SPIS TREŚCI
1. WPROWADZENIE..................................................................................... 2
1.1. Reforma oświaty, a architektura szkół ............................................................. 2
1.2. Uzasadnienie wyboru tematu............................................................................ 2
1.3. Zakres opracowania............................................................................................ 2
2. ANALIZA SZKÓŁ ISTNIEJACYCH (CASE STUDY) .................................. 3
2.1. Szkoła Podstawowa Montessori w Amsterdamie ........................................... 3
2.2. Międzynarodowa Szkoła w Oslo ........................................................................ 3
2.3. Szkoła Podstawowa Burr w Connecticut ......................................................... 4
3. IDEA WSPÓŁCZESNEJ SZKOŁY .............................................................. 5
3.1. Zasady projektowania dobrych przestrzeni edukacyjnych ............................. 5
3.1.1. Strategia działania szkoły – planowanie ...................................................................................... 5
3.1.2. Wielkość i organizacja budynku.................................................................................................... 6
3.1.3. Przestrzeń edukacyjna .................................................................................................................... 8
3.1.4. Centrum społeczności lokalnej .................................................................................................... 10
3.1.5. Przestrzenie społeczne ................................................................................................................. 10
3.1.6. Charakter miejsca .......................................................................................................................... 11
3.1.7. Kontekst miejsca i zewnętrzna przestrzeń edukacyjna ............................................................. 11
3.2. Idea projektowanej szkoły ............................................................................... 12
3.2.1. Strategia działania szkoły – planowanie .....................................................................................12
3.2.2. Wielkość i organizacja budynku....................................................................................................12
3.2.3. Przestrzeń edukacyjna ...................................................................................................................13
3.2.4. Centrum społeczności lokalnej .................................................................................................... 14
3.2.5. Przestrzenie społeczne ................................................................................................................. 14
3.2.6. Charakter miejsca ......................................................................................................................... 14
3.2.7. Kontekst miejsca i zewnętrzna przestrzeń edukacyjna ........................................................... 14
4. ANALIZA KRAJOBRAZOWA I FUNKCJONALNA TERENU ................. 15
4.1. Zasoby przyrodnicze ......................................................................................... 15
4.2. Zasoby kulturowe ............................................................................................. 15
4.3. Powiązania widokowe ...................................................................................... 15
4.4. Lokalny system usług ....................................................................................... 16
4.5. Komunikacja...................................................................................................... 16
5. WNIOSKI DO PROJEKTU ....................................................................... 17
6. PROJEKT SZKOŁY................................................................................... 18
6.1. Założenia projektowe ....................................................................................... 18
6.1.1. Funkcje szkoły ............................................................................................................................... 18
6.1.2. Forma szkoły.................................................................................................................................. 18
6.1.3. Zagospodarowanie terenu ............................................................................................................ 19
6.2. Opis techniczny budynku ................................................................................ 19
6.2.1. Konstrukcja.................................................................................................................................... 20
6.2.2. Materiały ....................................................................................................................................... 20
6.2.3. Technologia kuchni ....................................................................................................................... 20
6.2.4. Ochrona przeciw pożarowa ...................................................................................... 21
6.3. Zestawienia powierzchni i kubatur ................................................................. 22
6.3.1. Zestawienie powierzchni terenu ............................................................................... 22
6.3.2. Podsumowanie zestawienia pomieszczeń .................................................................. 22
6.3.3. Zestawienia pomieszczeń ........................................................................................ 22
7. BIBLIOGRAFIA .............................................................................................. 25
1

1. WPROWADZENIE
1.1
1.1 . Reforma oświaty, a architektura szkół
Polskie szkolnictwo jest w fazie przemian. Ponowne wprowadzenie
gimnazjów, nowa matura oraz system przyjmowania na studia wyższe rozpoczęły
dyskusje o tym, w jaki sposób kształcić młode pokolenie w Polsce XXI wieku. Od
1 września 2009 r. wprowadzane są kolejne zmiany, dotyczące przede wszystkim
podstawy programowej kształcenia ogólnego. Określone zostały standardy
kształcenia, jakie szkoła powinna spełniać. Autorzy reformy skupili się na zmianach
merytorycznych, jednak wiele z nich pociąga za sobą zmianę w sposobie myślenia
o przestrzeniach edukacyjnych.
Podstawową zmianą jaka wpłynie na kształt szkół jest obowiązek szkolny
dla wszystkich sześciolatków, który wejdzie w życie 1 września 2012. Szkoły
powinny być jednak przygotowane na przyjęcie tak małych dzieci, już w okresie
przejściowym, czyli od 2009 roku. Oznacza to odpowiednie przygotowanie bazy
lokalowej, budującej przyjazne i bezpieczne środowisko rozwoju uczniów. W tym
celu, m.in. powołany został program „Radosna szkoła”, który wspiera finansowo
przebudowę lub budowę nowych placów zabaw. Powstają liczne publikacje
zachęcające dyrektorów i nauczycieli do przystosowywania klas do potrzeb
najmłodszych uczniów.
Kolejny zapis odnosi się do wymogu stałej obserwacji i indywidualnego
podejścia do każdego ucznia. Aby to było możliwe klasy powinny być mniej liczne.
Warto również pomyśleć o miejscach na indywidualną rozmowę z dzieckiem,
a także o pokoju spotkań z rodzicami.
Dąży się do zwiększenia liczby atrakcyjnych zajęć pozalekcyjnych, a także
godzin wyrównawczych. Potrzebne jest do tego zaplecze, odpowiednie narzędzia,
sprzęt, materiały.
Szkoła XXI wieku powinna odpowiadać na potrzeby współczesnego
społeczeństwa. Coraz szybszy rozwój technologii może ułatwić prowadzenie zajęć,
np. poprzez wprowadzenie tablic interaktywnych. Jednocześnie szkoła musi
przygotować uczniów do funkcjonowania w takiej rzeczywistości.
Nowe szkoły powinny być dostosowane do nowych wymogów, zapewniać
odpowiednie zaplecze lokalowe i techniczne, stanowić przyjazną, otwartą
przestrzeń. Wymaga to podjęcia rozważań o kształcie i sposobie funkcjonowania
nowoczesnej szkoły.
1.2
1.2. Uzasadnienie wyboru tematu
Temat szkoły podstawowej podjąłem jako kontynuację tematu pracy
inżynierskiej – przedszkola. Ponadto w ostatnich roku brałem udział w kilku
warsztatach dla dzieci związanych z przestrzenią i architekturą, co umocniło
mnie w przekonaniu jak ważna jest dobrze zaprojektowana przestrzeń dla
najmłodszych, a zwłaszcza szkoła. Mam nadzieją, że podjęcie tego tematu
przyczyni się do poszerzenia mojej wiedzy zdobytej już w tym zakresie.
1.3. Zakres opracowania
Projektowany budynek to szkoła podstawowa dla 120 uczniów,
jednociągowa – sześć klas po 20 uczniów. Została zlokalizowana w Krakowie,
w dzielnicy Zwierzyniec na działkach nr 423/2, 426/3, 4/6 oraz 5/9 (jednostka
ewidencyjna Krowodrza, obręb 13). Projekt zakłada również zagospodarowanie
terenu na tych działkach.
2

2. SZKÓŁ ISTNIEJĄ (CASE STUDY)
ANALIZA SZKÓŁ ISTNIEJĄCYCH (CASE STUDY)
2.1. Szkoła Podstawowa Montessori w Amsterdamie1
PODSTAWOWE DANE:
Architekt: Herman Hertzberger
Liczba uczniów: 280, w wieku 4-12 lat
Typ szkoły: specjalny integracyjny system Marii Montessori (przedszkole + szkoła podstawowa)
Powierzchnia budynku: 1 333 m²
Strona internetowa szkoły: www.deeilanden.nl
Szkoła zlokalizowana jest w jednej z najbardziej
atrakcyjnych dzielnic Amsterdamu. Teren z trzech stron
otoczony jest wodą. Ze szkołą sąsiadują ekskluzywne bloki
mieszkalne. Ze względu na wysokie koszty terenu w tej
części Amsterdamu, nad szkołą umieszczono osiem
apartamentów, które zajmują dwa ostatnie piętra.
Architektura całego budynku nawiązuje więc do
architektury mieszkaniowej. Dzięki temu uczniowie nie
czują się w niej jak w instytucji. Szkoła różni się jednak od
konserwatywnej, spokojnej zabudowy wokół.
Wejście do szkoły prowadzi przez duży hall dolny.
Jest on wysoki na dwie kondygnacje i stanowi centrum
szkolnej aktywności. Zawiera główne audytorium i tzw.
plac miejski, z wewnętrznym placem zabaw i miejscami do
wypoczynku. Piętra mieszkalne zostały podzielone na dwie
części, tak aby światło mogło docierać do pięter szkolnych.
Obie części wyłożone są płytkami ceramicznymi, dzięki
czemu światło odbija się i dociera co centralnej części
hallu.
Klasy rozmieszczone są wzdłuż południowej fasady,
każda z widokiem na zatokę. Niektóre z nich mają balkony,
które służą jako zewnętrzne przestrzenie edukacyjne oraz
część systemu ewakuacyjnego.
2.2. Międzynarodowa Szkoła w Oslo2
PODSTAWOWE DANE:
Architekt: Jarmund/Vigsnæs AS Architects MNAL
Liczba uczniów: 570, w wieku 3-18 lat
Typ szkoły: łączona (przedszkole, szkoła podstawowa i średnia)
Powierzchnia budynku: 3 900 m² nowej struktury, 3 300 m² przebudowanej
Strona internetowa szkoły: www.oslointernationalschool.no
Szkołę przebudowano i częściowo rozbudowano. Jest to prywatna szkoła,
zlokalizowana na przedmieściach Oslo, w Bekkestua. Architekci uznali, że
przebudowa istniejącego budynku powinna opierać się na tradycji dla historii.
Szkoła została założona w 1994 r., przeznaczona głównie dla rodzin
pracowników NATO. Wyposażenie szkoły, otoczenie, bliskość terenów
sportowych, program dla dzieci w każdym wieku, poziom nauczania i małe klasy
spowodowały, że szkoła stała się popularna.
1 Dudek M. Schools and Kindergartens. A desgin manual. Birkhäuser, 2008
2 http://archrecord.construction.com
3

Był to jednopiętrowy budynek, o modularnej strukturze, z czytelnym
rozkładem komunikacji, elastyczny, dobrze oświetlony i powiązany z otoczeniem
wokół. Ponadto, szkoła była identyfikowana właśnie poprzez budynek i jego
otoczenie. Postanowiono więc, że nowa, większa szkoła, nie będzie budowana od
nowa, ale stworzona w oparciu o istniejący budynek. Wiązało się to również
z niższymi kosztami.
W pierwszej fazie zostało przebudowane atrium oraz wnętrza istniejącej
części. Zmieniono kolorystykę korytarzy i klas. Rozbudowana została strefa
wejściowa i korytarz. Ponadto w atrium powstały nowe drewniane pawilony
o miękkiej linii ściany, mediateka i laboratorium naukowe. Pomiędzy nimi
posadzono drzewa, a nawierzchnię wyłożono białym żwirem. Atrium stanowi
miejsce cichej pracy starszych uczniów.
W drugiej fazie dobudowano od strony frontu dwa budynki, których fasada
zrobiona została z kolorowych płyt cementowo-włóknowych. W tej części
zamieszczono nowe klasy i biura przedszkola.
2.3. Szkoła Podstawowa Burr w Connecticut3
Connecticut
PODSTAWOWE DANE:
Architekt: SOM 'Education Lab'
Liczba uczniów: 496, w wieku 5-11 lat
Typ szkoły: szkoła podstawowa
Powierzchnia budynku: 6 500 m²
Strona internetowa szkoły: burrpta.org
Podstawowym założeniem projektantów było odejście od prostokreślnego
planu na rzecz form organicznych i kolistych, tak aby szkoła była miejscem
ciekawym dla uczniów. Szkoła ma kształt prostopadłościanu, wyciętego od
strony wejścia i od strony parkingów w nieregularny sposób. Bryła budynku jest
dodatkowo przedziurawiona czterema dziedzińcami o podobnych kształtach.
Dzięki takiemu zabiegowi miejsca wewnątrz bryły są dobrze oświetlone.
3 M. Dudek Schools... op. cit.
4

Ciąg klas i pomieszczeń administracyjnych został ułożony w dwóch,
prostych ciągach. W części centralnej znajdują się pomieszczenia o owalnym
kształcie, podporządkowane różnym funkcjom. Są to science bubble (naukowy
bąbel), music bubble (muzyczny bąbel) i social bubble (socjalny bąbel).
Teren wokół szkoły zajmuje 6 ha i jest gęsto obsadzony roślinnością
drzewiastą. Namiastka lasu ma zrekompensować uczniom kurczące się tereny
zielone na przedmieściach. Również wewnątrz dziedzińców posadzono drzewa.
Nawiązanie do natury ma również miejsce przez użycie lokalnego kamienia
w elewacji i w ławkach w przestrzeni recepcyjnej.
3. WSPÓŁCZESNEJ
IDEA WSPÓŁCZESNEJ SZKOŁY
3.1. Zasady projektowania dobrych przestrzeni edukacyjnych4
Jeffery A. Lackney, doktor Uniwersytetu w Wisconsin-Madison, opracował
33 zasady projektowania dobrych przestrzeni edukacyjnych. Jest to zestaw porad
skierowanych zarówno do nauczycieli i dyrektorów szkół przygotowujących
strategię działania szkoły, jak i dla architektów projektujących i prowadzących
budowę. Zasady zostały opracowane w oparciu o doświadczenia nauczycieli,
architektów i badania psychologów. Opierają się na przekonaniu, że szkoła
powinna koncentrować się na uczniu, być dostosowana do jego poziomu rozwoju
i wieku, powinna być bezpieczna, komfortowa, dostępna, elastyczna
i stosunkowo tania w utrzymaniu. Oczywiście nie wszystkie zasady mogą być
spełnione przez pojedynczą szkołę. Wyznaczają jednak kierunek myślenia
w projektowaniu. Lackney podzielił zasady na 7 działów.
3.1.1. Strategia działania szkoły – planowanie
Zasada 1:
Maksymalna współpraca w planowaniu szkoły i projektowaniu
Do czynnego udziału w procesie planowania i projektowania szkoły
powinni zostać zaproszeni przedstawiciele społeczności lokalnej – rodzice,
przedsiębiorcy, liderzy lokalni, nauczyciele, a również, jeśli to możliwe, uczniowie.
4 http://schoolstudio.typepad.com/school_design_studio/33-educational-design-pri.html
5

Szczególnie ich głos powinien być poważnie brany pod uwagę. Są oni przyszłymi
użytkownikami tego obiektu i ważne jest, aby czuli się za niego odpowiedzialni.
Partycypacja społeczna jest długim i uciążliwym procesem. Przynosi jednak wiele
korzyści. Może być początkiem dialogu pomiędzy szkołą, a społecznością lokalną.
Zasada 2:
Proaktywny program zarządzania obiektem
Zbudowanie programu zarządzania obiektem powinno mieć miejsce na
etapie planowania, a nie, jak to często się dzieje, w sytuacji kryzysowej. Program
powinien być integralną częścią projektu architektonicznego. Umiejętne
rozplanowanie zadań, jakie będzie spełniał budynek, pozwoli na rozsądne
dobranie materiałów i nawierzchni, rozkład sprzętów, ustalenie powierzchni
poszczególnych pomieszczeń. Zarządzanie obiektem kojarzy się najczęściej
z nadzorem nad prawidłowym funkcjonowaniem sprzętów, instalacji
i bezpieczeństwem. Tymczasem zarządzaniu powinien podlegać również rozkład
zajęć edukacyjnych i pozalekcyjnych, program użytkowania poszczególnych sal,
czyli efektywne wykorzystanie przestrzeni.
Zasada 3:
dokształcania społeczności
Szkoła jako centrum dokształcania dostosowane do potrzeb spo łeczności
lokalnej
Budynek szkoły może z łatwością być przystosowany do potrzebcentrum
dokształcania, dzielone ze społecznością lokalną. Stworzenie różnorodnej oferty
i dostosowanie terminów do możliwości rodziców i innych członków społeczności
lokalnej, zachęci ich do korzystania z centrum. Tym samym przyczyni się do
zwiększenia poczucia identyfikacji z tym miejscem. Centrum dokształcenia
spełnia więc również funkcje społeczne, przyczynia się do integracji środowiska
i kształtowania społeczeństwa obywatelskiego.
Zasada 4:
Nauka w środowisku lokalnym
Szkoła nie jest jedynym miejscem, w którym może odbywać się nauka.
Należy podjąć szeroką współpracę z takimi ośrodkami jak muzea, zoo, biblioteki,
czy inne instytucje publiczne, a także z lokalnymi przedsiębiorcami. Zajęcia
prowadzone w tych miejscach będą ważnym doświadczeniem dla uczniów.
Ponadto zorganizowanie takiego systemu nauki w środowisku lokalnym pozwoli
na uniknięcie duplikowania kosztów, co ma miejsce przy budowie różnych
budynków o podobnych funkcjach. Szkoła pełniąca funkcje centrum
dokształcania staje się jednym z elementów sieci lokalnej, co pozwala na
efektywniejsze wykorzystanie zasobów.
3.1.2. Wielkość i organizacja budynku
Zasada 5:
szkoła
Mniejsza szkoła
Małe szkoły (100-150 uczniów) oferują lepsze możliwości uczestnictwa
w zajęciach szkolnych i pozalekcyjnych, dają szansę sprawdzenia się w roli
liderów, zapewniają bliższe relacje z nauczycielami, rozwój kompetencji
społecznych. W mniejszych szkołach obserwuje się niższy poziom przestępczości,
jak również lepsze wyniki w testach matematycznych i językowych. Przedszkole
powinno liczyć nie więcej niż 60-75 dzieci, szkoła podstawowa maksymalnie
6

200-400 uczniów, gimnazjum 400-600, a szkoła średnia 600-800. Jeżeli te
parametry nie mogą być zachowane należy dążyć do podzielenia szkoły (zarówno
administracyjnego, jak i architektonicznego) na mniejsze „wioski” czy kampusy.
Zasada 6:
Kontekst społeczny
Szkoła, która odbierana jest jako część środowiska lokalnego, staje się
miejscem aktywności rodziców, dzieci, nauczycieli, liderów lokalnych. Poczucie
przynależności, jedna z podstawowych potrzeb człowieka, decyduje
o zaangażowaniu ucznia w naukę i pracę na rzecz szkoły. Aby stworzyć szkołę
uwzględniającą kontekst społeczny należy wziąć pod uwagę charakter lokalny
oraz miejsca i wydarzenia ważne dla społeczności.
Zasada 7:
Dom jako wzór dla szkoły
Przejście z domu do instytucji, jaką jest szkoła może być stresujące,
szczególnie dla małych dzieci. Stworzenie środowiska, zarówno fizycznego, jak
i społecznego, przypominającego dom, pomoże uczniom poczuć się bardziej
komfortowo i lepiej skupić się na nauce. Elementami nawiązującymi do domu
może być stworzenie małych grup, dostosowanie skali pomieszczeń do wieku
i możliwości dzieci, zaprojektowanie przyjaznej, zapraszającej strefy wejściowej,
a także miejsca wypoczynku i zamknięty ogród przyszkolny. Odwołanie się
w architekturze budynku do lokalnych, charakterystycznych elementów, pomoże
uczniom odnaleźć w nowym środowisku.
Zasada 8:
Przestrzenie komunikacyjne i poczucie bezpieczeństwa
Długie korytarze należy, jeśli tylko to możliwe, zastąpić meandrującymi
ścieżkami, które będą tworzyć ciekawe załamania z aktywnymi przestrzeniami
edukacyjnymi. Miejsca takie sprzyjają również tworzeniu zdrowych relacji
społecznych. Przestrzenie komunikacyjne muszą być czytelne i bezpieczne.
Zamiast długich, „instytucjonalnych” korytarzy, należy stworzyć centralne węzły
z krótkimi ścieżkami dojścia. Przestrzenie te powinny pozostawać pod kontrolą,
nie tylko nauczycieli, ale również rodziców czy samych uczniów. W ten sposób
zmniejsza się ryzyko niepożądanych zachowań.
Zasada 9:
Bezpieczna szkoła
Bezpieczna szkoła jest jednym z elementów większego systemu
zapobiegania przestępczości. Trzy podstawowe zasady tworzenia bezpiecznych
szkół to: kontrola dostępu, nadzór i zdefiniowane terytorium. Teren wokół szkoły
powinien być tak ukształtowany, aby wyraźnie zaznaczyć granicę pomiędzy
przestrzenią publiczną, a obszarem należącym do szkoły. Należy ograniczyć liczbę
miejsc, którędy można wejść na teren szkoły. Ponadto relacje pomiędzy
budynkiem, a krajobrazem (rozmieszczenie okien, odpowiednie oświetlenie)
powinny pozwolić na nienarzucającą się obserwację.
7

3.1.3. Przestrzeń edukacyjna
Zasada 10:
Klasy jako klastry edukacyjne
Przestrzenie przeznaczone do nauki powinny być kształtowane jako
klastry, skupione wokół części centralnej, miejsca spotkań i administracji.
Poszczególne klastry mogą być specjalizowane, np. przeznaczone do nauki
przedmiotów technicznych, humanistycznych, sztuki. Powinny być jednocześnie
elastyczne, tak aby służyły różnym celom. Ważne jest, aby klasy były zamknięte,
sprzyjające skupieniu na nauce, ale jednocześnie możliwe do otwarcia
i połączenia z przestrzenią wspólną.
Zasada 11:
Wykorzystanie zasobów
Uczniowie powinni mieć łatwy dostęp do różnych źródeł informacji. Należy
stworzyć jasno zdefiniowaną przestrzeń, zlokalizowaną w centralnej części
szkoły, z której uczniowie będą mogli korzystać w trakcie nauki. Może to być
zarówno biblioteka czy mediateka, sala komputerowa z dostępem do internetu,
a także regały ze sprzętem niezbędnym do nauki poszczególnych przedmiotów.
Zasada 12:
Różnorodność metod nauczania
Przestrzeń szkoły powinna być tak zaprojektowana, aby umożliwić
zarówno pracę w większych grupach, w parach, jak i cichą pracę indywidualną.
Rozwiązaniem może być wyposażenie klasy w mobilne meble. Nauka nie musi
odbywać się tylko w klasie. W całej szkole należy stworzyć miejsca, w których
uczniowie będą mogli pracować.
Zasada
Zasada 13:
Małe klasy
Klasa w szkole podstawowej nie powinna liczyć więcej niż 12-16 uczniów,
w gimnazjum 16-20, a w szkole średniej 20-24. Zwiększenie liczby uczniów
w grupie wpływa bezpośrednio na jakość nauki. Dowodem na to mogą być testy,
w których uczniowie liczniejszych klas wypadają o wiele słabiej. Mniejsza klasa
pozwala na częstszy i lepszy kontakt ucznia z nauczycielem. Młodsi uczniowie
czują się zagubieni w zbyt licznych klasach, co prowadzić może do agresywnego
zachowania.
Zasada 14:
Kieszenie aktywności
Wskazane jest tworzenie miejsc przeznaczonych do pracy w mniejszych
grupach. Takie rozwiązanie sprzyja pracy metodą projektów – uczniowie
wykonują samodzielnie zadanie, tylko z niewielką pomocą nauczyciela. W ten
sposób uczą się pracy w zespole, samodzielnego podejmowania decyzji,
korzystania z różnych źródeł. Kieszenie aktywności mogą przybierać różne formy
– wydzielonych przestrzeni na korytarzu, miejsc przy oknach, jak również
zakątków w ogrodzie szkolnym.
8

Zasada 15:
Lokalne przedszkole, a szkoła
Lokalne przedszkole powinno znajdować się w miarę blisko budynku szkoły
lub, jeśli to możliwe, być jego częścią. Dzieci, które obserwują życie szkoły, lepiej
funkcjonują w klasach nauczania początkowego. Przedszkole w pobliżu szkoły
jest również dużym ułatwieniem dla nauczycieli, którzy mają małe dzieci, a także
dla słuchaczy centrum dokształcania.
Zasada 16:
Miejsca osobiste w szkole
Dla uczniów, szczególnie młodszych, poczucie posiadania choćby
niewielkiej, ale własnej przestrzeni, jest bardzo ważne. Należy dać dzieciom
możliwość nadawania indywidualnego wyglądu swoim szafkom na rzeczy
osobiste. Szatnie powinny być podzielone na mniejsze przestrzenie,
umożliwiające prawidłowe interakcje społeczne.
Zasada 17:
Nauczyciele jako profesjonaliści
Nauczyciele są profesjonalistami i tak powinni być traktowani. Podobnie
jak uczniowie potrzebują miejsca, w którym będą mogli przechowywać swoje
rzeczy. Pokój nauczycielski powinien być tak zaprojektowany, aby nauczyciele
mogli indywidualnie pracować. Każdy nauczyciel powinien mieć własne biurko,
komputer, telefon i biblioteczkę. Mała sala konferencyjna może służyć jako
miejsce spotkań formalnych, narad i wymiany doświadczeń. Ponadto należy
stworzyć miejsca spotkań nieformalnych, służące integracji nauczycieli
i odpoczynkowi.
Zasada 18:
Umożliwienie nauki metodą projektów
Podobnie jak w zasadzie 14 Lackney zwraca uwagę na korzyści jakie niesie
praca metodą projektów. Tutaj szczególnie podkreśla znaczenie klas
tematycznych, w których uczniowie mają dostęp do odpowiednich materiałów,
literatury, mediów, gdzie mogą wykonywać eksperymenty lub próbować różnych
technik. Praca nad projektem semestralnym, opracowywana w niewielkim
zespole, jest najlepszą metodą nauki poprzez działanie.
Zasada 19:
przestrzeni
Decentralizacja przestrzeni administracyjnej
Gabinet dyrektora szkoły powinien być łatwo dostępny dla uczniów
i nauczycieli. Również część decyzji, najczęściej podejmowanych odgórnie
i narzucanych pracownikom i dzieciom, powinna być uprzednio z nimi
konsultowana. Podejmowanie decyzji zwiększa poczucie odpowiedzialności.
Ustalone wspólnie zasady są częściej szanowane i przestrzegane.
9

3.1.4. Centrum społeczności lokalnej
Zasada 20:
Forum społeczne
Szkoła powinna graniczyć z przestrzenią publiczną. Należy stworzyć strefę
przejściową, otwartą, dostępną i elastyczną, która mogłaby pełnić funkcje forum
łączącego szkołę ze społecznością lokalną.
Zasada 21:
Przestrzeń konferencyjna
W szkole powinna znaleźć się średnich rozmiarów sala konferencyjna,
przystosowana do spotkań do 12 osób. Taka sala może służyć uczniom, rodzicom,
nauczycielom, a także społeczności lokalnej.
Zasada 22:
Prywatne nisze dla odwiedzających
Szkoła jest miejscem odwiedzin wielu osób. Należy zapewnić miejsca
spotkań w małych, 2-4 osobowych grupach. Przestrzenie te będą
wykorzystywane przez rodziców i nauczycieli, czy innych gości. Może to być
również miejsce indywidualnych rozmów nauczyciela z uczniem. Stworzenie
przytulnego, wygodnego miejsca wpłynie pozytywnie na relacje międzyludzkie.
Zasada 23:
Przestrzeń fizyczna dla przestrzeni wirtualnej
Technologie rozwijają się w bardzo szybkim tempie i stają się codziennością
również w szkole. Dawniej Internet dostępny był w wyznaczonej sali
komputerowej. Dziś należy stworzyć wiele miejsc, w których uczniowie będą
mogli korzystać z materiałów czy informacji znalezionych w Internecie. Należy
stworzyć spójny system takich miejsc oraz wprowadzić komputery i sprzęt audio-
video w przestrzeń szkoły.
3.1.5. Przestrzenie społeczne
Zasada 24:
biznesu
Współpraca szkoły i lokalnego biznesu
Uczniowie powinni mieć możliwość zdobycia praktycznych umiejętności.
Jest to możliwe, gdy szkoła podejmie współpracę z lokalnymi przedsiębiorstwami
i przemysłem. Jednocześnie szkoła może stać się centrum doszkalającym
i treningowym, działającym na potrzeby tych przedsiębiorstw i innych członków
społeczności lokalnej.
Zasada 25:
Centrum informacji rodziców
Badania wyraźnie pokazują, że zaangażowanie rodziców w życie szkoły
wpływa na osiągnięcia ich dzieci. Szkoła powinna zachęcać rodziców do
działania, udzielać im fachowej informacji, a także stworzyć możliwość spotkań,
wymiany doświadczeń i wiedzy z innymi rodzicami.
10

Zasada 26:
Opieka zdrowotna
Pojedynczy gabinet pielęgniarki zajmującej się opieką zdrowotną uczniów
i nauczycieli to przeżytek. Wskazane jest nawiązanie współpracy z lokalnym
centrum zdrowia.
3.1.6. Charakter miejsca
Zasada 27:
Projekt na skalę dziecka
Dzieci, które poruszają się w przestrzeni zaprojektowanej z uwzględnieniem
ich wysokości, umiejętności i procesu rozwojowego, czują się bezpieczniej.
Zasada jest szczególnie ważna jeśli chodzi o młodsze klasy. Ważne jest również
użycie naturalnych materiałów, kolorów, różnych form i faktur, elementów
rodzimych, nawiązanie do otaczającego krajobrazu. Warto również pamiętać, że
przestrzeń ta ma być również przyjazna dla nauczycieli i starszych uczniów.
Niezbędne są kompromisy.
Zasada 28:
Maksymalna ilość światła i dostęp do natury
Projektant powinien zapewnić uczniom maksymalny dostęp do światła
dziennego. Należy wyeliminować standardowe, zimne światło i zastąpić je
pełnym spektrum.
Zasada 29:
Zdrowy budynek
Budynek musi być zdrowy, zapewnić komfort termiczny, odpowiednią
wentylację, oświetlenie, akustykę. System grzewczy i wentylacyjny powinien być
regulowany przez użytkowników.
30:
Zasada 30:
Odpowiednia akustyka budynku
Badania wykazują jak ogromny wpływ na koncentrację i jakość uczenia ma
poziom hałasu we wnętrzu. Dlatego należy unikać lokowania szkoły w pobliżu
ruchliwej ulicy. W samej klasie należy zastosować materiały absorbujące dźwięk.
Należy również zadbać o miejsca do indywidualnej pracy i czytania.
3.1.7. Kontekst miejsca i zewnętrzna przestrzeń edukacyjna
Zasada 31:
Łagodne przenikanie przestrzeni wewnętrznych i zewnętrznych
Należy łączyć przestrzeń edukacyjną wewnątrz budynku z przestrzenią
zewnętrzną. W części przejściowej powinno znaleźć się zadaszenie, które pozwoli
na korzystanie z tego terenu przy trochę gorszej pogodzie. Ważne jest również
połączenie wizualne pomiędzy wnętrzem i zewnętrzem.
11

Zasada 32:
Różne możliwości wykorzystania przestrzeni zewnętrznych
wykorzystania
Teren wokół szkoły to często nie wykorzystana przestrzeń edukacyjna.
Tutaj mogą odbywać się nie tylko zajęcia sportowe, ale i lekcje. Na podwórku
szkolnym można umieścić to, co nie mieści się w klasach – laboratoria, rośliny,
wodę i inne naturalne elementy. Najlepszym rozwiązaniem jest umieszczenie
takich przestrzeni po stronie południowej, tak aby dzieci mogły korzystać ze
słońca. Jeżeli szkoła nie może pozwolić sobie na duży ogród, należy zrobić
rozeznanie, gdzie w okolicy znajdują się parki, przestrzenie publiczne, do których
mogliby chodzić uczniowie w ramach zajęć.
Zasada 33:
Oddzielenie przestrzeni technicznej i komunikacji samochodowej od części
dostępnej dla dzieci
Należy zadbać o bezpieczeństwo dzieci. Oddzielenie może być wykonane
z elementów naturalnych, takich jak żywopłoty czy ukształtowanie terenu.
3.2. Idea projektowanej szkoły
3.2.1. Strategia działania szkoły – planowanie
W tradycyjnie funkcjonującej szkole organizowane są zajęcia edukacyjne
i ewentualnie dodatkowe zajęcia pozalekcyjne, koła zainteresowań lub zajęcia
wyrównawcze. Szkoła jest wykorzystywana od godziny 7 lub 8 do 14.
Wykorzystanie szkoły w godzinach popołudniowych ma miejsce w szkołach
pracujących na dwie zmiany, zazwyczaj w dużych ośrodkach. Większość budynku
pozostaje jednak przez wiele godzin nieużytkowana. Utrzymanie takiego budynku
staje się nieefektywne.
W projektowanej szkole przestrzeń jest w pełni
wykorzystana, przez cały dzień do późnego wieczora oraz
w weekendy. Poza lekcjami i zajęciami pozalekcyjnymi dla
uczniów organizowane są kursy doszkalające dla członków
społeczności lokalnej, spotkania dla rodziców, działa dom
kultury, z którego korzystać mogą również dzieci z innych
szkół, udostępniona jest mediateka, a sala gimnastyczna jest wynajmowana
pracownikom okolicznych przedsiębiorstw. W ten sposób koszt utrzymania
budynku zwraca się, a szkoła staje się centrum społeczności lokalnej.
3.2.2. Wielkość i organizacja budynku
Projektowana szkoła przeznaczona jest dla 120 uczniów, jest więc szkołą
małą, co pozwoli na edukację na wysokim poziomie, zapewni lepsze relacje
uczniów z nauczycielami oraz z innymi dziećmi. Stworzenie przy szkole domu
kultury oraz ogólnodostępnej mediateki wpisze ośrodek w środowisko lokalne.
Dodatkowe funkcje wprowadzone do budynku szkoły nie mogą jednak przesłonić
podstawowego celu, jaki pełni szkoła – edukacji
dzieci. W projekcie uwzględniono wyraźny podział na
przestrzeń przeznaczoną dla uczniów i miejsca
ogólnodostępne. Podział nastąpił również
w rozkładzie czasowym. W godzinach 8-14 szkoła
w całości przeznaczona jest do użytku
uczniów. Rozkład lekcji ułożony jest tak,
12

aby wszyscy uczniowie kończyli nie później niż o 14. Po tej godzinie uczniowie
mogą skorzystać z domu kultury, który w godzinach porannych pełni funkcje
świetlicy. Jednocześnie budynek otwiera się dla osób z zewnątrz. Mogą oni
skorzystać z oferty domu kultury, skierowanej zarówno do dzieci, jak i dorosłych.
Od 18 do 22 sala gimnastyczna wynajmowana jest na godziny. Od 16 do 20 sale
lekcyjne mogą pełnić funkcje szkoleniowe. Dla osób z zewnątrz dostępna jest
również mediateka. W godzinach od 10 do 18 możliwe jest zamawianie
i wypożyczanie książek, filmów i audio-booków oraz korzystanie w Internetu.
Funkcjonalne wykorzystanie szkoły: (od lewej)
Zajęcia lekcyjne, świetlica, dom kultury, informacja dla rodziców, sala sportowa, sala szkoleniowo-konferencyjna, media teka.
W centralnej części budynku znajduje się dziedziniec, wokół którego
skoncentrowane jest życie szkoły. Na parterze umieszczono pomieszczenia
administracyjne, dom kultury i mediatekę. Na pierwszym piętrze znajdują się
przestrzenie edukacyjne. Sale lekcyjne mają formę domków, o tradycyjnej formie,
nawiązującej do architektury dzielnicy. Forma wpływa na odbiór przestrzeni, jako
miejsca przyjaznego, kojarzącego się domem rodzinnym.
Schemat oddzielenia funkcji nauki od pozostałej części szkoły: (od lewej)
Rzut parteru, rzut piętra i przekrój AA.
3.2.3. Przestrzeń edukacyjna
W szkole znajduje się 7 sal lekcyjnych – 3 przeznaczone dla uczniów
nauczania początkowego, 4 pozostałe to pracownia humanistyczna,
matematyczno-przyrodnicza i techniczno-artystyczna i informatyczna.
W klasach znajdują się odpowiednie materiały dydaktyczne, narzędzia i sprzęty,
materiały plastyczne, rzutnik i tablica interaktywna oraz stanowiska
komputerowe, z dostępem do Internetu. Do każdej klasy przypisany jest niewielki
ogródek, w którym również można prowadzić zajęcia dydaktyczne. Ogródek jest
również miejscem wypoczynku w czasie przerw.
Wyposażenie klas jest mobilne, tak aby umożliwić zmiany w aranżacji
przestrzeni. Układ stolików można dostosować do pracy indywidualnej, pracy
w parach, w grupach czy całą klasą. Nauka może również odbywać się w innych
częściach budynku. Na korytarzu znajdują się dodatkowe stanowiska
komputerowe. Uczniowie w każdej chwili mogą skorzystać z mediateki. Pracę
w mniejszych grupach umożliwiają „kieszenie aktywności” - niewielkie
przestrzenie z wygodnymi siedziskami, przeznaczone dla kilku osób. Taki układ
umożliwia naukę metodą projektów.
13

Pokój przeznaczony dla nauczycieli umożliwia indywidualną pracę.
Oddzielne biurka pozwalają przygotować się do zajęć, a część wspólna – na
wymianę doświadczeń i dyskusję nad bieżącymi problemami. Bezpośredni dostęp
do gabinetu dyrektora pozwala na ciągły kontakt między zarządem,
a pracownikami.
3.2.4. Centrum społeczności lokalnej
Szkoła, po godzinach lekcyjnych, służy społeczności lokalnej jako centrum
dokształcania. Wykorzystane są do tego celu pomieszczenia świetlicy, która po
14 staje się domem kultury, sala gimnastyczna, mediateka oraz poszczególne
klasy, w których organizowane są spotkania, szkolenia i kursy.
Małe przestrzenie na korytarzu mogą być wykorzystywane do
indywidualnych spotkań rodziców z nauczycielami. Przy mediatece znajdują się
również stanowiska komputerowe, przy których można skorzystać z Internetu.
3.2.5. Przestrzenie społeczne
Szkoła może podjąć współpracę z lokalnymi przedsiębiorcami oraz
z ośrodkami kultury i sztuki, takimi jak Muzeum Narodowe czy Dom Kultury im.
Jordana. Część zajęć może odbywać się w tych ośrodkach, tak aby dzieci mogły
zdobyć większe doświadczenie, niż tylko poprzez naukę w budynku szkolnym.
Jednocześnie szkoła może użyczać tym instytucjom pomieszczeń, np. sala
gimnastyczna może być wynajmowana pracownikom partnerskich
przedsiębiorstw.
3.2.6. Charakter miejsca
Otwarty dziedziniec, ogródki przy klasach oraz duży teren przyszkolny
zapewniają uczniom dostęp do natury. Ogródki dostosowane są do prowadzenia
zajęć na świeżym powietrzu. Służy temu również boisko i inne urządzenia
sportowe.
Klasy usytuowane są na pierwszym piętrze, w postaci osobnych domków.
Dzięki temu są odpowiednio doświetlone i dobrze wentylowane. Brak
bezpośrednich sąsiadów sprawia, że do klasy nie dochodzą odgłosy zajęć
prowadzonych w innych salach.
3.2.7. Kontekst miejsca i zewnętrzna przestrzeń edukacyjna
Zastosowanie szkła, zarówno od strony ulicy, jak i od strony dziedzińca,
sprawia, że przestrzeń wewnętrzna przenika się z zewnętrzną. Budynek jest
odsunięty od ulicy, a parking dla nauczycieli oddzielony, dzięki czemu teren
przeznaczony dla uczniów jest bezpieczny.
14

4. ANALIZA KRAJOBRAZOWA I FUNKCJONALNA TERENU
Teren projektowanej szkoły nie jest objęty Miejscowym Planem
Zagospodarowania Przestrzennego. Zasoby i kierunki kształtowania krajobrazu
określa Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego
Miasta Krakowa, uchwalone w dniu 18. września 1996 r.
4.1. Zasoby przyrodnicze5
Teren zlokalizowany jest w ważnym pod względem przyrodniczym,
obszarze. Graniczy z rzeką Rudawą, jednym z dopływów Wisły, która stanowi
granicę Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych. Jest to obszar szczególnej
ochrony środowiska naturalnego, dla którego określono warunki kształtowania
zabudowy. Jednocześnie dolina Rudawy stanowi jeden z korytarzy przewietrzania
miasta. Studium nakazuje zachowanie w jej obszarze zieleni niskiej. Ponadto
dolina Rudawy została wyznaczona jako obszar jednego z projektowanych
parków rzecznych, tworzących nowy system zieleni dla Krakowa.
Teren wchodzi w zakres strefy kształtowania systemu przyrodniczego,
który określa główne zasady ochrony istniejących wartości przyrodniczych
i krajobrazowych oraz systemu terenów otwartych. W ramach strefy dąży się do
utrzymania istniejących i do zakładania nowych terenów zielonych i otwartych,
w tym obszarów usytuowanych wzdłuż rzek i cieków wodnych. Studium nakłada
obowiązek uwzględniania w obrębie strefy korytarzy ekologicznych przy
projektowaniu systemów urbanistycznych. Zaleca się również tworzenie nowych
obiektów rekreacyjnych i zapewnienie dostępności społeczeństwu do
istniejących terenów rekreacyjnych, o znaczeniu ogólnomiejskim oraz lokalnym.
W sąsiedztwie znajdują się tereny zielone o ogromnym znaczeniu dla
całego Krakowa – Błonia Krakowskie o pow. 45,29 ha i Park Jordana o pow. 21,36
ha – oba wpisane do rejestru zabytków.
4.2. Zasoby kulturowe6
Teren przedsięwzięcia znajduje się w pobliżu ważnych obiektów
kulturowych o znaczeniu międzynarodowym i krajowym – głównego gmachu
Muzeum Narodowego, Willi Decjusza, Kopca Kościuszki, klasztoru Norbertanek,
„osiedla-ogrodu” Salwator z kościołem Najśw. Salwatora i gontyną św.
Małgorzaty.
W pobliżu znajduje się Zwierzyniecki Park Kulturowy, utworzony w 2006 r.,
obejmujący Wzgórze Św. Bronisławy z Kopcem Kościuszki i fortem Kościuszko,
Aleją Waszyngtona wraz z dziełami obronnymi i osiedlem na Salwatorze. Parki
kulturowe mają chronić tereny o wybitnych wartościach historyczno-
kulturowych. Są to niezwykle cenne obszary, które mogą być wykorzystane dla
rozwoju turystyki i aktywnej rekreacji.
4.3. Powiązania widokowe
W pobliżu znajdują się ważne punkty widokowe o dużej skali zasięgu
widocznych panoram. Usytuowane są w miejscach, które stanowią wzniesienia
5 Studium, rozdz. 3.3. Stan środowiska przyrodniczego oraz rozdz. 4.4. Ochrona i kształtowanie
środowiska przyrodniczego
6 Studium, rozdz. 4.3. Stan środowiska kulturowego, rozdz. 4.3. Ochrona i kształtowanie
dziedzictwa kulturowego
15

i dominanty, takie jak Zrąb Sowińca z Kopcem Kościuszki oraz szerokie otwarcia
terenowe, takie jak Błonia Krakowskie.
Teren w całości objęty jest strefą ochrony sylwety miasta. Strefa została
wyznaczona dla ochrony obszarów, które tworzą unikatową sylwetę Krakowa
i wymagają wprowadzenia ograniczeń gabarytowych. Studium określa
następujące kierunki działań w strefie ochrony sylwety miasta:
- zintegrowanie ochrony i kształtowania środowiska kulturowego
i przyrodniczego w kontekście ochrony sylwety;
- ochronę oraz utrzymanie i podkreślenie w kompozycjach urbanistycznych
swoistych cech budowy formy architektonicznej układów i zespołów zabudowy,
w tym zachowanie lokalnych gabarytów i charakteru architektury istniejącej
i projektowanej;
- kształtowanie systemu terenów otwartych i rekreacyjnych;
- zachowanie oraz rekultywację istniejących zespołów przyrodniczych.
4.4. Lokalny system usług
W pobliżu projektowanej szkoły znajdują się siedziby instytucji, z którymi
szkoła może nawiązać współpracę i stworzyć lokalny system usług. Są to
zarówno instytucje kultury, takie jak Muzeum Narodowe, a w nieco większej
odległości inne krakowskie muzea, czy kino Kijów, jak również ośrodki,
dysponujące zapleczem warsztatowym i dydaktycznym, jak Liceum Plastyczne
czy Wojewódzka Biblioteka Pedagogiczna. Na terenie Błoń znajdują się również
tereny sportowe: KS Zwierzyniecki, KS Juvenia, a w pobliżu również KS Cracovia
i TS Wisła.
4.5. Komunikacja
Teren jest dobrze skomunikowany z centrum miasta. W bezpośrednim
sąsiedztwie projektowanej szkoły znajduje się przystanek autobusowy.
W odległości dojścia pieszego znajduje się również pętla tramwajowa i przystanek
autobusowy na Salwatorze oraz przystanek tramwajowy po drugiej stronie Błoń.
W nieco większej odległości znajdują się główne arterie komunikacyjne – Aleje
Trzech Wieszczów.
W pobliżu zlokalizowane są ścieżki rowerowe i piesze, biegnące wokół Błoń
Krakowskich. Są one powiązane ze ścieżkami prowadzącymi do centrum miasta.
W bezpośrednim sąsiedztwie, na koronie wału Rudawy, biegnie nieformalna
ścieżka rowerowo-piesza, pozwalająca na dojazd do Salwatora i dalej do
Bulwarów Wiślanych.
Na Salwatorze mają początek dwa szlaki turystyczne prowadzące przez
Lasek Wolski: Szlak Twierdzy Kraków, łączący obiekty warowne, takie jak Fort
Kościuszko i szlak zielony prowadzący przez Kopiec Kościuszki i Kopiec
Piłsudskiego do Kryspinowa.
16

5. WNIOSKI DO PROJEKTU
Po zebraniu wszystkich analiz i zasad można sformułować najważniejsze
wnioski, które mogą zostać wykorzystane w projekcie.
• ciekawa kolorystyka wewnątrz i na zewnątrz;
• przestrzeń szkoły ciekawa i przyjazna dla dzieci;
• użycie naturalnych materiałów, np. drewna;
• duża i uniwersalna przestrzeń wspólna z różnymi typami aktywności;
• udostępnienie i wykorzystanie części da możliwość współfinansowania jej
działalności;
• układ atrialny i przestrzenie wewnętrzne dobrze oświetlone przez atrium;
• nawiązanie do architektury mieszkalnej dzielnicy;
• przeniknie wnętrza i zewnętrza;
• identyfikacja szkoły przez ciekawą formę budynku; ikona;
• pomieszczenia tematyczne;
• budynek szkoły otwarty i przystosowany do potrzeb społeczności lokalnej;
• „wyjście” nauki poza budynek szkoły;
• domowa atmosfera szkoły;
• prosty układ komunikacyjny zapewniający łatwą kontrolę i nadzór;
• wyraźne oddzielenie terenu szkoły od terenu publicznego,
• niewielkie klasy;
• miejsce na rzeczy osobiste uczniów;
• przestrzeń do indywidualnej pracy dla nauczycieli;
• sala szkoleniowo-konferencyjna służąca nauczycielom, rodzicom, uczniom
i społeczności lokalnej;
• zagospodarowanie terenów przy szkole - nowe tereny zielone i rekreacyjne;
• mały parking - ze względu na bliskość centrum i łatwy dostęp komunikacją
miejską;
• otwarcie na najważniejszy w tym rejonie punkt widokowy – Kopiec Kościuszki.
17

6. PROJEKT SZKOŁY
6.1. Założenia projektowe
Projekt szkoły podstawowej uwzględnia zarówno kontekst miejsca,
w którym został zaprojektowany, jak również normy projektowania budynków dla
dzieci, nową podstawę programową kształcenia ogólnego, koncepcję
wykorzystania szkoły nie tylko do nauki oraz wnioski wynikające
z przeprowadzonej analizy istniejących szkół. Schemat funkcjonalny szkoły opiera
się na jasnym założeniu: nauka na piętrze, obsługa szkoły wraz z administracją
i miejscem spotkań pozalekcyjnych na parterze.
6.1.1. Funkcje szkoły
Parter. Północna część została wydzielona funkcjonalnie i wizualnie jako
część udostępniona lokalnej społeczności. Znajduje się tu główne wejście do
budynku wraz z portiernią. Działa dom kultury, który w godzinach lekcyjnych jest
świetlicą i mediateka udostępniająca swoje zbiory nie tylko uczniom, ale również
okolicznym mieszkańcom. Niewielki amfiteatralny podest umożliwia organizację
okolicznościowych przedstawień czy koncertów, a chętni mogą skorzystać
z dobrze wyposażonej niewielkiej sali szkoleniowo-konferencyjnej, sali
artystycznej czy komputerowej. Udostępnienie szkoły umożliwia pełne
wykorzystanie jej wyposażenia w ciągu całego dnia i w weekendy, co wiąże się
z dodatkowymi funduszami dla szkoły.
Część parterowa jest też, a może przede wszystkim, przestrzenią
aktywnego wypoczynku uczniów w czasie przerw. W czasie krótkiej przerwy
mogą skorzystać z wewnętrznego dziedzińca, bez konieczności wychodzenia
poza obręb szkoły, co wiązałoby się z koniecznością korzystania z szatni, jak
również dozoru najmłodszych dzieci. Kilka zakątków, utworzonych poprzez
nieregularny rzut części północnej tworzy doskonałe miejsca spotkań, które mogą
być wykorzystywane do zabawy czy pracy np. na spotkania niewielkich grup
pracujących nad określonym zadaniem (praca metodą projektów). Duża jadalnia
dla 65 osób pozwala na spokojny posiłek w czasie przerwy obiadowej. Przy jadalni
znajduje się również sklepik szkolny.
Administracja w całości została zlokalizowana od zachodniej strony
budynku, co daje również pewna kontrolę nad otoczeniem szkoły. Znajduje się
tam sekretariat, przy którym zaprojektowano gabinet dyrektora, biuro dla kilku
osób oraz archiwum. Pokój nauczycielski podzielony został na dwie strefy: część
ogólną do spotkań roboczych (większe zebrania czy szkolenia odbywają się w sali
szkoleniowo-konferencyjnej), oraz części do pracy z indywidualnymi biurkami
18

każdego nauczyciela i niewielkim kącikiem socjalnym. W części administracyjnej
zlokalizowano również gabinet lekarski oraz psychologa szkolnego.
Część parterowa oddzielona jest od sali sportowej przeszklonym
korytarzem z pochylnią dla niepełnosprawnych łączącą wszystkie trzy
kondygnacje budynku (na piętrze tylko połowę sal - dla grup 1-3, do sal
tematycznych można dostać się windą). Pochylnia i schody wzdłuż pokoju
nauczycielskiego umożliwiają dostęp do piwnic, w których umieszczono dwie
szatnie (damska i męska) wraz z sanitariatami, oraz pokój trenera i magazyn
sprzętu sportowego. Na tym poziomie znajduje się również sala sportowa i część
techniczna budynku.
Część zlokalizowana na piętrze służy tylko do nauki. Trzy „domki” dla grup
1-3 od strony południowej mają wejścia klatką schodową (bezpośrednio do każdej
sali), oraz dodatkowo połączone są przeszklonym korytarzem, z którego
bezpośrednio można wyjść na zielony dach. Sale tematyczne: matematyczno-
przyrodnicza, artystyczno-techniczna, informatyczna oraz humanistyczno-
historyczna zlokalizowane są w północnej części szkoły i również połączone
przeszklonym korytarzem, z którego można wyjść na zielony dach w czasie
krótkiej przerwy.
Toalety dla uczniów i personelu umieszczono na parterze, przy jadalni,
natomiast dodatkowe umieszczone są w każdej sali dla grup 1-3, oraz przy salach
tematycznych. Personel kuchni posiada własną toaletę wraz z pokojem
socjalnym.
6.1.2. Forma szkoły
Forma szkoły nawiązuje z jednej strony do gęstej zabudowy mieszkaniowej
i usługowej od strony wschodniej (Śródmieście), a luźnym, jednorodzinnym
charakterem zabudowy od zachodu. Parter jest, więc budynkiem typowo
usługowym o prostokątnej bryle, która pośrednio nawiązuje do pobliskich
zabudowań Biblioteki Pedagogicznej. Natomiast „domki” na piętrze są
inspirowane domami jednorodzinnymi w bezpośrednim sąsiedztwie szkoły, jak
i w całej dzielnicy Zwierzyniec. Sale lekcyjne ukształtowane w formie domów
z dwuspadowym dachem podkreślają domowy charakter szkoły, jako miejsca
przyjaznego i bezpiecznego dla swoich uczniów.
6.1.3. Zagospodarowanie terenu
Budynek szkoły umieszczony został w północno-wschodniej części działki,
jako kontynuacja zabudowy od wschodu, i jednocześnie zakończenie pierzei przy
alei Focha. Północna część działki, analogicznie do północnej części parteru
budynku, ma charakter publiczny i jest ogólnodostępna. Znajduje się tam
niewielki parking dla personelu oraz dla rodziców przywożących dzieci środkami
komunikacji indywidualnej. Mały park służy jako miejsce spotkań lub oczekiwania
grup uczniów wyjeżdżających na wycieczkę, a plac przed wejściem głównym,
które umieszczono w tej części ma chronić przed bezpośrednim wyjściem na
Aleję Focha. Osoby wychodzące ze szkoły mogą podziwiać widok na Kopiec
Kościuszki.
Część prywatna terenu szkoły podzielona została na cztery strefy; od
zachodu jest to kolejno strefa zielona, sportu, nauki i obsługi.
Strefa zielona znajduje się na obszarze, gdzie zastano największe skupisko
istniejących drzew, które wraz z nowo projektowanymi tworzą dogodne warunki
wypoczynkowe. W tej części można również przeprowadzać zajęcia plenerowe
oraz warsztaty, np. budowa jurty zaprojektowanej na zajęciach artystycznych lub
19

na zajęciach pozalekcyjnych w domu kultury. Znalazło się tu również miejsce na
eksperymentalny ogródek do hodowli i uprawy roślin, jako idealne miejsce na
zajęcia praktyczne lekcji przyrody. W północno-zachodniej części znajduje się
niewielki dom gościnny np. dla osób gościnnie prowadzących zajęcia w domu
kultury.
Strefa sportowa zlokalizowana bezpośrednio przy szkole posiada boisko
szkolne, bieżnię itp. oraz uniwersalną przestrzeń do rożnego typu gier. Strefa
sportowa ma bezpośrednie połączenie z piwnicami budynku (schody terenowe),
gdzie umieszczono szatnie, sanitariaty oraz magazyn i pokój trenera.
Strefa nauki zdominowana przez budynek szkoły posiada również
utwardzoną nawierzchnię z możliwością tymczasowego zadaszenia do zajęć
plenerowych, przedstawień itp. oraz tematyczny, edukacyjny plac zabaw ze
sprzętami sprzyjającymi poznawaniu np. zjawisk fizycznych.
Strefa obsługi to droga dojazdowa dla zaopatrzenia szkoły, również
codziennych dostaw produktów do kuchni. Jest ona również droga pożarową.
6.2. Opis techniczny budynku
Obiekt składa się z dwóch stref – przeznaczonej do nauki na piętrze oraz
części obsługującej szkołę na parterze. Poziom parteru ±0,00m = 204,00m
n.p.m., piętro zlokalizowano na poziomie +4,55m = 208,55m n.p.m., część
podziemna na poziomie -3,50m = 200,50m n.p.m.
6.2.1. Konstrukcja
Część parterowa została przekryta stropem żebrowym opartym na
ścianach i podporach słupowych. Rozstaw żeber w osiach w znacznej części jest
modułowy i wynosi 360cm. Odstępstwa od tego modułu zdarzają się w części
północnej, ze względu na nieregularności tam występujące. Wokół dziedzińca
konstrukcja stropu opiera się na podciągach podpartych na słupach 30x30cm
(dwa słupy 15x30cm skrzyżowane w przekroju poziomym w formę plusa „+”)
w rozstawie co 720cm. Wszystkie żebra 15x30cm wraz z płytą żelbetową
o grubości 20cm stanowią strop, na którym zlokalizowano stropodach zielony
z roślinnością ekstensywną. Ściany zewnętrzne oraz wewnętrzne konstrukcyjne
wykonane zostały z żelbetu - odpowiedni 20 i 15cm grubości.
1/3 powierzchni parteru została podpiwniczona i również przekryta
opisanym stropem żebrowym.
„Domki” na piętrze wykonane z żelbetu (ściany zewnętrzne konstrukcyjne
20cm) oparte na konstrukcyjnych ścianach na parterze. Przekryte dachem
w konstrukcji drewnianej – wiązary o ustroju krokwiowym z jętką. Na piętrze
znajdują się jeszcze przeszklone pawilony (miejsca spotkań) o konstrukcji
stalowej słupowo-belkowej wykonanej z dwuteowników HEB 100.
W hali sportowej zastosowano przekrycie słupowo-belkowe w technologii
żelbetowej. Dźwigary monolityczne 30x95cm rozpięte w module co 360cm po-
między żelbetową ścianą nośną grubości 30cm, a podporami słupowymi
30x30cm. Stropodach hali sportowej nie pełni funkcji użytkowej. Umieszczono
tam zieleń ekstensywną w lekkiej technologii Optigrün – dachy zielone.
6.2.2. Materiały
Elewacje, zarówno parteru jak i piętra, wykonane są z desek elewacyjnych
15x3cm mocowanych do łat drewnianych 5x5cm, zamocowanych do ściany
żelbetowej, za pomocą stalowych wydłużonych ceowników. Takie rozwiązanie
służy zdystansowaniu podkonstrukcji dla zapewnienia przestrzeni dla izolacji
20

termicznej. Na „domkach” zastosowano impregnowane deski z drewna
świerkowego (świerk skandynawski). Są one odporne na rozkład i starzenie się,
dzięki czemu dość długo zachowają swój naturalny kolor. Parter pokryto deskami
z sosny, drewna mniej odpornego na proces starzenia, co po krótkim czasie
pozwoli zróżnicować kolorystycznie te dwie części szkoły: „domki” w naturalnym,
ciepłym kolorze drewna, natomiast parter w kolorze popielaty-szarym. Od strony
północnej, w przestrzeni pomiędzy oknami zastosowano kolorowe panele szklane
Okalux™ - system Okacolor.
Zastosowano stolarkę okienną i drzwiową drewnianą i aluminiową. Okna na
parterze po stronie wschodniej i zachodniej są drewniane 90x320cm, w sali
sportowej 336x350cm podzielone szprosami w module 112x175cm. Przeszklenia
całościenne przy wejściu, w miejscu spotkań od strony wschodniej i od
dziedzińca zostaną wykonane z szyb Pilkington Optifloat™ bezbarwnych
o wymiarach 100x350cmx1cm. Podobne szyby użyto do przeszklenia pawilonów
stalowo-szklanych na dachu. Stolarka aluminiowa zastosowana została również
od strony północnej, zarówno na parterze jak i na piętrze. „Domki” dla grup 1-3
(od strony południowej) posiadają okna drewniane 105x180cm.
Posadzki zostaną wykonane jako wylewka betonowa, szlifowana. W części
parterowej w naturalnym kolorze betonu, natomiast na piętrze w każdym
„domku” beton barwiony (różne kolory, zależnie od przeznaczenia pomieszczenia).
6.2.3. Technologia kuchni
Kuchnię przystosowano do przygotowania posiłków dla ok. 120 osób, ko-
rzystających ze stołówki w systemie kilkuzmianowym (dwie przerwy obiadowe
niezależne dla uczniów młodszych i starszych).
Produkty żywnościowe dostarczane są od strony dojazdu po wschodniej
stronie budynku do magazynu. Następnie umieszczono pomieszczenia chłodni,
obróbki brudna, później czystej surowców, magazyn i miejsce do sterylizacji jaj.
W kuchni następuje obróbka cieplna produktów i przekazanie posiłków do po-
mieszczenia wydawania dań gotowych. Transport wewnętrzny posiłków odbywa
się za pomocą wózków, które przechowuje się w oddzielnym pomieszczeniu przy
kuchni. Zmywalnia naczyń zlokalizowana jest przy pomieszczeniu wydawania po-
siłków, ponieważ tam odbywa się rozdzielanie posiłków na porcje.
6.2.4. Ochrona przeciw pożarowa
Projektowany obiekt jest budynkiem użyteczności publicznej zawierającym
pomieszczenia przeznaczone do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób
niebędących ich stałymi użytkownikami i nieprzeznaczonymi do użytku ludzi
o ograniczonej zdolności poruszania się. Zalicza się więc do kategorii zagrożenia
ludzi ZL I. Wysokość budynku do 12m włącznie nad poziomem terenu oznacza, że
jest to budynek niski (N) i klasyfikuje go do kategorii odporności ogniowej „B”.
Z powyższych ustaleń wynikają następujące klasy odporności i szczelności
elementów budynku:
• główna konstrukcja nośna – R120,
• konstrukcja dachu – R30,
• strop – REI60,
• ściana zewnętrzna – EI60,
• Ściana wewnętrzna – EI30
• Przekrycie dachu – E30.
21

6.3. Zestawienia powierzchni i kubatur
6.3.1. Zestawienie powierzchni terenu
Nazwa Powierzchnia netto
Powierzchnia terenu opracowania 17 595 m2
Powierzchnia biologicznie czynna 10 560 m2
Powierzchnia zabudowy 2 605 m2
Powierzchnia dróg i placów 4 430 m2
6.3.2. Podsumowanie zestawienia pomieszczeń
Nazwa Powierzchnia
Powierzchnia brutto 4 075 m2
Powierzchnia netto 3 543 m2
Powierzchnia użytkowa 2 515 m2
6.3.3. Zestawienia pomieszczeń
ZESTAWIENIE POMIESZCZEŃ PIWNIC
POZIOM - 3,50 m (200,50 m n.p.m.)
Nr Nazwa
Nazwa pomieszczenia Powierzchnia
01/01 Magazyn sprzętu sportowego 23,5 m2
01/02 Prysznice i umywalnie 23,3 m2
01/03 Szatnia męska 24,0 m2
01/04 Pokój trenera 20,4 m2
01/05 Komunikacja 129,7 m2
01/06 WC damski 9,9 m2
01/07 WC męski 10,2 m2
01/08 Prysznice i umywalnie 23,3 m2
01/09 Szatnia damska 24,3 m2
01/10 Toaleta dla niepełnosprawnych 8,6 m2
01/11 Wentylatornia 99,8 m2
01/12 Wymiennik ciepła 82,9 m2
01/13 Stacja transformatorowa 11,7 m2
01/14 Pomieszczenie zestawu 7,1 m2
01/15 hydroforowego
Komunikacja 21,0 m2
01/16 Sala sportowa 717,6 m2
22

ZESTAWIENIE POMIESZCZEŃ PARTERU
POZIOM ±0,00 m (204,00 m n.p.m.)
Nr Nazwa pomieszczenia Powierzchnia
02/01 Wiatrołap 8,6 m2
02/02 Komunikacja 463,0 m2
02/03 Szatnia 73,1 m2
02/04 Świetlica – sala pierwsza 57,5 m2
02/05 Świetlica – sala druga 37,6 m2
02/06 Zaplecze z magazynem 13,5 m2
02/07 Miejsce spotkań – amfiteatr 68,6 m2
02/08 Zaplecze 5,7 m2
02/09 Wypożyczalnia ogólnodostępna 13,4 m2
02/10 Wypożyczalnia szkolna z czytelnią 69,7 m2
02/11 Komunikacja 12,5 m2
02/12 Magazyn 49,4 m2
02/13 Miejsce spotkań 37,1 m2
02/14 Sala konferencyjno-szkoleniowa 24,2 m2
02/15 Kuchnia 49,5 m2
02/16 Magazyn wózków 5,8 m2
02/17 Wydawanie posiłków 12,5 m2
02/18 Zmywalnia 11,9 m2
02/19 Obieralnia warzyw/dezynfekcja jaj 6,7 m2
02/20 Magazyn produktów gotowych 3,3 m2
02/21 Chłodnia 3,3 m2
02/22 Pomieszczenie socjalne 6,7 m2
02/23 Komunikacja wewnętrzna 25,2 m2
02/24 Magazyn dostawczy 5,1 m2
02/25 WC 1,9 m2
02/26 Śmietnik 7,1 m2
02/27 Sklepik 4,0 m2
02/28 Jadalnia 151,7 m2
02/29 WC damski 11,9 m2
02/30 WC męski 11,9 m2
02/31 WC dla niepełnosprawnych 4,8 m2
02/32 Magazyn na środki czystości 5,0 m2
02/33 Gabinet psychologiczny 13,2 m2
02/34 Gabinet lekarski z zapleczem 22,6 m2
02/35 Pokój nauczycielski 80,3 m2
02/36 Biuro 12,0 m2
02/37 Sekretariat 12,0 m2
02/38 Archiwum 3,9 m2
02/39 Gabinet dyrektora 20,1 m2
02/40 Zaplecze 3,0 m2
02/41 Recepcja 22,4 m2
23

ZESTAWIENIE POMIESZCZEŃ PIĘTRA
POZIOM +4,55 m (208,55 m n.p.m.)
Nr Nazwa pomieszczenia Powierzchnia
03/01 Sala przyrodniczo-matematyczna 67,4 m2
03/02 Magazyn 3,1 m2
03/03 Magazyn 3,1 m2
03/04 Sala techniczno-artystyczna 65,6 m2
03/05 Komunikacja 39,0 m2
03/06 WC damski 3,5 m2
03/07 WC męski 3,5 m2
03/08 Komunikacja – miejsce spotkań 44,6 m2
03/09 Sala informatyczna 37,6 m2
03/10 Magazyn 1,7 m2
03/11 Magazyn 1,7 m2
03/12 Sala humanistyczno-historyczna 65,9 m2
03/13 Komunikacja 28,0 m2
03/14 Magazyn na środki czystości 1,8 m2
03/15 WC damski 3,2 m2
03/16 WC męski 3,2 m2
03/17 Magazyn 6,6 m2
03/18 Komunikacja 22,3 m2
03/19 Sala klasy „I” 69,7 m2
03/20 WC damski 2,9 m2
03/21 WC męski 2,9 m2
03/22 Przedsionek sali 7,1 m2
03/23 Magazyn 6,6 m2
03/24 Komunikacja 22,3 m2
03/25 Sala klasy „II” 69,7 m2
03/26 WC damski 2,9 m2
03/27 WC męski 2,9 m2
03/28 Przedsionek sali 7,1 m2
03/29 Magazyn 6,6 m2
03/30 Komunikacja 22,3 m2
03/31 Sala klasy „III” 69,7 m2
03/32 Przedsionek sali 7,1 m2
03/33 WC damski 2,9 m2
03/34 WC męski 2,9 m2
03/35 Komunikacja 119,8 m2
24

7. BIBLIOGRAFIA
Dudek M., Schools and Kindergartens. A desgin manual, Birkhäuser, 2008;
Meskanen P., Działanie brzemienne w skutki [w:] Autoportret, nr4/2004;
Architektura & Biznes – Architektura i edukacja, 9/2006;
Architektura & Biznes – Architektura dla dzieci, 10/2006;
AIT – Public Buildings, 5/2009;
Briefing Framework for Primary School Projects, Building Bulletin 99 (2nd Edition);
http://archrecord.construction.com
http://schoolstudio.typepad.com/school_design_studio/33-educational-design-pri.html
25