Jadalny plac zabaw. Ogrody warzywne dla dzieci

Jadalny plac zabawogrody warzywne dla dzieci

Historia ogrodów przyszkolnych i przedszkolnychHistoria ogrodów przedszkolnych jest dokładnie tak samo długa jak historia samych przedszkoli. Friedrich Fröbel, twórcapierwszego systemu wychowania przedszkolnego, inspirowany pracami Rousseau i Komeńskiego, założył przy pierwszymprzedszkolu ogród, który stanowił integralny element całego założenia. Służył nie tylko wypoczynkowi. Miał być równieżmiejscem nauki i wychowania. Również dla Pestalozziego ogród był narzędziem edukacji. Montessori w swojej koncepcji„przygotowanego otoczenia” podkreślała, że sale przedszkolne powinny mieć bezpośredni dostęp na taras lub do ogrodu.W 1869 r. Austria wprowadziła ustawę, która obligowała szkoły do budowania ogrodów dla swoich uczniów. W ślad za niąposzły Niemcy, Belgia, Francja, Rosja i Anglia.Już na początku XX w. zaczęły pojawiać się pierwsze podręczniki, takie jak praca Louise Klein Miller „Childrens Gardens forSchool and Home. A Manual of Cooperative Learning”.Pierwszy ogród w USA powstał w szkole Putnam w Bostonie, w 1891 r. Jak podaje Ministerstwo Rolnictwa USAw 1906 r. istniało już 75000 ogrodów szkolnych.W czasie I. Wojny Światowej amerykańskie Ministerstwa Edukacji oraz Spraw Wewnętrznych, finansowane przezMinisterstwo Wojny, rozpoczęły kampanię „U.S. School Garden Army”, nawołując dzieci z całego kraju do uprawy ogrodówwarzywnych. Akcja miała dwa cele – produkcję żywności w czasie kryzysu oraz edukację ogrodniczą i patriotyczną dzieci.Motto USSGA brzmiało: „Ogród dla każdego dziecka. Każde dziecko w ogrodzie”.

Uczniowie pracujący w ogrodach, pocz. XX w., Ohio

U.S. School Garden Army, 1917-1918/19

Edible SchoolyardOgrody warzywne, owocowe czy ziołowe, zakładane przy szkołach, pełnią nie tylko funkcje edukacyjne, rekreacyjne lubestetyczne.W 1994 r. jedna ze szkół w Berkeley w USA założyła ogród tego typu wraz z klasą – kuchnią, w której uczniowieprzygotowywują wspólnie posiłki z zebranych warzyw i owoców. Dla wielu dzieci jest to jedyna szansa na pożywny posiłekw ciągu dnia, ponieważ 40% z nich żyje w skrajnym ubóstwie. Ponadto niezwykle ważny jest aspekt społeczny. Uczniowie,pochodzący z 20 różnych narodów, w trakcie wspólnej pracy w ogrodzie uczą się wzajmnego szacunku, osiąganiakompromisu przy podejmowaniu decyzji, spędzania czasu we wspólnocie. Zajęcia w ogrodzie połączone są z takimiprzedmiotami, jak geografia, historia, fizyka czy sztuka, a biorą w nich udział wszyscy uczniowie szkoły (950 osób). Dziecispędzają trzy lub sześć godzin tygodniowo w ogrodzie lub kuchni (w zależności od roku nauki).Inicjatorami akcji byli Alice Waters, właścicielka restauracji Chez Penisse oraz ówczesny dyrektor szkoły Neil Smith. Ideaszybko została przejęta przez inne szkoły w Berkeley oraz w innych częściach kraju.

Edible Schoolyard, szkoła im. Martina Luther Kinga Juniora w Berkeley, USA

Edible Playgrounds“Edible Playgrounds”, czyli – w dosłownym tłumaczeniu - “jadalne place zabaw” to ciekawy przykład projektowania terenówprzyszkolnych z udziałem dzieci. Założenie o takiej nazwie zostało przedstawione na festiwalu ogrodów Chelsea Flower Showw Londynie w 2008 r. Jego autorem była firma Dorset Cereals, produkująca płatki śniadaniowe i promująca zdrowy trybżycia. W 2007 r. firma rozpoczęła pierwszą edycję projektu „Edible Playgrounds”, w której wzięły udział cztery szkoły. Projekt ma na celu zachęcenie szkół do zakładania ogrodów, w których uczniowie mogliby uprawiać jadalne rośliny, takiejak warzywa, owoce, zioła. Taki ogródek to nie tylko okazja do uczenia się o zjawiskach zachodzących w przyrodzie, produkcjiżywności czy uwrażliwianie na kwestie ekologiczne i zdrowotne, ale też świetna zabawa oraz czas spędzony na świeżympowietrzu. Strona internetowa projektu oferuje pakiety materiałów edukacyjnych dla nauczycieli, porady ogrodniczei kulinarne, a także sprzedaż roślin, nasion i sprzętu ogrodniczego. Udział w Chealsea Flower Show oraz w innych festiwalachogrodów ma być dla firmy okazją do promocji idei, zachęcenia nauczycieli, uczniów i rodziców do stworzenia własnegoogródka. Prezentowany ogród zajmuje bardzo małą powierzchnię, co dowodzi, że do stworzenia własnego „jadalnego placuzabaw” nie potrzeba wiele miejsca i dużych nakładów finansowych.

Edible Playgrounds, projekt firmy Dorset Cereals, Wielka Brytania

Jan van SchaikNaturalne place zabaw to miejsca ekscytujące i zdrowe. Umożliwiają dzieciom dostęp do natury, pozwalają im rozwijaćwyobraźnię i kreatywność, obserwować zmiany zachodzące w przyrodzie i uczestniczyć w przeobrażaniu miejsca zabaw.Plac zabaw zbudowany z naturalnych materiałów, tonący w zieleni, zmienny w ciągu jednego roku i na przestrzeni lat,umożliwiający wielorakie wykorzystanie tych samych elementów, to miejsce, gdzie dzieci mogą się wyszaleć, wybiegać, aletakże, albo przede wszystkim, rozwinąć swoją wyobraźnię. Krzywy patyk raz może być wędką, innym razem różdżką wróżki lubrogiem dzikiego zwierza. Odpowiednio dobrana roślinność przyciąga ptaki i owady, które dzieci tak lubią obserwować.Natura ciągle się zmienia, krzewy rosną, kwitną wiosną, jesienią zrzucają liście, a czasem dostarczają smacznych owoców.W ogrodach projektowanych przez Jana van Schaik bardzo często pojawiają się niewielkie kwatery ogrodowe, którepozwalają dzieciom na prowadzenie ich własnych upraw.

Naturalne place zabaw projektowane przez Jana van Schaik, Holandia

Korzyści z prowadzenia ogrodu warzywnegoWedług badań The Royal Horticultural Society praca w ogrodzie:> poszerza wiedzę naukową i zrozumienie zachodzących w przyrodzieprocesów;> poprawia wysławianie się i umiejętności matematyczne, zwiększa zasóbsłownictwa;> zwiększa pewność siebie i poczucie własnej wartości;> poprawia sprawność fizyczną;> zwiększa poczucie odpowiedzialności;> wpływa na wybór sposobu odżywiania się;> poprawia ogólne nastawienie i samopoczucie.

Podstawowe zasady zakładania ogrodów warzywnychZaangażowanie społeczności lokalnej:> znajdź sprzymierzeńców;> nawiąż współpracę z lokalną szkółką lub sklepem ogrodniczym;> poszukaj wolontariuszy (studentów architektury krajobrazu lubogrodnictwa, działkowców, rodziców);> stwórz zespół odpowiedzialny za ogród;> zaangażuj dzieci w projektowanie i tworzenie ogrodu!Przykładem zaangażowania dzieci w powstawanie ogrodu może być projekt „Oswoić przestrzeń”, realizowany przezMałopolski Instytut Kultury w latach 2007-2009. Dzieci biorące udział w całorocznych warsztatach miały okazję nie tylkoopowiedzieć, jak wyobrażają sobie swój idealny plac zabaw, ale również przeanalizować teren przy szkole, zastanowić się,jakie są najpilniejsze potrzeby tego obszaru, a także własnoręcznie wybudować wybrane elementy placu zabaw. Celem cyklubyło zarówno stworzenie nowego miejsca, jak i rozwijanie w uczniach wrażliwości na otaczającą przestrzeń, pogłębianiewiedzy na temat najbliższego krajobrazu kulturowego, zabytków i architektury regionalnej oraz rozwijanie kreatywności itwórczego myślenia.

Oswoić przestrzeń. Projekt realizowany przez Małopolski Instytut Kultury

Podstawowe zasady zakładania ogrodów warzywnychWybór miejsca:> miejsce nasłonecznione (przynajmniej przez 6 godzin w ciągu dnia);> z łatwym dostępem do wody (z którego mogą korzystać dzieci);> z dobrym odwodnieniem (należy unikać miejsc, w których robią siękałuże);> stosunkowo blisko sal przedszkolnych (zgodnie z zasadą “co z oczu, toz serca”);> żyzne (jeśli gleba nie jest wystarczająco żyzna do uprawy warzyw, należy jąodpowiednio przygotować).Wybór miejsca na ogród warzywny to świetne zadanie dla dzieci. Muszą zaobserwować gdzie w czasie deszczu robią siękałuże, które miejsca są najlepiej widoczne z okien sal przedszkolnych, zbadać glebę, zaobserwować „ruch” słońca...

Do podlewania roślin można zastosować również deszczówkę.

Podstawowe zasady zakładania ogrodów warzywnychElementy ogrodu warzywnego:> kwatery ogrodowe (zalecane osobne kwatery dla każdej z grup);> miejsce do spotkań i „zielonych lekcji”;> kompostownik;> miejsce do przechowywania narzędzi.A w późniejszych latach:> szklarnia lub inspekt;> zewnętrzna kuchnia.Zbudowanie kwater ogrodowych w postaci skrzynki, nieznacznie wyniesionej ponad teren, ułatwia pielęgnację roślini zapobiega ich deptaniu przez dzieci. W wykonaniu skrzynek mogą pomóc wolontariusze lub rodzice.Warto również pamiętać o dobrych narzędziach ogrodniczych. Muszą być dostosowane do skali dziecka, jednak należyzainwestować w drewniane i metalowe narzędzia, które przetrwają dłużej niż plastikowe.Obok kwater ogrodowych powinno się znaleźć miejce, gdzie cała grupa będzie mogła usiąść i porozmawiać o tym cozaobserwowali lub co należy zrobić.

Przykłady kwater ogrodowych

Podstawowe zasady zakładania ogrodów warzywnychTemat przewodni:> ABC (A jak arbuz, B jak borówki...)> tęczowy ogród> ogród sensoryczny> ogród historyczny> medycyna naturalna> wieeeelki ogród> ogród księżycowy> ogród Piotrusia KrólikaWybór tematu przewodniego sprawi, że ogród będzie jeszcze ciekawszy. Temat można zmieniać co roku lub raz na kilka lat.Na początek warto zacząć od podstawowych roślin (podanych w dalszej części prezentacji), a z czasem wprowadzaćciekawsze odmiany.

Kapusta ozdobna

Podstawowe zasady zakładania ogrodów warzywnychDobór roślin (opracowanie: Krzysztof Piła):Głównym kryterium przy wyborze tej grupy roślin jest stosunkowo łatwa uprawa oraz późniejsza pielęgnacja, a takżeograniczenie jakichkolwiek zabiegów do minimum. Ponadto wszystkie z wybranych gatunków nadają się do spożywaniaw stanie surowym, nawet tuż po zbiorze. Ma to na celu zapewnienie bezpieczeństwa dzieci, które mogłyby samodzielniezrywać i zjadać warzywa.> fasola> bób> groch> cebula> czosnek> szczypior> rzodkiewka> jarmuż> sałata> ogórek> marchew

Fasola ( Phaseolus vulgaris)Do tego gatunku zaliczana jest także fasola szparagowa. Poszczególne odmiany różnią się między sobą wysokościąi terminem owocowania. Do najciekawszych i bardzo popularnych należy późna odmiana ‘Mamut’ o charakterystycznychdużych i płaskich strąkach. Niewielki warzywniak może być odpowiednim miejscem do uprawy odmian karłowych (np. ‘Fana’,‘Asta’). Fasola dostarcza organizmowi przede wszystkim białka, a także takich pierwiastków jak wapń, fosfor i żelazo.Ma stosunkowo niewielkie wymagania glebowe. Najlepiej uprawiać ją w miejscach nasłonecznionych. Należy także uważaćna przymrozki oraz mocne wiatry (szczególnie przy odmianach tycznych). Niekorzystnym sąsiedztwem dla fasoli jest cebula.Rozmnażanie: wysiew, termin zależnie od odmiany.Bób ( Vicia faba)Od nazwy właśnie tej jednorocznej rośliny pochodzi nazwa rodziny bobowatych, która charakteryzuje się wytwarzaniemowoców w postaci strąków. W nich znajdują się smaczne nasiona w kształcie nerek, które nadają się do jedzenia takżesurowe. Bób jest przede wszystkim bogatym źródłem białka. Zawiera także witaminy i dużą ilość wapnia oraz fosforu.Kwitnący bób też jest dość atrakcyjny, ponieważ posiada białe kwiaty z charakterystycznymi czarnymi plamkami. Przyuprawie należy wziąć pod uwagę fakt, że zbyt szybkie wysokie temperatury wiosenne narazić go mogą na atak mszyc.Z drugiej strony jest on jednak odporny na niskie temperatury. Posiada palowy system korzeniowy przez co należy muzapewnić stosunkowo głęboką warstwę gleby.Rozmnażanie: wysiew - najlepiej pierwsza połowa marca.Groch (Pisum sativum )Groch jest jedną z najwcześniej uprawianych przez człowieka roślin w historii. Podobnie jak bób jest rośliną jednoroczną.W strąkach znajdują się kuliste, zielone nasiona bardzo dobrze nadające się do spożycia bezpośrednio po zerwaniu. Kwitnieatrakcyjnie, w biało-różowych barwach. Dostępna jest duża ilość odmian, zarówno płożące jak i pnące. Dzięki temu możnadopasować pokrój rośliny do różnych miejsc uprawy. Jak inne rośliny bobowate zawiera dużą ilość białka, witamini mikroelementów. Dodatkowo wspomaga trawienie. Dzięki tym cechom bardzo dobrze nadaje się dla dzieci.Groch nie może być uprawiany w środowisku zbyt mocno nasłonecznionym. Gleba powinna być lekko wilgotna i najlepiejposiadać lekko kwaśny odczyn. Kilkuletnie przerwy i zmiana miejsca uprawy groszku może go uchronić przed chorobami. Nienależy siać go w bezpośrednim sąsiedztwie roślin cebulowych. Pamiętajmy także o jego wrażliwości na zachwaszczenie.Rozmnażanie: najlepiej wysiać jak najwcześniej gdy to możliwe.

Cebula ( Allium cepa)Właściwie: Czosnek cebula. Bardzo popularne warzywo, którego organy spichrzowe, czyli cebule, są jadalne. Słynie z ostregosmaku, jednak dzięki dużej ilości odmian ma ona równie wielką gamę smakową. Warto wspomnieć choćby o odmianiecukrowej charakteryzującej się delikatnym i słodkawych smakiem oraz miękkim miąższem. Dzięki temu może stanowićprzysmak także dla maluchów. Do jadalnych części należą również liście stosowane podobnie do szczypiorku. Posiada płytkisystem korzeniowy przez co wrażliwa jest na niedobór wody. Nie należy sadzić jej na glebie kwaśnej i podmokłej. Wrażliwa naniedobór azotu.Rozmnażanie: wysiew lub podział cebul.Czosnek ( Allium sativum)Jest to bylina bardzo przydatna, głównie jako przyprawa, a ponadto może być używana jako naturalny antybiotyk. Najbardziejprzydatną kulinarnie częścią są cebule czosnku. Duża liczba odmian gwarantuje cebule o różnych rozmiarach i kolorach.Czosnek ma dużo własności zdrowotnych. Zawiera wiele aminokwasów, witaminę C i witaminy z grupy B oraz potas, żelazo,magnez i fosfor.Ważną czynnością przed posadzeniem cebul czosnku jest spulchnienie gleby. Należy pamiętać aby nie uprawiać czosnkuobok innych roślin cebulowych ze względu na dużą podatność na choroby grzybiczne. Dodatkowo, aby zwiększyć plonypodziemnej części roślin należy usuwać kwiatostany.Rozmnażanie: cebule najlepiej sadzić jesienią(październik-listopad) lub wiosną(marzec-kwiecień).Szczypior ( Allium schoenoprasum)Właściwie: Czosnek szczypiorek. Większość cech, wartości odżywczych podobnie jak u wyżej wymienionych gatunkówz rodzaju Cebula (czosnek i cebula zwyczajna). W tym przypadku jednak liście, czyli część nadziemna. Przy uprawie należystosować się także do wskazówek dotyczących dwóch pozostałych gatunków cebul.Rozmnażanie: poprzez podział kępek z cebulami i sadzenie (maj-czerwiec) lub siew (marzec-kwiecień).

Rzodkiewka ( Raphanus sativus var. sativus )Bardzo popularna wśród dzieci roślina jednoroczna, nawet dla tych nieprzepadających za warzywami. W sprzedaży występujebardzo dużo odmian o różnych właściwościach. Jej mocno zgrubiały, różowy korzeń jest smaczną i ciekawą atrakcją, choćbyprzy kulinarnych zabawach. Może osiągać wysokość od około 10 do 60cm. Za wartość dekoracyjną rzodkiewki można uznaćtakże kwitnienie w białym kolorze. Ma krótki okres wegetacji. Dostarcza organizmowi witamin, a także wapnia, magnezu,siarka, manganu i miedzi.Jest bardzo prosta w uprawie. Najlepszym podłożem dla niej jest gleba zasobna, ale mimo to jest bardzo tolerancyjna. Wartojednak zadbać o jej dostateczne nawodnienie, a także odpowiednią odległość od roślin kapustnych i pomidorów.Rozmnażanie: wysiew, zależnie od odmiany(zarówno siew wiosenny jak i jesienny).Jarmuż ( Brassica oleracea var. sabellica)Jest to bardzo ciekawa odmiana kapusty warzywnej. Jest rośliną dwuletnią. Osiąga od 10 do 110 cm. Jadalną częścią roślinysą duże, kędzierzawe liście. Są ponadto na tyle dekoracyjne, że jarmuż może służyć jako roślina ozdobna. Smak lekkogorzkawy, ale warto wspomnieć, że liście po przemarznięciu stają się delikatniejsze i smaczniejsze (bogatsze w cukier).Dlatego też najlepiej zrywać je po pierwszych mrozach. Jest bogaty w witaminy oraz wapń, fosfor, żelazo i magnez. Jest bardzo tolerancyjny w stosunku do gleby, a dodatkowo jest najbardziej odporny spośród roślin rodziny kapustowatychna choroby i szkodniki. Ze względu na występowanie w chłodnych strefach klimatycznych odznacza się dużą odpornością namróz.Rozmnażanie: wysiew, maj-czerwiec.Sałata ( Lactuca sativa)To bardzo delikatne i lekkie warzywo zaliczane do roślin jednorocznych. Zdecydowanie ogromną jej zaletą są odmianyróżniące się od siebie kolorem i kształtem liści, od mocno poszarpanych, poprzez szerokie i płaskie, aż po sztywne liściesałaty lodowej. Dzięki temu ma ponadto duże wartości dekoracyjne. Ta mnogość może być bardzo atrakcyjna dla dzieci.Wartość odżywczą sałata zawdzięcza przede wszystkim solom mineralnym i witaminom A, C, E oraz witaminom z grupy B.Nie posiada specjalnych wymagań glebowych jak i klimatycznych, przez co jest bardzo łatwa w uprawie. Warto jej jednakzapewnić dość dużo światła i nie uprawiać bezpośrednio przy pietruszce.Rozmnażanie: możliwa jest rozsada lecz dużo prostszą metodą jest wysiew. Ze względu na szybki wzrost możliwa jest uprawaw kilku cyklach w ciągu roku.

Ogórek (Cucumis sativus)Ogórek jest płożącą rośliną. Najprostszy podział jego odmian może wyróżnić ogórki szklarniowe (z małą ilością nasioni gładką skórką) oraz gruntowe (dużo nasion, krótsze, skórka grubsza). Wspaniale nadaje się do spożycia bezpośrednio pozbiorze. Zawiera co prawda niewielką ilość wartości odżywczych, ale usprawnia trawienie i ze względu na bardzo niskąkaloryczność i lekkość może służyć za dobrą przegryzkę o każdej porze.Nie toleruje sąsiedztwa pomidorów i rzodkiewki. Wymaga dużej zawartości wody i składników mineralnych w glebie.W czasie suszy należy go bardzo obficie nawadniać. Gleba nie powinna być zasolona.Rozmnażanie: siew nasion w czasie gdy nie zagrażają już nocne przymrozki (najlepiej druga połowa maja).Marchew (Daucus carota)Korzeń marchwi należy bez wątpienia do najbardziej lubianych przez dzieci warzyw. W obecnym czasie istnieje duża gamaodmian odznaczających się różnymi kolorami (od białego, poprzez klasyczną – pomarańczową, skończywszy naciemnofioletowej). Spożywanie przez dzieci takich kolorowych marchewek bezdyskusyjnie jest dla nich dużą zabawą. Korzeńmarchwi to oczywiście potężne źródło karotenoidów. Znaleźć tam można także witaminę A, C i witaminy z grupy B orazwitaminy E, H, K. Jest także bogata w błonnik i wiele innych niezbędnych wartości.Marchew nie ma specjalnych wymagań glebowych (choć nie lubi gleb wapiennych) i klimatycznych. Obecność wody także wumiarkowanych ilościach.Rozmnażanie: siew można stosować już od marca.

Literatura:1. Setting Up and Running a School Garden. Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Wyżywieniai Rolnictwaftp://ftp.fao.org/docrep/fao/012/i1118e/i1118e.pdf2. Getting Started. A Guide for Creating School Gardens as Outdoor Classrooms. Center for Ecoliteracy andLife Lab Science Programhttp://www.ecoliteracy.org/sites/default/files/getting-started-2009.pdf3. Edible Schoolyard: A Universal Idea. Alice Waters, David Liittschwager, Daniel Duane4. How to Grow a School Garden: A Complete Guide for Parents and Teachers. Arden Bucklin-Sporer, RachelKathleen Pringle5. Asphalt to Ecosystems: Design Ideas for Schoolyard Transformation. Sharon Gamson Danks6. Creating Outdoor Classrooms: Schoolyard Habitats and Gardens for the Southwest. Lauri MacmillanJohnson, Kim Duffek, James Richards

Linki:1. Edible Schoolyardhttp://www.edibleschoolyard.org/2. Edible Playgroundshttp://www.edibleplaygrounds.co.uk/3. School Garden Wizardhttp://www.schoolgardenwizard.org4. KidsGardeninghttp://www.kidsgardening.org5. Ecoliteratyhttp://www.ecoliteracy.org

Opracowanie:Anna Komorowska, Krzysztof PiłaZdjęcia:Anna Komorowskaberkeleyside.comedibleplaygrounds.co.ukgreayer.comgreenzonegarden.wordpressgruen-macht-schule.dejanvanschaik.nlkitchengardeners.orgleekhigh.staffs.sch.uknaturalvitalitykids.comohsweb.ohiohistory.orgostrowiecnr1.plvhgarden.wordpress.comwww2.tbo.comW prezentacji użyto fragmentów artykuł Anny Komorowskiej,opublikowanych w „Zieleni Miejskiej”.

Jadalny plac zabaw. Ogrody warzywne dla dzieci

by pracownia k. on Sep 30, 2011

Accessibility

Tags

Upload Details

Usage Rights

Statistics

Jadalny plac zabaw. Ogrody warzywne dla dzieci — Presentation Transcript