -Emprego responsable e axeitado de instrumentos, prestar axuda; se manifesta e percibe os estados de ferramentas e instalacións para previr accidentes e alegría, preocupación, enfado, tristeza..., xestionando evitar situacións de risco. os propios e tendo en conta os dos demais; así como

10.788 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 se mostra interese polos motivos que os causan, dan- mutuamente. É importante que a nena e o neno, ade- do mostras de comprensión e tratando de consolar. mais de identificar os distintos elementos que con- -Participar en xogos, mostrando destrezas motoras e forman o medio, vaian descubrindo e comprendendo habilidades manipulativas cada vez máis axustadas. progresivamente as relacións entre os distintos obxectos, fenómenos e feitos. Trátase de avaliar con este criterio a capacidade do alumnado para participar activamente en distintos En síntese, nesta área preténdese favorecer o pro- tipos de xogo valorando positivamente tanto os propios ceso de descubrimento e representación dos diferen- da súa cultura como os doutras. Observarase o desen- tes contextos que compoñen o contorno do alumnado volvemento dos elementos motrices que se manifestan facilitando a súa inserción participativa e potencian- en desprazamentos, marcha, carreira ou saltos; así do a súa competencia matemática. Estas aprendiza- como a coordinación e control das habilidades mani- xes levaranse a cabo na interacción constante das pulativas de carácter fino que cada actividade require nenas e dos nenos co contorno social e natural, polo -repartir, deixar pegadas, encaixar, pinzar, suxeitar...-. que é necesario abrir a escola ao medio nun ambiente educativo que estimule a súa curiosidade, -Participar en xogos e actividades colectivas acep- incluíndo a participación das familias. tando as normas que os rexen. Trátase de avaliar con este criterio a participación Establécense tres grandes bloques de contidos: activa en distintos tipos de xogo, sendo capaces de Bloque 1. Medio físico: elementos, relacións e gozar do xogo colectivo, de controlar a propia vonta- medida. de, de ter constancia e de superar a frustración. Valo- rarase tamén a utilización adecuada das normas que Este bloque recolle os contidos que potencian o os rexen e as actitudes de colaboración e axuda que desenvolvemento do pensamento lóxico-matemático a eviten adoptar posturas de submisión ou de dominio. través dos cales a nena e o neno intentan interpretar -Resolver con iniciativa e autonomía as actividades e comprender o mundo, favorecendo as nocións de da vida cotiá, colaborar en tarefas e aceptar as normas. tempo, espazo, causalidade, cuantificación e a resolu- ción de problemas que se presentan na súa vida cotiá. Preténdese avaliar con este criterio as destrezas adquiridas para realizar as actividades habituais da Así, para coñecer e comprender como funciona a vida diaria. Estimarase o grao de autonomía e a inicia- realidade, a nena e o neno indagan sobre o comporta- tiva para levar a cabo as devanditas actividades, utili- mento e as propiedades de obxectos e materias presen- zando adecuadamente os espazos e materiais apropia- tes no seu contorno: actuando e establecendo relacións dos e facendo uso das normas establecidas para cada cos elementos do medio físico, explorando e identifi- caso. Así mesmo, observarase a constancia, organiza- cando os devanditos elementos, recoñecendo as sensa- ción, hábitos, atención, planificación, interacción, cións que producen, anticipándose aos efectos das autorregulación, autovaloración, perseveranza... súas accións sobre eles, detectando semellanzas e diferenzas, comparando, ordenando, cuantificando, -Manifestar hábitos de saúde, alimentación sauda- pasando así da manipulación á representación, orixe ble, hixiene corporal e benestar utilizando adecuadas incipientes habilidades lóxico-matemáticas. damente espazos e materiais. Avaliarase a través deste criterio o gusto por parti- Bloque 2. Achegamento á natureza. cipar en actividades que favorecen un aspecto per- O bloque de achegamento á natureza refírese ás soal coidado e mais un contorno limpo e estetica- aprendizaxes relacionadas co descubrimento, coñe- mente agradable, así como por colaborar na creación cemento e comprensión do mundo animal e vexetal; dun ambiente xerador de benestar, de xeito que asu- aos procesos de cambio que viven os nenos e nenas man un enfoque proactivo cara á súa seguridade e no seu desenvolvemento e crecemento e ás relacións benestar. Esta asunción demóstrase en rutinas de dinámicas que establecen cos elementos e fenóme- aula, saídas educativas, zonas de xogo... nos que conforman o seu contorno. Preténdese que -Identificar situacións de risco e actuar coherente- establezan relacións identificando procesos e inter- mente ante elas. dependencias co contorno inmediato, os seus ele- Avaliarase a través deste criterio se o alumnado mentos e fenómenos, desenvolvendo actitudes inda- emprega axeitadamente instrumentos e instalacións gatorias e de interese por aprender, permanentemen- para previr accidentes e evitar situacións de risco. te, a través dunha exploración activa. Área: coñecemento do contorno. O medio, os seres e elementos que o integran, con- vértese ben axiña en obxecto preferente da curiosi- Nesta área de coñecemento e experiencia pretén- dade e interese infantil. As vivencias que as nenas e dese que as nenas e os nenos descubran, coñezan e os nenos teñen en relación cos elementos da nature- comprendan -segundo as súas posibilidades- os za e a reflexión sobre elas levaranos, co apoio ade- aspectos que conforman a realidade, considerando as cuado da escola, á observación dalgúns fenómenos súas múltiples relacións e interdependencias, coa naturais, das súas manifestacións e consecuencias, finalidade de ir construíndo un coñecemento sobre o así como a achegarse gradualmente ao coñecemento medio físico, natural e social cada vez máis axustado. dos seres vivos, das relacións que se establecen O medio é un todo integrado, onde os elementos entre eles, das súas características e dalgunhas das naturais e culturais se relacionan e se inflúen súas funcións.

Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 10.789 A apreciación da diversidade e riqueza do medio -Empregar o coñecemento matemático para inter- natural, o descubrimento de que as persoas forma- pretar a vida en clave de lóxica, comprendendo mos parte dese medio e a vinculación afectiva a el situacións e resolvendo problemas: establecendo son a base para fomentar desde a escola actitudes relacións, explorando, ordenando, comparando, habituais de respecto e coidado. cuantificando, medindo, pesando, etc. Bloque 3. Cultura e vida en sociedade. Contidos Este bloque de contidos considera a dimensión Bloque 1. Medio físico: elementos, relacións e sociocultural do medio. Comprende os contidos rela- medida. cionados coas formas de organización dos seres -Interese pola exploración dos obxectos e materiais humanos que forman parte do contorno das nenas e presentes no medio recoñecendo as súas funcións e dos nenos -familia, escola, barrio, aldea...-, reco- usos cotiáns e mais mantendo unha actitude de res- llendo aqueles contidos a través dos cales descobren pecto e coidado cara a obxectos propios e alleos. e comprenden progresivamente as características dos grupos humanos, as súas formas de vida, organi- -Recoñecemento dalgúns atributos e propiedades zación e acontecementos relevantes. de obxectos e de materiais, examinando con aten- ción as súas características e a súa aplicación na Aprender a convivir nos distintos grupos sociais vida diaria. suporá coñecer as relacións que neles se dan -paren- tesco, amizade, veciñanza...- así como as súas nor- -Interese pola clasificación de obxectos e de mate- mas e o respecto destas. Con elas van construíndo as riais e aproximación á cuantificación de coleccións. nenas e nenos a súa identidade individual e social. -Identificación de formas planas e tridimensionais Así mesmo, establécese no currículo o coñecemen- en elementos do contorno. to dos diversos servizos comunitarios relacionados co -Recoñecemento do uso do número na vida diaria ocio, a cultura, a sanidade... e o respecto e valoración e inicio no rexistro de cantidades. Emprego dos das distintas funcións de cada persoa na sociedade. números para identificar, contar, clasificar, numerar, Obxectivos informarse e ordenar elementos da realidade sempre -Observar e explorar de forma activa o seu contor- en situacións contextualizadas e significativas. no, xerando interpretacións sobre algunhas situa- -Observación e toma de conciencia da funcionali- cións e feitos significativos, e mais mostrando inte- dade dos números na vida cotiá. rese polo seu coñecemento. -Utilización da acción de contar como estratexia -Observar os cambios e modificacións a que están para a obtención dun dato numérico e como verifica- sometidos os elementos do contorno e relacionalos ción do resultado de operacións de cálculo sinxelas cos factores que os producen, desenvolvendo actitu- e funcionais. des de coidado, respecto e corresponsabilidade na -Proposición e resolución de situacións problemáti- súa conservación. cas sinxelas da vida cotiá: localizar un dato numérico, -Iniciarse na formulación de hipóteses, buscando facer unha repartición, realizar unha estimación... respostas e explicacións, para anticipar probables -Utilización de xogos de mesa como actividades efectos que poderían producirse como consecuencia lúdicas que unen o razoamento, a reflexión e o diver- de situacións da vida diaria e dalgúns experimentos timento en grupo. realizados. -Investigación do comportamento físico de dife- -Relacionarse coas demais persoas, de forma cada rentes materiais e obxectos, en diferentes situacións vez máis equilibrada e satisfactoria, interiorizando e con variadas accións. progresivamente as pautas de comportamento social e axustando a súa conduta a elas. -Achegamento a algunhas magnitudes físicas -peso, lonxitude, capacidade, tempo- a través da estimación: -Coñecer distintos grupos sociais próximos á súa comparando, sopesando, observando... experiencia, algunhas das súas características, pro- ducións culturais, valores e formas de vida. -Recoñecemento e identificación de situacións en que se fai necesario medir. Interese e curiosidade -Establecer relacións de confianza, afecto, colabo- polos instrumentos de medida convencionais e non ración, comprensión e pertenza baseadas no respec- convencionais facendo unha aproximación ao seu uso. to ás persoas, ás normas e valores da sociedade a que pertencen. -Adquisición progresiva da noción do paso do tem- -Apreciar e facer seus algúns elementos significa- po mediante as actividades da vida cotiá. tivos propios da tradición e da cultura galega -expre- -Orientación temporal en situacións cotiás empre- sións artísticas, costumes, festas populares, folclore, gando diferentes nocións e relacións. Aproximación gastronomía, etc.-. ao uso do calendario. -Iniciarse nas habilidades matemáticas, manipu- -Establecemento de relacións de orientación espa- lando funcionalmente elementos e coleccións, iden- cial de localización, dirección, distancia e posición tificando os seus atributos e calidades e mais esta- respecto a obxectos, persoas e lugares, nomeándoos blecendo relacións de agrupamentos, clasificación, axeitadamente e empregando o vocabulario topolóxi- orde e cuantificación. co elemental.

10.790 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 -Exploración lúdica das propiedades e caracterís- -Interese e disposición favorable para iniciar rela- ticas dalgúns corpos xeométricos elementais. cións respectuosas, afectivas e recíprocas con nenos e nenas doutras culturas. -Vivencia, representación e interpretación do espazo, empregando a imaxinación en debuxos, pla- -Achegamento ás funcións que cumpren diversas nos, fotografías, mapas ou outros. persoas, organizacións e institucións para cubrir necesidades e achegar servizos presentes na súa Bloque 2. Achegamento á natureza. comunidade, evitando estereotipos sexistas. -Identificación e afondamento no estudo dalgun- -Colaboración co resto de compañeiros e compa- has características e funcións vitais dos seres vivos ñeiras na vida da aula, amosando disposición para empregando a exploración sensorial. Diferenzas compartir e resolver conflitos. Incorporación progre- entre seres vivos e obxectos inertes. siva de pautas adecuadas de comportamento. -Observación dun ser vivo no seu medio natural ou -Recoñecemento dalgúns signos de identidade reproducindo o medio na aula, rexistrando a obser- cultural galega apreciando os cambios que se produ- vación e contrastando os datos entre compañeiras e cen no modo de vida co paso do tempo. Sucesos e compañeiros. persoas relevantes da historia da súa comunidade, do seu país e do mundo. -Observación dalgunhas características, comportamentos, funcións e cambios nos seres vivos. Criterios de avaliación -Identificación dalgunhas características, necesida- -Explorar os obxectos e elementos do contorno des e cambios nos procesos de crecemento e etapas inmediato e actuar sobre eles. Recoñecer os seus atri- do desenvolvemento das persoas e outros seres vivos. butos e calidades. Agrupar, clasificar e ordenar estes elementos e coleccións segundo distintos criterios. -Curiosidade, respecto e coidado cara aos elementos do medio natural, especialmente animais e plantas. Preténdese valorar con este criterio a capacidade e o interese para explorar os obxectos e materias pre- -Descubrimento das diferentes formas en que se sentes no seu contorno mediante actividades mani- encontra a auga na natureza, comprendendo a súa pulativas, sendo quen de identificar propiedades contribución ao desenvolvemento dos seres vivos e físicas observables como forma, cor, tamaño, peso... do medio, valorando a necesidade da súa conserva- Valorarase, así mesmo, a capacidade para establecer ción e de facer un uso responsable dela. relacións entre as súas características ou atributos e o seu comportamento físico -caer, rodar, escorregar, -Identificación dos cambios que se producen en botar...- despois de observar mediante unha experi- canto á luminosidade, á posición do sol, aos ciclos mentación sinxela estas accións. da lúa... ao longo dun día, dos meses e das estacións do ano. Este criterio permitirá avaliar tamén a competencia para organizar -agrupando, clasificando e orde- -Formulación de hipóteses, contrastándoas coas das nando- a información obtida das calidades e carac- outras persoas, buscando respostas e explicacións terísticas dos obxectos. sobre as causas e consecuencias de fenómenos do medio natural –calor, choiva, vento, día, noite, erosión, -Empregar os números para identificar, contar, cla- ciclo vital...- e dos producidos pola acción humana - sificar, informarse e ordenar elementos da realidade, pontes, encoros, aeroxeradores, muíños de auga...-. aproximándose ao seu valor notacional e conceptual. -Gozo ao realizar actividades individuais e de grupo Con este criterio comprobarase a competencia das en contacto coa natureza. Valoración da súa importan- nenas e dos nenos para aplicar a situacións variadas cia para a saúde e o benestar, apreciando o medio os coñecementos adquiridos sobre o uso dos núme- natural como un espazo para a recreación, a aventura ros: expresar cantidades, identificar datas, indicar e conservación, a realización de actividades ao aire medidas, identificar números de teléfono, das casas, libre e o contacto con elementos da natureza. das matrículas de coches... Comprobarase así mesmo o modo en que nenas e -Participación en proxectos e investigacións no nenos van desenvolvendo determinadas habilidades medio natural, expresando as actividades realizadas lóxico-matemáticas en situacións contextualizadas e e os resultados obtidos mediante diferentes repre- significativas -preparación de receitas, rexistros, sentacións. creación de coleccións, xogos de mesa...- estable- Bloque 3. Cultura e vida en sociedade. cendo relacións cualitativas e cuantitativas entre elementos e coleccións, estimando cantidades -Identificación da familia e da escola como primei- pequenas, expresándoas oralmente ou mediante ros grupos sociais de pertenza, valorando positiva- escritura convencional ou non convencional, facen- mente as relacións afectivas que neles se estable- do uso da acción de contar como estratexia para a cen, mantendo unha actitude de colaboración e asu- obtención dun dato numérico e como verificación do mindo pequenas responsabilidades. Recoñecemento resultado de operacións de cálculo sinxelas. e respecto dos diferentes tipos de familias. -Propoñer e resolver problemas sinxelos relaciona- -Valoración das relacións afectivas que se estable- dos con situacións cotiás, empregando e comparan- cen na familia e na escola. do magnitudes de peso, lonxitude e capacidade.

Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 10.791 Observarase, a través deste criterio, a capacidade -Identificar e recoñecer as diferentes etapas da das nenas e dos nenos para propoñer e resolver sinxe- vida nas persoas e outros seres vivos. los problemas da súa vida cotiá, formulando hipóteses Avaliarase a capacidade para recoñecer os cambios e buscando alternativas, solucións e novas posibilida- que se producen nas persoas ao longo da súa vida. des, anticipando consecuencias, individualmente e en grupo, tendo en conta as opinións e as achegas das Valorarase tamén se as nenas e os nenos son capa- demais persoas, o consenso e a negociación. Isto pode ces de establecer algunhas relacións entre medio implicar a aplicación de operacións como engadir, físico e social, identificando os cambios naturais que quitar, repartir, medir, ordenar... e facer uso da medi- afectan a vida cotiá das persoas -cambios de esta- da, empregando unidades non convencionais. cións, temperatura...-. -Recoñecer algúns aspectos xeométricos básicos: -Identificar e coñecer os grupos sociais máis signi- liñas, puntos, rectángulos, cadrados, triángulos, cír- ficativos do contorno do alumnado e algunhas carac- culos, esferas, cubos e prismas. terísticas da súa organización. Con este criterio avalíase o coñecemento dos gru- Avaliarase se o alumnado identifica e recoñece no pos máis próximos -familia, escola, veciñanza...- seu contorno inmediato -construcións, natureza, superando estereotipos sociais. arte...- aspectos xeométricos básicos como liñas, puntos, rectángulos, cadrados, triángulos, círculos, Observarase, así mesmo, a súa integración e vincu- esferas ou cubos mediante a observación e a explo- lación afectiva aos grupos máis próximos e a acomo- ración lúdica. dación da súa conduta aos principios, valores e normas que os rexen, recoñecendo e valorando a necesi- -Describir e representar dun xeito elemental a dade destas para convivir. Especial atención merece- situación das propias nenas e nenos en relación a rá a capacidade que nenas e nenos mostren para a obxectos e ás demais persoas usando vocabulario análise de situacións conflitivas e as competencias topolóxico elemental. xeradas para un adecuado tratamento e resolución. Avaliarase a competencia para interpretar e empre- -Recoñecer, identificar e poñer exemplos sinxelos gar as nocións básicas espaciais elementais -arriba, dalgúns servizos comunitarios. abaixo; dentro, fóra; preto, lonxe...- en actividades de orientación e de representación espacial variadas. Por medio deste criterio tratarase de avaliar o grao de sensibilización cara á valoración dos servizos -Usar e comprender nocións temporais básicas sociais e comunitarios do seu contorno -mercado, ordenando temporalmente feitos referidos á súa vida. atención sanitaria, medios de transporte...- superando os estereotipos sexistas referidos ás persoas usuarias Trátase de comprobar que o alumnado é quen de destes servizos e profesionais que os desenvolven. secuenciar e relatar empregando o vocabulario axeitado: antes e despois, mañá e tarde, día e noite, onte- -Recoñecer algunhas manifestacións culturais hoxe-mañá, día-semana-meses, estacións do ano; en próximas e doutras realidades, valorando a súa momentos significativos que teñen que ver coa súa diversidade e riqueza. actividade. Avaliarase con este criterio o coñecemento das principais manifestacións culturais propias e a com- -Dar mostras de interesarse polo medio natural e prensión dalgúns signos ou elementos que identifi- os seus cambios. Identificar e nomear algúns dos can outras culturas. seus compoñentes, establecendo relacións sinxelas de interdependencia. Manifestar actitudes de coida- Valorarase, así mesmo, o interese e o respecto pola do e de respecto cara á natureza e participar en acti- diversidade cultural. vidades para conservala. Área: linguaxes: comunicación e representación. Con este criterio valórase o interese, coñecemento A comunicación nas súas diversas manifestacións e grao de sensibilización polos elementos da nature- implica a capacidade de producir, recibir e interpre- za, tanto vivos como inertes; a indagación dalgunhas tar mensaxes. Ao fomentar a aprendizaxe das diver- características e funcións xerais, achegándose á sas formas de comunicación e expresión, outorgará- noción de ciclo vital e constatando os cambios que selles ás nenas e aos nenos a oportunidade de mani- este implica. En canto aos seres vivos, valoraranse festar os seus sentimentos, emocións e ideas con os hábitos de coidado destes e a sensibilidade e o maior elaboración e riqueza de matices. As lingua- respecto pola súa vida. xes contribúen tamén ao desenvolvemento dunha Estimarase, así mesmo, o interese que manifestan competencia artística que vai acompañada do esper- as nenas e os nenos polo coñecemento do medio, as tar dunha conciencia crítica neste mundo cambiante observacións que fan, así como as conxecturas que e que se pon en xogo ao compartir coas demais per- sobre as súas causas e consecuencias formulan. soas as experiencias estéticas. Apreciarase tamén a capacidade do alumnado para O propósito desta área é contribuír a mellorar a valorar a necesidade da adopción de medidas de relación entre o alumnado e o medio, xa que será a protección do medio por parte das persoas, partici- través das distintas formas de comunicación e repre- pando en actividades para conservalo e reflexionan- sentación como a nena e o neno establezan relacións do sobre os cambios na paisaxe producidos pola co resto das persoas. A interacción, a través dos intervención humana. diferentes instrumentos de comunicación, permite

10.792 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 exteriorizar as vivencias emocionais, acceder aos dos nenos. Recollerá todos aqueles contidos que se contidos culturais, producir mensaxes cada vez máis refiran á capacidade creativa para comunicar, repre- elaboradas e ampliar progresivamente a compren- sentar e expresar a realidade a partir da elaboración sión da realidade. orixinal que fan os nenos e nenas desde os seus sen- A comunicación constitúe o proceso mediante o timentos, ideas, experiencias e sensibilidade, a tra- cal nenas e nenos, desde os primeiros anos de vida, vés de diversas linguaxes artísticas: intercambian e constrúen significados. Serán as dis- -Linguaxe plástica. tintas formas de comunicación e representación as que sirvan de nexo entre o mundo interior e exterior, -Linguaxe musical. na medida en que fan posible a representación da -Linguaxe corporal. realidade, a expresión de pensamentos, sentimentos e vivencias, posibilitando as interaccións. Bloque 3. Linguaxe audiovisual. A través das linguaxes, os nenos e nenas desenvol- A linguaxe audiovisual e as tecnoloxías da infor- ven a súa imaxinación e creatividade, aprenden, mación e a comunicación presentes na vida infantil constrúen a súa identidade persoal, mostran as súas requiren un tratamento educativo que, a partir do emocións, o seu coñecemento do mundo e a súa per- uso apropiado, inicie as nenas e os nenos na com- cepción da realidade. prensión das mensaxes audiovisuais e na súa utiliza- As linguaxes considéranse fundamentais para ción adecuada. potenciar o desenvolvemento do pensamento e as A educación sobre e, en especial, cos medios de capacidades comunicativas, expresivas e creativas. comunicación debe iniciarse desde idades temperás. Os bloques de contidos que constitúen esta área A planificación do uso do ordenador e de toda a tec- recollen as diferentes formas de comunicación e noloxía debe estar pensada como un recurso e ferra- representación: a linguaxe verbal, a linguaxe artísti- menta máis de que dispón o profesorado, igual que ca, a linguaxe corporal, a linguaxe audiovisual e das un libro ou o encerado e, como tal, debe estar reco- tecnoloxías da información e a comunicación. llido o seu uso. Bloque 1. Linguaxe verbal. Obxectivos Este bloque de contidos refírese á capacidade para -Utilizar as diversas linguaxes como instrumentos relacionarse escoitando, recibindo comprensiva- de comunicación, de expresión de ideas e sentimen- mente e producindo diversas mensaxes, mediante o tos, de representación, de aprendizaxe e de gozo. uso progresivo e axeitado da linguaxe, nas súas expresións oral e escrita. -Recoñecer a importancia das manifestacións non verbais -o silencio, a mirada, a xestualidade, o olfac- O dominio progresivo da linguaxe verbal axudará to e o tacto- como elementos xenuínos da comunica- as nenas e os nenos a interpretar de forma máis axei- ción humana. tada o mundo que os rodea. A linguaxe oral é especialmente relevante nesta etapa, xa que pode consi- -Comprender que as palabras, escrituras indeter- derarse o instrumento por excelencia de aprendiza- minadas, números, notas musicais, iconas e outros xe, de regulación da conduta e de manifestación de símbolos e signos convencionais poden representar vivencias, sentimentos, ideas, emocións, etc. os pensamentos, experiencias, coñecementos, ideas e intencións das persoas. A apropiación da linguaxe, nas súas formas oral e escrita, dependerá da amplitude, variedade e calida- -Comunicarse oralmente nas dúas linguas oficiais de das experiencias comunicativas que os nenos e con distintos propósitos -expresar sentimentos, emo- nenas teñan. cións, desexos, ideas…- con diferentes interlocuto- res e/ou interlocutoras e en diversidade de contex- No segundo ciclo de educación infantil preténdese tos, valorando a linguaxe como ferramenta de rela- así mesmo que o alumnado descubra e explore os ción cos demais, de regulación da convivencia e de usos da lectura e a escritura, espertando e afianzan- aprendizaxe. do o seu interese por elas. Farase un achegamento á literatura infantil a par- -Comprender a intencionalidade comunicativa tir de textos comprensibles e accesibles para que doutras nenas e doutros nenos, así como das persoas esta iniciación literaria sexa fonte de gozo, de diver- adultas, adoptando unha actitude positiva cara ás sión e de xogo. linguas. Así mesmo, é necesario o desenvolvemento de -Iniciarse no uso oral dunha lingua estranxeira actitudes positivas cara á propia lingua e á dos para comunicarse en actividades contextualizadas e demais, espertando sensibilidade e curiosidade por mostrar interese e gozo ao participar nestes inter- coñecer outras linguas. cambios comunicativos. Bloque 2. Linguaxe artística: plástica-musical- -Achegarse á lingua escrita a través de distintos corporal. tipos de textos. Este bloque inclúe todos aqueles medios de expre- -Comprender, reproducir, reescribir -tendo en con- sión artística que favorecen a sensibilidade estética, ta as diferentes etapas individuais no proceso de a apreciación e a manifestación creativa das nenas e adquisición da lingua escrita-, e recrear textos.

Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 10.793 -Facer uso da biblioteca valorándoa como fonte de -Iniciación no uso da escrita en situacións contex- información e como fonte de pracer. tualizadas e reais. -Potenciar a capacidade creativa a través das lin- -Diferenciación entre as formas escritas e outras guaxes artísticas para imaxinar, inventar, transfor- formas de expresión gráfica. Identificación de pala- mar... desde as súas ideas, sentimentos, experien- bras e frases escritas moi significativas e usuais. cias, coñecementos... Percepción de diferenzas e semellanzas entre elas -Achegarse ao coñecemento de obras artísticas atendendo a propiedades cuantitativas -cantidade expresadas en distintas linguaxes, comunicándose de letras, palabras longas e palabras curtas- e pro- creativamente a través das diferentes manifestacións piedades cualitativas -variedade de grafías-. Inicia- e adquirindo sensibilidade estética. ción ao coñecemento do código escrito a través desas palabras e frases empregadas en contextos significa- -Desenvolver o sentir de autoconfianza nas produ- tivos e funcionais. cións artísticas persoais, amosando interese pola súa mellora, respectando e valorando as creacións pro- -Interese e gusto por producir mensaxes con trazos pias e as das demais persoas. cada vez máis precisos e lexibles. -Achegarse ao coñecemento, emprego e valoración *Achegamento á literatura. das TIC -ordenadores, a internet, encerado dixital inte- -Escoita e comprensión da lectura en voz alta, rea- ractivo, escáner, vídeo ...- como ferramentas de busca lizada por unha lectora ou lector competente de con- de información, creación, expresión e comunicación. tos, relatos, lendas, poesías, rimas, adiviñas, teatro...; tanto tradicionais como contemporáneas, nas Contidos dúas linguas oficiais, e como fonte de pracer e de Bloque 1. Linguaxe verbal. aprendizaxe compartida. *Escoitar, falar e conversar. -Dramatización de textos literarios, desfrute e inte- -Utilización e valoración progresiva da lingua oral rese por expresarse con axuda de recursos non lin- para evocar e relatar feitos; para adquirir coñece- güísticos. mentos; para expresar e comunicar ideas, sentimen- -Memorización e recitado dalgúns textos de carác- tos e emocións; para facer peticións e como meca- ter poético, de tradición cultural ou de autor, gozan- nismo para regular a propia conduta e a das demais do das sensacións que o ritmo, a rima e a beleza das persoas. palabras producen. -Uso progresivo, acorde coa idade, de léxico varia- -Participación creativa en xogos lingüísticos -enca- do, aumentando a precisión na busca dunha maior deados de palabras, adiviñas, trabalinguas, onomato- estruturación das súas frases. peas...- acompañados de respostas corporais -xestos, -Participación de forma oral en conversas, narra- movementos, ritmos...- para divertirse e para apren- cións, anécdotas, chistes, xogos colectivos e outros, der na compaña de iguais e de persoas adultas. incrementando o vocabulario, empregándoo con cre- -Interese por compartir interpretacións, sensa- cente precisión, con entoación axeitada, pronuncia cións, emocións e opinións provocadas polas produ- clara e usando estruturas oracionais que enriquezan cións literarias, iniciándose nos faladoiros literarios. as propias competencias comunicativas. -Introdución ao uso das bibliotecas de centro e de -Participación en situacións de comunicación con aula como un medio máis de aproximación á litera- distintos propósitos, en diferentes contextos e con tura e como espazo privilexiado de recursos para a persoas interlocutoras diversas usando argumentos diversión e o coñecemento. nas súas conversas, respectando quendas e escoitan- Bloque 2. Linguaxes artísticas: plástica, musical e do atentamente. corporal. -Acomodación progresiva dos seus enunciados aos -Exploración sensorial dos elementos presentes no formatos convencionais. contorno integrando actividades de tocar, ulir, oír e -Emprego axeitado das formas socialmente esta- ver. blecidas para relacionarse coas demais persoas - -Potenciación da imaxinación e fantasía do alum- saúdos, despedidas, fórmulas de cortesía, cumpri- nado para enriquecer a actividade creativa. mentos...-. -Experimentación e descubrimento dalgúns ele- -Interese por participar en interaccións orais en mentos que configuran a linguaxe plástica -liña, for- lingua estranxeira, en rutinas e situacións habituais ma, cor, textura, espazo e volume-. de comunicación, amosando unha actitude positiva cara a esta lingua. -Gozo coas obras artísticas distinguindo e apreciando elementos básicos das formas de expresión -cor, *Aproximación á lingua escrita. forma, liña, movemento, volume, texturas, ritmos, -Achegamento á lingua escrita como medio de melodías, timbres, entre outros- que lles permitan ás comunicación, información e gozo a través de sopor- nenas e aos nenos desenvolver a súa sensibilidade tes diferentes. estética. -Interese e atención na escoita de narracións e ins- -Exploración das posibilidades plásticas e creativas trucións lidas por outras persoas. de distintos materiais, útiles e soportes -papeis, car-

10.794 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 tón, arame, plástico, teas, cortiza, barro, rasquetas, -Achegamento a producións audiovisuais como cepillos, esponxas, pantalla de ordenador, mesa de películas, series de animación ou videoxogos. area, retroproxector, encerado dixital, fotografías....- e -Adquisición progresiva da conciencia da necesi- das distintas técnicas -debuxo, pintura, collaxe, ama- dade dun uso moderado dos medios audiovisuais e sado, modelado, escultura e a combinación de dúas das tecnoloxías da información e da comunicación. ou máis técnicas...- como recursos e medios de expre- sión e comunicación de feitos, sentimentos, emocións, -Coñecemento, coidado e uso, na medida das súas vivencias, fantasías, experiencias... posibilidades, das ferramentas tecnolóxicas. -Experimentación e coñecemento das posibilida- -Achegamento ao uso do ordenador, á cámara foto- des de transformación dos diferentes materiais e gráfica… nos procesos creativos para a elaboración obxectos. de producións audiovisuais como series de anima- ción, presentacións, vídeos..., a través de programas -Descubrimento das posibilidades creativas e de edición de textos, de gráficos e de sons. plásticas da luz, das sombras e da cor, empregando recursos como a luz natural, lanternas, lámpadas, -Valoración crítica dos contidos e da estética das proxector... producións audiovisuais. -Interpretación e valoración de diferentes tipos de Criterios de avaliación obras plásticas presentes na aula, no contorno, en -Utilizar a lingua oral do modo máis conveniente museos e exposicións reais ou virtuais, obradoiros para unha comunicación positiva con iguais e con per- de artistas e persoas artesás manifestando e compar- soas adultas, segundo as intencións comunicativas. tindo a través das diversas linguaxes as sensacións e emocións que producen, así como indicando o que Mediante este criterio avalíase o desenvolvemento gusta e o que non. da capacidade para expresarse e comunicarse oralmente, con claridade e corrección suficientes, res- -Planificación do proceso de elaboración dalgunha pondendo a diferentes intencións comunicativas. obra plástica, o seu desenvolvemento e posterior comunicación, valorando a realización de bosquexos Valorarase, así mesmo, se a nena ou o neno toma para a consecución dunha melloría na produción. en consideración os hábitos e as normas que rexen as situacións comunicativas -respectar quendas de -Exploración das posibilidades sonoras da voz, do intervención, escoitar atentamente, respectar a opi- propio corpo, de obxectos cotiáns e de instrumentos nión das demais persoas...-. Tamén se avalía o uso musicais. Utilización dos sons achados para a inter- de fórmulas e tratamento axeitadas para saudar, des- pretación e a creación musical. pedirse, presentarse, escusarse, solicitar axuda, -Vivencia do son e do silencio. agradecer... -Comprender mensaxes orais diversas, mostrando -Recoñecemento de sons do contorno natural e unha actitude de escoita atenta e respectuosa. social, e discriminación dos seus trazos distintivos. Este criterio refírese á capacidade para escoitar e -Creación de secuencias de movementos e ritmos a comprender mensaxes, relatos, producións litera- partir das sensacións que lle xera a música. rias, descricións, explicacións, informacións de -Audición atenta de obras musicais populares, clá- diferentes emisores e emisoras: iguais, persoas adul- sicas e contemporáneas. Participación activa e gozo tas, diversos medios de comunicación -televisión, na interpretación de cancións, xogos musicais e dan- radio, webs...-, que lles permitan participar na vida zas colectivas e individuais. da aula e na vida cotiá. -Creación, mediante a música e o baile, dos propios -Amosar unha actitude positiva cara á aprendizaxe patróns, recreando situacións, ideas, feitos e senti- dunha lingua estranxeira, interesándose por partici- mentos, mediante o humor, o absurdo e a fantasía, par en interaccións orais en rutinas, xogos e situa- compartindo con outras persoas as propias creacións. cións habituais de comunicación. -Vivencia de xestos e movementos como recursos Preténdese avaliar a súa participación en produ- corporais para a expresión e a comunicación e mais cións orais sinxelas relativas a situacións e temas do o intercambio afectivo. seu interese: xogos, cancións, rimas, dramatizacións previamente traballadas e contextualizadas. -Participación en actividades de dramatización, danzas, xogo simbólico e outros xogos de expresión -Amosar interese polos textos escritos presentes na corporal -mimo, monicreques, teatro de sombras...- aula e no contorno próximo, iniciándose no seu uso e colaborando na elaboración dos elementos necesa- na comprensión das súas finalidades. Interesarse e rios para unha ambientación axeitada. participar nas situacións significativas de lectura e escritura que se producen na aula desenvolvidas por Bloque 3. Linguaxe audiovisual e tecnoloxías da persoas lectoras e escritoras competentes. información e a comunicación. Con este criterio avalíase se as nenas e os nenos -Identificación da utilidade de diversos instru- valoran e se interesan pola linguaxe escrita, inicián- mentos e tecnoloxías como fontes de información, de dose na utilización funcional da lectura e a escritu- comunicación, de expresión, de estratexias de ra como medios de comunicación, de información e exploración e investigación. de gozo.

Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 10.795 -Producir diferentes textos individualmente ou en quen de prender e apagar o ordenador, manexar o grupo -con escritura convencional ou non-, con pro- rato, identificar e usar iconas para acceder aos pro- pósitos e intencións diferentes: recoller e transmitir gramas con progresiva autonomía, escanear, impri- información, gozo... mir unha creación, facer debuxos, facer fotografías... Valorarase o achegamento á escritura para a pro- Orientacións metodolóxicas para o segundo ciclo. dución de textos. A esixencia de orientar e dar un sentido educativo Valorarase o interese por explorar os mecanismos á educación infantil fai necesario facer explícitos os básicos do código escrito e o coñecemento das súas principios metodolóxicos que deben enmarcar a características; coñecementos que se consolidarán acción pedagóxica neste ciclo. As distintas orienta- na educación primaria. cións preséntanse agrupadas en seis epígrafes, co fin de facilitar a súa lectura. -Gozar compartindo a escoita e a lectura en voz alta de textos literarios: contos, relatos, lendas, poe- 1. Ambiente de aprendizaxe. sías, rimas, adiviñas... Unha axeitada organización do ambiente, incluín- Este criterio avaliará o interese que demostra en do espazos, recursos e distribución do tempo, será participar nas actividades de escoita e lectura de fundamental para a consecución das intencións edu- textos literarios, apreciando a súa estética, gozando cativas. das sensacións que o ritmo, a rima e a beleza das Espazos. palabras producen e mais amosando interese por compartir interpretacións, sensacións e emocións -Na distribución do espazo preverase que as nenas provocadas polas producións literarias. e os nenos dispoñan de lugares propios e de uso común para compartir, para estar sós e para xogar e -Utilizar a biblioteca con respecto e coidado, valorán- para relacionarse cos demais; espazos para activida- doa como recurso informativo, de entretemento e gozo. des que requiran unha certa concentración e espazos Con este criterio valorarase se as nenas e os nenos amplos que faciliten o movemento. A persoa docente entenden a necesidade das normas de funcionamen- preverá as distintas situacións xerando un ambiente to da biblioteca -manter silencio, colocar os libros físico de aprendizaxe grato, afectivamente significa- no seu sitio, cumprir os prazos de préstamo- e se as tivo e esteticamente agradable que lle permita ao respectan. Valorarase, así mesmo, se recoñecen este alumnado sentirse cómodo, seguro e acollido. espazo como recurso de pescuda de información e Materiais. lugar de entretemento. -Os materiais curriculares axeitaranse aos tipos de -Expresarse e comunicarse utilizando medios, contidos, ás características e necesidades específi- materiais e técnicas propios das diferentes linguaxes cas de cada contexto educativo e, consecuentemen- artísticas e audiovisuais. te, ás características individuais do alumnado. Estes Con este criterio comprobarase se o alumnado se materiais permitirán distintos graos de uso; para iso, serve das diferentes representacións -plásticas, serán o máis diversos posible, ofrecerán múltiples musicais, corporais e audiovisuais- para plasmar as posibilidades de utilización en función das necesi- súas vivencias, emocións e sentimentos, facendo uso dades de cada situación e momento. dos diferentes materiais, instrumentos e técnicas -Estarán presentes nas aulas elementos do medio propios destas linguaxes. natural e sociocultural que favorezan o vínculo coa Así mesmo, valorarase o interese e curiosidade identidade do alumnado e creen un ambiente signi- que o alumnado manifesta por incorporar ás súas ficativo, ademais de espertar o interese por explorar producións libres diferentes materiais, técnicas e e experimentar cos elementos que as nenas e os recursos tecnolóxicos. nenos teñen ao seu dispor. -Mostrar interese por explorar as súas posibilida- Tempos. des de expresión e representación, por gozar coas -Será necesario organizar o tempo baixo presupos- súas producións e por compartir as experiencias tos de flexibilidade, de xeito que permitan ao profe- creativas, estéticas e comunicativas. sorado adecualo ás características das tarefas. No Observarase o gusto por experimentar e explorar desenvolvemento da xornada escolar combinaranse as posibilidades expresivas do corpo, da voz, dos tempos de rutinas con tempos de actividades especí- elementos plásticos e dos sons. ficas segundo as características e necesidades dos nenos e nenas. Valorarase tamén a capacidade para expresar as 2. Perspectiva didáctica. distintas impresións que lle producen a cadaquén as obras artísticas. Organizaranse os contidos tendendo cara a un «enfoque globalizador», que debe entenderse como a -Utilizar, na medida das súas posibilidades, a lingua- opción que determina que as propostas didácticas xe audiovisual e as tecnoloxías da información e comu- teñan como punto de partida situacións globais -situa- nicación como vehículo de expresión e comunicación. cións comunicativas, conflitos ou cuestións sociais, Este criterio permite valorar a súa competencia problemas de calquera tipo…- nas cales se poñerán para acceder e empregar as tecnoloxías da informa- en xogo os contidos das diferentes áreas. Na proposta ción e comunicación. Deste xeito, observarase se é didáctica terán cabida as secuencias de aprendizaxe,

10.796 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 os proxectos ou as unidades didácticas que engloben ra é necesario partir dos esquemas de coñecemento contidos de diferente tipo e de distintas áreas, aínda do alumnado e do significado que lles atribúe. A que tamén é conveniente planificar outras actividades mestra ou mestre posicionarase como mediadora que alternen coas propostas globalizadas. Atenderase entre o alumnado e a cultura, atendendo á súa diver- os seguintes aspectos: sidade e tendo en conta situacións que requirirán, ás -É importante ofrecerlles ás nenas e aos nenos veces, dirixir, suxerir, e outras acompañar. A partir situacións de aprendizaxe nas cales poidan facer da observación do que as nenas e nenos saben, propostas, tomar decisións, organizar e anticipar as podemos intervir en cada caso de xeito máis próxi- súas accións. Para iso pódense empregar diversas mo aos seus coñecementos -axudar a reflexionar estratexias e recursos: a través de preguntas, follas sobre o modo de indagar o que di un texto, buscar de planificación, cos seus propios debuxos, opinións pistas, buscar coherencia, etc.-. e propostas nos tempos de faladoiro, e mesmo a -A educadora ou educador velarán por crear un caixa de suxestións. ambiente educativo onde prime a valoración positi- -A organización de proxectos, consensuados, nego- va nas interaccións, evitando as comparacións, a ciados e levados a cabo colectivamente polo grupo, desvalorización, estigmatización ou ridiculización. É ou a realización de asembleas para comentar aconte- importante favorecer que as nenas e os nenos expre- cementos ou discutir e decidir determinados aspec- sen libremente as súas opinións, os seus sentimentos da actividade diaria constitúen valiosas estrate- tos e suxestións, e que os adultos creen condicións xias que a persoa docente utilizará porque son alta- para que sexan escoitados, aceptados e respectados mente motivadoras e favorecen o desenvolvemento nas súas diferenzas. das relacións interpersoais, o establecemento de vín- -As persoas adultas deben ter altas expectativas culos afectivos, así como que a nena e o neno se sin- nas posibilidades das nenas e dos nenos en todos os tan membros do grupo e participen activamente nel. planos e darlles sinais claros das súas potencialida- -A formulación de preguntas abertas por parte da des, animando e preocupándose de que os nenos e mestra ou mestre acerca de determinados feitos ou nenas poidan superar desafíos, perseverando e situacións, á parte de estimular a linguaxe infantil, desenvolvendo a tolerancia á frustración. contribúe eficazmente a ensinarlles ás nenas e aos -Débese evitar valorar máis os acertos que os erros nenos a facerse interrogantes pertinentes e a buscar e corrixilo todo. Cambiar a idea de evitar os erros respostas axeitadas, promovendo o diálogo e o inter- pola de empregar os erros, e tamén os acertos, como cambio de opinións sobre calquera tema que se fonte de información dos coñecementos dos nenos e estea investigando na aula. nenas. Crear un clima de aceptación e de respecto -É imprescindible destacar a importancia do xogo mutuo no cal equivocarse sexa un paso máis no pro- como actividade propia desta etapa, xa que as cativas ceso de aprendizaxe, en que cada criatura se sinta e os cativos, mentres xogan, manipulan obxectos nun retada e ao tempo con confianza para pedir axuda. espazo e nun tempo, crean e transforman -formas, -A persoa adulta será prudente á hora de facer tamaños, espazos, volumes-, establecen relacións, valoracións sobre as producións infantís para pre- deseñan situacións e invisten a acción da súa emotivi- servar a espontaneidade da creación fronte aos este- dade e simbolismo; manifestan a través desta activida- reotipos e aos criterios preestablecidos de beleza ou de lúdica as súas vivencias e experiencias e van afon- de perfección. dando en novos niveis de relación e de interacción. -A intervención da persoa docente -guiando, ani- -A afectividade debe ser o fío condutor de toda mando, apoiando, abrindo novos camiños, suxerin- situación de ensino-aprendizaxe. As nenas e os do...- estimulará a creatividade e contrarrestará nenos deben sentirse seguros e construír coñecemen- estereotipos e convencionalismos. to a partir da formación dunha autoimaxe positiva. 4. O papel do alumnado. 3. O papel do profesorado. -Terase en conta que cando os nenos e nenas che- -É fundamental que a mestra e o mestre sexan gan á escola xa teñen un percorrido no seu coñece- quen de potenciar no seu alumnado unha serie de mento, e potenciarase a súa capacidade para descu- habilidades de pensamento que o axuden a encon- brir e sentirse exploradores activos, poñendo á súa trarlle sentido á súa experiencia; isto é: involucrarse disposición os medios que llo posibiliten, así como en proxectos con xogos e actividades que o fagan tamén o acceso a obxectos ou a novas fontes de coñe- observar, pescudar, imaxinar, adiviñar, buscar alter- cemento. nativas, formular hipóteses, anticipar consecuencias…; habilidades esenciais todas elas para conec- -Cando a un grupo de nenas e nenos se lles confi- tar as experiencias presentes coas pasadas, formular ren responsabilidades de progresiva complexidade problemas, facer estimacións, medir…, ademais de en relación con ámbitos referidos a si mesmos, ás proporcionarlles ás nenas e aos nenos ferramentas demais persoas e ao medio natural, estamos abrín- que lles permitan evolucionar nos coñecementos e dolle a posibilidade de que aprecie e valore os seus nas habilidades que desenvolveron, co fin de garan- logros e esforzos e os das outras persoas, avanzando tir a construción de novas aprendizaxes. no proceso de autonomía persoal. -Para ofrecer unha intervención que conecte co -É igualmente importante ofrecerlle ao alumnado saber, co saber facer e co saber estar de cada criatu- situacións de aprendizaxe que incentiven e poten-

Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 10.797 cien a realización das súas propias propostas, a toma nicación e intercambio do que se viu e do material de decisións, así como a posibilidade de anticipar as recollido, así como animar os nenos e nenas a que o súas accións, a organización das actividades, os expresen mediante distintas linguaxes. Todo iso dará materiais e recursos que se van empregar, facéndolle lugar a suscitar actividades que provoquen novos ver que todas e todos poden realizar accións por si interrogantes e reforcen certas adquisicións. mesmos e compartilas cos demais. -De igual forma, a persoa docente propiciará expe- -Potenciarase que o alumnado reflexione sobre os riencias nas cales teñan cabida as relacións con seus progresos mostrándolle as súas producións e rea- nenas e con nenos doutras aulas e con persoas adul- lizando unha coavaliación. Isto resulta sempre satis- tas, xa que así, non só se contribúe en gran medida factorio e un motivo de fortalecemento da autoestima. a que os nenos e nenas vaian ampliando as súas relacións, senón que se permite descentrar positiva- 5. Agrupamentos. mente a tarefa educativa da persoa docente e da Para poder atender á diversidade do alumnado e á aula. aprendizaxe de contidos de distinta natureza, orga- ANEXO II nizaranse diversas formas de agrupamento tendo en O currículo da educación infantil e as competencias básicas conta as potencialidades de cada unha delas: 1. Introdución. -O gran grupo é apropiado cando se trata de planificar conxuntamente as actividades, exposicións, A LOE establece oito competencias básicas que o lectura dalgúns textos, distribución de tarefas, expli- alumnado debe desenvolver e acadar ao longo do cacións, presentación de modelos, debates, asem- ensino básico. blea, conferencias, etc. Aínda que estas veñen indicadas para o ensino -O grupo pequeno é o ideal para favorecer a inte- obrigatorio, é preciso que o seu desenvolvemento se racción cooperativa, permite asignar a cada nena ou inicie desde o comezo da escolarización, de xeito neno tarefas concretas e estruturadas de tal xeito que a súa adquisición se realice de forma progresiva que a mestra ou mestre poida prestar as axudas axei- e coherente. Estas competencias, polo tanto, orienta- tadas segundo o grao de realización da tarefa. Deben rán e impregnarán o currículo de educación infantil, ser variables, homoxéneos e heteroxéneos. A organi- téndose como referentes que guíen a práctica educa- zación en parellas acostuma a ser moito máis rendi- tiva e condicionen o tratamento das áreas. ble polo grao de implicación que comporta. No marco da proposta realizada pola Unión Euro- -A actividade individual é un bo recurso para a pea establecéronse oito competencias básicas: interacción máis específica coa persoa docente, ao -Competencia en comunicación lingüística. tempo que promove as estratexias de planificación da acción, a responsabilidade, a autonomía e a auto- -Competencia matemática. xestión. -Competencia no coñecemento e a interacción co 6. Apertura ao contorno. mundo físico. A educación infantil acada o seu pleno sentido nun -Tratamento da información e competencia dixital. marco de colaboración e coordinación entre os ele- -Competencia social e cidadá. mentos que inciden no proceso educativo das nenas e dos nenos: o equipo docente, as familias e o contorno. -Competencia cultural e artística. En canto á relación coas familias, é necesaria -Competencia para aprender a aprender. unha boa comunicación e coordinación con ela, xa -Autonomía e iniciativa persoal. que a eficacia da educación infantil depende, en gran medida, da unidade de criterios educativos na 2. As competencias básicas e a súa repercusión na casa e na escola. metodoloxía. En canto á apertura ao contorno, planificaranse A incorporación das competencias básicas no tanto saídas como visitas de membros da comunida- currículo obriga a reformular a práctica educativa. de educativa. Así: Precísase un cambio, débense abandonar os tradicionais modelos de transmisión do coñecemento por -Aproveitarase o potencial educativo das saídas e modelos que permitan a mobilización de diferentes das visitas, planificadas detidamente, para sacar recursos cognitivos. O paradigma educacional refe- delas o maior partido educativo posible. É importan- rente debe ser o de «aprender a aprender» e de te que a persoa docente teña moi claros cales son os «aprender facendo». Cómpre unha aprendizaxe sig- contidos que pretende traballar coa visita, e non saír nificativa que se transfira a situacións da vida real e por saír, ou pretender observar e explorar todos os que implique a resolución de problemas na práctica. elementos do contorno. En calquera caso, sempre Unha xestión docente baseada na formación de existirá unha finalidade -traducida en obxectivos-, competencias ten que asumir estratexias didácticas un deseño e unhas actividades que estean inseridas que afonden no proceso e que destaquen a función na programación xeral e que permitan aproveitar ao orientadora da mestra e do mestre. máximo este recurso. O aproveitamento da actividade non finaliza coa volta ao centro. Durante o día ou Para desenvolver as competencias é necesario tra- os días seguintes pódense crear situacións de comu- ballar, sobre todo, por proxectos e resolvendo pro-

10.798 DIARIO OFICIAL DE GALICIA Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 blemas; así propoñeranse tarefas e retos que inciten comprensión de sucesos, a predición de consecuen- as alumnas e os alumnos a mobilizar os seus coñece- cias, así como o coidado do medio natural e a protec- mentos e habilidades. ción da saúde individual e colectiva. Así mesmo, a competencia de interactuar co espazo físico leva Desde a metodoloxía de proxectos trátase de ache- implícito ser consciente da influencia que ten a pre- gar a escola á vida diaria. Empregando un enfoque senza das persoas no espazo, a súa actividade, as globalizador, partindo dos intereses das nenas e dos modificacións que introducen e as paisaxes resul- nenos, das súas experiencias e coñecementos pre- tantes, así como da importancia de que todos os vios. Desde a perspectiva didáctica, o proxecto arti- seres humanos se beneficien do desenvolvemento e cúlase como un itinerario formativo planificado en de que este procure a conservación dos recursos e a situacións de ensino nas cales se poñen en práctica diversidade natural, mantendo a solidariedade glo- as diferentes competencias básicas. bal e interxeracional. Supón, así mesmo, demostrar 3. Definición e contribución desde as áreas de espírito crítico na observación da realidade e na educación infantil ao desenvolvemento das compe- análise das mensaxes informativas e publicitarias, tencias básicas así como uns hábitos de consumo responsable na vida cotiá. En definitiva, esta competencia implica o *Competencia en comunicación lingüística. desenvolvemento e aplicación do pensamento cien- Esta competencia refírese á utilización da lingua- tífico-técnico para interpretar a información que se xe como instrumento de comunicación oral e escrita, recibe e para predicir e tomar decisións con inicia- de representación, interpretación e comprensión da tiva e autonomía persoal nun mundo en que os avan- realidade, de construción e comunicación do coñe- ces que se van producindo nos ámbitos científico e cemento e de organización e autorregulación do pen- tecnolóxico teñen unha influencia decisiva na vida samento, das emocións e da conduta. persoal, na sociedade e no mundo natural. Os coñecementos, destrezas e actitudes propios Contribuirase, polo tanto, á adquisición desta desta competencia permiten expresar pensamentos, competencia desde educación infantil iniciando o emocións, vivencias e opinións, así como dialogar, alumnado no pensamento científico, potenciando formarse un xuízo crítico, xerar ideas, estruturar o habilidades de investigación: formular hipóteses, coñecemento, darlle coherencia a un discurso e ás recoñecer evidencias, observar, formular interrogan- propias accións e tarefas, adoptar decisións e gozar tes, descubrir alternativas, verificar, predicir, xerar escoitando, lendo ou expresándose de forma oral ou novas ideas e solucións… escrita, todo o cal contribuirá ademais ao desenvol- *Tratamento da información e competencia dixital. vemento da autoestima e da autoconfianza. Esta competencia consiste en dispoñer de habilida- Contribuirase á mellora da competencia lingüísti- des para buscar, obter, procesar e comunicar informa- ca desde a educación infantil fomentando a partici- ción e mais para transformala en coñecemento. Incor- pación, respectando a diversidade de respostas e pora diferentes habilidades, que van desde o acceso á ofrecendo un clima no que se anime a ler, escribir e información ata a súa transmisión en distintos sopor- conversar. tes unha vez tratada, incluíndo a utilización das tec- *Competencia matemática. noloxías da información e a comunicación como elemento esencial para informarse, aprender e comuni- Consiste na habilidade para empregar e relacionar carse. Está asociada coa busca, selección, rexistro e os números, as súas operacións básicas, os símbolos e tratamento ou análise da información, utilizando téc- as formas de expresión e razoamento matemático, tan- nicas e estratexias diversas para acceder a ela segun- to para producir e interpretar distintos tipos de infor- do a fonte a que se acuda e o soporte que se empre- mación, como para ampliar o coñecemento sobre gue: oral, impreso, audiovisual, dixital ou multimedia. aspectos cuantitativos e espaciais da realidade, e para resolver problemas relacionados coa vida cotiá e co O tratamento da información e a competencia dixital mundo laboral. Así mesmo, esta competencia implica implican ser unha persoa autónoma, responsable, críti- o coñecemento e manexo dos elementos matemáticos ca e reflexiva ao seleccionar, tratar e utilizar a informa- básicos -distintos tipos de números, medidas, símbo- ción, así como as distintas ferramentas tecnolóxicas. los, elementos xeométricos, etc.- en situacións reais Tamén ter unha actitude crítica e reflexiva na valora- ou simuladas da vida cotiá, e a posta en práctica de ción da información dispoñible, contrastándoa cando é procesos de razoamento que levan á resolución dos necesario e respectando as normas de conduta acorda- problemas ou á obtención de información. das socialmente para regular o uso da información. Contribuirase á mellora da competencia matemáti- Se desde a educación infantil se quere contribuír a ca na educación infantil na medida en que os ele- mellorar esta competencia, é preciso que se propoñan mentos e razoamentos matemáticos sexan emprega- situacións nas cales sexa necesario resolver problemas dos para enfrontarse ás situacións cotiás e reais que reais, para o cal se recorrerá ao tratamento da informa- o precisen. ción e ao uso dos recursos tecnolóxicos dispoñibles. *Competencia no coñecemento e a interacción co *Competencia social e cidadá. mundo físico. Esta competencia posibilita comprender a realidade Esta competencia refírese á habilidade para inte- social en que se vive, cooperar, convivir e exercer a ractuar co mundo físico, de modo que se facilite a cidadanía democrática nunha sociedade plural, así

Nº 121 Martes, 23 de xuño de 2009 DIARIO OFICIAL DE GALICIA 10.799 como comprometerse a contribuír á súa mellora. Nela se sabe e do que é necesario aprender, de como se están integrados coñecementos diversos e habilidades aprende e de como se xestionan e controlan de for- complexas que permiten participar, tomar decisións, ma eficaz os procesos de aprendizaxe, optimizán- elixir como comportarse en determinadas situacións e doos e orientándoos a satisfacer obxectivos persoais. responsabilizarse das eleccións e decisións adoptadas. Contribuirase á mellora desta competencia deseñan- En consecuencia, entre as habilidades desta com- do unha práctica educativa que incida na potenciación petencia destacan coñecerse e valorarse, saber da comprensión e da expresión lingüística, da memo- comunicarse en distintos contextos, expresar as pro- ria, da motivación, da observación, dos rexistros das pias ideas e escoitar as alleas, ser capaz de poñerse aprendizaxes, do traballo cooperativo e por proxectos, no lugar do outro e de comprender o seu punto de da resolución de problemas, posibilitando por parte dos vista aínda que sexa diferente do propio, así como nenos e nenas a planificación e organización da tarefa tomar decisións nos distintos niveis da vida comuni- que se vai realizar, a selección e o tratamento da infor- taria, valorando conxuntamente os intereses indivi- mación a través dos diferentes recursos tecnolóxicos. duais e os do grupo. Ademais, implica a valoración *Autonomía e iniciativa persoal. das diferenzas á vez que o recoñecemento da igualdade de dereitos entre os diferentes colectivos, en Esta competencia refírese, por unha parte, á adquisi- particular, entre homes e mulleres. ción da conciencia e aplicación dun conxunto de valores e actitudes persoais interrelacionadas como a responsa- Igualmente, supón a práctica do diálogo e da nego- bilidade, a perseveranza, o autocoñecemento e a autoes- ciación para chegar a acordos como forma de resolver tima, a creatividade, a autocrítica, o control emocional, a os conflitos, tanto no ámbito persoal como no social. capacidade de elixir, de calcular riscos e de afrontar os Así, desde a educación infantil contribuirase ao problemas, así como a capacidade de demorar a necesi- desenvolvemento desta competencia traballando as dade de satisfacción inmediata, de aprender dos erros e habilidades sociais que permiten mediar nos confli- de asumir riscos. Por outra parte, remite á capacidade de tos de convivencia, axudan a resolvelos con actitude elixir con criterio propio, de propoñer proxectos e de construtiva e a tomar decisións con autonomía. levar adiante as accións necesarias para desenvolver as opcións e plans persoais -no marco de proxectos indivi- *Competencia cultural e artística. duais ou colectivos- responsabilizándose deles tanto no Esta competencia supón coñecer, comprender, ámbito persoal, como no social e no laboral. apreciar e valorar criticamente diferentes manifesta- Poderase contribuír a mellorar esta competencia cións culturais e artísticas, utilizalas como fonte de cando se permita imaxinar, emprender accións, enriquecemento e de gozo e consideralas como parte desenvolver proxectos individuais ou colectivos con do patrimonio dos pobos. Apreciar o feito cultural en creatividade, confianza e responsabilidade. xeral, e o feito artístico en particular, leva implícito dispoñer daquelas habilidades e actitudes que permi- O enfoque por competencias modifica os puntos de ten acceder ás súas distintas manifestacións, así como vista convencionais sobre a forma de aprender e de habilidades de pensamento, perceptivas e comunica- ensinar, pois o aspecto central non é a acumulación tivas, sensibilidade e sentido estético para poder de coñecementos, senón o desenvolvemento das posi- comprendelas, valoralas, emocionarse e gozalas. bilidades que posúe calquera individuo mediante fórmulas «de saber» e «de facer» contextualizadas. Na educación infantil contribuirase ao desenvolvemento desta competencia cando o centro estea aberto ás diferentes manifestacións culturais e artísticas, converténdose nun espazo en que se aprecie e goce coa arte e coas manifestacións culturais, onde se potencie o emprego dalgúns recursos da expresión artística para realizar creacións propias; onde se man- teña unha actitude aberta, respectuosa e crítica cara á II. AUTORIDADES E PERSOAL diversidade de expresións artísticas e culturais e onde se impulse cultivar a capacidade estética e creadora b) NOMEAMENTOS de cada criatura e o interese por participar na vida CONSELLERÍA DE PRESIDENCIA, cultural e por contribuír á conservación do patrimonio. ADMINISTRACIÓNS PÚBLICAS *Competencia para aprender a aprender. E XUSTIZA Aprender a aprender supón dispoñer de habilida- Decreto 331/2009, do 4 de xuño, polo que des para iniciarse na aprendizaxe e ser capaz de se designan representantes da Comunida- continuar aprendendo de maneira cada vez máis efi- de Autónoma de Galicia na Comisión caz e autónoma de acordo cos propios obxectivos e Galega de Cooperación Local. necesidades. Esta competencia ten dúas dimensións fundamentais: a adquisición da conciencia das pro- A Comisión Galega de Cooperación Local creouse pias capacidades -intelectuais, emocionais, físicas-, ao abeiro da Lei 5/1997, do 22 de xullo, de Admi- do proceso e das estratexias necesarias para desen- nistración local de Galicia, como órgano permanen- volvelas; e a conciencia do que se pode facer por un te de colaboración para a coordinación entre a mesmo e do que se pode facer con axuda doutras Administración autonómica e as entidades locais, persoas ou recursos. Significa ser consciente do que sendo desenvolvida polo Decreto 280/1998, do 24

Decreto 330/2009, do 4 de xuño, polo que se establece o currículo da educación infantil na Comunidade Autónoma de Galicia.

by PREMIR

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

Statistics

Decreto 330/2009, do 4 de xuño, polo que se establece o currículo da educación infantil na Comunidade Autónoma de Galicia. Document Transcript