Society30
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Society30

on

  • 5,378 views

interessante visie op nu en de toekomst

interessante visie op nu en de toekomst

Statistics

Views

Total Views
5,378
Views on SlideShare
5,349
Embed Views
29

Actions

Likes
2
Downloads
37
Comments
0

3 Embeds 29

http://cooperatie-wow.nl 26
http://www.google.nl 2
http://www.slideshare.net 1

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Society30 Society30 Document Transcript

  • Welkom in de wereld vanSociety 3.0!Voor je ‘ligt’ het boek Society 3.0 geschreven door Ronald van den Hoff.Niet zomaar een boek, maar een verhaal dat zijn visie op waardevollewederkerigheid tussen ondernemerschap en samenleving weergeeft. society 3.0Een visie die Ronald in zijn eigen organisatie meesterlijk weet tevoltooien.Een visie die gelooft in het principe van asynchrone wederkerigheid.Het gegeven dat wanneer je iets weggeeft je dit altijd ergens weerterugkrijgt. Misschien niet synchroon van de persoon waaraan jeiets hebt gegeven, maar in ieder geval van iemand binnen jouwwaardenetwerk. Vandaar dat het boek dat nu voor je ligt ook niet gratisis. Graag delen we het verhaal van Society 3.0 met iedereen!Stichting Society 3.0De opbrengsten van het fysieke boek gaan naar de stichting Society 3.0.Deze stichting heeft tot doel om het gedachtegoed van de Society 3.0te bevorderen.De Stichting Society 3.0 tracht haar doel onder meer te verwezenlijkendoor het helpen van mensen en organisaties in de richting vaneen nuttige en zingevende positie binnen onze samenleving. Deze
  • hulp kan plaatsvinden in de vorm van: donaties, (micro)kredieten,kennisoverdracht, softwareontwikkeling, netwerken en alles wat hierrechtstreeks of zijdelings verband mee houdt.Wil je bijdragen aan deze doelstelling van de Stichting Society 3.0? Kijkdan hier!Koop het boekWil je het fysieke boek graag kopen voor jezelf, of bijvoorbeeld om aaniemand cadeau te geven? Ga dan naar http://www.buysociety30.comen bestel het boek voor maar 15 euro.Meer lezen en meedoenHet gedachtegoed van Society 3.0 houdt niet op na het uitkomen vandit boek. Het begint nu eigenlijk pas. Je kunt nog veel meer lezen, society 3.0vinden en doen op http://www.society30.com.
  • Society 3.0A smart, simple, sustainable & sharing societyRonald van den HoffCreative commons 2011Stichting Society3.0& Ronald van den HoffISBN 978-90-816935-1-6 View slide
  • SA smart, simple, sustainable & sharing societyEen boek voor wereldmensen View slide
  • “When the winds of change are blowing,some people society 3.0are building shelters and others are building windmills” 3
  • VOORWOORD Toen ik werd gevraagd dit voorwoord te schrijven twijfelde ikgeen seconde. Ronald is mijn compagnon; aan zijn boek voeg iknatuurlijk met plezier enkele woorden toe! Ronald is een uitzonderlijk analytisch man. Hij kan bergen society 3.0informatie opnemen en er óók nog de juiste verbanden in aanbrengen.Hij denkt razendsnel en is daarmee anderen vaak een flink aantalstappen voor, wat nog wel eens tot ongeduld leidt over het tempowaarmee zaken vorm krijgen . Als partner in CDEF Holding ervaarik zijn enorme innovatiekracht onder andere in de ruimte die Ronaldbiedt om mijn talenten aan te wenden in het omzetten van al dievisie in realiteit. Concrete oplossingen waardoor de toekomst eranders uit komt te zien. Met meer perspectieven voor alle betrokkenstakeholders in ons waardenetwerk. 4 Mag ik je een paar jaar terug in de tijd brengen?We bevinden ons rond de eeuwwisseling. De jaren van overvloed enuitbundige groei zijn voorbij. We zien de samenleving en dus onzemarkt veranderen. Ronald en ik ervaren machteloosheid bij onzetraditionele klanten. Zij raken letterlijk de weg kwijt en als je alsorganisatie niet oppast ga je daarin mee. Dan ga je vooral in kosten
  • snijden, kaas schaven en op je stoeltje wachten tot zich betere tijdenaandienen. Als je geschoren wordt moet je immers stil zitten, toch? Ronald niet. Hij bedient zich van een oud Chinees gezegde.“When the winds of change are blowing, some people are buildingshelters and others are building windmills”. Als visiegestuurde organisatie kiezen wij voor de windmolens.We kijken continu om ons heen, delen die informatie ruimschootsen praten daar veel over met elkaar. We herijken voortdurend onzeuitgangspunten: “Wat ging er fout, waarom doen we wat we doen,waarom was dat de vorige keer zo’n goed idee, en is dat nog steedswel zo?” Dit zijn het soort vragen die we elkaar dagelijks stellen.Onze web developers hebben iedere vrijdag een ‘labdag’ (eerlijkafgekeken van Google) waarop zij alleen of met elkaar nieuwe society 3.0software testen en analyseren. Ook net gelanceerde productenen diensten gaan onder de loep. Ze ronden zo’n dag af met eentrendupdate aan alle medewerkers. Regelmatig organiseren weintervisiemomenten in teams van diverse samenstellingen. Weproberen onze medewerkers vooral die dingen te laten doen dieaanspraak maken op hun talent en hun passie. Onze holding heetniet voor niets CDEF ‘Cada Dia Es una Fiesta’: vrij vertaald vanuit hetSpaans betekent het dat iedere dag een feest is. Een feest om metelkaar te werken. Werken met de focus op het talent van onszelf envan de mensen om ons heen. Voor mij is samenwerken met Ronald 5werkelijk Cada Dia Una Fiesta! We worden niet snel verrast door de omstandigheden. Deveranderende samenleving, de falende politiek, het verval van onsdemocratisch bestel, de technologische opmars van internet, metals gevolg het virtueel socialiseren van onze stakeholders; deze
  • ontwikkelingen zagen we al jaren geleden aankomen. Wij zijn continubewust van het besef dat we vooruit moeten kijken; dat we juist diediensten en producten moeten leveren waar de markt ‘morgen’behoefte aan heeft, binnen een maatschappelijk verantwoord kader.In onze optiek heeft de financiële en economische crisis het huidigetijdsgewricht alleen maar pijnlijk zichtbaar gemaakt. Wij zien ervooral kansen in. Als reactie op het wankelende vertrouwen in de gevestigdeorde organiseren sommige mensen zich ‘onderwater’ en creërendaar waarde zonder de hulp van de zogenoemde ‘gevestigdeorde organisaties’. Deze ontwikkeling volgen we al jaren metgrote belangstelling, en we maken er zelf ook onderdeel van uit.Experimenteren is onze tweede natuur. Niet altijd meteen metsucces. Zo waren we rond 2002 te vroeg met een concept dat we de society 3.0‘Meeting lounge’ noemden. Bedoeld als een verlengstuk van onzeMeeting Plaza vergaderbedrijven is het echter nooit aangeslagen. Nupas snappen we waarom. Ons concept was te zeer gericht op ‘nieuwehardware’, op het fysieke product. In onze marktcommunicatie warenwe vooral gericht op ‘zenden’ en onze doelgroep gedroeg zich veelminder vrij dan de marktonderzoeken lieten zien. ‘Weg van kantoor’was letterlijk ‘weg’ en dat paste helemaal niet bij de toenmaligebedrijfsculturen en bij de destijds beschikbare ICT infrastructuur.ZPs (zelfstandige professionals) bestonden nog niet echt. De socialemedia op internet al helemaal niet. 6 Sindsdien is er in rap tempo veel veranderd. Het internet issociaal geworden, mensen communiceren rechtstreeks en heelintens, en verbinden zich massaal in de vele sociale netwerken.Mede daardoor is een dienst als Twitter zo’n groot succes. Mobieletelefoons en alle andere mobiele toepassingen breken definitief
  • door. Veel traditionele organisaties komen in financiële problemenna hun veel te dure fusies en overnames. Mensen zijn hun werkendbestaan niet meer zeker en stappen massaal op om verder alsZP-er door het leven te gaan. In 2007 zien we een nieuwe kans om de vergadermarkt teinnoveren. Boven een winkelcentrum in Maarssenbroek openen wezonder ophef een pilot-vestiging en nodigen daar een aantal goedeklanten uit om ons concept gedurende een jaar met ons te testen.We noemen de formule Seats2meet.com, een naar nu blijkt helesterke naam. Mooi bedacht, Ronald! Na een leerzame en succesvolle pilot wordt het tijd voor hetechte werk. In het najaar van 2008 huren we een ruimte in HoogCatharijne, bovenop het Utrechtse Centraal Station en strippen de society 3.02.000 vierkante meter volledig kaal. Operationeel en conceptueelgaan we de zaken nu echt anders doen. We willen een disruptivevergadermodel creëren. Een Blue Ocean concept waarbij we eendusdanig nieuwe markt ontwikkelen dat competitie uitsluit. Viamijn broer komen we in contact met architect Bart Vos,de jongstetelg van de Groningse architectenfamilie. Bart bleek voor onsde juiste man op de juiste plaats: met zijn briljante kijk op hetvormgeven van interieurs wist hij ons Seats2meet gedachtegoedperfect om te zetten in een prachtige, leefbare en spraakmakendewerk- en ontmoetingsomgeving. Door rond Bart een supercreatief 7en -productief team te formeren hebben we in drie maanden co-creëren de gestripte ruimte compleet van zijn nieuwe uiterlijkkunnen voorzien.Ons concept? Seats2meet.com is dé ontmoetingsplek, hét startpunten dé inspiratieomgeving - zowel on- als offline - voor nieuwewaardecreatie. Offline staat onze lounge centraal. Daar kun je (net)
  • werken met gratis wifi, koffie/thee en zelfs een gratis lunch. Wilje ongestoord werken dan boek je een Seats2work voor een kleinbedrag per dagdeel. Voor meetings waarbij privacy van belang isboek je je Seats2meet in de besloten vergaderlounges. We gebruikenhiervoor een online transactie- en boekingswebsite, de eerste terwereld in zijn soort. Er zit een zelf bedacht en ontwikkeld yieldmanagement systeem achter, die aan de hand van 32 variabeleneen actuele stoelprijs berekent waardoor een permanente balansaangebracht wordt tussen een optimale opbrengst en een optimalebezetting. Een systeem waar menig luchtvaartmaatschappij nogeen puntje aan kan zuigen.Onze gasten hebben 24/7 toegang tot hun eigen gegevens en kunnenboeken wanneer ze dat willen, en ook annuleren wanneer ze datwillen. Annuleringskosten kennen wij niet. Sterker nog; we hebbende complexe Uniforme Voorwaarden Hotellerie gewoon overboord society 3.0gezet! Essentieel binnen ons Seats2meet.com gedachtegoed zijn desociale verbindingen die mensen er leggen. Hier ontstaat namelijkde nieuwe waarde en dat is nu net het belangrijkste ingrediënt omonze Society 3.0 samen vorm te geven! Vandaar dat we met onslabel Mindz.com een virtuele structuur hebben gecreëerd die wehet ‘Society 3.0 Ecosystem’ hebben genoemd. Als grondlegger vandeze visie gaat Ronald in dit boek uitgebreid in op hoe wij hiertoegekomen zijn. 8 Ik ben ervan overtuigd dat Society 3.0 velen zal inspireren (zoalshet mij ook dagelijks doet) om daadwerkelijk vorm te geven aanvernieuwing. Het boek geeft inzicht in de mogelijkheden die onsdaartoe tegenwoordig ter beschikking staan. Wat ik persoonlijk heelmooi vind aan dit boek is dat het niet alleen beschrijft waardoor we
  • in de huidige situatie terecht zijn gekomen (waarmee we absoluutinzicht krijgen in bepaalde ontwikkelingen) maar dat het vooral ookveel perspectief biedt voor een mooiere toekomst.Ik wens je veel leesplezier en inspiratie!Mariëlle SijgersCo-founder CDEF Holding BVFebruari 2011 society 3.0 9
  • 10society 3.0
  • A smart, simple,sustainable & sharing society 3.0 society 11
  • INDEXInleidingHoe mobiel is onze samenleving nu echt? 23AutomorbiditeitOns goed zit muurvastImmobiliserende institutiesOverheid met orgaanschadeDe mens in het middelpuntHelp de roltrap staat stil!Een prachtig perspectiefAfhankelijkheid in gelijkwaardigheidZP society 3.0Voordat u echt begint te lezen 34DEEL 1 ONDERGANG VAN DE ZOMBIE ECONOMIE 39InleidingWe zitten dus in een crisisDe geldemmer kan niet groot genoeg zijnOver het onvermogen tot sturing en de onvermijdelijke druppel 12De macht verschuift … de verkeerde kant op? 48Het regent regenten en het volk betaalt de rekening 53Regenten van toenDe moderne regenten draaiden op aardgas
  • Eindelijk geen regenten meer? De vrije markteconomieQuango’s opereren vaak onder een schuilnaam…Quango’s hebben bestuurders hebben Quango’sDe geldpotten van de Quango’sCasinokapitalismeHet regent Kamers van KoophandelHet regent WaterschappenEn het regent regels…Van de regent in de drop?De regenten regeren, daar kunt ook u nu niet meer omheenIk ben boos op de paarse krokodil 87De grootste paarse krokodil van mijn leven!Zijn wij allen graaiers?In Europa is het al niet anders society 3.0Reden tot boosheidOrganisaties organiseren zichzelf dood (en leven verder) 97Als je door het eigen plafond groeit…Groeien om het groeienIs er nog wel een klant?Aandeel of belang?Rups NooitgenoegEinde van BV Nederland? 107 13Onze samenleving komt piepend en krakend tot stilstand.Wereldburgers banen de weg naar Society3.0 111Internet, een machtig instrumentBen jij die wereldburger?
  • DEEL 2 OPKOMST VAN SOCIETY 3.0 119Inleiding 121De kracht van het internet 129Over een zeebevingEerst was er web1.0Het web wordt sociaalOrganiseren zonder organisaties en met sociaal kapitaalWeb collaborationSociale verbondenheid veroorzaakt een zeebevingVan netwerk naar waardenetwerkWaardevol leiderschapNieuwe leiders, nieuwe organisaties society 3.0De kracht van sociaal netwerken 151Verschillende netwerken, verschillende mensen, verschillendevriendschappenHoe groot is mijn netwerk? Wees een verbinder!De strategische samenstelling van mijn netwerk.Hoe relevant zijn mijn netwerkvrienden?Dan is er nog de betrouwbaarheidSociety 3.0 – de interdependente economie 163Verantwoording 14Een nieuw speelveldDe spelregels in de Interdependente EconomieDe spelers in de Interdependente Economie
  • Leefomgeving 3.0 183Goederendoorvoer: Nederland trechterlandOver productie…Schoner stokenGratis grond; eigen energie(In) kantoren gaan (we) niet meer werkenHuizen als kastelen…O wat een grote projectenMobiliteit blijft ons beroerenEen duurzame samenleving, wie wil dat nu niet?Werken 3.0 205We worden ouder papaMeer vrijheid in solidariteitWerk is maatwerk society 3.0Generatie YNog meer onaangebroken potentieelOudere werknemerVergeet de ex-werknemer nietLeveranciers zijn ook medewerkersJe klant als meemakerDe Zelfstandige ProfessionalGeld 3.0 223Bankieren kan en moet eenvoudiger 15Saaie banken kunnen best leuk zijnHet is niet alles goud dat er blinktMeer regelgeving dan maar?Zoals peer to peer lendingAlternatieve valuta: WIR, ITEX, Noppes en Flarden
  • De verbinding met sociale netwerken is snel gelegdNederland gidsland? Waarom niet?Democratie 3.0 241Aan de kalkoen vragen wat er op het kerstmenu staat…Internettoegang is een grondrechtMeer burgerbetrokkenheidOverheidsinformatie anders ontsluiten graagBelastingen3.0?Wat is democratie?Onderwijs 3.0 257Wanneer leren wij?Waar leren wij?Hoe leren wij? society 3.0Zorg 3.0 265Niet commercieel, wel bedrijfsmatig graag!Ziekenhuizen of beterhuizen?Dit alles is mij een zorg! U toch ook?Ontwikkelingssamenwerking 3.0 271Leren surfen op een vloedgolf 277Internet & privacy: big brother is watching you! 16Watching your tweets…Wie heeft het recht?Internet als drugWie spreekt er recht?
  • Iedereen verbonden met “the global brain” 289Web3.0 is van betekenis…Wie zoekt…zal vinden?Het internet als Operating System24/7 on-line dankzij het 7de massa medium: we worden mobiel!Kan die mobiel zowel kleiner als krachtiger? EEN WERKKERK GENAAMD SEATS2MEET 301 EN EEN ECOSYSTEEM GENAAMD MINDZ.COM Het Nieuwe Vergaderen Seats2meet, eerst transactioneel, daarna sociaal op orde Sociaal Digitaal Virtueel Ecosysteem Organisatie 3.0 vervlochten met haar medewerkers Staartje van de markt is neusje van de zalm Ieder zijn eigen Seats in de buurt! society 3.0 Groot geworden door open te bijven! 17
  • DEEL 3 ORGANISEREN 3.0: MENSEN ZONDER GRENZEN 319Van waardeketens naar waardenetwerken 321Van bezit naar toegangWaardeketen of winstketen?De dynamische balans van het waardenetwerkHet nieuwe werken 329De nieuwe werker als bouwsteen van organisatievernieuwingHet nieuwe organiseren is ‘event driven’ en ‘real time’Moments of TruthOp weg naar ‘real time’ organisatiesOrganisatie 3.0 338 society 3.0Wat zeggen de goeroes?Tot zover de goeroes. Wat zeggen de stakeholders?Mijn visie op Organisatie 3.0En toch betoog ik hier geen paradigmashift…Leiderschap 3.0 is meesterschap 349Leiders beschikken over visieLeiders ‘enablen’Leiders verbinden 18Cultuur van de organisatie 3.0 361Cada dia es una fiesta!Organiseren van kenniscreatie en kennisdelingDuurzaam organiseren van leren en ontwikkelen
  • ONVERMIJDELIJKE TRANSITIES IN DE MUZIEK EN GASTVRIJHEIDSINDUSTRIE 371 Op weg naar nieuwe business modellen in de muziekindustrie De muziekpiraat als vernieuwer Gastvrijheid is geknipt voor internet, maar de industrie pikt het niet op De attractie als flessenhals De wereld als speelveld De unieke toerist, de unieke consumentWeggeven en winst maken: op naar business 3.0 385Opmaat naar het Business Concept 3.0N=1 en R=GDe waarde zit ‘em in de staartTANSTAAFL society 3.0Tegen gratis kun je niet opGratis muziek of liever niet?Geld verdienen aan webadvertenties?Het is maar een spelletje…Een beetje gratisVoor echte toegevoegde waarde wil ik betalenVerdienen aan het matchen van mensen en dingenDe laatste vernieuwing heet WBATransactional business concepting 3.0 399 19Peer production & mass collaboration: wikinomicsCocreatieLego laat haar fanaten zelf ontwerpen
  • Iedereen heeft verstand van voetbalEen nieuwe autoDe appelwinkelSamen een boek schrijvenKlein maar fijn: de cocreatie van Zeeuwier JeneverCocreatie in het groot: Amsterdam Innovatie FestivalCo-brandingBrand detachment: verdienen door afscheid te nemenvan het kernprocesSocial business concepting 3.0 413Paid or earned media?Het sociale deel van het business modelStorytellingTrust Agents society 3.0Social Media Certification bij Coca ColaBuzz monitorBrandingPersonal brandingGeen touch point onbenut laten met EDCBranded Utility ToolsSocial media strategySociaal worden?Drietrapsraket 20WERELDMENS, BEGIN NU EN HANTEERDE DISRUPTIVE BYPASS 441We schrijven 2021 en op 13 kilometer hoogte maak ik de balans op...
  • Speed action networkConnections interactions society 3.0 Are you still around? 21
  • INLEIDINGHoe mobiel is onze samenleving nu echt? U en ik leven in een tijdsgewricht. Er is geen ontkomen aan. Dedynamiek giert om ons heen. Wat vandaag zeker lijkt is morgen alanders. Het is crisis. Ons bancaire systeem faalt en sleurt ons mee ineen economische neergang die zijn weerga niet kent. We komen tot society 3.0stilstand. Waar je kijkt zie je files. Crisis. Toch zijn onze technologischeen sociale mobiliteit groter dan ooit. Onze wereld lijkt in een hogereversnelling te zijn geraakt. Maar waarom draaien haar wielen dan niet?Het is voor ieder weldenkend mens duidelijk dat ons land structureelontspoort. In onze hang naar steeds sneller en groter en beter hebbenwe onszelf geblokkeerd.Automorbiditeit Kijkend naar onze Nederlandse automobiliteit gaan mensen 22meewarig glimlachen. Bewegen in de automobiel is een contradictiegeworden. We staan vaker dan ooit in files die steeds langerworden en op elk moment van de dag ontstaan. Jammer van aldie (vermeende) inspanningen van onze overheid. Het wegennetstaat model voor de staat van ons land. Sommige stukken weg
  • zijn breed genoeg en mooi geasfalteerd, andere stukken vertonensporen van langdurig achterstallig onderhoud. De overvloed aanregels, borden, camera’s en trajectcontroles geeft een illusie datwe de zaak onder controle hebben. En duur dat het allemaal is!Tussen Delft en Rotterdam gaan we zeven kilometer A4 aanleggen.In mei 2009 raamde Rijkswaterstaat deze klus op €700 miljoen. Inseptember 2009 was dat bedrag al opgelopen tot €125 miljoen perkilometer. In de afgelopen jaren is er nog geen 70 kilometer snelwegbijgebouwd. Het openbaar vervoer biedt ook geen soelaas. Dezesector, al jaren in een identiteitscrisis tussen private ondernemingen overheidsdienst, zou een toenemende vraag niet eens kunnenverwerken.Ons goed zit muurvast Wanneer je mobiliteit uitlegt als beweging op de woningmarkt society 3.0is het ook daar filevorming en vertraging. Woningzoekendenstaan in de rij door het nijpend gebrek aan goede en betaalbarestarterwoningen. Huurders die voor hun doen te goedkope huizenbewonen, blijven zitten en creëren een file aan de instroomzijde.Waarom staan al die mensen in deze woningfile? Het antwoord isvolgens mij heel simpel. Huizen zijn gewoon te duur. De bouwwereld- projectontwikkelaars, bouwers, beleggers en overheid - profiteertal jaren schaamteloos van de zelf gecreëerde schaarste en staattoe dat de gemiddelde prijs voor het bouwen van een huis al tijdenmeer dan 5% per jaar stijgt. De woningbouwproductie loopt al jaren 23terug, ondanks of dankzij? We hebben het hier over een sector metde woningcorporaties als belangrijke speler. Helaas waren dievooral druk met het bekleden van het eigen pluche, oppoetsen vanhet familiezilver en persoonlijke zelfverrijking. Ze kochten hotels,buitenlandse woonwijken, eilanden en cruiseboten. Of vonden hetnodig om maatschappelijk eigendom te beleggen bij IJslandse
  • banken. Ze hebben een hoop geld verkwanseld, maar ze heten nogwel steeds woningcorporaties.Immobiliserende instituties Het onderwijs en de gezondheidszorg? Geen beweging meer in tekrijgen. Ze steggelen over capaciteit. Ze steggelen over vergoedingen.Over kwaliteit. Over financiering. Over budgetoverschrijdingen. Overmarktwerking. En de leerling en de patiënt? Geheel buiten beeld. Hetgevolg? Wachtlijsten in ziekenhuizen - ziekenhuizen die failliet gaan endan toch weer niet omdat de overheid ingrijpt. Instellingen waar doorslecht management en gebrek aan leiderschap tientallen mensenjaarlijks onnodig overlijden. Ook het onderwijs kent wachtlijsten.In mijn woonplaats Zeist is al jaren geen sprake meer van een vrijeschoolkeuze. Je mag blij zijn als je kind nog binnen de gemeente terechtkan, want anders sta je elke dag in de file omdat je je kind naar die society 3.0verre school moet brengen. Dat was dan nog maar de toegankelijkheiden bereikbaarheid. Over de kwaliteit van het onderwijs mag je in ditland nooit iets zeggen. Maar wat ik in mijn directe omgeving zie stemtmij niet vrolijk.Overheid met orgaanschade We kijken terug op te veel kabinetten, die vastliepen opdoor hun eigen regeerakkoorden gecreëerde knelpunten. Dedaaruit voortvloeiende besluiteloosheid blijkt fnuikend voor deinnovatiekracht van Nederland. Welbeschouwd heeft ons politiek 24systeem zichzelf overleefd. De afstand tussen kiezer en gekozeneis nog nooit zo groot geweest. Allereerst is daar de centraleoverheid. Dan is er de niet-transparante maar wel geld verslindendetussenlaag die provincie heet. Tenslotte kom je in het putje waarje als burger en ondernemer het meeste mee te maken krijgt: degemeentelijke overheid. We kreunen onder een machteloze overheid
  • en politiek, die in haar kielzog een hele serie ‘zelfstandige organenmet een bestuurlijke taak‘ meevoert. Organen die vanuit een doorde overheid gecreëerde monopoliepositie uiterst inefficiënt opererenen aan niemand meer verantwoording schuldig zijn, anders dan aancollega-regenten. We tellen er al gauw 3.000. Pensioenfondsen,woningbouwcorporaties, energie, telecom- en kabelmaatschap-pijen, bedrijf- en productschappen, kamers van koophandel,waterschappen, werkgevers- en werknemersorganisaties en vele‘heffende organisaties’, zoals de Buma/Stemra’s van deze wereld.Het barst in al deze clubs van de regenten, die zonder enige schaamtede eigen positie beschermen en vooral zichzelf en elkaar verrijken.Volstrekt ineffectief. Zich gedragend als casinokapitalisten geven zede overtollige geïnde gelden niet terug aan de ‘klant’, maar gaan ze hetinternationaal en zonder enige kennis van zaken beleggen. Zo zijn eral miljarden verkwanseld. Deze instanties zijn maar in één ding goed: society 3.0bij een begroting- of exploitatietekort gewoon de prijs van de ‘dienst’verhogen. De consument betaalt wel. Hij moet wel. En vooral nietzeuren. Als sluitstuk hebben we een justitieapparaat, een openbaarministerie en een rechterlijke macht, waar je bent overgeleverdaan persoonlijke willekeur, slechte kwaliteit van onderzoek en nogmeer schrijnende zaken. Het aantal vrijspraken stijgt de afgelopenjaren sterk vanwege de rechterlijke twijfel aan de ‘als bewezengepresenteerde zaken’. Brrrr, om het koud van te krijgen. En o ja:alle hulpdiensten in Nederland kunnen, ondanks een investeringvan ca. €1,5 miljard in het C2000 systeem, nog steeds niet adequaat 25communiceren. En dat duurt al meer dan vijftien jaar. De filemeldingen houden maar aan. De meesten van ons staanerbij en kijken ernaar. En doen niets. Ze zijn of voelen zich machteloos.Het lijkt wel of we last hebben van de Gruen Transfer. De Oostenrijksearchitect Victor Gruen bedacht de shopping mall. Het ontwerp van zo’n
  • mega-winkelcentrum is erop gebaseerd dat mensen na binnenkomstdirect gedesoriënteerd raken, de realiteit en de tijd uit het oog verliezenen daardoor compleet andere dingen gaan kopen dan waarvoor zebinnenkwamen Onze huidige samenleving als shopping mall. Een zombie-economie. Een samenleving van de levende doden. Alle realiteituit het oog verloren. Een samenleving als een bijna faillietewinkel met lege of nauwelijks gevulde schappen, met veel te duurgeprijsde inferieure producten en enorme rijen voor de kassa. Metnoodgedwongen zwalkende klanten, en onbeleefde onverschilligewerknemers. Maar natuurlijk nog wel met een heuse directie,rondrijdend in dikke auto’s, zittend op het pluche, die van het eneold boys netwerk naar het andere rijden om elkaars bonussen tevergelijken: “Wat doen we het toch goed!” Want als de economie society 3.0aantrekt is het toch weer business as usual? “Ronald, waarom maak je je daar zo druk over?”, wordt mij vaakgevraagd: “Je kunt er toch niets aan veranderen.” Onze hersenenhebben inderdaad mechanismen ontwikkeld om niet te hoevenveranderen. We houden van bekende patronen en wandelen ercomfortabel in rond. Wij zijn pas bereid te veranderen, als het echtmoet, als het niet anders kan, bijvoorbeeld in tijden van crisis… Maar het is nu crisis! 26 We zitten in een crisis van een ongekende omvang. Hij is veelgroter dan alleen dat zichtbare stukje financiële crisis. We staanvoor een keerpunt in onze samenleving, dat nog niet iedereen ziet,maar waar iedereen mee te maken krijgt. Ons huidige tijdsgewrichtdoet me denken aan Copernicus. Die stelde rond het jaar 1500 in
  • zijn heliocentrische theorie dat de planeten om de zon draaiden.Daarmee weersprak hij dat de aarde het middelpunt van hetuniversum is, wat iedereen toen dacht. Maar Copernicus had hetmoeilijk met zijn nieuwe waarheid, want met zijn gedachtegangwerden de fundamentele waarden van het geloof, de wetenschap ende politieke- en Koninklijke macht volstrekt ondermijnd.De mens in het middelpunt In mijn humanicentrische theorie draait alles om de mens. In hetbijzonder draaien organisaties zich rond de mens. En dat betekent eennieuw middelpunt, een nieuw referentiekader, als gevolg waarvanmakers van een product, dienst of zelfs een hele samenleving nietlanger leidend zijn in de gebeurtenissen. Het is tijd om te veranderen.Om radicaal het roer om te gooien. Tijd om eigen verantwoordelijkheidte nemen. Voor mij is dat vanzelfsprekend. Ik heb nooit geloofd in ‘je society 3.0kunt er niets aan doen’. Daarom juist ben ik ooit ondernemer geworden:je kunt zelf weldegelijk iets doen! En dat geldt voor iedereen. Je kuntallemaal iets ondernemen en eigen verantwoordelijkheid nemen.Vertrouwen hebben in jezelf en daarmee in het proces, want waarveranderingen precies toe leiden is altijd onzeker. Noem het ChaosTheorie. Die maakt het ons niet gemakkelijk. We kunnen de uitslagvan onze veranderingen niet voorspellen, want elk stapje verderin de tijd levert een steeds grotere onzekerheid in de uitkomst op,waarmee de oplossingen of de beelden van waar we naar toe gaanredelijk onvoorspelbaar zijn geworden. Het is dus eng voor mensen 27om te veranderen; we houden liever vast aan (schijn)zekerheden. En
  • dat terwijl ons maatschappelijke en economische systeem als eenkaartenhuis in elkaar is gezakt.Help de roltrap staat stil! Tijdens een bijeenkomst in 2009 op Nyenrode liet C.K. Prahalad,voor mij nog steeds een ongeëvenaarde managementdenker, eenfilmpje zien dat op YouTube de ronde doet. Twee mensen staan opeen roltrap naar boven. De roltrap komt plotseling tot stilstand. Detwee stilstaande roltrapreizigers weten niets anders te verzinnendan om hulp te roepen en elkaar te verzekeren dat er wel sneliemand zal komen. Wat een prachtige metafoor voor deze tijd: hetvanzelfsprekende omhoog bewegen van de economie. Meeliften ophet bekende en geëffende pad en eigen succes claimen. Denken datalles vanzelf wel goed komt maar niets wezenlijks ondernemen om bijte dragen aan een verantwoorde economische en maatschappelijke society 3.0waardecreatie. In het filmpje gaan beide roltrapreizigers eerstklagen over anderen. Over het achterstallig onderhoud van deroltrap. Over het feit dat er veel meer roltrappen hadden moeten zijn.Ze kijken elkaar machteloos aan, maar willen hun machteloosheidniet toegeven. Laat staan dat ze zich afvragen: “Wat moeten wedoen nu die roltrap stilstaat?” Het antwoord is uiteraard kinderlijkeenvoudig. Als de roltrap stilstaat ga je gewoon zelf lopen, neemje het heft in eigen handen, mobiliseer je jezelf! Ja, veranderen issoms eng, vooral als je een comfortabele plek op het pluche hebtbemachtigd. Veranderen kan pijn doen, zeker als je alleen maar ziet 28wat er te verliezen valt en niet kijkt naar wat er te winnen is. Er valtzoveel te winnen.Een prachtig perspectief In en met dit boek kijk ik graag vooruit. Kan het morgen andersdan vandaag? In feite moet het morgen anders, want als we op
  • gelijke voet doorgaan, glijden Nederland en Europa nog verder af.Wat kunnen en moeten we veranderen, en hoe? En waarom is hetook leuk en gemakkelijk om de dingen wezenlijk anders te doen? Ikspreek hierover regelmatig een publiek toe vanaf het podium, en ikvond dat ik het maar eens op moest schrijven. Onze wereld is trouwensal sterk aan het veranderen en er gebeuren al heel veel mooie dingen.Maar willen we die mooie dingen verder laten groeien, dan moet er opsommige vlakken eerst nog flink gesnoeid worden. Wat is er aan het groeien dan? Als je goed om je heen kijkt, zieje een groeiende groep mensen die anders leeft en werkt dan totnog toe gebruikelijk. Parallel aan onze bestaande, conventioneleeconomische werkelijkheid is er een nieuwe wereld ontstaan,waarin elke dag waarde wordt gecreëerd. Die waardecreatie gaatniet altijd gepaard met een geldelijke beloning. Ik praat over een society 3.0wereld waarin mensen samenwerken in gelegenheidscoalities,tijdelijke samenwerkingsverbanden. En ze delen, delen en delen. Indie wereld begrijpt men dat delen vermenigvuldigen is. In die wereldheeft een omkering in het denken plaatsgevonden. Eentje die heelveel blijkt op te leveren: waarde en vooral levensgeluk. Waar diewereld is? Overal. De beste weg erheen is het internet. Ik heb hetover de wereld van de (virtuele) sociale netwerken. Die lijkt voorvelen een vreemde en vooral hele snelle wereld, die als een treinaan hen voorbij raast. Maar dat geldt niet voor de mensen die al opdie trein gesprongen zijn… 29 Wanneer je naar een trein kijkt die voorbij komt gaat ie erg snel,maar als je zelf in die trein zit valt het opeens allemaal reuze mee. Danis die trein zelfs een rustpunt. Een plek voor bezinning. Een plek omandere mensen te ontmoeten, een gesprek aan te gaan en te luisterennaar de verhalen van die andere mensen.
  • Virtuele en sociale netwerken. Plekken op het internet waargelijkgestemden elkaar vinden. Buitenstaanders vinden dit vaakonbegrijpelijk en onderschatten daardoor de kracht die erachterschuilt. Voor de deelnemers aan deze netwerken gaat letterlijk dewereld open; het er bruist van de ideeën, kennis en heel veel geweldigemensen. Geld is hier niet noodzakelijk de belangrijkste drijfveer. Erheerst een bijna vanzelfsprekende universele ethiek en men hanteerter een ongeschreven constructieve gedragscode. In en over dezewereld wordt veel gediscussieerd waarbij men - heel belangrijk voormij - veel eigen verantwoordelijkheid laat zien. De sociale netwerkengroeien als kool. En hun kracht neemt exponentieel toe, zoals heteen goed netwerk betaamt. Na het verbinden beginnen ze te delen.Ongelimiteerd deelt men kennis en ervaringen over allerlei productenen diensten. Buitenstaanders, gevestigde marktpartijen ontgaat ditdoorgaans: ze dreigen de boot mis te lopen. De samenwerkingsvormen society 3.0zijn legio. Er zijn projectgroepen en kennisgroepen, maar er zijn ookgroepen met een commerciële doelstelling: die kopen gezamenlijkproducten in of verkopen hun (groeps)diensten. Sociale netwerkenzijn onze toekomstige machtscentra, of misschien beter gezegd:krachtbronnen. Sommige zijn het vandaag al! Als overheid,ondernemer, dienstverlener of fabrikant is het zaak je in deze wereldte begeven. Je bent daarvoor in principe nooit te laat, maar bedenk weldat de ontwikkelingen in de sociale netwerken sneller verlopen dan jegewend bent. Tijdig aanmonsteren is het devies. 30Afhankelijkheid in gelijkwaardigheid Laten we de oude systeemwereld, althans de redbare stukken,verbinden met deze nieuwe krachtscentra. Daar ligt voor mij desleutel tot de nieuwe waardecreatie, die ons uit de huidige crisis kanhalen. We groeien met horten en stoten naar een InterdependenteEconomie, waarbij de oude economische schaarste wordt
  • omgezet in gezamenlijke overvloed. Daar hebben we een anderdemocratisch model bij nodig. Daarin gaan we op een anderewijze met elkaar werken. Nieuw werken. En dat doen we binnenopen en platte organisatiestructuren. We worden allemaal lidvan netwerkorganisaties die in balans zijn met hun omgeving endaardoor duurzaam opereren. Nieuwe sociale software maakt datallemaal mogelijk. Individuen profileren en organiseren zichzelfop het internet en maken zo contact met gelijkgestemden. Huncommunicatiemedia heten blog, forum, wiki, Q&A, tweet, skypeen ping. Voor fysieke bijeenkomsten maken ze gebruik van eventsoftware. Uiteraard communiceren ze meertalig, want het internetvertaalt. Letterlijk. Groepen kunnen samenwerken, organischgroeien, en ook fuseren. Al die sociale software is toegankelijk viahet internet en grotendeels gratis. Niet meer investeren in hard-en software, maar abonneren en zo alleen nog maar betalen voor society 3.0het gebruik. Toegang wordt hiermee belangrijker dan bezit, en datwordt illustratief voor de samenleving als geheel.ZP Arbeid wordt schaars. Althans in de vorm van banen. Wat denieuwe wereld nodig heeft aan competenties van co-creatoren, denieuwe werkers, sluit niet aan op het huidige aanbod van werknemersop de arbeidsmarkt. Ook de vergrijzing slaat hard toe. Vanaf 2010stappen er jaarlijks 10.000-den mensen uit het arbeidsproces. Eenstijgende stroom mensen begrijpt dat het werken voor een baas lang 31niet meer die vanzelfsprekende zekerheid van vroeger betekent. Diebeginnen dus voor zichzelf. We noemen ze Zelfstandigen zonderPersoneel, ik noem ze liever Zelfstandige Professionals, ZPs ofFree Agents of Self Employed Professionals, zoals ze internationaalgenoemd worden. De nieuwe werkers van vandaag en morgen ende meer klassieke werknemers van gisteren en vandaag, zijn op
  • elkaar aangewezen. Het sociale virtuele netwerk dient daarbij alshet mobiele cement van de nieuwe waardecreatie. Want ZPs willennog wel met elkaar en met u werken, maar niet meer in een vastdienstverband. Zij werken tegelijkertijd in verschillende teams voorverschillende opdrachtgevers. Zij brengen het ene moment kennisin als expert; op het andere moment delen zij ervaringen in de rolvan klant. De waardecreatie van morgen ontstaat door de mobiliteitvan mensen, kennis en energie. Mensen, die vanuit hun socialenetwerkstructuren eenzelfde doel nastreven. Kennis die gedeeldwordt, waardoor er nieuwe kennis en dus nieuwe waarde ontstaat.Energie en zingeving, die hiermee gepaard gaan, maken van de‘pluchen mensch’ weer een gewaardeerd lid van de nieuwe stam.En de stam is op zijn beurt weer een onderdeel van een samenleving society 3.0waarin prettig vertoeven is. Voor iedereen. Waar ook ter wereld. Bijons thuis en ver weg. The Personal is Global. Dat is wat mij betreft hetperspectief. Een wenkend perspectief. Gemiddeld zijn we niet zo mobiel meer. Op weg naar die mooieinterdependente samenleving zullen u en ik weer moeten leren lopen:met vallen en opstaan weer leren nadenken over de noodzakelijkefundamentele veranderingen in onze samenleving. We moeten lerenmet de nieuwe economische waarden om te gaan. En op een nieuwemanier tegen onze maatschappelijke problemen aan te kijken. In het 32algemeen moeten we leren op een andere manier met elkaar om tegaan, samen te leven en samen te delen. Hoe leer je nu te houdenvan die mooie mobiliteit als je op dit moment nog stil staat? Dat isvolgens mij de echte mobiliteitsvraag die we ons nu, aan het beginvan onze 21ste eeuw, moeten stellen. Het juiste antwoord brengt onseen nieuwe Gouden Eeuw, maar dan wel één voor iedereen.
  • VOORDAT U ECHT BEGINT MET LEZEN Dit boek is een momentopname van mijn uitspraken en ideeën. Alsu dit leest hebben zich weer nieuwe voorvallen gemeld, van een 1.0, 2.0of 3.0 gehalte. (Wat dat betekent, wordt in het boek meer dan duidelijkgemaakt.) Dit boek is weliswaar eindig, maar dat geldt uiteraardniet voor het gedachtegoed. Dat ontwikkelt zich namelijk voort op society 3.0www.society30.com. Mag ik u daar opnieuw ontmoeten? De inhoudvan dit boek wordt daar verdiept en verbreed, besproken enweersproken. De wederkerigheid viert hoogtij. De Society 3.0 websitedoet meteen dienst als colofon van dit boek, als referentie- envoetnotenlijst, als trefwoordenindex, als wiki… U vindt er zelfs eenheuse Society 3.0 Game. De website maakt het mij gemakkelijk. Opvele plekken in dit boek verwijs ik naar interessante denkers, sprekers,documentaire bronnen, en natuurlijk de nodige innovatieve websites.Ik geef u daarbij niet elke keer de uitgebreide URL of weblink. Die vindtu namelijk terug op www.society30.com. 33Dit boek is het product van een waardenetwerk: de nieuwesamenwerkingsvorm waarmee ik u in dit boek kennis laat maken. Hetboek kent daarmee vele mee-makers. Bekenden, maar ook mensen dieik niet persoonlijk ken, anders dan via de sociale media. Ik heb dan ookbesloten al die namen niet afzonderlijk te noemen. Het zijn er gewoon
  • teveel. Er zijn mensen die mij met hun boeken of blogs inspireerden,mensen die reageerden op mijn blogs, foravragen of tweets metdenkbeelden; zij hebben de kwaliteit van mijn verhalen enormversterkt. Het waardenetwerk kende verbale sparringpartners. Enspecialisten die zich hebben laten interviewen, quoteren of die artikelen society 3.0hebben aangeleverd; artikelen die door het productieteam wegensredactioneel ruimtegebrek soms tot de kern zijn teruggesnoeid. Eenproductieteam van zelfstandig professionals (ZPs), die ieder vanuit deeigen discipline en kwaliteiten een steen bijdroeg. En natuurlijk mijncompagnon en alle medewerkers en overige stakeholders van onsbedrijf CDEF Holding BV: mijn dagelijkse inspiratiebronnen. Daarbijwil ik in het bijzonder al die unieke ZPs noemen die ik dagelijks fysiektegenkom bij de Seats2meet.com werk- en vergadercentra of virtueelontmoet bij Mindz.com op het web. Tenslotte mijn vrouw, met wie ikdrie puberende, maar vooral Hyvende, Ipod-ende, WII-ende en virtual 34game spelende kinderen dagelijks probeer te coachen op weg naarhun rol binnen de nieuwe Society 3.0. Al deze mensen zijn mij dierbaaren ik bedank iedereen voor zijn of haar bijdrage aan dit boek.Dat wilde ik u graag even laten weten. Heel veel leesplezier gewenst!
  • 35society 3.0
  • Welbeschouwd zijn deregenten en de quangoskleurloos. Zij vormenimmers de zombie society 3.0economie en kunnenalleen maar zwart-witdenken. Daarom heb ikin dit deel gekozen voorzwart & grijs. 36
  • 37 society 3.0 Te HuurTe Huur Te Huur
  • DEEL 1ONDERGANG VAN DE ZOMBIE ECONOMIE “De supersterren stralen niet langer. Ze zijn in de problemen enervaren een onbestuurbare crisis. Terwijl organisaties toch niet alleenmaar slechte of verkeerde dingen doen. Sterker nog, ze doen de dingen society 3.0vaak best wel goed. Dat is een paradox. De oorzaak van de problemenis dat de grondslagen van de organisatie niet langer aansluiten op dedagelijkse realiteit.”(Peter Drucker, “Theory of the business. 1994”) “The economy has become a zombieconomy. 20th Century businessis unable to grapple with the challenges of the 21st Century. Vastswathes of the economy are paralyzed and crippled: inhabited only byzombie companies. They are the economic living dead: unable to create 38authentic value.”(Umair Haque op zijn Harvard blog, 2010)
  • thguoht a ,erutcip A ytilautirps ,nuS society 3.0 efil fo snoitcefleR ondergang van de zombie economieReflections of lifeSun, spritualityA picture, a thought 39
  • Inleiding Binnen het klassieke economische denken geldt als uitgangspunt society 3.0dat markten altijd naar een evenwicht bewegen: het equilibrium.De miljardair George Soros introduceert in zijn boek The Alchemy of ondergang van de zombie economieFinance al in 1987 het begrip reflexivity. Deze theorie zegt dat marktenper definitie juist instabiel zijn als gevolg van allerlei onderliggendeinvloeden, die in de klassieke economische modellen geen plekvinden. Bijvoorbeeld toezichthouders die geen overzicht meer hebbenover het speelveld of credit ratings van banken, die subjectief totstand komen. Deze zaken hebben een enorme impact op het gedragvan andere spelers op het economisch speelveld en zorgen voor eenonvoorstelbare onbalans. Wanneer we ons realiseren dat de mondiale aandelenmarktentussen 2002 en 2008 van $35.000 miljard groeiden naar $115.000miljard (een stijging van zo’n 230%), maar dat de reële economie in 40dezelfde periode slechts met 50% groeide, dan kunnen we iets van dieonbalans zien. ‘Waardecreatie’ door met geld nog meer geld te makenis een fundamentele zwakheid van ons financiële systeem gebleken.Jammer voor ons heeft dit financiële systeem ons daardoor collectiefin gijzeling.
  • Veel commerciële en overheidsorganisaties hebben dankbaargebruik gemaakt van deze instabiliteit door, vaak aan het zichtontrokken, hele geldstromen af te buigen en ons te verblijden metallerlei inferieure producten en diensten. Wij burgers zijn alles gaanconsumeren wat er te consumeren valt. En de politici bleven zwalkendwerken aan een ‘maakbare’ samenleving. Maar ja, op is op. Het geld is op en onze natuurlijke grondstoffenraken uitgeput. Er heerst boosheid richting de bestuurders die dithele consumptiesysteem hebben georganiseerd. Enerzijds zienwe dan ook een roep om nog meer wet- en regelgeving, anderzijds society 3.0zien we roepende bestuurders die ons zeggen: “Vertrouw ons maar,wij reguleren alles wel weer.” Beide opties zijn onvoldoende en niet ondergang van de zombie economiemeer goed genoeg. Als klap op de vuurpijl zien we andere landen,zoals Brazilië, China, Rusland en India een steeds grotere rol op heteconomische- en politieke wereldtoneel opeisen. Maar laten we bij het begin beginnen en ons de vraag te stellen:“Waar komt ons geld vandaan, wat hebben we er de laatste decenniamee gedaan en wie hebben dit allemaal voor ons georganiseerd engeregeld?” De antwoorden zijn zowel stuitend als ontluisterend… 41
  • We zitten dus in een crisis Geld verdienen en rente rekenen, en dat zonder ervoor te werkenof iets te produceren, was eeuwenlang een zonde, of door de wetverboden. In de Oudheid kregen overtreders van deze wet zelfs dedoodstraf. Aristoteles, de Griekse wijsgeer, schreef in zijn boek Politicaal over het begrip oikonomia ofwel huishoudkunde: “Gegeven dat er als gezegd twee soorten bezitvorming zijn, dehuishoudelijke en die door handel — de eerste noodzakelijk en geprezen,de laatste vatbaar voor de kritiek dat ze niet natuurlijk is society 3.0omdat mensen zich hierbij verrijken ten koste van elkaar — ligt hetgeheel in de rede dat woeker gehaat is. Bij woeker zit de vermogens- ondergang van de zombie economieaanwas alleen in geld, niet in hetgeen waarvoor geld is uitgevonden:geld is er gekomen voor goederenverkeer, rente vermeerdert alleengeld. Daaraan ontleent ze haar naam ‘voortbrengsel’ ook: wat voort-gebracht wordt lijkt op hetgeen waardoor het wordt voortgebracht.Rente is geld van geld, en daarmee de meest tegennatuurlijke vormvan bezitvorming.”(Vertaling door T. Kessels) Alleen nog in de islamitische wereld is het begrip rente (riba) in eenaantal landen formeel verboden, alhoewel het ene land daar strengermee omgaat dan anderen. Dat geldt ook voor het werken met financiëleproducten: je mag namelijk niet gokken en zeker niet met het geld van 42een ander. Simpel gezegd: islamitische bankiers gaan een joint ventureaan met bedrijven die geld nodig hebben. Ze lopen daarmee risico endelen mee in de winst die gemaakt wordt door te ‘ondernemen’, dooriets te produceren. Dat creëert een geheel andere relatie tussen bankieren ondernemer dan bij de westerse financieringsconstructies, waarrentebetaling voor de financier de grondslag vormt van winst maken.
  • Kortom, iets maken vanuit niets, dus zonder iets te producerenof letterlijk te laten groeien, is niets en raakte volgens Aristotelesde grenzen van het denken en zelfs van het zijn. Door de eeuwenheen en zeker ten tijde van de industriële revolutie is deze gedachtejammerlijk verlaten. De top van de bevolking had snel en veel geldnodig om de wereld in sneltreinvaart te industrialiseren.De geldemmer kan niet groot genoeg zijn In 1999 wordt in de Verenigde Staten de Glass-Steagall doctrinelosgelaten. Daarbij vervalt de scheiding tussen spaarbankieren (zorgenvoor het geld van de ander) en zakenbankieren (geld verdienen met society 3.0geldscheppen). Het blijkt de opstap naar de neergang. Er ontstaangrote geldinstituten die een mix van financiële activiteiten ondernemen, ondergang van de zombie economiewaarbij het niet meer duidelijk is wie wat doet en wat van wie is. Vangeld wordt geld gemaakt. Niet in het minst doordat de Centrale Bank inde Verenigde Staten de rente kunstmatig laag houdt; zij wil de economiestimuleren na de internet bubble van 2002. De berg geld wordt rijkelijkaangevuld vanuit het Verre Oosten; vooral China en ook de Westerselanden beschikken over de nodige sommen. In Nederland beschikkende pensioenfondsen, de lokale overheden en andere regentenclubsinmiddels over zoveel geld, dat men in het grote casino vrolijk aan hetkapitaalspel gaat meedoen. Er is zoveel geld beschikbaar dat het plattesparen ervan weinig oplevert. Maar als sparen niets oplevert kun je aande andere kant dus erg goedkoop geld lenen. De stap naar ‘geld met geldmaken’ is dan snel gemaakt; de winsten vloeien rijkelijk. Dat je dat geld 43ook weer snel kunt verliezen was slechts een gedachte voor theoretici. Delust naar meer en nog meer, nog eens aangewakkerd door de inmiddelsberuchte bonuscultuur, leverde allerhande nieuwe financiële productenop: derivaten, securisaties, leverages, off balance producten, maar ookmortgage backed securities en collateralized debt obligations (die laatstetegenwoordig ook wel Chernobyl Death Obligations genoemd). De ene
  • benaming nog mooier en geheimzinniger dan de andere. In oktober2008 rapporteerde onze Autoriteit Financiële Markten (AFM) in haarFeitenonderzoek Beleggingsverzekeringen: “Generaliserend gesprokenervaart de consument dat het door hem gekochte product vooral eenduur product is geweest: de opbrengst blijkt (zeer) ver achter te blijvenbij de verwachtingen en de consument wijt dat vaak aan de hoge kosten,provisies en verzekeringspremies, die de verzekeraar hem in rekeningheeft gebracht.” Zolang er voor al die producten maar kopers waren,die meer betaalden dan de gemaakte kosten, ging alles goed. En als diekopers er niet waren, werden ze gewoon gemaakt. Zo konden mensengeld lenen voor huizen, die ze op basis van hun inkomen – sommigen society 3.0hadden niet eens inkomen – onmogelijk konden betalen. Ninja Loanswerden ze genoemd: No Income, No Jobs & Assets. ondergang van de zombie economie Als onze economieën groeiden en zolang iedereen, van consumenttot producent en van Minister van Financiën tot Pensioenfonds, aanzijn verplichtingen kon voldoen ging alles goed en konden de bankensteeds meer geld scheppen. Scheppen in de zin van creëren. Debanken creëerden scheppen met geld. Zoveel geld dat iedereen aanzijn rente- en aflossingsverplichtingen kon blijven voldoen. Het gevolgvan dit alles is dat minder dan 5% van ons totale geldvolume nog haaroorspronkelijke functie kent, namelijk die van ruilhandel bevorderaar.De wereld zat gevangen in de greep van de groei. Geen echte groei,maar een financiële fictie, uitgedrukt in termen als Bruto NationaalProduct en andere theoretische economische graadmeters. Dit soort 44kengetallen meet slechts het volume van de grondstoffen die door onzewaardeketens wordt geperst. Of er ook sprake is van waardetoename,is even niet aan de orde. Dat is schadelijk. We leefden (leven?) in eeneconomie die totaal geen rekening houdt met de schade die wordttoegebracht aan mensen, onze leefomgeving, onze aarde.
  • Over het onvermogen tot sturing en deonvermijdelijke druppel Er is zoveel geld rond- en omhoog gepompt, dat iedereen hetoverzicht verloor en niet meer wist waar de oorspronkelijke bronvan het geld lag. Het bleek steeds moeilijker de werkelijke waardete bepalen van alle financiële bezittingen en producten, zeker op hetmoment dat de kopersstaking intrad. Als er geen markt meer is kanje ook niet vaststellen wat iets waard is. De waarde is immers altijd‘wat de gek ervoor geeft’. De econoom en Nobelprijswinnaar FriedrichHayek waarschuwde ons in 1941, naar aanleiding van de depressie inde twintiger jaren van de vorige eeuw: “The past instability of the market society 3.0economy is the consequence of the exclusion of the most importantregulator of the market mechanism, money, from itself being regulated by ondergang van de zombie economiethe market process.” Hayek was van mening dat Centrale Bankiers nooitover de juiste informatie konden beschikken om adequaat te sturen.Daar achtte Hayek de wereldmarkt te complex voor: nogmaals, dat wasin 1941…! Pine en Gilmore zeggen dat op treffende wijze in hun documentEconomic Sense van september 2009: “The growth of services in thepast two decades has largely been in financial services. And this growthin financial services has largely come from artificially propping up aworld of goods (beginning with automobiles and housing, and extendingto mall development and other commercial ventures) with ever-moredesperate attempts to devise financial instruments that more highly 45leveraged old wealth (in the form of protected classes of existing assets).Incessant as it had been, all this intangible activity created precious littletangible value. And so, eventually the bubble burst.” In juni 2007 meldt de Amerikaanse bank Bear Stearns dat twee vande door haar beheerde hedgefondsen in de problemen zijn geraakt.
  • Dit blijkt het begin van de vertrouwenscrisis in het financiële systeem.Iedereen gaat ’op zijn geld zitten‘. Kredieten worden niet meer verstrekt.Banken vertrouwen zelfs elkaar niet meer (en terecht!) en lenenelkaar geen geld meer. Laat staan dat ze nog leningen verstrekkenaan bedrijven, die de geldstromen vanuit de banken net zo goed zagenopdrogen, maar aan diezelfde financiers wel hun torenhoge schuldenmoeten aflossen; met rente natuurlijk. Die bedrijven gaan vervolgenskosten besparen en onder andere hun mensen ontslaan. Daardoorzakte het consumentenvertrouwen in en werden er veel minderproducten gekocht. De mondiale crisis was een feit geworden. society 3.0 De vraag roept zich op: “Wat doen we er aan?” In de Chinese taalbestaat het woord crisis niet. Het begrip wordt gevormd door de ondergang van de zombie economiecombinatie van twee andere termen: Gevaar en Kansen. We bevindenons dus tegelijkertijd in een kansrijk tijdsgewricht. 46
  • De macht verschuift … de verkeerde kant op? Als gevolg van onze huidige mondiale crisis zijn de machts-verhoudingen aan het verschuiven. De BRIC-landen (Brazilië,Rusland, India en China) maken aanspraak op een grotere rol inde wereld. Voorspeld wordt dat ze in 2035 groter zullen zijn dande huidige G7 landen. Natuurlijk hebben de BRIC-landen nog veelte doen aan de eigen interne organisatie, om het zo maar eens tezeggen. Maar ze komen er wel. De financiële crisis begon weliswaar in de Verenigde Staten, society 3.0maar waarschijnlijk krabbelen die ook als een van de eerste weerop (mits de Centrale Bank onder de druk van de politiek niet ‘te veel’ ondergang van de zombie economiedollars bijdrukt en de totale staatsschuld het wettelijke maximumvan $14 triljoen niet overstijgt). Ze zijn van oudsher erg veerkrachtigen daadkrachtig. De bankensector wordt opgeschoond. Enkelegrote banken zijn misschien gered, maar er zijn wel 2.000 tot 3.000middelgrote en kleinere banken verdwenen. Ook in het snel sanerenvan banen zijn Amerikanen altijd goed geweest. En falen is daar geendoodzonde. Ontslagen worden of overtallig zijn evenmin. Je probeergewoon zo snel mogelijk een andere baan te krijgen, ook als dat eenverhuizing, minder salaris of werken in een andere sector behoeft. De euro heeft haar beoogde reputatie als dollar-alternatiefniet waargemaakt. Beleggers leunen nog steeds zwaar op de 47Amerikaanse dollar, terwijl het Amerikaanse begrotingstekort dekomende jaren veel groter is dan bijvoorbeeld dat van Griekenland.De opkomende landen denken aan eigen muntunies, als eerste opstapnaar een gemeenschappelijke valuta. Zo wordt er gesproken over deafro (Afrika), de khaleeji (Midden Oosten), de latino (Latijns Amerika)en een munteenheid in Azië, waarvoor nog geen naam bekend is. We
  • weten inmiddels dat het hebben van één gemeenschappelijke muntniet hetzelfde is als het zijn van één gemeenschap… In Europa zijn we nog steeds verdeeld, terughoudend enafwachtend. We ontberen het gevoel dat ons zou moeten verbinden.Duitsland zal altijd een meer geïndustrialiseerde samenlevingzijn dan Nederland. In Zuid-Europa denken en doen de leiders eenstuk hiërarchischer dan in de Noord-Europese landen. De grotereEU-landen hebben een sterkere neiging tot protectionisme dan dekleinere. Ieder economisch systeem is onlosmakelijk verbonden metde dominante bedrijfstakken, de samenstelling en positie van het society 3.0maatschappelijk middenveld, de cultuur, het politiek systeem en haargeschiedenis. Daardoor zijn organen als de Europese Commissie ondergang van de zombie economieen het Europees Parlement geneigd zich steeds nadrukkelijkerte bemoeien met lokale zaken zonder veel oog voor de lokaleomstandigheden. Die centralisatie gaat gepaard met toenemendebureaucratie. Ieder EU-land ervaart de crisis op zijn eigen manier. In Spanjehebben de banken vele huizen als activa op de balans staan nadat zedeze hadden overgenomen van falende hypotheekeigenaren. In 2010staan er in Spanje meer dan 1.000.000 huizen en appartementente koop, en dat is net zoveel als in de Verenigde Staten. Duitslandmoet zijn industrie weer aan de gang zien te krijgen. Italië zoumoeten afrekenen met haar theaterpresident. Frankrijk komt maar 48niet aan innoveren toe dankzij haar bestuurlijke old boys network’Griekenland is feitelijk failliet. Dat besef je pas echt als je weetdat de Griekse systeembanken in 2010 zelf speculeerden op deteloorgang van hun eigen land. Ook voor Italië, Spanje, Portugal,Ierland en België is het wat dat betreft feitelijk niet anders. Of vooreen land als Hongarije, dat geheel eenzijdig zomaar de buitenlands
  • georganiseerde pensioenfondsen nationaliseert. En over de MinisterPresident van Kosovo zegt de Raad van Europa. “The prime minister ofKosovo, Hashim Thaci, is the head of a criminal gang involved in herointrafficking and organ harvesting, accusing him of personally carryingout assassinations”. Dan is er nog zoiets als de Corruption PerceptionIndex 2010 waarin Griekenland en Italië op de 78ste respectievelijk de67ste plaats staan. En hier moet Nederland, met een 7de plaats opdeze index, dan in EU-verband mee samenwerken? Eerst hebben de Zuid-Europese landen de EU-subsidiepotten leeggetrokken. Nu mogen we bijspringen omdat diezelfde landen failliet society 3.0dreigen te gaan. Hun economische structuur huilt van corruptie, zwartgeld en belastingontduiking naast riante pensioenregelingen en meer ondergang van de zombie economiemooie zaken voor de happy few. In al deze landen is meer dan 15%van de beroepsbevolking ambtenaar, met als uitschieter Griekenlandmet 25%. In Nederland is dat pakweg 11 %, en dat vinden wij nog veel.Ambtenaren in die zuidelijke landen krijgen bijna standaard een 13een 14e maand en men mag als vroege vijftiger met pensioen. Eigenlijksluiten deze landen geenszins aan bij de Noord-Europese cultuur; voorhun versnelde toelating in de Europese Unie betalen wij nu de prijs. Bij de laatste reddingsactie van de euro stelde Nederland zichgarant voor €26 miljard. De totale Europese garantiestelling bedraagttussen de €500 en €700 miljard. Hoe vaak kunnen we zoiets hebben?Maar Nederland heeft geen keus. Onze banken hebben miljarden 49euro’s uitstaan in Zuid Europa. Het risico is levensgroot dat de landenmet een begrotingstekort gewoon uit de euro stappen, en ons metnieuwe zwaar gedevalueerde locale valuta opzadelen. De EuropeseCentrale bank is staatsobligaties gaan opkopen om op korte termijn deverhandelbaarheid ervan op gang te houden. Daarmee heeft de ECBin feite haar politieke onafhankelijkheid opgegeven, omdat het landen
  • steunt die het Europese monetaire beleid aan hun laars hebben gelapt.Het financiële systeem, in dit geval de Europese Monetaire Unie, heeftons in gijzeling. Europa is helemaal geen eenheid. Er is geen centraleregering, geen centraal beleid. En gelukkig ook geen centraal mandaat.Houden zo. Want als we toegeven aan de Duitse drang tot het centraalreguleren van alle Europese handels- en geldstromen degraderen weonze eigen politieke besluitvorming en zijn we overgeleverd aan denieuwe Europese regenten. Als we niet scherp opletten schuift de macht zomaar de verkeerdekant op. Dat geldt voor instituties, voor landen, voor Europa, voor de society 3.0gehele wereld. Hier past maar één remedie. We moeten als burger demacht terug veroveren. Eerst in eigen land, dan in Europa. Als we dat ondergang van de zombie economiewillen zullen we de strijd aan moeten binden met de gevestigde orde ende gevestigde systemen. Daartoe moeten we ons bewust worden vande machten en krachten die in ons land en in Europa rondwaren; deregenten zijn nog niet uitgeregeerd. 50
  • 51society 3.0 ondergang van de zombie economie
  • Het regent regenten en het volk betaalt de rekening “Het is, mijn waarde medeburgers, niet sinds gisteren of eer-gisteren dat men U bedriegt en mishandelt; neen, ge zijt, om niet vanvroeger tijden te spreken, nu sedert bijna twee eeuwen de speelbalgeweest van allerlei heerszuchtige lieden, die, onder de schijn vanvoor Uw belangen en vrijheid te zorgen, niets - ja, zowaar als er eenGod is, aan wie ik wegens dit geschrift rekenschap zal moeten geven -volstrekt niets anders beoogd hebben dan een erfelijk juk op Uw vrijehalzen te drukken.”(Joan Derk van der Capellen tot den Pol, 1781, in zijn pamflet: society 3.0Aan het volk van Nederland)Regenten van toen ondergang van de zombie economie Toen ik mij verdiepte in wat ik noem ‘onze regenten’ maaktenongeloof en afschuw zich van mij meester. Het werd mij duidelijk dat jeeen complete bibliotheek kunt vullen met het verslag van de regenteskedecadentie, onverschilligheid, domheid en arrogantie die ons landbijna ten gronde hebben gericht. Ik heb mij voordien nooit gerealiseerddat het allemaal zo erg is in Nederland. Lezer, let op uzelf, want dithoofdstuk kan tot onpasselijkheid leiden. En dan heb ik nog niet eensal mijn materiaal gebruikt… Het begrip regent dateert uit onze Gouden Eeuw, de periode tussen1600 en 1700 waarin Nederland een ongewone welvaart genoot. 52Regenten waren rijke kooplieden, die namens de regering en destadbesturen – tegen betaling - allerlei gedelegeerde bestuurlijkedeeltaken verrichtten. Daarmee vormden ze feitelijk een bestuurlijketussenlaag. Deze regenten keken neer op het volk en gedroegen zichals vorsten, ook al waren ze geenszins van adel. Van hun toenmaligemacht en rijkdom getuigen nu nog de mooie landgoederen, landhuizen
  • en kastelen langs de Utrechtse Vecht. Of ze hun werk goed deden?Niet echt dus. Ze schoven de baantjes naar elkaar door. Een positieals Kapitein van de Stadwacht, Postmeester of Opper-Stoverzetster inde kerk leverde veel geld op. Het echte werk werd natuurlijk gedaandoor het klootjesvolk, dat daarvoor nog vaak pacht moest betalen ook.De regenten speelden onder een hoedje met de Schout en Schepenen,de politie en rechterlijke macht in die tijd. Geld wisselde veelvuldigvan eigenaar. Soms liep het graaigedrag dusdanig uit de hand, datde getergde burgerij in opstand kwam. Die werd dan eenvoudigneergeslagen, de aanstichters opgehangen en men ging weer vrolijkverder. society 3.0De moderne regenten draaiden op aardgas ondergang van de zombie economie Is de regent iets van alleen de Gouden Eeuw? Veel korter geledenhanteerde Pim Fortuijn het begrip om zijn minachting voor onzebestuurlijke tussenlaag onder woorden te brengen. De trend watcher envisionaire wereldverbeteraar Martijn Aslander noemt die regenteskebestuurderslaag de bureaucratie. Een tussenlaag, die zich als trechterstussen vele bestuurlijke processen opstelt en de burger veel geld kosten daarmee de mobiliteit van onze samenleving ernstig belemmert.Waar komt die moderne regent vandaan? Een poging tot opheldering. Eind jaren ’50 werd er in Noord-Nederland een enorm gasveldontdekt. Sinds de oprichting in 1963 van de Nederlandse AardolieMaatschappij is er in totaal voor meer dan €200 miljard aan 53opbrengsten van onze fossiele brandstoffen naar de Nederlandse Staatgevloeid. Dat geld is gewoon opgegaan, rechtstreeks en via mooieaardgasinvesteringsfondsen. De aardgasbaten zijn vanaf 1995 deels inhet Fonds Economische Structuurversterking (FES) terecht gekomen.Geld uit deze pot is bijvoorbeeld besteed aan de Betuwelijn en de HSL.Door die grote gasvondsten raakten we verwend. Het heeft ons, en
  • vooral de politici en bestuurders, lui gemaakt. Het overheidstekort liepin de jaren ‘60 ongehoord hoog op, maar dat werd gemaskeerd door dieaardgasbaten. In het buitenland kreeg deze ontwikkeling een bijnaam:The Dutch Disease. De overheidstekorten in die jaren werden veroorzaakt dooronze sterk verzuilde samenleving. Er waren niet alleen kerken,maar ook daaraan verbonden winkels, scholen, sportclubs, heledorpen en stadswijken, TV zenders, kranten en politieke partijen.Wanneer door een politiek besluit de ene stroming er beter van werd,moesten de andere daarvoor gecompenseerd worden. In de vorm society 3.0van geld, overheidsbanen, belastingconstructies of subsidies. Denaoorlogse kabinetten van Biesheuvel en de Jong deden een poging ondergang van de zombie economiedie staatstekorten fors terug te brengen. Dat leek de goede kant opte gaan. Maar toen kwam de periode Den Uyl (1973 -1977) die metelan het principe van de maakbare samenleving ging toepassen. Destaat kon zorgen voor een evenwichtiger verdeling van de welvaart enaldus voor een betere samenleving. En dat heeft me een geld gekost.Wat zei het kabinet over zichzelf? Een selectie: “Het kabinet Den Uylstreeft naar verkleining van inkomensverschillen, onder meer doorbelastingmaatregelen. Er worden enkele verhogingen doorgevoerd vanuitkeringen en de AOW en het minimumjeugdloon wordt ingevoerd. Erwordt extra geïnvesteerd in onder meer volkshuisvesting, welzijn enonderwijs. Naar stadsvernieuwing gaat extra geld. In het kader van hetspreidingsbeleid worden 6500 ambtenaren verplaatst van Den Haag 54naar onder andere Groningen en Heerlen.” Dit vond plaats tijdens eenperiode van crisis die echter niet doorzette omdat Nederland financieelbedwelmd was door haar aardgasinfuus. Een beleid dat onder dekabinetten Van Agt vrolijk werd doorgezet. Ook hij wist het niet te kerenof zag er geen noodzaak toe. Van Agt was meer bezig met de ‘goedezeden’ in Nederland.
  • Geindiceerde stijging van de staatsschuld t.o.v. 1963 30% 20% 10% 0% 1963 1968 1973 1978 1983 1988 1993 1998 2003-10%(a) grafiek stijging van de staatsschuld 1963-2000 society 3.0 ondergang van de zombie economie De aardgasbaten van de Nederlandse overheid (1959 - 2009) gasbaten niet-belastingmiddelen (mrd euro’s) gasbaten vennootschapsbelasting gasbaten als % bbp gasbaten totaal16 614 512 410 8 3 6 2 55 4 1 2 0 ‘60 ‘65 ‘70 ‘75 ‘80 ‘85 ‘90 ‘95 ‘00 ‘05 ‘09(b) grafiek verloop aardgasbaten]
  • Eindelijk geen regenten meer? De vrije markteconomie In de jaren ‘80 en ‘90 hadden wij de kabinetten Lubbers, enrealiseerde men zich dat de kosten de spuigaten uit liepen. Datkon niet langer zo doorgaan. Maar de remedie bleek ernstigerdan de kwaal: van het doorslaan naar de ene kant wordt erdoorgeslagen naar de andere kant. In plaats van een centraalmaakbare samenleving moest die samenleving zichzelf maar gaanmaken. We hebben het over de Europese neoliberale gedachte,die veel (internationale) aanhang kreeg in die periode, want ookandere Europese landen hadden hun eigen Den Uyl meegemaakt.De evenknie van Lubbers in het Verenigd Koninkrijk was Margaret society 3.0Thatcher, een voorvechter van de vrije markteconomie. In deVerenigde Staten was dat Ronald Reagan. De aanpak? Houdt ondergang van de zombie economiede overheid op afstand. Wat gebeurde er daardoor? Allereersteen verschuiving van de overheidsmacht naar de grote corporateondernemingen, met mannen als Welsh en Branson als lichtendvoorbeeld van het vrije ondernemerschap. Nou ja, hún vrijheid danwel te verstaan. Een paar jaar later waren Clinton en Blair zover omde overheidsinstellingen zelf te verzakelijken. Zo ook in Nederland.Dat hebben we geweten! In Nederlands was het devies Nieuwe Zakelijkheid.Ons toverwoord Privatisering. En ons motto de Vrije Markt.Wat leverde ons dit op: de Quango! 56 Het toverwoord privatisering zorgde voor een prima dekmantelom afscheid te nemen van allerlei taken en diensten, die tot dan toetot de overheid behoorden. Hele diensten en directies werden opafstand gezet en moesten zich gaan gedragen als echte bedrijven.We praten over organisaties, die puur vanuit de bezuinigingsdriftwel ‘marktpartij’ moesten worden. Men gebruikte er mooie
  • volzinnen voor. Zoals: “Hybride organisaties zijn een mengvorm vanmarkt en overheid en gevolg van een combinatie van verzelfstandiging enondernemende overheid.” De bestaande semioverheid organisaties,die hun oorsprong vonden in de Wet op de publiekrechtelijkeBedrijfsorganisaties, welke dateert uit de 50’er jaren, werden dusaangevuld met een stapel nieuwe clubs. Voor mij is duidelijk dat in die tijd bedrijven zijn ontstaan diegeen bedrijf mogen heten. Die noemen we Quasi autonome non-gouvernementele organisaties. Kortweg Quango’s. Op weg naareen vrije markt! society 3.0 Vrije markt? Welnee, dit was gewoon het creëren van een ondergang van de zombie economiewettelijk speelveld, gemonopoliseerd en gereguleerd, waarinalleen de gevestigde orde het voor het zeggen had en waarin depolitiek bewust afstand nam van zijn verantwoordelijkheid. Maarals je echt wil privatiseren omwille van een vrije markt dan moetje dat wel consequent doen. Dus niet allerlei instanties op afstandzetten en die vervolgens een monopolie geven. En ook niet de zakenkunstmatig gaan reguleren. Uiteraard moet men zich afvragen ofiedere organisatie wel geschikt is om te privatiseren. Ik zeg altijdtijdens mijn lezingen: “Als ik mijn been heb gebroken wil ik in hetziekenhuis terecht komen met de beste artsen, en dus niet per definitiein het ziekenhuis met de hoogste winst.” Op het moment dat ik ditschrijf heeft het ministerie van Volksgezondheid met succes via 57de rechter vastgehouden aan het korten op de ziekenhuizen omdatze hun budget hebben overschreden (omdat er meer patiëntenzijn verzorgd). En die gaan dus ‘principieel’ in hoger beroep. Datbedoel ik dus. Graag tolereer ik enige mate van onvoorspelbaarheidbinnen sectoren zoals de gezondheidszorg, de energiemarkt en hetonderwijs en ben ik bereid daar wat extra belasting voor te betalen.
  • En of de privatisering van onze infrastructuur zoals kabelnetten,energiedistributie en vliegverkeer ons gelukkig maakt durf ik sterkte betwijfelen. Quango instituties moesten zich dus gaan gedragen als bedrijven.Maar dat zijn ze echter niet. En daar wringen een heleboel schoenen.Quango’s ontwikkelen geen markt want die was en is er gewoon.Quango’s kennen geen concurrentie, want bij wet hebben ze al eenmonopoliepositie. De klanten (nou ja) van Quango’s hebben geenvrije keus om al of niet zaken te doen met deze clubs, ze moetenwel. De bestuurders van Quango’s zijn geen ondernemers, noch society 3.0leiders zoals de multinationals die kennen. Het zijn vaak (ex-)politiciof politieke vrienden. Iedereen kan zich bestuurder noemen, toch? ondergang van de zombie economieQuango’s hebben niemand om verantwoording aan af te leggen,anders dan aan andere vrije markt regenten of aan een verdwaaldetoezichthouder, die zelf ook weer een Quango is. Vergeet niet, ditalles kwam voort uit het idee om te bezuinigen… Maar door diemonopolies zitten ’s Neerlands Quango’s op hele grote potten geld.Quango’s opereren vaak onder een schuilnaam… Nederland kent meer dan 3.000 Quango’s en Quango-achtigeinstellingen. Met zo’n 120.000 werknemers halen die jaarlijks eenslordige €140 miljard op, en verstoken die ook weer. (Vanuit deoptiek van 1 miljoen omzet per medewerker zou je dit natuurlijksupersuccesvolle bedrijven kunnen noemen. Alleen hoe zit het 58precies met hun bestaansrecht? En in welke vrijheid leven hunklanten?) In 2008 bedroeg het Nationaal Inkomen van Nederland€505 miljard, dus onze Quango’s zijn behoorlijk bepalend bij het totstand komen van onze welvaart. En, belangrijker, het gaat hier duswel om uw en mijn geld dat door hun handen stroomt.
  • Ik ga nog even door, want het lijkt erop dat de gemiddeldeNederlander zich heeft neergelegd bij het bestaan van al dieQuango’s. We staan er niet meer bij stil. Dat komt omdat we erte weinig van af weten. Daarin wil ik graag verandering brengen,en ik neem op de koop toe dat ik hier en daar wat ongenuanceerdformuleer. Let op: Quango’s vermommen zich in allerlei gedaanten,en verschuilen zich achter gewichtige namen. Het topje van de Quango-ijsberg is te vinden in het ZBO registervan het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Elk ministerie kentmeerdere zelfstandige bestuursorganen zoals het Agentschap society 3.0(een intern verzelfstandigd organisatieonderdeel binnen eendepartement, dus nog wel rechtsreeks vallend onder de Minister), ondergang van de zombie economiehet ZBO met een Publieke Taak (dat een taak uitvoert voor debehartiging van een publiek of algemeen belang, waarbij menoptreedt in de hoedanigheid van overheid) en de Rechtspersoon meteen wettelijke taak (oefent een wettelijke taak uit en wordt geheel ofgedeeltelijk met publiek geld bekostigd). 59
  • 60society 3.0 ondergang van de zombie economie
  • ZBO register • Waarborg Holland BV • Commissies voor de same- stelling van de verplichteseptember 2010 Ministerie van Financiën rassenlijsten (Cluster) • Autoriteit Financiële Markten • FaunafondsMinisterie van Binnenlandse Zaken • Commissie Eindtermen • Grondkamers (Cluster)en Koninkrijksrelaties (BZK) Accountantsopleiding • Herinrichtingcommissie• Kiesraad • De Nederlandsche Bank Oost-Groningen en de• Nederlands Bureau Brand • Nederlands Bureau der Gronings-Drentse Veenkoloniën weerexamens Motorrijtuigverzekeraars • Kamer voor de Binnenvisserij• Nederlands Instituut Fysieke • Stichting Afwikkeling • Raad voor plantenrassen Veiligheid Maror-gelden Overheid • Reconstructiecommissie• Onderzoeksraad voor veiligheid • Stichting Joods Humanitair Midden-Delfland• Politieacademie (v/h Landelijk Fonds • Staatsbosbeheer Selectie- en Opleidingsinstituut • Stichting Waarborgfonds • Stichting Bloembollenkeuring- Politie, LSOP) Motorverkeer dienst• Stichting Administratie • Waarderingskamer • Stichting Borgstellingsfonds Indonesische Pensioenen voor de Landbouw Ministerie van Justitie • Stichting Centraal Orgaan voorMinisterie van Buitenlandse Zaken • Bureau Financieel Toezicht Kwaliteitsaangelegenheden in(BUZA) • Centraal Orgaan opvang de Zuivel• Nationale Commissie voor asielzoekers • Stichting Controlebureau voor Internationale Samenwerking • College bescherming Pluimvee, Eieren en en Duurzame Ontwikkeling persoonsgegevens Eiproducten• Ministerie van Defensie • College van Toezicht • Stichting Kwaliteitscontrole-• Stichting Ziektekosten- Auteursrechten en naburige bureau voor Groenten en Fruit verzekering Krijgsmacht rechten • Stichting Nederlandse • College van Toezicht op Algemene KeuringsdienstMinisterie van Economische Zaken de kansspelen voor Zaaizaad en Pootgoed(EZ) • Commissie Gelijke Behandeling Landbouwgewassen• Centraal Bureau voor de • Commissie Schadefonds • Stichting Nederlandse Statistiek Geweldsmisdrijven Algemene Kwaliteitsdienst• De i.h.k.v. Metrologiewet • Gerechtsdeurwaarders (Cluster) voor de Tuinbouw art. 11 en 12 aangewezen • Landelijk Bureau Inning • Stichting Ontwikkelings- en instanties en erkende keurders Onderhoudsbijdragen Saneringsfonds voor de (Cluster) • Notarissen (Cluster) Landbouw• Edelmetaal Waarborg • Raden voor Rechtsbijstand • Stichting Ontwikkelings- en Nederland BV (Cluster) Saneringsfonds voor de Visserij• Examencommissie voor de • Stichting Donorgegevens • Stichting SKAL Orde van octrooigemachtigden Kunstmatige Bevruchting • Voedselvoorzieningsin- en• Kamers van Koophandel • Stichting Nidos verkoopbureau en Fabrieken (Cluster)• Keuringsinstanties als bedoeld Ministerie van Landbouw, Natuur Ministerie van Onderwijs, Cultuur in artikel 10.3 Telecommunic- en Voedselkwaliteit (LNV) en Wetenschap (OCW) tiewet (Cluster) • Bureau Beheer • College voor Examens• Nederlandse Mededingings- Landbouwgronden • Commissariaat voor de Media autoriteit • Centrale Landinrichtings- • Informatie Beheer Groep• Onafhankelijke Post- en commissie • Kenniscentra beroepsonderwijs Telecommunicatie Autoriteit • College voor de toelating van bedrijfsleven (Cluster)• Raad voor Accreditatie gewasbeschermingsmiddelen • Koninklijke Bibliotheek• Verispect BV en biociden • Koninklijke Nederlandse
  • Akademie van Wetenschappen Ministerie van Verkeer en Mensgebonden Onderzoek• Landelijke geschillencommissie Waterstaat (VenW) • College bouw zorginstellingen weer samen naar school • Commissie Stuurlieden- • College sanering zorg-• Mondriaan Stichting examens instelingen• Nederlands-Vlaamse • Commissie van Beroep als • College ter Beoordeling van Accreditatie Organisatie voor bedoeld in art. 3 Wet rijonde- Geneesmiddelen het hoger onderwijs richt motorrijtuigen 1993 • College voor Zorgverzekeringen• Nederlandse organisatie voor • Commissie voor de Examens • Commissie Algemene toegepast-natuurwetenscha- van scheepswerktuigkundigen Oorlogsongevallenregeling pelijk onderzoek TNO • Commissie voor de Indonesië• Nederlandse organisatie voor Zeevisvaartexamens • Commissies voor de Wetenschappelijk Onderzoek • Erkende particuliere onde- Gebiedsaanwijzing (Cluster)• Nederlandse Publieke Omroep zoeksbureaus als bedoeld in • Keuringsinstanties VWS• Regionale verwijzingscommis- Schepenbesluit (Cluster) (Cluster) sies voortgezet onderwijs • Erkenninghouders Algemene • Medisch- ethische toetsings- (Cluster) Periodieke Keuring (Cluster) commissies (Cluster)• Stichting Fonds Beeldende • Examencommissie Certificaa- • Nederlandse Transplantatie Kunsten, Vormgeving en loodsen Stichting Bouwkunst • HISWA Vereniging • Nederlandse Zorgautoriteit• Stichting Fonds voor • Keuringsinstanties pleziervaar- • Pensioen- en Uitkeringsraad Cultuurparticipatie tuigen (Cluster) • Registratiecommissies en• Stichting Fonds voor de • Keuringsinstanties uitrusting opleidingscolleges KNMG, Letteren zeeschepen (Cluster) KNMP en NMT (Cluster)• Stichting Nederlands Fonds • Keuringsinstanties V & W overig • Stichting Het Gebaar voor de Film (Cluster) • Stichting Rechtsherstel Sinti• Stichting Nederlands Fonds • Landelijke- en Regionale en Roma voor Podiumkunsten+ Examencommissies verkeer- • Stichting Uitvoering• Stichting Nederlands Literair informatie en verkeers- Omslagregelingen WTZ Productie- en Vertalingenfonds aanwijzingen (Cluster) • Uitvoeringsorganen AWBZ• Stichting Participatiefonds voor • Luchtverkeersleiding (Cluster) het Onderwijs Nederland • Zorg Onderzoek Nederland/• Stichting Stimuleringsfonds • RDW (Dienst Wegverkeer) Medische Wetenschappen voor Architectuur • Rijkshavenbeheerders (Cluster)• Stichting Vervangingsfonds en • Rijkshavenmeesters (Cluster) Ministerie van Volkshuisvesting, Bedrijfsgezondheidszorg voor • Stichting Airport Coordination Ruimtelijke Ordening en het Onderwijs Netherlands Milieubeheer (VROM)• Stimuleringsfonds Nederlandse • Stichting Centraal Bureau • Centraal Fonds voor de Culturele Omroepproducties Rijvaardigheidsbewijzen Volkshuisvesting• Stimuleringsfonds voor de Pers • Stichting Examenbureau • Dienst voor het kadaster en de Beroepsvervoer openbare registersMinisterie van Sociale Zaken en • Stichting Inschrijving Eigen • Huurcommissies (Cluster)Werkgelegenheid (SZW) Vervoer • Keuringsinstanties bouw-• Bedrijfstak- en beroepspen- • Stichting Nationale en producten (Cluster) sioenfondsen (verplicht gesteld) Internationale Wegvervoer • Keuringsinstanties geluids- (Cluster) Organisatie hinder (Cluster)• Centrale organisatie Werk en • Stichting VAM • Stichting Bureau Inkomen Architectenregister• Sociale Verzekeringsbank Ministerie van Volksgezondheid, • Stichting Waarborgfonds• Uitvoeringsinstituut Welzijn en Sport (VWS) Eigen Woningen Werknemersverzekeringen • Centrale Commissie voor
  • Het is in het kader van dit boek niet relevant om tot in detail tebepalen welke clubs formeel gesproken nu wel of niet Quango zijn.Ik durf te stellen dat alle uitvoeringsorganen van sociale zekerheid,woningcorporaties, zorginstellingen, onderwijsinstellingen, gevange-nissen en kadasters een aantal Quango-eigenschappen hebben. Datgeldt ook voor instellingen als Rijkswaterstaat, de provincies, degemeentes, de waterschappen, de vakbonden en werkgeversclubssamenwerkend binnen de Sociaal Economische Raad, en allerleirestanten van de oude publiekrechtelijke organisaties, zoals debedrijf- en productschappen, de Kamers van Koophandel en de socialefondsen. En wat te denken van de energiebedrijven, de kabelbedrijven society 3.0en onze publieke omroep? De pensioenfondsen? Het CentraalBureau voor de Statistiek, de Informatie Beheer groep en de Sociale ondergang van de zombie economieVerzekeringsbank? Het Centraal Bureau Rijbewijzen? Het KNMI? Een grote serie Quango’s doet aan heffingen. Zoals de Sena, Buma/Stemra en de Stichting Thuiscopie. Onze heffingsinstanties zitten opmeer dan €500 miljoen van de achterliggende rechthebbenden, omdater minder (snel) wordt uitgekeerd dan er wordt opgehaald. Dan zijn er nog de toezichthoudende Quango’s, zoals de AutoriteitFinanciële Markten, De Nederlandse Bank, de Opta, de NederlandseZorg Autoriteit en Verispect, een agentschap dat toezicht houdt opde Meteorologiewet, de Wet op de kansspelen en de Waarborgwet(Ziet u de samenhang? Ik niet.). In dit rijtje past ook de Warenwet 63Autoriteit (de vroegere Keuringsdienst van Waren). In totaal kentNederland 24 toezichthoudende instanties, naast natuurlijk degemeenten, provincies, waterschappen, douane, politie, mare-chaussee, brandweer, belastingdienst en de kustwacht.
  • - Agentschap Telecom (AT)- Algemene Inspectiedienst (AID)- Arbeidsinspectie (AI)- Autoriteit Financiële Markten (AFM)- College Bescherming Persoonsgegevens (CBP)- Consumentenautoriteit (Ca)- De Nederlandse Bank (DNB)- ErfgoedinspectieInspecteur-generaal der Krijgsmacht (IGK)- Inspectie van het onderwijs (IvhO)- Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGz)- Inspectie Openbare Orde en Veiligheid (IOOV) society 3.0- Inspectie Werk en Inkomen (IWI)- Inspectie Verkeer en Waterstaat (IVW)- Inspectie Jeugdzorg (IJZ) ondergang van de zombie economie- Inspectie voor de Sanctietoepassing (ISt)- Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa), waaronder de Energiekamer en de Vervoerkamer- Nederlandse Emissieautoriteit (NEa)- Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)- Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit (OPTA)- RDW, Rijksdienst voor het Wegverkeer- Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)- VROM Inspectie (VI)- Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) 64 Toezicht? Waarop deze clubs toezicht houden is niet altijd helemaalduidelijk en daardoor kennen ze – zacht uitgedrukt - nogal wat overlap.Om niet te spreken van enige onderlinge concurrentie en animositeit.
  • Quango’s hebben bestuurders hebben Quango’s De bestuurders van deze quasi autonome non gouvernementeleorganisaties vertonen gevaarlijke regenteske trekken. Over enweer rekenschap afleggen is not done, want er is gevaar voor deeigen positie: vandaag houd jij toezicht op mij, morgen ik weer opjou. Dit is de wereld van de nevenfuncties. Er bestaan regenten met125 nevenfuncties. Niet alleen ondernemers maar ook ambtenarenhebben nevenfuncties. Om een idee te geven: zelfs de edelachtbareCommissarissen van de Koningin doen vrolijk mee. Volgens eenoverzicht uit 2009 van het blad Binnenlands Bestuur houdt deCommissaris van de Koningin te Utrecht Robbertsen er meer dan society 3.040 nevenfuncties op na. Hanja Maij Weggen, de ex-commissarisuit Brabant, was een regelrechte topper met meer dan 150 (!) ondergang van de zombie economienevenposities, terwijl commissaris Max van den Berg uit Groningener meer dan 100 bijsprokkelt. Kortom, onze twaalf commissarissenhebben samen meer dan 700 nevenfuncties. Ook onze zo drukbezetteRechters klussen bij. En de Leden van de Hoge Raad. En uwgemeentesecretaris, de directeur van uw gemeentehuis. Wie nieteigenlijk? Ze praten, overleggen, vaak zonder enige kennis van zaken,nemen vervolgens geen echte besluiten en houden elkaar maar aande gang: dat is in feite onze hedendaagse Dutch Disease geworden.Een virus dat zich uitbreidt in het echte bedrijfsleven, want ook daarkom je nevenfuncties en dus dezelfde personen tegen. Zo hebbensommige bedrijven weer net iets meer invloed op de Quango’sdan andere. En zo worden de zaken ‘verdeeld’ met een voordeel 65voor enkelen, ten koste van velen. Risico’s worden afgewenteld opde samenleving. En exploitatietekorten worden afgedekt met eenhogere premiebetaling, contributie of andere verplichte bijdrage.De geldpotten van de Quango’s Ik kan het niet laten u een kijkje te geven in de handel en wandel
  • van de geldstromen van onze regenten. Er gaat daar jaarlijks €140miljard om waarvan een groot deel heel regentesk is opgepot. Eenpaar voorbeelden. De Nederland Sociale Fondsen, ook wel Sectorfondsen ofCAO fondsen genoemd, vormen een gedrocht voortkomend uit denaoorlogse opbouw van ons land. Ze zijn bedoeld om de scholingvanuit de branches te regelen. Werkgevers en werknemers dragenvia een percentage van het salaris de verplichte bijdrage af. Erstaat inmiddels ongeveer €750 miljoen in die pot, zo blijkt uit eenin juni 2009 verschenen rapportage door het Ministerie van Sociale society 3.0Zaken en Werkgelegenheid. En niemand die feitelijk weet wat ermeemoet gebeuren. Het beheer van deze fondsen wordt gedaan door de ondergang van de zombie economiewerkgevers en werknemersclubs.Onze politie beschikt over een eigen vermogen van €400 miljoen. In het onderwijs huilt men van het geld. Schoolbesturen inbasis- en voortgezet onderwijs hebben veel grotere reserves dannodig is. “Schoolbesturen kunnen tegen de twee miljard euro vrij spelenvoor eenmalige investeringen in de kwaliteit van het onderwijs.”, aldusAlgemene Onderwijsbond voorzitter Walter Dresscher, in een AOB-publicatie van mei 2009. Het onderwijs beschikt in totaal over eeneigen vermogen van zo’n €10 miljard! En wij maar denken dat daaraltijd geld tekort is… 66 De verpakkingsbelasting (wist u dat?) levert €365 miljoen per jaarop. Dat betalen u en ik. Hiervan gaat €250 miljoen naar de AlgemeneMiddelen en €115 miljoen naar het Afvalstoffenfonds. Daaruit krijgende gemeentes weer een vergoeding voor de afvalverwerking. Ditonder de voorwaarde dat de gemeentelijke afvalstoffenheffing voor de
  • burgers omlaag zou gaan. Niet dus. De gemeente zegt dankjewel enu en ik betalen dus dubbel. Er zit al meer dan €300 miljoen in die pot. STAP, SENA, Videma, Buma, Stemra zijn vijf namen in eengelegitimeerd kartel van zeventien heffingsclubs. De StichtingThuiskopie staat op de tweede plaats van deze incasso-instantieswaar de overheid ons mee heeft verblijd, en zit inmiddels op eenpot geld die is opgelopen tot €13 miljoen. Let op: dertien miljoenmeer opgehaald dan uitgekeerd aan de rechthebbenden. Omdater dilemma’s spelen over de uitkering van die gelden heeft deoverheid de regeling tot 2013 bevroren. Heffingsclub SENA moest society 3.0in 2010 meer dan 35 miljoen euro afboeken wegens het ‘onterechtuitreiken van facturen. Het bestuur is inmiddels afgetreden. Bij ondergang van de zombie economieauteursrechtenorganisatie de BUMA zijn de jaarlijkse exploitatie-en beheerkosten inmiddels opgelopen tot €16 miljoen en zit men opeen gezamenlijke pot van honderden miljoenen. Zo was het althansvoor de crisis. In 2008 was sprake van een exploitatieverlies van€20 miljoen waardoor de artiesten gekort moesten worden op hunuitkering, de nog immer goed gevulde geldpot van €150 miljoen tenspijt. We hebben het hier over artiesten die moeten inleveren op eengemiddeld jaarinkomen van €6.000,- want uiteindelijk is niet iedereenals muzikant even succesvol als Ilse de Lange of Marco Borsato. Inplaats van artiest te zijn kun je beter bij de BUMA zelf werken. Uit hunjaarcijfers blijkt dat hun medewerkers gemiddeld €60.000,- per jaarverdienen. De BUMA huist in een waar paleis, samen met een wirwar 67aan stichtingen en andere rechtspersonen, die allemaal zeggen opte komen voor muziekauteurs en andere creatieve geesten in onsland. Volgens Google zijn in dit kasteel gehuisvest: Buma/Stemra,Cedar BV, Global Apparel Network Holding BV, Leenrecht, Lira,Musicopy, Ney Investment BV, Nieuwswaarde, Pro, Buma StemraObligatiefonds, De International Publishers Rights Organisation,
  • Stichting Leenrecht Kunstfonds, Musicopy, Stichting Publicatie- enReproductierechten en de Stichting Thuiskopie. In het Eindrapport Parlementaire Werkgroep Auteursrechtenvan juni 2009 wordt over deze collectieve beheersorganisaties onderandere het volgende genoteerd:- Er zijn te veel auteursrechtenorganisaties.- Tarieven zijn niet transparant.- De collectieve beheersorganisaties lijken heel creatief in het bedenken van nieuwe aanknopingspunten op basis van de wet. Vergoedingen worden ‘opgelegd’. Er leeft grote society 3.0 ergernis over de soms hautaine houding van de collectieve beheersorganisaties. Zij lijken zich onvoldoende bewust van het ondergang van de zombie economie feit dat vaststelling van de hoogte van de vergoeding geschiedt op basis van onderhandelingen, niet op basis van een heffing. Gebruikers ervaren de collectieve beheersorganisaties als minibelastingdiensten. Het zal maar over je gezegd worden. Uit de jaarverslagen van 2009van de betrokken Quango’s blijkt dat de eigen tevredenheid vooropblijft staan. Rapport of niet; het maakt deze monopolisten niets uit.Casinokapitalisme Zich gewoon als een bedrijf gedragen blijkt voor veel Quango’s erglastig. Klantvriendelijkheid is hen vreemd. Maar in namen verzinnen 68is men weer meester. Op zich heldere betitelingen als jeugdzorg,bloedbank en woningbouwvereniging worden vervangen door Accare,Sanquin of Aedes. Op het terrein van geldbeheer en gebouwenexploitatiezien we directeuren en bestuurders het bedrijfsleven succesvolimiteren. Voor de goede orde: succesvol slaat hier op het imiteren: hetgrootse denken wordt al te gemakkelijk overgenomen.
  • “Je kunt straffeloos onbezonnen en dom zijn in de corporatiewereld.”(Eric Kemperman, ex-toezichthouder woningcorporatie Rentree inhet Financieele Dagblad van 3 januari 2011) Zo zien we woningcorporaties speculeren met natuurgebieden,en buitenlands onroerend, kopen ze cruiseboten van €240 miljoen,en zijn ze eigenaar van hotels en kastelen. Onze woningcorporatiesdus; goed voor een eigen vermogen van meer dan €30 miljard, opeen balanstotaal van meer dan €100 miljard. Ze spelen het spel vande grote jongens mee. Maar gezamenlijk leden ze over 2009 eenexploitatieverlies van bijna een miljard euro, hebben ze voor €1 miljard society 3.0aan onverkochte huizen en voor nog eens €2 miljard aan feitelijkwaardeloze grondposities. Oh ja, ze hebben ook nog voor meer dan ondergang van de zombie economie€4 miljard aan risicodragende borgstellingen, leningen en anderefinancieringen ‘uitstaan’ bij hun commerciële dochters. Dochters diemomenteel de een na de ander omvallen, omdat de plannen iets teambitieus bleken. Hoe zit het dan met hun eigen toezicht? Dat blijktvolstrekt inadequaat. De solvabiliteit van Woningcorporatie Nederlandstaat zwaar onder druk, mede door al dat wanbeleid en het graaienvan de Haagse politici. Er moeten op korte termijn massa’s huizenuit de 60’er en 70’er jaren gerenoveerd worden, maar daar hoor ikniemand over. Onze Quango-bestuurders doen liever Leuke Dingen. Dat is inbestuurstaal synoniem aan stokpaardjes berijden. Stokpaardjes, 69waar wij als burger natuurlijk niets over te zeggen hebben en diemeestal tot niets leiden. Waarom halen we voor €4 miljoen de startvan de Spaanse wielerronde La Vuelta naar Drenthe? Waarom betalenwij mee aan de Ronde van Italië? Hebben wij in Breda nu echt eenTopinstituut Logistiek nodig, alleen omdat daar een overheidssubsidievan €25 miljoen voor beschikbaar is? In Utrecht geeft de overheid €10
  • miljoen uit aan het themaproject ‘de Vrede van Utrecht’, en €400.000aan een regiosoap. Maar in dezelfde provincie is steevast geld tekortvoor structurele toeristische promotie. Voor het WK voetbal zijn onzeregenten zelfs bereid onze (fiscale en juridische) ziel te verkopen aande grootste Quango ter wereld, de FIFA, en gaan we snelwegen afzettenvoor Bobotransport. Gelukkig voor ons burgers was het Russische boddit keer interessanter voor de FIFA. Stokpaardjes groeien ongebreideld: een metrolijn in Amsterdamkost opeens niet €1,4 miljard, zoals iedereen is voorgehouden,maar €3,1 miljard en is pas zes jaar na de geplande opleverdatum society 3.0gereed. €100 Miljoen voor een nieuw Utrechts provinciehuis was heelbespreekbaar. Het avontuur Blauwe Stad, een waterrijke woonwijk ondergang van de zombie economievoor de Nederlandse elite, kostte de provincie Groningen eveneenseen slordige €100 miljoen. Daar werd slechts 10% van de woningenverkocht. In het bedrijfsleven noem je dat ‘mismanagement’. Enals je bedrijf daardoor failliet gaat ben je daar als directie in privéaansprakelijk voor. Maar de (semi)overheid en haar dienaren gaanniet failliet, dus die gaan gewoon door. In Noord-Holland is eenvergelijkbaar project ‘Wieringerrandmeer’ gelukkig net op tijd gestopt. Met speculatie geld verliezen, dat kan de beste overkomen; datweten ze inmiddels in Noord-Holland, dat kennelijk niets leerdevan de €50 miljoen kostende Ceteco affaire in Zuid-Holland in 1999.Speculeren? Dat doen er meer. Volgens een brief (oktober 2008) 70van de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken aan de TweedeKamer hadden onze provincies, gemeentes en waterschappen€8.5 miljard belegd. Ca. €225 miljoen is waarschijnlijk verdampt…Het ABP, de beleggingsreus van het overheidpersoneel, verloor in2008 zelfs het gigabedrag van €36 miljard op het eigen vermogen.Het bestuur en directie troffen direct een regeling dat hun
  • eventuele bestuurlijke aansprakelijkheid door het ABP, dus door depensioenpremiebetalers, dient te worden gecompenseerd. Ik hebniemand op het Malieveld zien demonstreren; hoe zit het met uwpensioen? Snapt u nog wat er gebeurt met uw geld? In januari 2010 citeerde commissievoorzitter Frijns uit zijn onder-zoeksrapport over de pensioensector:“ De invulling van het beleid moet democratischer worden.De besturen stellen zich paternalistisch op omdat ze van meningzijn dat ze geen verantwoording hoeven af te leggen aanpensioendeelnemers omdat de materie te complex voor hen is.” society 3.0 De helft van onze 600 pensioenfondsen heeft momenteel een ondergang van de zombie economie‘herstelplan’ actief. In de jaren ‘90 was de dekkinggraad van depensioenfondsen bijna 250% en hadden de fondsen moeiteloos dehuidige en een volgende crisis kunnen opvangen. Onder de dreigingvan graaiende Haagse politici heeft men echter de ‘overschotten’teruggestort naar de inleggende bedrijven en heeft men mooieregelingen gemaakt voor de deelnemers, die daarmee zand in de ogenis gestrooid. Volgens Jean Frijns, oud-directeur Beleggingen van hetABP, heeft de overheid in de negentiger jaren van de vorige eeuw zelfals werkgever €15 miljard te weinig premie betaald en de VUT regeling(oneigenlijk) door hetzelfde ABP laten financieren. Wéér €10 miljardweg. Letterlijk potverteren. Waarvan akte, stelletje regenten! Werkaan de winkel voor professionals en afscheid nemen van die pluchen 71bestuurders. Onze Defensie kan er ook wat van. Er moet de komende jaren eenmiljard euro bespaard worden door 10.000 werknemers naar huiste sturen en te bezuinigen op de training van de achterblijvers. Mijn
  • oplossing? Bestel de Joint Strike Fighter af en bespaar op die maniereenvoudig zes miljard euro (of meer, want niemand weet hoe duurdeze vliegtuigen nu echt gaan worden)! “Maar”, hoor ik de industrie alroepen: “we hebben al wel honderden miljoenen aan orders gekregen vande Amerikanen.” In verhouding tot onze miljarden investering zijn hetslechts broodkruimels. Gewoon stoppen met het geld op de verkeerdeplek uitgeven en onze militairen gewoon nog een jaar of tien latenzitten. Dan gaan ze met pensioen en krimpen we op natuurlijke wijze in.Voorkomt meteen een boel maatschappelijke onrust. Oh ja, en laten weeens een maatschappijbrede discussie starten over de wenselijkheidvan ‘vredesmissies’. En als we dan zo nodig nieuwe vliegtuigen willen society 3.0hebben, laten we dan inzetten op gevechtsvliegtuigen zonder piloten.Unmanned drones heten die. Deze drones laten zich natuurlijk het ondergang van de zombie economiebeste op afstand besturen door minderjarige jongens en meisjes, diehet vak allang geleerd hebben op de vele serious gaming sites.Het regent Kamers van Koophandel Waarom moet ik als ondernemer volgens de wet mijn gegevensafgeven aan de Kamer van Koophandel, daarvoor jaarlijks betalenen moet ik opnieuw betalen als ik diezelfde gegevens van een anderbedrijf wil verkrijgen? Een simpele database met een internettoegangzou wat mij betreft volstaan. De KvK verkoopt schaamteloos heleadresbestanden door. Meer dan 2.000.000 organisaties betalen jaarlijkseen verplichte KvK-contributie die varieert van een paar tientjes totduizenden euro’s. Totaal ongeveer €250 miljoen per jaar. Desondanks 72leidt diezelfde KvK al jarenlang een ordinair exploitatieverlies. Hoezo‘ondernemers bijstaan’? Ze zijn blijkbaar niet eens in staat om huneigen baten en lasten in balans te houden. En volgens recenteonderzoeken is de ‘Kamer’ het draagvlak onder de deelnemendebedrijven al lang en breed kwijt.
  • In haar (concept) Actie Plan 2010 heeft mijn Kamer van Koophandel(Midden Nederland) focusclusters benoemd: Metaal en machines,Transport en logistiek, Bouwen en ontwerpen, Food en agri, ICT enmedia, Zorg en media, Financiële en adviesdiensten. Volgens mijn KvKvormen deze clusters de pijlers onder onze economie. Wat? De eerstedrie clusters behoren regelrecht tot de Zombieconomie. Een voor onzetoekomst uiterst belangrijke sector als Toerisme en Recreatie wordtniet eens genoemd. Mijn treurnis en wantrouwen bevechten elkaar alsik verderop in het Kamer van Koophandel Actieplan het adagium lees:“Van KENNIS naar KUNDE naar KASSA!”En waar staat die kassa? society 3.0Het regent Waterschappen ondergang van de zombie economie In een poging mooi voor de dag te komen houden de waterschappentegenwoordig verkiezingen. Kost natuurlijk weer sloten met geld ende opkomst is bedroevend laag. Dat is logisch want waterschappenmaken nauwelijks beleid. Het beleid, dat elders (politiek) is gemaakt,voeren zij uit. De gevestigde politieke partijen hebben zich echter welover de verkiezingen ontfermd en daarmee is de regentencirkel weerrond. Bedenk overigens dat die 27 waterschappen ongeveer 12.000ambtenaren aan de gang houden. Volgens hun eigen regenten moetenwe daar blij mee zijn want in de vorige eeuw waren er nog 1200waterschappen! Jammer dat onze Waterschappen juist één van hunprimaire taken niet naar behoren uitvoeren: de burgers beschermentegen overstromingen. In oktober 2008 aanvaardt prof.dr.ir. Pier 73Vellinga de leerstoel ‘Klimaatverandering, Water en Veiligheid’ aande Universiteit van Wageningen. In zijn inaugurele rede zegt hij: “Onzeveiligheid ten aanzien van overstroming is niet op orde; 19 % van dedijken en waterkeringen voldoet niet aan de Deltanorm en van 35%weten we dat niet zeker.”
  • Is daar geen geld voor dan? Voor de restauratie van een landgoeden een kasteel kennelijk wel: op de website van het BrabantseWaterschap Delta staat vol trots: “Sinds 1973 is het waterschap detrotse eigenaar van deze buitenplaats met kasteel Bouvigne aan dezuidkant van Breda. Het landgoed dateert uit de vijftiende eeuw enbestaat uit een sprookjesachtig kasteel omgeven door drie bijzonderetuinen. In 1977 is het kasteel na een periode van restauratie heropenddoor wijlen prins Claus. Het wordt nu gebruikt als kantoor en is niettoegankelijk.”En het regent regels… society 3.0 Onze regenten hebben de leefbaarheid van ons land ensamenleving ernstig aangetast. En daar zijn zij ook nog eens goed ondergang van de zombie economievoor betaald. Dat is gewoon sick. Ik kan er geen ander woord voorbedenken. Deden ze nu echt niks, dan kostte het ons weliswaar geldmaar hadden we er verder geen last van. Helaas. In goed overlegmet de reguliere overheid en politiek zorgen onze Quango’s vooreen woeste stroom aan wet- en regelgeving. Regenten regeren.Beleidsmakers maken beleid. Controleurs controleren. Iedere (semi)overheidsinstantie en/of Quango wil zijn bestaansrecht bewijzen. Hunbestuurders dromen van een plekje in de historie: vernoemd wordennaar een mooie wet of commissie is hun droom. Maar snappen ze ookdat juist die immense hoeveelheid vaak overlappende regelgeving hetherstel van onze economie ernstig in de weg staat? Iedereen roeptom minder regeldruk. Maar hoe? Communiceren met regenten is een 74regelrechte martelgang. Een paar voorbeelden: Jan Willem Boissevain, Director Sales & Business Developmentvan Logica (in het Mindz-blog ‘Help de burger verzuipt’): “Als je wiltmeedingen in een overheidsaanbesteding moet je de bedrijfsinschrijvingbij de Kamer van Koophandel opvragen en doorsturen naar dezelfdeoverheid. Niet één keer per jaar, maar bij iedere aanbesteding. Een
  • bedrijf dat in 150 aanbestedingen meedingt, verscheept dus alleenaan KvK-verklaringen zo’n twintig meter papier naar de overheid.Het aanbestedingsdocument van één centimeter dik moet in dertien-voud worden gekopieerd en daarnaast ook nog in elektronischevorm worden aangeleverd. Ik heb niet de indruk dat er minder regelskomen. De overheid wordt in aanbestedingen juist steeds veeleisender.Gelukkig hebben wij een ervaren team van aanbestedingsdeskundigendie minutieus de bestekken doorlezen. Als er staat dat je de A4 vellenenkelzijdig geprint met twee gaten moet doorboren dan kunnen weniet onze standaard mappen met vier gaten gebruiken. Uitsluiting vande aanbesteding is onherroepelijk het gevolg als we afwijken van de society 3.0voorschriften. We schaffen dus nieuwe mappen aan met twee gaten.” ondergang van de zombie economie Onze overheid koopt jaarlijks voor meer dan €40 miljard in.In plaats van slimmer in te kopen zet de overheid vanaf 2010via een nieuwe ‘aanbestedingswet’ haar inkoopmacht in om bijhaar leveranciers meer duurzaamheid af te dwingen. Om dat teorganiseren worden er uiteraard nieuwe regels vastgesteld; dat je datproces ook zou kunnen co-creëren met de stakeholders, komt niet opin al die knappe koppen. Het AgentschapNL heeft intussen zo’n vijftigproductgroepen geïnstalleerd, die de gedetailleerde eisen nog meerdetailleren. Men onderscheidt inmiddels meer dan elf keurmerken:Stichting Milieukeur, Energielabels, Energy Star, Gea Label, NordicSwan Ecolabelling, FSC-keurmerk / Stichting Goedhout, IKB/PVEKwaliteitskeurmerk vleesproducten, Stichting Keurhout Blauer 75Engel, EKO-keurmerk (SKAL), Europees Ecolabel, BRL SVMS-007Veilig en Milieukundig Slopen. Ieder normaal denkend mens weet dater vrijwel geen MKB bedrijven bestaan die dit allemaal snappen enaan de richtlijnen kunnen voldoen, zonder gigakosten te maken voorallerlei expertisebureaus. Maar onze politici denken van wel. Het zijndus weer de gevestigde orde organisaties, die van dit nieuwe oerwoud
  • profiteren. Overigens worden alle meerkosten voor deze groenopgetuigde kerstboom gewoon doorbelast, zodat we uiteindelijk alsburgerij via stijgende overheidsuitgaven weer mogen bijpassen. Ulrica Vandaag (in haar Mindz-blog Mijn tewerkstelling):“Misschien weet niet iedereen dat ik, na drie maanden een WW-uitkering te hebben ontvangen, verplicht ben gesteld om arbeid teverrichten (ook al is dit beneden je denk- en werkniveau) via de UWVtewerkstelling. De bedoeling is dat je ook tijd krijgt om in de werktijdte solliciteren en te speuren op internet naar geschikte vacatures. Ja,je krijgt ook hier een job coach toegewezen. Van dit alles komt echter society 3.0niets terecht want op de werkplek mag je de pc’s niet gebruiken en dejob coach moet in zijn eentje 50 mensen verzorgen.” ondergang van de zombie economie Koninklijke Horeca Nederland meldt in haar rapport Regeldruk,Stand van Zaken, augustus 2009: “Het is misplaatst om te sprekenvan een succes op het gebied van regeldruk vermindering in dezevoor ons zo belangrijke wet. Kansen om de regeldruk daadwerkelijkte verminderen worden niet opgepakt en door een aantal anderewijzigingen wordt de regeldruk zelfs verhoogd. Het verdient sowiesogeen schoonheidsprijs dat het wijzigingstraject al vijf jaar loopt. […]De overheid pakt de overtreders van de vigerende horecaregels nietaan. […] Het is opmerkelijk dat voor paracommerciële inrichtingenen ook voor burgers die horeca-activiteiten uitvoeren, de regeldrukwordt verminderd. Dit terwijl voor commerciële horeca, waar 76sociaal verantwoorde verstrekking het best geïntegreerd is in debedrijfsvoering, de regeldruk juist wordt opgevoerd […] Het isbijvoorbeeld opvallend of beter gezegd stuitend, dat het fenomeen‘illegale horeca’ (naar schatting 3.500 inrichtingen in Nederland) niet isterug te vinden in het nieuwe wetsvoorstel.”
  • Het laatste voorbeeld raakt mij nog eens extra, want ik ben zelf ookhoreca-ondernemer. Het is maar dat u het weet: met medeweten vanuw gemeente gaan uw kinderen naar plekken waar men het niet zonauw neemt met de regels. Terwijl u denkt dat ze veilig en wel naar diealcoholvrije discoavond waren van het lokale en legale horeca bedrijf,zitten ze in inzuiphutten, alcoholstimulerende sportkantines en bijillegale feesten. U dacht dat ze gingen sporten? Neem eens een kijkjebij het eerste de beste hockeyfeest bij mij in Zeist! En wat dacht u vanal die straatfeesten en buurtbarbecues? Daar staan gewoon kinderenachter de tap. Dom van die ouders en dom van gemeentes om daarvrijwel ongezien een vergunning voor af te geven, vindt u ook niet? society 3.0En het wordt alleen maar erger. Onze gemeentes willen die illegaleplekken en de sportkantines helemaal niet aanpakken. Enerzijds zijn ondergang van de zombie economieze daartoe namelijk niet bij machte en anderzijds is de alcoholverkoopvoor menig sportkantine een belangrijke bron van inkomsten. Enalcohol weg betekent subsidiekraan open en dat is het laatste wat eengemeente wil, want het geld is toch op? “All animals are equal, but some animals or more equalthan others.” (George Orwell in Animal Farm) Daarentegen zijn Quango’s weer wel prima in staat hun eigenregels snel aan te passen. Zo is het aan consumenten verkopenvan een verzekering aan strikte regels gebonden. Dat mogen alleenFFP’ers: door de AFM geaccrediteerde adviseurs. Hajo de Vries, zo’n 77FFP’er, zegt daarover op zijn Mindz.com blog: “Om zo’n vergunningte krijgen moet je aan behoorlijk wat voorwaarden voldoen. Je moet jediploma’s hebben en jaarlijks voldoen aan voldoende dagen bijscholing.Je moet het proces goed ingericht hebben en drie mensen hebben waarze navraag bij kunnen doen, een beroepsaansprakelijkheidsverzekeringafgesloten hebben en meer. Je zou verwachten dat iedereen die financiële
  • producten verkoopt zo’n AFM vergunning nodig heeft. Maar dat blijktniet zo te zijn. Zo is er Fincover, een onderdeel van de Stichting CollectiefVerzekeren van het Ministerie van Financiën. Dergelijke stichtingenzijn geen tussenpersoon volgens de WFT (Wet Financieel Toezicht) enhebben geen AFM vergunning nodig. Volgens de AFM zijn vrijwel allecollectieve regelingen vrijgesteld voor de WFT- vergunning. De site vanFincover vermeldt: ‘De stichting is opgericht door collega’s en houdtzich al tientallen jaren bezig met het verzorgen van goede en goedkopeverzekeringen. De stichting biedt verzekeringen aan ten behoevevan alle collega’s, die vallen onder het Ministerie van Financiën. Hetministerie steunt het werk van de stichting en verleent daartoe ook de society 3.0noodzakelijke faciliteiten.” Dus voor het aanbieden van verzekeringenaan consumenten stellen we strakke regels. Maar voor het aanbieden ondergang van de zombie economievan verzekeringen aan ‘ambtenaren-consumenten’ gelden dezeregels niet. Want dan is het opeens een ‘collectieve regeling’.Dat is heet volgens mij concurrentievervalsing. Volgens Hajo deVries hebben meerdere ministeries zo’n stichting en zijn daarmee‘tussenpersoon’ voor zo’n 300.000 medewerkers/consumenten,zonder WFT vergunning.Van de regent in de drop? Willen we een fundamentele verandering dan zullen we ervoormoeten zorgen dat de kaste van regenten wordt uitgeschakeld. Radicaal!Ze staan ons economisch herstel en de broodnodige maatschappelijkeinnovatie ernstig in de weg. Binnen de overheid erkennen sommige 78ambtenaren het falen van het bekende regentenspeelveld. In hetrapport Het nieuwe werken bij het Rijk, uitgebracht onder auspiciënvan Binnenlandse Zaken staat te lezen:“…klassieke structuren van vertegenwoordiging en draagvlak, depolderorganen, hebben voor veel vraagstukken aan zin verloren. Zevertegenwoordigen het veld niet meer. Ze hebben macht, maar zonder
  • basis... Hetzelfde geldt voor de politiek. Er is dus wel macht – die ligtonverminderd bij bepaalde overleggen en actoren – maar die macht isniet meer gelegitimeerd door een machtsbasis en door gezag…” Natuurlijk realiseer ik mij dat het opheffen of aanpassen vanbestaande organisaties of instanties weerbarstig zal zijn. Die gevestig-de orde organisaties zullen zich met hand en tand verzetten tegen hetverdwijnen van de eigen broodwinning. Nu al zijn waterschappen enprovincies, die door toedoen van andere regenten hun eigen positie ingevaar zien komen, druk doende om met behulp van externe partijenhun branding op te poetsen om mogelijke opheffing te vermijden. Het society 3.0vele publieke geld dat ze bezitten wordt ingezet om de eigen positie teverdedigen. Pluche zit nu eenmaal heel lekker en veranderen is eng. ondergang van de zombie economieEn de smaak van macht is niet verkeerd. Sterker nog, de gevestigdeorde probeert momenteel, met de economische crisis als excuus, haareigen speelveld nog eens te vergroten, in plaats van na te denken overhaar bestaansrecht of bezig te zijn met nieuwe business modellen.Een laatste paar voorbeelden nog. Het lukt de Kamer van Koophandels kennelijk tot nu toe nog steeds(a) te ontkomen aan de toenemende politieke druk om te presteren en(b) het eigen invloedsveld te vergroten. In het Kamer van KoophandelActieplan Midden Nederland 2009 lees ik namelijk: “…op grond vandeze nieuwe aanpak moeten alle ondernemingen en instellingendie we nu nog niet kennen zich registreren en een jaarlijkse bijdrage 79betalen…”. Met die nieuwe aanpak bedoelt men de nieuwe, per 1 juli2008 in werking getreden Handelsregisterwet, die ook zelfstandigen,overheidsinstanties en verenigingen dwingt zich te laten registreren.Daarmee halen de Kamers volgens eigen zeggen in 2009 een extra50.000 betalende inschrijvingen binnen en ligt een potentieel vanmeer dan 200.000 inschrijvingen binnen handbereik. Die 250.000
  • nieuwe registraties leveren – door die ene pennenstreek - miljoeneneuro’s op. Gratis en geheel voor niets in de schoot geworden door deoverheid. De Buma/Stemra gebruikt electronic finger printing technologyom de eigen invloedsfeer te vergroten. Het internet zorgt daarbij voorhoofdbrekens, maar aangezien er geld genoeg is gaan ze net zo langdoor met het vergroten van hun speelveld totdat ze er zeker van zijndat zelfs de eerste de beste amateurwebsite geen muziek gebruiktzonder de rekening te betalen. Aan wie ze dat geld moeten uitbetalenweten ze niet eens en dat kunnen ze ook niet weten, want ze heffen society 3.0voor alle (inter)nationale muziekjes; wie daar de rechthebbenden vanzijn is en blijft volstrekt onduidelijk. Dat is nu eenmaal het internet. ondergang van de zombie economieEn zo schrijft Buma in haar jaarverslag 2009: “…door de onduidelijkesituatie die in Europa is ontstaan weet zelfs een grootgebruiker alsiTunes niet meer met wie zij de gebruikte rechten moet afrekenen…”. De heffingsorganisatie Brein slaat om zich heen en roept: “…internetpiraterij, afsluiting van het internet, we zijn een juridisch raamwerkaan het bouwen”. Daarmee gaat deze Quango geheel voorbij aan deinmiddels gevestigde overtuiging dat het digitaal delen van informatieeerder positief dan negatief is voor onze economie. De conclusies uiteen rapport van nota bene TNO onderschrijven deze overtuiging. Ditrapport is in januari 2009 opgesteld op verzoek van de Ministeries vanOCW, EZ en Justitie, met als doel het “Vaststellen van de economische 80en culturele gevolgen van file sharing voor muziek, films en games”.Ik citeer: “de economische effecten van file sharing op de Nederlandsewelvaart op de korte en de lange termijn zijn sterk positief.” Met filesharing bedoelt men hier het, al of niet gratis, up- en downloaden vanmateriaal van het internet.
  • Ook de site Webwereld deed in december 2010 verslag van de wijzewaarop Brein rechtszaken laat voeren door het OM. Maar niet gunstigvoor Brein, zo lees ik: “Het Haagse Hof maakt na zes jaar gehakt vande strafzaak tegen zeven beheerders van twee eDonkey-indexsites. HetOM liep lui achter BREIN aan en is zijn boekje te buiten gegaan metdwangmiddelen. Na zes jaar gesteggel verwijst het Gerechtshof DenHaag de eerste Nederlandse strafzaak tegen beheerders van peer2peer-linksites resoluut naar de prullenbak.” Uiteraard gaan de breinen vanBrein hiertegen nog even een - door publieksgeld bekostigde - oorlogvoeren. society 3.0 Mijn eigen horecaregenten zijn ook erg slim. Via een truc - enachterkameroverleg tussen werkgevers, Koninklijk Horeca Nederland ondergang van de zombie economieen werknemers, de vakbonden - lopen de verplichte afdrachtenin 2009 opeens niet langer via de Sociale Fondsen maar via hetBedrijfschap Horeca. Daardoor vallen nu ongeveer 40.000 bedrijvenonder de regeling in plaats van de aanvankelijke 20.000! In hetjaarverslag 2008 van Bedrijfschap Horeca valt te lezen: “Tot dusverrewaren niet alle horecaondernemers verplicht premie te betalen aanhet SFH.[…] Met ingang van 1 januari 2009 betalen en profiteren allehorecaondernemers via de algemene heffing mee aan de arbeidsmarkt-en scholingsactiviteiten.” Het klinkt als een zegen! De ledenraad vanKoninklijk Horeca Nederland (want we zijn wel Koninklijk natuurlijk)zal wel akkoord gegeven hebben, want dat doen ze altijd op voorstellenvan het bestuur. En ook de horecavakbonden waren snel klaar: die 81vertegenwoordigen nog geen 4% van alle werknemers in de Horeca,dus even een rondje bellen, vervolgens roepen dat de leden achterdeze wijziging staan, en klaar is Kees.De regenten regeren, daar kunt ook u nu niet meer omheen Noem het een moeras waarin we langzaam wegzakken, of noem
  • het een dichte mist waarin we dreigen te verdwalen. Niemand neemthet u kwalijk dat u die hele Quango-kliek niet heeft doorzien. Hopelijkbegint het na lezing van dit hoofdstuk een beetje te dagen of teduizelen. Allebei goed. De politiek, de overheid en onze werkgevers-en werknemersclubs; ze willen de huidige crisis helpen oplossen,maar waren zelf de medeveroorzakers ervan. Ze zijn sterk in het oude,het gevestigde orde denken en blijven daar in hangen: kaasschaven,polderen, overheidscommissies, heroverwegingen. Vanuit dezetunnelvisie hanteren ze halsstarrig hun oude paradigma’s om eenuitweg uit de crisis te vinden. Nog steeds vol overtuigd van eigenkunnen willen ze maar niet erkennen dat de bestaande systemen society 3.0het niet meer doen. En zo blijven onze regenten geld stoppen omhun eigen problemen en niet die van de samenleving op te lossen. ondergang van de zombie economieDat betekent heel simpel dat we als klant en burger langzamerhandsteeds minder dienstverlening krijgen, en hiervoor – en dat gaatsneller - steeds meer moeten gaan betalen. Zo gaan we de crisis dusniet verhelpen. Misschien moeten we samen boos worden… 82
  • Nevenfuncties van QuangobestuurdersMr. G.B.J. Dommering, werkgeversvoorzitter in het bestuur van het Horeca Pensioenfonds(Bron: Jaarverslag 2007)Nevenfuncties:- Werkgeversvoorzitter bestuur Stichting Overgangsregeling- vervroegd uittreden voor het Horecabedrijf (SOHOR)- Voorzitter Raad van Toezicht Stichting Achmea Zakelijke en- Particuliere Hypothekenfonds- Voorzitter Raad van Toezicht Vastgoedfondsen Achmea: Achmea- Dutch Industrial Property Fund, Achmea Dutch Office Fund,- Achmea Dutch Residential Fund & Achmea Dutch Retail Property Fund- Lid visitatiecommissie PNO MediaNevenfuncties uit hoofde van bestuurslidmaatschap:- Afgevaardigde participantenvergadering Achmea Dutch Industrial Property Fund society 3.0- Afgevaardigde participantenvergadering Achmea Dutch Office Fund- Afgevaardigde participantenvergadering Achmea Dutch Residential Fund- Afgevaardigde participantenvergadering Achmea Dutch Retail Property Fund- Lid Ledenraad Vereniging Achmea ondergang van de zombie economie- Lid Advisory Committee van NIB Capital Private Equity Fund of- Funds IIA C.V. (AlpInvest Partners N.V.)- Lid Advisory Committee van NIB Capital Private Equity Later Stage- Co-Investments IIA C.V. (AlpInvest Partners N.V.)- Plaatsvervangend lid van het bestuur van de Vereniging van BedrijfstakpensioenfondsenCommissaris van de Koningin R.C. RobbertsenLidmaatschappen Comité van Aanbeveling- Aegee Utrecht- Blue Peter Foundation- Internationaal Franz Liszt Pianoconcours- Landelijke Stichting tegen Zinloos Geweld- Nyenrode Marketing Society (Nymas)- Protestante Gemeente te Doorn- Ragweek Utrecht 83- Stichting Bevrijdingsfestival Utrecht- Stichting I Romantici- Stichting Pieter Gerritsz Orgel- Stichting Utrechts debatcentrum Tumult- Stichting Utrechts debatcentrum Tumult- Stichting Utrechts Studenten Koor en Orkest- Stichting Zaterdagmiddagmuziek Domkerk- Stichting Zeister Muziekdagen- Utrechtsch Studenten Concert- Veterinair dispuut Veritas
  • - Collegium Studiosorum Veritas (CS Veritas)- Nederlands Centrum voor de Volkscultuur- Stichting Kleine geschiedenis van de Heuvelrug- Utrechtsche Vrouwelijke Studenten Vereeniging / Nieuwe Vereniging van Vrouwelijke Studenten te Utrecht (U.V.S.V./N.V.V.S.U.)- JCI- Utrechtse Studentenalmanak (CRUSA)- Koninlijke Christelijke Zangersbond KCZB- Stichting Bouwloods Utrecht- Beschermheerschappen- Bond van Nederlandse Militaire Oorlogs- en Dienstslachtoffers van afdeling Utrecht/’t Gooi- Johannes Hospitium De Ronde Venen- Stichting Utrechtse KastelenNevenfuncties- Voorzitter platform Stationsgebied Driebergen-Zeist society 3.0- Voorzitter Prins Bernhard Cultuurfonds Utrecht- Voorzitter Stichting Beheer Kasteel Huis Doorn- Voorzitter Raad van Toezicht Utrechts Landschap- Voorzitter bestuurlijk platform Hart van de Heuvelrug- Voorzitter Raad van Toezicht Stichting De Utrechtse Molens ondergang van de zombie economie- Voorzitter Stichting Leenheren van het Sticht- Vice voorzitter Comite van Toezicht Operationeelprogramma EFRO west- Lid college van Regenten Slot ZuylenNevenfuncties op persoonlijke titel- Voorzitter Raad van Toezicht Christelijke Hogeschool Ede- Voorzitter van de Stichting De Belevenis- Bestuurslid Stichting A.F. de Savornin Lohman- Bestuurslid Steenkamp Instituut (wetenschappelijk bureau CDA)- Lid van de Raad van Commissarissen bij de Onderlinge Bossen Verzekering- Lid Raad van Advies stichting SOS Kayamandi Zuid Afrika- Lid Maatschappelijke Adviesraad Philadelphia- Lid van het Comité van Toezicht Flora en Fauna-Examens- Bestuurslid Stichting Kasteel Loenersloot- Lid van de Raad van Advies van het Universitair Centrum Sportgeneeskunde 84Rechter dhr. mr. Y.A.J.M. van Kuijck , vice-president van Gerechtshof ArnhemNevenbetrekkingen- Penningmeester Stichting Forum Levenslang- Lid, tevens plaatsvervangend voorzitter Adviescollege Verloftoetsing Terbeschikkinggestelden- Voorzitter Reünistenvereniging Faculteit der rechtsgeleerdheid Radbouduniversiteit- Voorzitter Stichting A.C. van Deventer gemeente Renkum- Bestuurslid Mr. Frans Perrick Stichting- Voorzitter Stichting tot behoud van Christelijk Erfgoed in Zorginstellingen
  • - Plaatsvervanger lid Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming- Voorzitter Beoordelings en Adviescommissie Landelijke Instelling “Hulp en Recht na seksueel misbruik in pastorale relaties” (Rooms Katholiek Kerkgenootschap)- Voorzitter Stichting Straatkinderen BraziliëDhr. jonkheer mr. J.L.R.A. Huydecoper van Nigtevecht, Lid Hoge Raad, Advocaat-generaalNevenbetrekkingen- Voorzitter Commissie Bestuurlijke vernieuwing Ned.Orde Advocaten- Voorzitter Stichting Bijzondere Leerstoel- Expert bij het Board of Appeals West Europese Unie (WEU)- Lid Raad van toezicht verzekeringen- Lid algemeen bestuur Stichting Stipendia Rechten Utrecht society 3.0- Bewerker Schuurman en Jordens editie nrs. 73-I Kluwer- Bestuurslid Huydecoper Stichting- Incidenteel docent PAO Leiden, PAO EUR, SSR, VHA , beroepsopleiding Octrooigemachtigden, - OSR, PAOVU, CPO Nijmegen- Redactielid Losbladige uitgave Huurrecht ondergang van de zombie economie- Redactielid Bijblad bij de Industriele Eigendom Octrooi Centrum Nederland- Voorzitter adviescommissie Burgerlijk Procesrecht Ministerie van Justitie- Directeur/aandeelhouder Houdt het Oud B.V.- Voorzitter Vereniging Koningin Emma Fonds- Bestuurslid Stichting Beyers Kameren/Stichting Beyers Kameren Beheer- Wisselstoel-hoogleraar Centrum Postdoctoraal Onderwijs Radboud Universiteit- Bestuurslid Vereniging Vrienden van “De Schelp” 85
  • Ik ben boos op de paarse krokodil Hufterigheid en onverschilligheid gaan vaak hand in hand; zeverworden tot een soort apathie. Niet alleen in Nederland. Overal indeze wereld. En van hoog tot laag. Het lijkt alsof we zijn getroffen dooreen gelatenheid die de samenleving verlamt. En die ons mensen eengezond besef van normen en waarden doet verliezen. De Amerikaanse Beurstoezichthouder SEC heeft ons er nog zovoor gewaarschuwd. Compleet met dossiers vol bewijs van fraude.Maar mister Madoff lichtte de samenleving op voor €60 miljard. En society 3.0diezelfde SEC stond erbij, keek ernaar…en deed helemaal niets,totdat het te laat was. ondergang van de zombie economie Ook in de affaires Ahold (2003, €1 a 2 miljard), Enron (2001, $70miljard), Société General (2008, €5 miljard) en het Italiaanse Parmalat(€10 miljard) heeft een aantal mensen willens en wetens de zaak stilgehouden en vrolijk meegefraudeerd. Ondanks duidelijke indicaties,waarschuwingen en toezicht. Het innovatieplatform van ex-minister president Balkende is watmij betreft het schoolvoorbeeld van hufterigheid, in dit geval van dedeelnemers. Het boek Het innovatie platform van Frans Nauta geeftinzicht in het reilen en zeilen van zo’n club waar veel geld te verdelenis: “De trage ambtelijke molens, tegengestelde belangen van EZ en 86OCW, van OCW en universiteiten en de persoonlijke overtuigingen vande leden - het levert allemaal drukte en vertraging op. Het miljoenengeldis besteed, het effect is te verwaarlozen.” Onze samenleving heeft dus elementen die op grootschalige wijzegeld onttrekken aan… onze samenleving. De gewone burger kan er
  • niets meer mee. En als hij probeert iets terug te halen, stuit hij op eenbijzonder kwaadaardig beest… een beest dat niet te bevechten valt. Ofje moet ijzeren huid en stalen longen hebben.De grootste paarse krokodil van mijn leven! Ook ik heb een bijzondere ervaring beleefd met de paarse krokodil.Mij overkwam fraude en platte diefstal. De overheid stond erbij enkeek ernaar. Voor hun niets doen kreeg ik slechts een hufterig excuus,ook dat nog eens. Maar ik heb het er niet laten zitten. In het voorjaar van 2009 ontving onze leverancier van Turks brood, society 3.0dankzij een administratieve fout in een van onze vergadercentra,€84.000 in plaats van de €840 waar hij recht op had. Superstom van ondergang van de zombie economieons natuurlijk; dat is helder. Diverse procedures geschonden en eenserie domme dingen gedaan. Hoewel de ‘ontvanger’ beloofde hetgeld terug te storten, heeft hij de zaak een week gerekt. En toen washet geld van zijn rekening verdwenen. Althans, volgens onze bank diede zaak nauwlettend in de gaten hield. Ook was zijn bakkersbedrijfopeens dicht en had hij zich inmiddels uitgeschreven bij de Kamervan Koophandel. Dat heet conform artikel 321 in het wetboek vanstrafrecht ‘verduistering’. Volgens datzelfde wetboek dient zo’n daadbestraft te worden “met een gevangenisstraf van ten hoogste drie jarenof een geldboete van de vijfde categorie”. Uiteraard heb ik aangifte gedaan bij de politie. Een paar dagen 87later belde een agent mij terug met de mededeling dat het OpenbaarMinisterie in Utrecht de zaak niet belangrijk vond en aldus weigerdeeen onderzoek in te stellen. Natuurlijk meteen onze advocaat in hetgeweer gebracht; ik bellen met het OM. Mariëlle, mijn compagnonbellen met de politie... Bellen? Ja, het nummer draaien en eindeloosaan het lijntje gehouden worden en de betrokken ambtenaren
  • natuurlijk nooit te pakken krijgen. Vervolgens de officiële schriftelijkereactie van het OM: “Hoewel er formeel een strafbaar feit te constaterenis, is het gemeenschapsbelang in dit geval dusdanig gering, dat er geenreden is tot vervolging van verdachte over te gaan...” WAT? €84.000jatten en ermee wegkomen? DUSDANIG GERING? Eerst twijfel je aan jezelf. Nog een keer die brief lezen, maar ja,het staat er toch echt. Volgens het OM mag ik de dader civielrechtelijkaanpakken. Hoe dan? Iemand met een honkbalknuppel inhuren? Enwaar stuur ik die dan heen? Ik weet immers het privé adres van debakker niet, zijn winkel is dicht, op het KvK adres woont ie niet, ik ken society 3.0zijn verdere personalia niet. En ik houd niet zo van honkbalknuppels. ondergang van de zombie economie Op de website van het OM staat toch heel duidelijk: “Wanneer dedader bekend is of makkelijk is op te sporen, wordt in principe altijdvervolgd.” Helaas staat er niet bij welk principe en van wie datprincipe dan is. Ik krijg dan een beeld van een verveelde ‘triage’justitie ambtenaar, die het aantal malen seks dat hij/zij die maandheeft gehad, tot norm verheft van het aantal zaken dat hem/haarbehaagt door te sturen ter vervolging. Gewoon om wraak te nemenop de samenleving en zijn/haar schoonmoeder… (Sorry voor mijntaalgebruik, maar ik ben even eerlijk over mijn gedachten van datmoment. Mocht iemand deze schoen passen, dan trekke hij/zij hemmaar aan.) 88 Gelukkig kan onze onderneming zelfs in een tijd als deze zo’nbedrag opvangen, maar de morele schade is zo enorm. Hoe leg ikaan mijn kinderen van (toen) 10, 12 en 14 uit dat een dief van meerdan €80.000 in Nederland vrijuit gaat en dat de politie niets doet? Enhoe denkt u dat de betreffende medewerkers, die dat serietje foutenhebben gemaakt zich voelen ten opzichte van hun collega’s?
  • Toen zijn we zelf maar gaan bewegen. Ons hele sociale en digitalenetwerk geactiveerd. Een blog op Mindz.com, eindeloos geTwitterd,LinkedIn postings gedaan. Het virale effect was ongehoord groot.Duizenden lezers. Vele steunbetuigingen. De landelijke pers paktehet op, het was op radio en TV. De fractie van Leefbaar Utrechtstelde vragen in de Gemeenteraad. Ambtenaren van de internetgroepAmbtenaar2.0 lieten weten dat ze hun collega’s er intern op zoudenaanspreken. Wat een krachten kwamen er los. Geweldig, een warmbad. Alsnog stelde het OM een strafrechtelijk onderzoek in. “Niet society 3.0vanwege de commotie, maar omdat men dat al van plan was”, zeimen toen een journalist van de NRC ernaar informeerde. Inmiddels ondergang van de zombie economiehadden we zelf al een privédetective ingehuurd om de dief op tesporen en konden we een compleet dossier aan justitie overhandigen. In november 2009 is de bakker ‘aangehouden’ door de politie; hijmeldde zichzelf op het politiebureau. Waarop hij vervolgens weeris losgelaten omdat justitie deze meneer niet wilde voorgeleiden.Volgens de dienstdoend rechercheur “staat Meeting Masters alsslachtoffer in deze kwestie geen middelen meer ter beschikking, maarhet onderzoek wordt voortgezet.” Dat is fijn, maar een onderzoek naarwat dan? Snapt u onze rechtstaat nog? Ook wij hadden fouten gemaakt. Een hele serie zelfs. Het begon 89met de ontvangst van een factuur, die niet voldeed aan de wettelijkeeisen. De goedkeurende handtekening van de vestigingsmanagerontbrak. De betaling van de factuur werd, met medeweten van eenverantwoordelijke manager, buiten het interne betaal- autorisatiesysteem om gedaan, met het pasje en wachtwoord van eencollega; alle waarschuwingen op het computerscherm werden
  • genegeerd. Natuurlijk hebben we de procedures herzien, eentraining verantwoordelijkheidsgevoel georganiseerd, medewerkerseen officiële waarschuwing gegeven en al het mogelijke om ietsvergelijkbaars in de toekomst te voorkomen. De betrokkenen schamenzich de ogen uit de kop en het zal nog wel een tijdje duren voordat hetvertrouwen weer helemaal hersteld is. Maar de hele zaak leerde me weer één ding: iedere procedure heeftkanten die je niet voorziet en af en toe gaat het gewoon helemaal fout.Daardoor vallen er vliegtuigen uit de lucht en gaan er mensen dood inziekenhuizen. Of wordt er €83.160 teveel betaald op een rekening van society 3.0€840. De zaak heeft mij ook weer eens helder gemaakt dat Nederlandeen grote paarse krokodillen dierentuin is. ondergang van de zombie economie Mijn actie heeft ook een positief effect gehad. In september2009 overkwam een man uit Wageningen hetzelfde. Die maakte naeen typefout €43.000 over naar een vrouw in Almelo, die weigerdehet terug te betalen. De politie deed direct een inval bij de vrouw inkwestie en het OM startte een strafvervolging. Een gedeelte van hetgeld werd in ieder geval teruggevonden. Het kan dus wel!Zijn wij allen graaiers? Het zijn niet alleen de banken met graaiende bankiers die ons aande rand van de economische afgrond hebben gebracht. Zij zijn slechtshet topje van de ijsberg. We doen eigenlijk allemaal wel mee, ieder op 90eigen niveau. En dat begint nare vormen aan te nemen. De politie enandere dienstverleners in ons land worden per definitie uitgescholdenof nog erger: fysiek belaagd. En wat doet de overheid – hun werkgever- om hen te beschermen? Ze bieden hen een training ‘omgaan metagressief publiek’ aan. Dit is toch een erkenning van wetteloosheid?
  • Ons onderwijs vinden we kennelijk zo belangrijk dat we hier heelveel ‘managers’ hebben aangesteld om de zaak in goede banen teleiden. Volgens de Onderwijsraad zijn de overheadkosten op onzeuniversiteiten de afgelopen jaren zo sterk opgelopen, dat er per student40% minder budget beschikbaar is voor feitelijk onderwijs. TU Twentegaf in 2009 €2,2 miljoen uit voor een nieuwe huisstijl en slogan. Devraag hoe zoiets in hemelsnaam mogelijk is, wordt door woordvoerderPaul van Tongeren eenvoudig afgedaan met: “Dat is appels met perenvergelijken. Die zaken vallen onder hele verschillende budgetten.” Geenhaan die ernaar graait, uh kraait? society 3.0 Ook de Woningbouwcorporaties blijven hardleers. Volgens hunoverkoepelende vereniging AEDES moet er wetgeving komen om de ondergang van de zombie economieeigen leden te dwingen tot het matigen van de directiesalarissen.Zelfregulering werkte niet. Volgens deze vereniging verdient ongeveer25% van de toppers nog steeds meer dan de onderling afgesprokennorm. De helft van de ca. 500 aangesloten corporaties weigert mee tewerken aan het salarisonderzoek van hun eigen vereniging. We kennen nog het gesteggel over de vergoeding voorBurgemeesterswoningen, waarbij diverse burgervaders lieten zien datzij erg goed hun eigen kant op kunnen rekenen. In juni 2009 blijkt uiteen onderzoek van RTL dat vele andere gemeentebestuurders al hunonkosten declareren terwijl ze al over een vaste onkostenvergoedingbeschikken. Maar kennelijk is dat een salarisbestanddeel geworden, 91een soort vaste bonus eigenlijk. Bizar is ook hier weer dat eenkwart van diezelfde gemeenten weigert inzage te geven in dedeclaratiegegevens, of daartoe niet in staat is. Andere gemeenten zijnbereid inzake te verstrekken, maar vragen daar spijkerhard geld voor,soms wel €12.000. Transparantie is blijkbaar voor gemeentes geengewoonte. Graaien uit de ruif wel. Dat noem ik nu domme hufterigheid.
  • Maar als, volgens de Telegraaf, zelfs ex-minister Bos een gestolenzonnebril declareert, ex-minister Eurlings tijdens een verbouwingaan zijn dienstwoning voor €1.500 in het Kurhaus slaapt, en onzestaatssecretarissen hun kaartjes voor een toneelstuk declarerenevenals de huur van hun rokkostuum, dan is het einde zoek. Als danook nog de Nederlandse politietop ‘dubbel declaratiegedrag’ laatzien, tja, hoe krijg je dan het beeld van hufterige zakkenvullers nogweggepoetst? Volksvertegenwoordigers die vreemdgaan (affaire Depla),hoerenlopen (affaire Oudkerk), een drankprobleem hebben (affaire society 3.0Brinkman) of onterechte vergoedingen incasseren (affaire Herfkens);het kan allemaal maar. Het zijn immers mensen zoals u en ik. Alleen ondergang van de zombie economieben ik geen minister, raadslid of hooggeplaatste ambtenaar. In het BiZa-rapport Het nieuwe werken bij de overheid lees ik:“Grosso modo geeft het Rijk jaarlijks 193 miljoen uit aan automatischeperiodieken en bijzondere beloningen zonder dat daar een eenduidig entransparant beoordeling - en beloningssysteem aan ten grondslag ligt.” Eind 2010 is bekend geworden dat we met zijn allen minderverkeersovertredingen hebben gemaakt. Je zou zeggen: dat is mooi.Wat vertelt de nieuwslezer zonder blikken of blozen? Volgend jaar gaande boetes met 15% omhoog, want anders wordt de beoogde opbrengstniet gehaald. Wat moet we daar nu mee? Verkeersovertredingen 92puur economisch beschouwd? Dus als we lagere boetes willen,moeten we gewoon wat vaker te hard rijden? Of erger: hoe we ons alsweggebruikers gedragen maakt niet meer uit, want gemiddeld betalenwe toch evenveel boetes? Je zult maar politieagent zijn. Dat is tochgeen werken zo?
  • In Europa is het al niet anders In 2009 vonden onze Europese ambtenaren hun salarisverhogingniet voldoende, en dat in een periode waarin hun burgers in velelanden hun baan aan het kwijtraken waren. Die ambtenaren, waarvaner velen tussen de €17.000 en €25.000 per maand verdienen, plus nogallerlei andere mooie regelingen, vonden het nodig te gaan staken. Dathun salarisverhoging de Europese belastingbetaler meer dan €140miljoen zou gaan kosten, vonden ze kennelijk geen issue. Het ging hengeloof ik om rechtvaardigheid… Intussen zet de Europese CentraleBank in Frankfurt voor het zachte prijsje van €1.000 miljoen een nieuwhoofdkantoor neer. society 3.0Het is bekend: in tijden van economische neergang viert protectionismehoogtij. Zo kan dankzij een tax-lease constructie in Spanje een schip ondergang van de zombie economie30% goedkoper worden aangeboden dan in Nederland. En alleendankzij het ingrijpen van Eurocommissaris Kroes kon de Duitse Staater in 2009 van worden weerhouden de Opel fabrieken in Duitslandte bevoordelen ten koste van andere Opel vestigingen in de restvan Europa. Het merendeel van de Europese gelden gaat naar delandbouw, waarmee producten uit de derde wereld vakkundig aan onsworden onthouden.Reden tot boosheid Soms bekruipt mij de gedachte dat, na alle bonusbankiers, dewoningcorporatiemaffia, de graaiende burgemeesters, wethoudersen Europarlementariërs, de energiekoninkjes, de regenteske overheid 93en haar vazallen, het lijkt alsof u en ik de enige normaal verdienendeen belasting betalende Nederlanders zijn. Alhoewel, betalen? Volgenshet CBS zijn er inmiddels meer dan 300.000 (!) medeburgers die hunzorgverzekeringpremie niet betalen, wanbetalers dus. Dit alles maaktmij boos, want het is wel mijn land!
  • 94society 3.0 ondergang van de zombie economie
  • High sea, a huge storm society 3.0 ondergang van de zombie economieLeadership is a talentSecurity for all 95
  • Organisaties organiseren zichzelf dood(en leven verder) De geschiedenis leert dat grote veranderingen vaak het gevolgwaren van mensen die zich gingen organiseren. De veranderingdie ze veroorzaakten was voor hen van waarde. Hoe ironisch ishet dat organisaties, en dan bedoel ik instituties, instellingen,bedrijfsorganisaties, vergeten zijn dat ze op een vergelijkbare manierzijn begonnen: bedoeld om toegevoegde waarde te creëren. Wat ikhier duidelijk wil maken is dat elke eenmaal gevestigde organisatie,of het nu een Quango is of een zakelijke onderneming, het gevaar society 3.0loopt een zombie-organisatie te worden. En als het zo is dat onzeeconomie volgens Haque een Zombieconomy is geworden, dan moeten ondergang van de zombie economiewe de oorzaak daarvan zoeken in het gedrag van organisaties. Hoeorganiseren organisaties eigenlijk? Het woord organisatie komt van het Griekse woord ‘organon’, datgereedschap betekent. Een organisatie is een stuk gereedschap,een voertuig, dat met mensen en middelen binnen een bepaaldtijdsbestek een product of dienst creëert, die van waarde is voorde afnemer ervan. Omdat dat zo is kan de dienst of het productworden verkocht tegen tenminste maar liefst een hogere prijs dande inkoop plus de kosten van het waarde toevoegen. Dat heet winstmaken in de waardeketen. Dit is wat elke organisatie beoogt te doen.Aardig is het om te zien dat in bijna alle Westerse talen het woord 96organisatie nagenoeg identiek geschreven en uitgesproken wordt.Blijkbaar een heel belangrijk woord: organisatie! Maar zo erg langgebruiken we het nog niet. Pas tijdens de Industriële Revolutie werdde organisatie-als-entiteit pas echt belangrijk voor de economischeontwikkeling van het bedrijfsleven en daarmee voor de Westersesamenleving.
  • Als je door het eigen plafond groeit… Bij organisaties is altijd sprake van mensen, die iets maken of doen,waarvoor een ander bereid is te betalen. Omdat betalen eenvoudigeris dan zelf maken of dat zelf maken eenvoudigweg onmogelijk is.Organisaties zorgen voor de processen die nodig zijn om tot productenen diensten te komen. Organisaties organiseren die processen,coördineren de mensen en de middelen en communiceren daarover(anders werkt het niet natuurlijk). Er is binnen een organisatiealtijd sprake van een structuur en een bepaalde hiërarchie. Hetwerkterrein is afgebakend door de mogelijkheden en beperkingenvan die organisatie zelf. society 3.0Iemand is er de baas. Baas zijn word je door meer te weten dan eenander. Of door meer te kunnen dan een ander. Althans, dat zegt de ondergang van de zombie economietheorie. Baas kun je ook worden door in de hiërarchie hogere mensente kennen dan een ander. Of door over veel geld te beschikken enop die manier het eigendom op te eisen. In de opmaat naar onzegeïndustrialiseerde samenleving bevond al die bedrijvigheid van eenorganisatie zich op één plaats. Werken deden we in de fabriek. Lerendeden we op de school of universiteit. Dat was handig. Dan warenmachines, gebouwen, managers of docenten altijd dicht bij elkaar. Enkon de baas alles goed in de gaten houden. Een organisatie heeft altijd beperkingen, in tijd, mensen enmiddelen: kennis, geld, fabrieksgrootte, productiecapaciteit,grondstoffen, ga zo maar door. De kennis over deze beperkingen, 97deze schaarste en het daaraan verbonden ‘permanent keuzes maken’,is de grondslag geworden voor de wetenschap die we tegenwoordigEconomie noemen. Inmiddels twijfelen velen er aan of we wel vaneen wetenschap mogen spreken.
  • Nobelprijswinnaar Ronald Coase schreef in 1937 al over diebeperkingen in zijn boek The Nature of The Firm. Naar hem is hetbegrip Coase Ceiling genoemd: het moment waarop een organisatiebezwijkt onder haar eigen gewicht. Anders gezegd: het punt waaropeen nieuwe werknemer minder waarde toevoegt aan de organisatie,dan hij aan werk creëert voor de andere medewerkers van deorganisatie. (Denkt u al aan hoofdkantoor? Ik ook!) Op zo’n CoaseCeiling moment gaat de groei van de organisatie ten koste van dewaarde ervan, en organiseert de organisatie zichzelf zogezegd kapot.Groeien om het groeien society 3.0 Gek genoeg hebben organisaties jarenlang geprobeerd hunCoase Ceiling moment te vermijden door … te groeien. Door soms ondergang van de zombie economiezo groot te groeien dat we er zelfs het begrip globalisering voorhebben bedacht. En lukte die groei niet autonoom, dan toch weer weldoor het overnemen van andere organisaties. Zo kun je in verticalezin zowel klanten als leveranciers opkopen of in horizontaal opzichtnieuwe activiteiten starten. De nieuwe aanwas wordt ingevoegdin de bestaande organisatie en hup weer op zoek naar nieuweovernamekandidaten. Het is ook vandaag de dag de kernstrategievan vele ‘topmanagers’. Met als management-mantra: “De overnamewordt gerechtvaardigd door de voordelen van efficiencyvergroting en dedaaruit voortvloeiende hogere winstpotentie.” Dat gaat dan nog goed in de oude waardeketen, mits er voldoende 98eigen geld is om te kopen. En mits de integratie soepel verloopt.En mits die synergievoordelen werkelijk te halen zijn. En mitshet management of de supermanager, de eenling, die alles moetweten, het grotere geheel ‘onder controle’ kan houden. En mits dieafzetmarkten blijven groeien.
  • Maar op het moment dat er voor overnames geld geleend moetworden, stijgen de bedrijfskosten navenant en dan komt CoaseCeiling snel dichtbij. Integratie blijkt lastiger dan men denkt enmanagers en medewerkers blijken niet alles aan te kunnen. En dooral die efficiencyverhogingen gaan producten en diensten steeds meerop elkaar lijken. Het worden eenheidsworsten. Werkelijke product- ofdiensten innovatie ontbreekt, want de focus is op schaalvergroting.Creativiteit in bedrijven is schaars. Maar er moet wel verkocht wordenals de klant niet zomaar koopt. Dus vallen marketeers in een droevigepoging zichzelf te onderscheiden van anderen over elkaar heen metkreten als ‘Nog witter dan wit’, ‘Nu vernieuwd’ en meer van dit soort society 3.0inflatoire zaken. Die overigens door niemand meer geloofd worden.Diezelfde schaalgrootte moet in de gaten gehouden worden door ondergang van de zombie economiebedrijfsbureaus en overige stafdiensten op veilige afstand gehuisvestin hoofdkantoren. En zo dijen organisaties gestaag uit en vormen zehun eigen bureaucratieën. Stroop. Het spoor bijster. “De supersterren stralen niet langer. Ze zijn in de problemen enervaren een onbestuurbare crisis. Terwijl organisaties toch niet alleenmaar slechte dingen doen; of de verkeerde dingen doen. Sterker nog,ze doen vaak de dingen best wel goed. Dat is een paradox. De oorzaakis dat de grondslagen van de organisatie niet langer aansluiten op dedagelijkse realiteit.”(Peter Drucker, “Theory of the business” 1994) 99Is er nog wel een klant? Het is dus niet zo dat in deze organisaties per definitie slechtedingen gemaakt worden of dat er incompetente mensen werken. Deauto’s die we maken zijn heel goed. Wel vervuilend, maar ze rijdensteeds langer zonder onderhoud. Maar van sommige producten zijner gewoon Te Veel. Ook als werknemer raken we gedeformeerd:
  • weldenkende marketeers weten heus wel of een markt vol is ofniet. Toch blijven ze bij zo’n oeverloos producerend bedrijf werken.Bankmedewerkers weten wanneer een klant een onduidelijkfinancieel product verkocht wordt. Toch blijven ze het gewoon doen.Als je bij die organisaties rondkijkt zie je werknemers, maar ookmanagers, die weinig in zichzelf investeren, in gelatenheid verkerenen vooral naar boven wijzen in afwachting wat het orakel nu weer voorrichtlijn, target of budget afkondigt. En er heerst pure angst. Het lijktwel of men het onheil over zichzelf afroept. “P. gaf aan dat de uitgevers van Reed qua website geen keuze hebben. society 3.0Ze mogen zo’n gratis site, hoe bruikbaar ook, niet gebruiken. Ze zijnvanuit Reed verplicht die á raison van €130.000 af te nemen bij een ondergang van de zombie economieinternetbedrijf, dat alle sites van Reed doet. P. gaf tegelijkertijd aan hijook ziet dat ze er met de huidige manier van werken niet gaan komen.”(Verslag van een van mijn medewerkers na met een uitgever van ReedElsevier te hebben gesproken over de mogelijke inzet van ons gratissocio-business-netwerk Mindz.com) Het oude denken in en over organisaties past niet langer inde realiteit van vandaag. Er is een massale mismatch tussenconsumentenverwachtingen en wat er in de schappen staat. Inde Verenigde Staten maken we auto’s op dezelfde wijze als 30 jaargeleden. In Europa produceren en importeren we zes miljoen auto’sper jaar, terwijl er maar een markt is voor vier miljoen. Dus vechten 100we elkaar op deze automarkt de tent uit. In Nederland bouwen wehuizen die niemand hebben wil en nog veel te weinig ook, maardoor een kunstmatig gecreëerde schaarste op onze inefficiëntewoningmarkt, worden ze uiteindelijk toch nog net verkocht. Veelorganisaties leveren niet de producten of diensten die de klant echtwil. Ze leveren dingen waarvan ze denken dat er een markt voor is.
  • En als de consument dan toch maar zoiets gaat kopen, dan doethij dat via internet tegen de laagst mogelijke prijs. Waardoor velemanagers krampachtig proberen de internetontwikkelingen tegen tegaan met regels en controles. Om maar hun eigen productie veilig testellen. Een schijnzekerheid natuurlijk. Ook politici, werkgevers- enwerknemersclubs doen dingen waarvan ze zelf vinden dat ze goedzijn voor andere mensen. Soms trouwens met de beste bedoelingen.Dat maakt het nog triester. “… maar omdat de provinciale overheid, zoals zoveel overheden,haar eigen beleid zelden evalueert, kunnen politici en bereidwillige society 3.0ambtenaren ongestoord beleid blijven maken dat mijlenver afstaatvan de werkelijkheid.” ondergang van de zombie economie(Klaartje Peters in haar boek Het Opgeblazen Bestuur) Dankzij het internet zijn consumenten steeds beter en snellergeïnformeerd over wat een product doet of kan, wat het mag kostenen wat andere gebruikers ervan vinden. Organisaties die dat nietdoor hebben lopen vast in het halsstarrig blijven produceren vanoverbodigheid, gaan dus op een zeker moment krakend door hunCoase Ceiling en bezwijken onder hun eigen gewicht. Als dan ooknog onze fossiele grondstoffen - voor vele industrieën cruciaal omte kunnen produceren - echt schaars worden en de prijzen oplopen,slaat letterlijk de hele economische motor af. 101Aandeel of belang? De rol van de aandeelhouder is sterk veranderd. In het IndustriëleTijdperk van de vorige eeuw waren de aandeelhouders misschienautocratisch of zelfs dictatoriaal maar ze waren wel rechtstreeksbetrokken bij de organisatie. Men leverde zelfs de bestuurders. Denkmaar eens aan de familie Heijn uit de Zaanstreek, de families Lips
  • en Philips uit Brabant, of de familie Ter Beek (Bolletje) uit Twente.Wanneer een bedrijf ten onderging waren deze aandeelhouders hungeld, vermogen en aanzien kwijt. Kortom, de eigen toekomst stonddagelijks op het spel. Daar mocht wel een premie in de vorm vandividend tegenover staan. In de afgelopen decennia is de afstand tussen aandeelhouder enorganisatie veel groter geworden. We hebben tenslotte nu internationalebeleggingsmarkten, een individueel bijna ziekelijk streven naar mééren relatief goedkoop verkrijgbaar geld. Aandeelhouders beleggennu in indexfondsen. Of in afgeleide financiële producten. Wanneer society 3.0een bedrijf in Pakistan, Vietnam of China ten onder gaat merkt deaandeelhouder – die tegenwoordig belegger heet - dat niet eens. ondergang van de zombie economieDat aandeel zit namelijk in mandjes met exotische namen alsFar East Accelorator Futures of The Global Green Speedy GrowthFund. Als belegger houdt de aandeelhouder een veilige afstandvan de organisatie waarmee hij direct of indirect alle besturendeverantwoordelijkheden heeft gedelegeerd aan fondsbeheerders,zakenbanken, toezichthouders en managers: directie en raad vancommissarissen. Dezelfde belegger-op-afstand wil trouwens weleen steeds hoger rendement maken en steeds minder risico lopen(en daar steeds minder moeite voor doen). Maar ja, dat willen die(pensioen) fondsbeheerders en zakenbankiers eigenlijk ook. En aldie managers. Ook de Nederlandse Staat zoekt de gemakkelijke weg:zij doet aan fictieve rendementsheffing. Gewoon een extra belasting. 102Die gaat ervan uit dat de beurs eigenlijk alleen maar omhoog kan endat er dus altijd een basisrendement op vermogen wordt gemaakt.Iedereen vangt mee. Voor de grootaandeelhouders en hun besturenzijn de kleinere aandeelhouders - die meestal nog wel zijn begaanmet de zaak - alleen maar lastig. Vandaar dat vele organisaties, vanbanken tot andere beursgenoteerde ondernemingen even ingenieuze
  • als bedenkelijke constructies hebben bedacht om de stem van deaandeelhouder te snoeren. Zo zijn er aandelen met en zonder stemrechten aandelen die recht geven op meer winst dan andere aandelen.Sommige aandelen worden gecertificeerd en beheerd door bevriendeadministratiekantoren. Hiermee is de afstand tussen aandeelhouder,de feitelijke eigenaar en de organisatie nog weer groter geworden.Rups Nooitgenoeg Het is een niet aflatende rat race. Organisaties menen te moetenvoldoen aan de eis van hun aandeelhouders om torenhoog rendementte genereren. Dus moeten ze blijven groeien en daar is geld voor nodig. society 3.0Banken verzinnen daartoe financiële producten, die overigens geenenkele relatie meer hebben met de onderliggende waardes. En als ondergang van de zombie economiede rente dan ook nog laag is, ja dan worden bedrijven en organisatiestoch zeker gedwongen om veel geld te lenen voor nieuwe activiteiten,lees overnames? Ze vertellen mooie verhalen, waardoor de koersenstijgen, terwijl hun hele organisatie niet meer dan gebakken lucht is.De waardeketen is verworden tot een bord waardespaghetti. In dejaren 2006 en 2007 is er voor ongeveer €4.000 miljard aan overnamesgedaan. De ervaring leert dat 60% geenszins heeft voldaan aan delucratieve winstbelofte. Hier zijn dus bakken met geld verdampt. Joseph Schumpeter, de econoom die ons het idee van CreativeDestruction aan de hand deed, laat ons nadenken over RadicaleInnovatie: het inruilen van de ene waarde voor een andere als 103basis voor economische groei. Het gaat dan vooral om radicalefinanciële innovatie met een hoog gehalte aan korte termijn gewin.De innovatie van de Amerikaanse automobielindustrie om als auto-financieringsbank te gaan fungeren was zo succesvol, dat die heleauto-industrie vergat bezig te zijn met het innoveren van de auto’s zelf.Er werden immers, dankzij de prachtige financieringsmogelijkheden
  • voor de consument, nog nooit zoveel auto’s verkocht. Het succes vanhet innovatieve ING Direct bracht deze organisatie zoveel spaargeld,dat de eigen bekende en daardoor veilige ING kanalen ‘vol’raakten. ‘Noodgedwongen’ moesten ze dan maar gaan beleggen inhypotheken via alternatieve afzetkanalen die achteraf bleken niet alte sterk te zijn… Mondiaal gezien zijn heel veel aandeelhouders, bestuurders,managers, zakenbankiers en andere beheerders steunend enzuchtend door hun eigen Coase Ceiling heengebroken, de werknemersin hun val meesleurend. Dit geldt in feite ook voor de Nederlandse society 3.0Staat en andere landen. De profiteurs van organisaties zijn collectiefde weg kwijt geraakt. ondergang van de zombie economie “De economie is een Zombie-economie geworden”; zegt strateegUmair Haque op zijn Harvard blog. Hij vervolgt: “20th Centurybusiness is unable to grapple with the challenges of the 21st Century.Vast swathes of the economy are paralyzed and crippled: inhabitedonly by zombie companies. They are the economic living dead: unableto create authentic value.” Aan een lange periode van kapitalistisch organiseren, zoals wedie al kennen sinds de V.O.C., een wijze van organiseren die hetcommunisme heeft overleefd en die ons veel welvaart heeft gebracht,is in het begin van de 21ste eeuw abrupt een einde gekomen. Zoveel 104is mij duidelijk. Blijkbaar moeten we op zoek naar nieuwe vormen vanwaardecreatie. Wat mij betreft binnen een nieuw economisch principe,een nieuw democratisch bestel en een duurzame samenleving.
  • 105society 3.0 ondergang van de zombie economie
  • Einde van BV Nederland? De Gouden Eeuw is allang voorbij. In de wereld spelen wij lang nietzo’n grote rol als we denken. Maar de gevestigde orde met haar beperktevermogen tot zelfreflectie toont nog steeds een grote zelfingenomenheidover haar eigen functioneren. Die zelfingenomenheid, typerend voor dedecadentie in ons Nederland, is mede de oorzaak van ons nationaleverval. Wij kunnen wel denken dat we naar een kenniseconomie toe kunnengroeien, maar dat zoiets gebeurt zonder het maken van fundamentele society 3.0keuzes en een wezenlijke verandering van onze samenleving, is eennaïeve gedachte. ondergang van de zombie economie Wij kunnen wel weer €500 miljoen in ons onderwijssysteemstorten en dat levenslang leren noemen, maar zolang dat geld doorde gevestigde orde wordt beheerd en besteed en zolang meer dan 60%van alle middelbare scholieren niet hoger komt dan het VMBTO, is dekenniseconomie vooralsnog een grote illusie. Als de raderen stil staanheeft oliën weinig zin. Wij als gevestigde orde kunnen wel blijven roepen: “Als u wilt datwe meer gaan doen, geef ons dan eerst meer geld.” Maar het geld is op:we zullen moeten leren meer te doen met minder. 106 Wij als overheid kunnen wel denken dat burgers best nog ietsmeer kunnen betalen voor parkeren, vergunningen, eigen bijdragesen dergelijke, maar die kosten zijn de afgelopen jaren meer danverdubbeld. Het einde van hun draagkracht in zicht. De burger wilterecht waar voor zijn geld. En niet horen hoe rijk je kunt worden meteen parkeergarage.
  • Wij kunnen wel denken dat we een financiële sector van betekenishebben of dat onze bio-industrie meespeelt op het wereldtoneel, maardaar denkt men over de grens toch echt anders over. We mogen al nieteens meer meepraten in de G20, het mondiale economische topoverleg,behalve dan die ene keer dat ze onze politieke stem of het Nederlandseleger in Afghanistan nodig hebben. Wij als regering kunnen wel denken dat we slim bezig zijn, maarfeitelijk schuiven we de werkelijke discussie over de toekomst van onsland gewoon voor ons uit en houden we ons op detailniveau bezig metschijnpolitieke maatregelen en oplossingen, zoals het aanscherpen van society 3.0de regels voor de koopzondag. Of er worden opeens gratis studieboekenuitgedeeld ondanks een negatief advies van de Raad van State. Is het u ondergang van de zombie economietrouwens opgevallen dat die boeken nu opeens niet elk jaar vernieuwdhoeven te worden? Wij weten wat goed voor u is. Paternalisme viert hoogtij. Overstaatspaternalisme zegt Paul Frissen, hoogleraar bestuurskundeaan de Universiteit van Tilburg: “Het kabinet bereidt een HandvestVerantwoordelijk Burgerschap voor. Toen ambtenaren mij daaroverconsulteerden heb ik aan hen gevraagd of het kabinet een ander volkwil. Te weinig burgers zijn kennelijk verantwoordelijk. Ik heb hen eropgewezen dat in een democratie de verhoudingen helaas anders liggen.De burger kan een ander kabinet willen, niet andersom.” 107Onze samenleving komt piepend en krakend tot stilstand. We zijn nagenoeg uitgespeeld op het wereldtoneel. Onzeuniversiteiten leveren middelmatigheid af, onze wetenschap stelt nietveel meer voor. Onze gezondheidszorg is voorbijgestreefd, bijvoorbeelddoor Spanje en Duitsland. Onze klassieke banken zijn ingestort ofovergenomen. We stemmen weer met potlood want de stemcomputer
  • faalt. Zelfs met schaatsen hebben we tijdens de laatste winterspelenZuid Korea boven ons moeten dulden. Over de winter gesproken: watwas de voorraad strooizout toch snel op. 2x achter elkaar. En ondankseen jaarlijks budget van €2 miljard hebben wij nog steeds onverwarmdewissels en dus een spoor-infarct als het even gaat sneeuwen. InZwitserland en Scandinavië sneeuwt het blijkbaar nooit, want daarrijden de treinen gewoon op tijd. Ook in de winter. Schrijnende resultaten, geboekt door onze gevestigde orde. Hetis niet alleen droevig, het is gewoon een gekte: de overheid hanteertvoor 115 duizend departementsambtenaren 30 duizend verschillende society 3.0functieomschrijvingen. En deze dan: ons land is opgedeeld inprovincies. Maar onze Kamers van Koophandel hebben natuurlijk een ondergang van de zombie economieandere geografische indeling. De Belastingdienst weer een andere.En dan noem ik nog niet eens de indeling van ons land door mijnwerkgeversclub Koninklijk Horeca Nederland, de Waterschapsindeling,de Rechtbankindeling of de Politieregio-indeling. Allemaal net weeriets anders. Met alle bureaucratische gevolgen van dien. Hoe sterk zijn onze internationaal opererende bedrijven? Ikvoorspel dat heel veel Nederlandse en zelfs Europese bedrijven enorganisaties over vijf jaar niet meer bestaan in de vorm zoals we ze nukennen. Denk aan de Randstads van deze wereld, de KLM, de financiëleclubs, de telecomsector, de uitgeefwereld, de automobielbranche.Ze leveren nauwelijks nog toegevoegde waarde, hun markten zijn 108verdwenen of gaan de komende jaren verdwijnen. TNT kan er alvastover meepraten want die kan inmiddels bogen op een van de meestspraakmakende ontslagrondes in de Nederlandse geschiedenis,omdat er meer dan 10.000 banen zullen moeten verdwijnen. De lijst vanbedrijven die uiteindelijk gaan verdwijnen is nagenoeg eindeloos. Er isgeen branche te bedenken die geen last gaat krijgen van de nieuwe,
  • op internet gebaseerde, zwaar marktverstorende bedrijfsconcepten.De traditionele organisaties maken op de korte termijn natuurlijknog steeds hun producten en diensten. Die leveren ze dan vooralaf aan andere traditionele organisaties. Maar feitelijk hebben zegeen toegevoegde waarde meer; ze realiseren zich dat (nog) niet ofweigeren het in te zien. Ze opereren in het land van de levende doden.Die Zombie-economie, weet u nog? “Nederland is een aanstaand slaapland. Dan ben je nog niet echtarm, maar wel aan het verarmen. Weinig ambitie, een stabiel politiekklimaat en niet innovatief.” society 3.0(Trendwatcher Bakas zei dit al in 2006!) ondergang van de zombie economie In de komende jaren zullen onze overheden en regentenclubs de aanons opgelegde belastingen en heffingen sterk verhogen. Pensioenenworden gekort. Verkeersboetes worden duurder. Zorgpremies blijvenjaarlijks stijgen. Fundamentele veranderingen zijn niet te verwachten.Veel bedrijven zullen verdwijnen. Het illustreert het onvermogen vanonze gevestigde om te vernieuwen. Wij krijgen gewoon minder voormeer geld. Als burger hebben we een keuze: staan we dit slapend toeof gaan we er iets aan doen? 109
  • Wereldburgers banen de weg naar Society3.0 Wij leven in de nadagen van onze Plutocratie uit de vorige eeuw.We staan stil bij (of door?) alle ontwikkelingen in onze dynamischesamenleving. We staan te kijken naar onze crisis. En we neigen onservoor af te sluiten. De meesten van ons gaat het nog helemaal niet zoslecht. Nederland is van veraf gezien nog steeds een rijk land, maar vandichtbij zie je dat een steeds groter deel van de samenleving het steedsmoeilijker krijgt. Langzamerhand dringt het besef door dat er meer aande hand is dan alleen een financiële crisis; dat we de komende jarencollectief zullen moeten gaan inleveren. society 3.0 Robert Adams noemt in zijn boek Decadent Societies vijf factoren die ondergang van de zombie economieleiden tot het verval van rijke en invloedrijke samenlevingen:- besluiteloos leiderschap- extreme belasting druk- maatschappelijke ongelijkwaardigheid- overmatige wet- en regelgeving- zelfgenoegzaamheidHerkenbaar? Een hele generatie mensen is de weg kwijt. Idem dito voor onzeorganisaties in het bedrijfsleven en bij de overheid: zij dwalen alsdinosaurussen in de duisternis. De meteoriet is allang ingeslagen 110en veroorzaakt het uitsterven van de Westerse economische- endemocratische samenleving zoals we die nu kennen. Een helegeneratie mensen denkt nog steeds dat alles vanzelf weer beter wordt.Dat de economie en daarmee de financiële welvaart alleen maar weerkan groeien. Hoe dat zou moeten gebeuren doen weten ze niet. Nietdoor de gevestigde orde in elk geval, want daarin is hun vertrouwen
  • tot het nulpunt gedaald. Onze situatie vertoont de vijf kenmerken vanAdams. Een hele generatie mensen dreigt daarmee in de valkuil van dedecadentie te stappen, voor zover we daar al niet aan het inglijden zijn.Decadentie betekent letterlijk ‘ergens van afvallen’. De toekomst belooft weinig goeds. De politiek kenmerkt zich doorfragmentatie en polarisatie; zowel lokaal als landelijk is ontbreekteen duidelijke meerderheid waardoor de politieke besluiteloosheidtoeneemt. De oude bedrijven en hun bestuurders zien geen andereuitweg meer dan de (Europese) overheid te vragen om meerrechtsbescherming van de oude positie. De belastingtarieven zullen society 3.0blijven stijgen. De overheid heeft geld nodig en weigert categorischde inhoud van de eigen dienstverlening fundamenteel te herijken. Ons ondergang van de zombie economiedemocratisch bestel is uitgehold. Er is een kloof tussen het electoraaten een handjevol politieke partijleden, die ons land dus hooguit indirectbesturen. Als aandeelhouders-op-afstand… Je ziet de decadentie al insluipen. Zo hebben we onze eigen TVbrood en spelen gecreëerd, waarbij we thuis bij artiesten rondkijken,talentenjachten filmen en in politieauto’s cameraploegen latenmeerijden in de hoop dat het spectaculaire televisie oplevert. Wemaken ons eigen nieuws omdat de goedbetaalde programmamakersniets anders of beters weten te verzinnen. Onder het mom van ‘welaten zien dat we daadkrachtig wetsovertreders aanpakken’ doenijdele officieren van justitie er driftig aan mee en verspillen daarmee 111ons belastinggeld. Voetbalsupporters worden met speciale VIP-treinenen -bussen vervoerd en er loopt één agent per hooligan rond. Zoalsde ondergang van het Romeinse Rijk zal het onze samenleving nietvergaan, maar qua decadentie zijn er de nodige overeenkomsten. Ditkan niet zo blijven.
  • “Anybody who thinks we come out of this recession and get back tobusiness as usual is deeply mistaken…”(Don Tapscott, auteur van Wikinomics en Growing Up Digital) We kunnen niet langer wachten op gevestigde orde oplossingen.Want ze komen niet, anders dan een beetje meer of minderkaasschaven of via wet en regelgeving proberen de eigen positie veiligte stellen. Zoals Einstein ons al wist te vertellen “kan een probleemalleen worden opgelost buiten het speelveld, het paradigma, waarbinnendat probleem is ontstaan”. De enige manier om buiten de gevestigdeorde te treden, is onszelf te herpakken en het probleem fundamenteel society 3.0anders te benaderen. Daar zijn we al mee begonnen. Onder water.Er is een sociale zeebeving gaande. De revolutie wordt gevoed door ondergang van de zombie economiede ontwikkelingen op het internet, en is dus nog niet zichtbaar vooriedereen. Deze sociaal-digitale onderstroom heeft de potentie om eentsunami van veranderingen te creëren. Dat biedt ons een keuze: lerenwe surfen op de nieuwe energie die uit die tsunami vrijkomt, of gaan weproberen deze krachtgolf tegen te houden? ‘We’ betekent hier letterlijk uzelf en ikzelf. Zelf meewerken om desamenleving te veranderen? Dat lijkt een hele opgave. Goed dan, ikbedoel wij allemaal samen. Wij mensheid. Het is niet meer van deze tijdom ons te beperken tot ‘goed voor mij, goed voor mijn provincie, goedvoor mijn land’. Wij allemaal bevinden ons steeds merkbaarder enzichtbaarder in global societ y, de Society3.0, die ons alle mogelijkheden 112biedt om gezamenlijke verantwoordelijkheid te nemen, en keuzeste maken die ertoe doen. In Society3.0 is de wereld ons speelveldgeworden en hebben we allemaal een individuele en een gezamenlijkeverantwoordelijkheid voor diezelfde wereld.
  • “He that would make his own liberty secure must guard even hisenemy from oppression; for if he violates this duty he establishes aprecedent that will reach to himself.”(Thomas Paine, Dissertations on the First Principles of Government,July 1795) Gerard Endenburg schrijft in zijn boek over SociocratischeBesluitvorming dat “(over)macht altijd en overal ontkend kan worden, endat daar de verandering begint”.Internet, een machtig instrument society 3.0 Door het toenemende internetgebruik wordt onze wereld ineen snel tempo kleiner en onze onderlinge afhankelijkheid groter. ondergang van de zombie economieProbleemoplossing krijgt een andere reikwijdte. Meer dan ooithebben we elkaar nodig, en kunnen we elkaar ook vinden. Waarvroeger de problemen binnen de familie, lokaal of nationaal werdenaangepakt, zijn we nu zo interconnected dat we niet meer om deuniversele verantwoordelijkheid heen kunnen. Internet ontsluitimmers alle mogelijk informatie; het stelt mensen in staat makkelijkin contact te komen en kennis te delen. Internet democratiseert, inde klassieke zin van het woord: het volk heerst (weer). Kennis is nietlanger het synoniem van macht. Internet maakt zaken die schaars zijngemaakt, zoals informatie, kennis en contacten, opeens in overvloedbeschikbaar. Internet stelt mensen in staat heel laagdrempelig tegaan ondernemen. Via internet kunnen hele kleine bedrijven en 113individuen zich moeiteloos en schaamteloos meten met de grotegevestigde orde. Deze Global Citizens – ware wereldburgers - makenslim gebruik van gratis software, zoeken in virtuele netwerken hunklanten op en werken samen in wisselende informele structuren.Netwerken van wereldburgers – wereldmensen! - gaan nieuwe waardecreëren, en doorbreken de oude waardeketen. Samen bouwen zij (wij:
  • u en ik) de Interdependente Economie. Een dynamisch systeem vanwaardecreatie met als fundamenten duurzaamheid, verbondenheid enwederkerigheid. Als het lukt komen wij in een positieve spiraal. Wantjuist deze drie fundamenten stimuleren het bewustzijn dat mensenonderdeel zijn van het grotere geheel. In dat besef groeit hun individueleverantwoordelijkheid voor individueel gemaakte keuzes. De kwaliteiten het effect van deze individuele keuzes worden in wederkerigheidbepaald, in een balans tussen autonomie en betrokkenheid met desamenleving. Dat is Global Citizenship. Persoonlijke groei kent altijdeen bredere context, is altijd interactief. We bewegen van egoïsmenaar altruïsme. Autonomie en wereldburgerschap zijn dan gloeiend society 3.0aaneengesmeed.Ben jij die wereldburger? ondergang van de zombie economie Bij ‘burgerschap’ draait het nog om de relatie van de burger metzijn staat of stad inclusief de bijbehorende rechten en plichten. Bij‘wereldburgerschap’ valt deze relatie minder scherp te definiëren. Eris immers geen global government waartoe men zich als global citizenverhoudt. Nee, in de interdependente economie draait het om jouwbinnenste, jouw autonome verantwoordelijkheid voor jouw aandeelin en deelname aan onze wereld. Het klinkt misschien van grootsen meeslepend maar elke verantwoord gemaakte keuze is er eentjein en ten behoeve van het grotere geheel. Drie hoeraatjes voor dewereldburger, die onderdeel wil en gaat zijn van een snel veranderendewereld, en die een bijdrage wil leveren aan het drastisch verschuiven 114van het krachtenveld dat we nu al veel te lang gedogen. Het wordt tijdvoor Society3.0!
  • Koraal is de kleurvan het persoonlijkemeesterschap: authentiek,autonoom en verbondenmet ieder ander. De kleur society 3.0van een waardenetwerk.Het waardesysteem vaneen wereldmens. De kleurvan Society 3.0. 115
  • DOMAIN OF THE INTERDEPENT ECONOMYSYSTEM OF VALUE CREATION BY CONNECTIVITY,SUSTAINABILITY & RECIPROCITY Innocentiv Microsoft Del.icio.us Huisacademies Google Twitter Flickr You Tube DATA WISDOM INFORMATION + SOCIAL Mindz.com COLLABORATION KNOWLEDGE PLATFORMS Amazone Web Services & TOOLS The Mesh society 3.0 Mindz pleio organization 3.0 Linkedin Flickr hyves google facebook OLD WORLD ZOMBIE ECONOMY ORGANISATIONS: Scarcity of time, 116 money, people
  • DEEL 2OPKOMST VAN SOCIETY 3.0WE HEBBEN MET ELKAAR TE MAKEN “De sociale lijm die de ideale samenleving bij elkaar houdt bestaatuit weinig meer dan een consensus dat het kenmerk van socialeorganisatie is dat iedereen een kans krijgt tot zelfcreatie zo goed als society 3.0dat in zijn of haar vermogen ligt, en dat dat doel, naast vrede enwelvaart, de standaard ‘burgerlijke vrijheden’ vereist. In een dergelijkeideale samenleving zullen de discussies over openbare aangelegenhedendraaien om (1) hoe je de behoeften aan vrede, rijkdom en vrijheidtegen elkaar afweegt, wanneer de omstandigheden eisen dat een vandeze doelen voor de andere wordt opgeofferd, en (2) hoe je gelijkheidcreëert ten aanzien van de mogelijkheden voor zelfcreatie en hoe je hetvervolgens aan mensen overlaat om hun mogelijkheden te gebruiken ofte negeren.”(Richard Rorty, pragmatisch filosoof) 117 “To be is to be related.”(Krishnamurti)
  • The tribe we belong society 3.0 Contradiction,‘ME’ or ‘WE’ opkomst van society 3.0 Balance of nature 118
  • Inleiding Het Westerse kapitalisme deed en doet eigenlijk weinig meerdan bezit verschuiven van armen naar rijken. Het wordt daarbij goed society 3.0geholpen door een ingewikkeld bancair systeem dat ons allemaalin de tang heeft. Dit moderne kapitalisme knijpt niet alleen armemensen uit maar ook onze natuurlijke bronnen. Niets wordt aangevuld opkomst van society 3.0of gecompenseerd, alles wordt uitgezogen, uitgeknepen. Dat is nietecht een houdbaar model. Wat wij democratie noemen is een slapaftreksel geworden van de essentie van het woord ‘demos’ (=volk)en ‘krateo’ (=heersen). Als volk hebben we niets meer in te brengen.We hebben een immens economisch probleem, maar verwacht geenoplossingen van onze uitgevers, autofabrikanten, huizenbouwers offarmacieproducenten. De gevestigde bedrijven gaan het niet oplossen,evenmin als onze politiek of onze bestuurlijke structuur dat gaat doen.Nederland noch Europa is bij machte. 119 Decennia lang kende Europa de sociale markteconomie, waarin65% of meer van het nationaal inkomen via de overheid werdherverdeeld over alle sociale groepen. Het traditioneel kapitalismericht zich voornamelijk op de verrijking van de aandeelhouder enis daarmee niet alleen asociaal maar ook verre van duurzaam.Wil je onze aarde op temperatuur houden, onze voorraad fossiele
  • grondstoffen herstellen en internationaal bancair toezicht instellen,dan gaat dat niet lukken met een herverdelingsbeleid vanuit hetRijnlandse economische model. Welbeschouwd is herverdelen opzich een achterhaald concept. Waarom is ons hele economischedenken toch gebaseerd op schaarste van mensen, middelen en tijd,en dus op keuzes maken? Waarom betekent het ene doen altijd hetandere laten? Het denken in begrenzingen doet ons in economisch enmaatschappelijk opzicht vastlopen. Zo kon het gebeuren dat binnenonze Europese Monetaire Unie een aantal landen haar begrotingveel slechter op orde had dan de andere. In mei 2010 ging de eurobijna ten onder omdat de samenwerking en begrotingsdisciplinein Europa vergaand te zoeken waren. Dat is al niet handig in society 3.0normale tijden, maar in tijden van crisis ronduit killing natuurlijk.Maatschappelijk is het al niet anders. Frankrijk produceert eendecreet met de bedoeling 8.000 Roma buiten haar grenzen te werken. opkomst van society 3.0Europa reageert met vrij stevige kritiek. De Franse president bindtniet in, maar eist excuses, uiteraard gesteund door zijn Italiaanscollega-potentaatje. Het begrip open grenzen is door ene MonsieurSarkozy stevig hergedefinieerd. We redeneren nog steeds vanuitbegrenzingen en beperkingen, en plaatsen torenhoge schotten rondonze landsbelangen. De crisis zal nog lang aanhouden en doorwerken. Vele landenbinnen en buiten Europa gaan het de komende jaren verduren. Zehebben zeepbellen die zich zullen vertalen in financiële desillusies. 120Denk aan de enorme vergrijzinggolf in Europa: verzorgingsstaat enpensioenstelsel zijn zeer fragiel geworden. Ook in eigen land zijnwe er nog niet. Onze nationale zeepbellen moeten gezocht wordenin de grondposities en de daaraan gekoppelde uitgavenniveaus vanonze gemeenten, de stijgende kosten van onze gezondheidszorg enhet onvermijdelijk oprakende aardgas. De effecten daarvan gaan we
  • allemaal nog beleven. Zeepbellen hebben nu eenmaal de neigingom uit elkaar te spatten. En uit elkaar spatten betekent financiëleontwaarding. Het lijkt alsof we geen ander systeem meer hebben dan eenfinancieel systeem. Het heeft ons als individu, organisatie en EU-land in een benauwende gijzeling. Want feitelijk is ons geld gewoonop. Nu al. En toch weten we nog steeds niets anders te verzinnen dangeld bijmaken en in de bestaande structuren spuiten, met dat geldbezuinigen (!) en de grootste lasten daarvan afwentelen op het deelvan de samenleving dat het niet dragen kan. Hele bedrijfstakkenroepen nog steeds om meer geld voor het bekostigen van nieuwe society 3.0business modellen, bedoeld om hun end of life cycle wederom uitte stellen. Tot zelfinnovatie blijken de gevestigde orde bedrijvenniet in staat, en bedrijfsbeëindiging staat helaas niet in hun opkomst van society 3.0corporate strategy. Tegelijkertijd blokkeren ze met hun logheid, hunbestuurskluwen en hun beslag op het grote geld de mogelijkhedenvan de nieuwkomers. (De winkeltjes op de hoek hebben ze jarengeleden al weggevaagd.) Grote delen van de samenleving staanonder grote druk. In dit hele machtsspel innen de banken en anderefinanciële instellingen heel stilletjes weer gewoon hun vette winstenen bonussen. Niet vreemd dat de samenleving polariseert. Tijd vooreen revolutie zou je zeggen. Of liever: innovatie. Een innovutie, dáthebben we nodig! 121 Gelukkig groeit er mos op rotsblokken, kruipt de winde tussende voegen en hebben de woestijnplanten maar een paar druppelsregen nodig om te bloeien. Er dient zich een nieuwe orde aan. Het isweliswaar nog onderstroom, maar misschien is dat de beste manierom te groeien. Veenbrand. Ik zie steeds meer mensen die heel helderhebben gekozen hoe zij willen omgaan met zichzelf, hun omgeving
  • en andere mensen. Het zijn degenen die ik global citizen noem. Dezewereldburgers kunnen en willen met het gevestigde orde denkenniet meer uit de voeten. Zij willen op een wezenlijk andere manierhun leven en werken van waarde voorzien, namelijk door waarde tecreëren. De global citizen wil bovenal een duurzame samenleving.Deze wereldburgers - en het worden er dagelijks meer - zijn voormij de pijlers onder Society3.0, de samenleving die echt beter werkt!Wereldmensen zijn het. Global Citizens, Wereldburgers, Wereldmensen:- zijn open, transparant en onbevooroordeeld- zien verschillen tussen mensen en culturen als een bron society 3.0 van creativiteit- willen van en met elkaar leren, groeien en samenwerken- zijn nieuwsgierig naar andere culturen en zelfreflectief op opkomst van society 3.0 hun eigen cultuur- ervaren zichzelf als lid van de wereld en niet speciaal als burger van een natie of stad- handelen vanuit transnationale waarden en normen. Honderden miljoenen wereldmensen bewegen zich vrijelijk enletterlijk grenzeloos over onze wereld. Soms in fysieke zin, maar veelvaker in digitale zin dankzij ons internet: het World Wide Web. Je vindtdeze wereldmensen niet meer vastgeketend in de oude organisaties.Ze hebben zichzelf georganiseerd in virtuele sociale netwerken. 122Zo zijn ze op een andere manier waarde gaan creëren. Ze werkenniet volgens een formele organisatiestructuur. Ze sturen zichzelf.Ze zijn zichzelf. Hun sociale verbanden vertonen grote creatievevitaliteit en maken een enorme energie los. In hun zelfbewustzijnrespecteren ze de eigenheid van ieder ander. Wereldmensen zijn nietuit op zelfverrijking ten koste van anderen. Ze delen; ze zijn bereid
  • heel veel voor een ander te doen zonder dat er sprake is van eengeldelijke beloning. Volgens mij is het zowel leuk als spannend omzo’n wereldmens te zijn.In hoeverre ben jij een wereldmens? De organisaties van deze wereldmensen mogen dan virtueelen fluïde zijn, dat wil niet zeggen dat ze geen kracht ontwikkelen.Het wordt langzaamaan opgemerkt. Bijvoorbeeld als er eentje eenmooie opdracht wegkaapt voor de neus van een rij gevestigde ordeaanbieders. Niets belet bestaande organisaties, zowel binnen hetbedrijfsleven als de overheid, mee te gaan doen in het nieuwe spel society 3.0van de waardecreatie. Om hun fundamentele verandering in gang tezetten zullen ze in dialoog moeten met al hun stakeholders. Nu is eendialoog voeren met 100.000 consumenten, 10.000 patiënten of 1.000 opkomst van society 3.0klanten in de gevestigde orde systemen schier onmogelijk. Dat hebbenwe in het verleden opgelost door ons ‘te laten vertegenwoordigen’:door clubs als de consumentenbond, door patiëntenverenigingen, doorklantenpanels, door de Kamer van Koophandels, en door de politiek….Als individu zijn we daar nu wel klaar mee, want we voelen ons nietaltijd goed vertegenwoordigd. Organisaties die het echt anders willen,kunnen nu het internet en de sociale media inzetten. Ze kunnen metelkaar en met al hun stakeholders communiceren en samen waardecreëren op een manier die zij tot voor kort volstrekt ondenkbaarachtten. En dat allemaal door zoiets als het internet? Ja dat allemaal 123door het internet. Met deel 2 van dit boek beoog ik een wenkend perspectief teschetsen. Ik begin bij de wondere wereld van het internet, vanuit hetbesef dat het voor mij misschien dagelijkse kost is, maar dat menigwereldmens-in-ontwikkeling de diepere essenties ervan nog zal
  • moeten herkennen en erkennen. Over de werking van het internet zijnbibliotheken vol geschreven. Ik probeer een veel kortere rondgang tebieden. Het digitale netwerk blijkt de voedingsbodem te zijn voor socialenetwerken. En die vormen de grond onder het nieuwe samenleven datik Society3.0 heb gedoopt. Ik schets een perspectief, een alternatief,misschien een droombeeld. Elementen van Society3.0 zie ik nu al inhun volle glorie opkomen. Ik ben hoopvol gestemd, maar als ik dachtdat het vanzelf ging, dan zat ik nu te twitteren. Nee, er moest in mijnogen een ‘1.0’ medium als een boek komen om het oude naar het nieuwete trekken. Te proberen te trekken. Ik weet niet precies hoe Society3.0eruit zal zien. Ik weet wel hoe het eruit kan zien. Maar zo concreet enstevig als ik in deel 1 geschied kon schrijven, dat gaat mij in deel 2 van society 3.0die boek niet lukken. Sterker nog, als ik het allemaal in mijn eentje zouverzinnen dan zou ik mijn denkbeelden van samen-leven en co-creërendirect verloochenen. Deel 2 vraagt van u als lezer een mix van openheid opkomst van society 3.0en inbeeldingsvermogen; maak er zelf uw eigen werkelijkheid van,en vraag uzelf nadien steeds af: “Is wat ik nu doe al voldoende 3.0 ofnog niet?” In deze gemoedstoestand zult u mijn visioenen van onderandere Geld3.0, Zorg3.0 en Onderwijs3.0 hopelijk appreciëren. Dat isnodig, want het vormt uw nieuwe bagage bij het binnentreden van uwhuidige instelling, uw huidige werkgever, uw huidige organisatie. Ik denknamelijk dat Society3.0 berust op pijlers die je Organisatie3.0 zou kunnennoemen, en dergelijke organisaties worden gebouwd en bemensd doorwereldmensen. Maar goed, daarover meer in deel 3 en daarom nu eerstdeel 2. Maak het mee! 124
  • 125society 3.0 opkomst van society 3.0
  • 126society 3.0 opkomst van society 3.0
  • DE KRACHT VAN HET INTERNET “In the past you were what you owned. Now you are what you share.” society 3.0(Charles Leadbeater)Over een zeebeving opkomst van society 3.0 Vanaf het moment dat ik kennis maakte met het internet zag ik deenorme mogelijkheden. Ik ontwikkelde een niet aflatende fascinatievoor deze nieuwe wereld. Internet gaf mij toegang tot onvermoedeinformatiebronnen. Als kind uit de tijd van telex en fax vond ikE-mailen al briljant. Wij vormden een van de eerste Nederlandsebedrijven met een eigen webmaster, een gesjeesde HBO-student diein zijn opleiding niets leerde en bij ons des te meer. Na zijn stagebleef hij bij ons hangen; wij kennen hem nu als een van de leidendeweb developers in zijn klasse. 127 Net als mijn compagnon Marielle Sijgers heb ik mij letterlijkgeabonneerd op wat er zich binnen internet ontwikkelt. Ik scandagelijks een paar honderd weblogs, ben actief op Twitter en allerleiandere sociale netwerken zoals onze eigen Mindz.com, maar netzo goed op Hyves, Facebook en Linkedin. Mijn huidige vrouw heb ikvia een dating site ontmoet. Gaandeweg werd ik als internetstrateeg
  • een veelgevraagd spreker en geef ik adviezen aan overheid enbedrijfsleven. Wij hebben het internet zodanig ingepast in onzebedrijfsprocessen dat we de huidige crisis goed hebben weerstaanen nooit zijn opgehouden met groeien. Onze groei is steevasthet grootst bij die formules, waar internet en de fysieke wereldoptimaal verbonden zijn. Zo vertoont ons nieuwe vergaderconceptSeats2Meet.com in combinatie met ons sociale netwerk Mindz.com, mede dankzij een even praktische als goedkope socialemediastrategie, al jaren prima groeicijfers. Het internet heeft mijn leven drastisch veranderd. En niet alleendat van mij. Dagelijks zijn er meer dan 1,5 miljard mensen actief op society 3.0het web. Dat is een kwart van de wereldbevolking. Na Canada met85% heeft Nederland met 83% de hoogste internetdichtheid terwereld. opkomst van society 3.0Na de druktechniek, de muziekindustrie, de film, de radio en detelevisie is het internet een echt massamedium geworden. Hetbelangrijke verschil met al die voorgangers is dat het vooralook een medium is voor de massa. Het internet veroorzaakt eenmaatschappelijke aardverschuiving. De omstandigheden zijn er ooknaar: grote en snelle technologische ontwikkelingen enerzijds en demet name financieel-economische vertrouwenscrisis anderzijds.Het web verbindt onze computers en dus onze informatie aan elkaar.Het verbindt bovendien mensen. Waar ook ter wereld. Zeker nu hetsteeds mobieler wordt plaveit Internet het pad naar de Society3.0. 128Eerst was er web1.0 De mens is een sociaal dier. Voor ons welzijn hebben we anderemensen nodig. Anders vereenzamen we en gaan we dood. Als menszijn we ook een denkend dier. Bewust van onze eigen identiteit. En vanons eigen ego. Sociaal zijn en ego-ontwikkeling kunnen botsen. Geef
  • je voorrang aan je eigen behoeftes of dien je eerst je medemens?En gaat dan je eigen groep vóór? En als die iets doen wat je nietaanstaat, stap je dan uit de groep of beweeg je mee? (Ook politiekgezien een interessante vraag trouwens.) Waar stá jij voor? Het zijnvragen die wij ons dagelijks (zouden moeten) stellen en die altijd totkeuzevraagstukken leiden. In de vorige eeuw was je onderdeel van een groep en van degroepsbelangen. Het was niet altijd even leuk, of iets waar je jezelfin kwijt kon, maar er was een uitgangspunt, een kader en daardoorreferentie. Het paradigma was helder. We kenden vele groepen.Verzuiling noemden we dat. Je behoorde tot een bepaald geloof of society 3.0levensovertuiging. Het daarbij behorende sociale netwerk bepaaldewaar je woonde, waar je naar school ging, waar je voetbalde, waar jenaar de kerk ging, naar welke omroepen je keek, welke kranten je las, opkomst van society 3.0welke politieke partijen je geacht werd aan te hangen en waar je gingwerken, boodschappen doen en zelfs met wie je ging trouwen. Vanafde zestiger jaren begonnen we te ontzuilen. Onze groeiende welvaartgaf ons enerzijds de emanciperende consument, en anderzijds hetbegin van een zoektocht naar nieuwe identiteit. “Wie ben ik? Wat wilik van het leven?” waren de vragen die zich steviger aandienden dandaarvoor. De laatste tijd worden deze vragen nog aangevuld metzorgen over de toekomst van onze samenleving, want het is ons welduidelijk geworden dat de politiek, de overheid en het bedrijfslevenals systemen niet de alwetende en betrouwbare partners zijn die we 129ons wensen. En dat terwijl we allemaal op een of andere manier metdie systemen zijn verbonden. Dit bewustwordingsproces was dus al enige tijd gaande,maar raakt door het internet in een stroomversnelling. Internetdemocratiseert. WWW staat voor mij niet alleen voor World Wide
  • Web, maar ook voor Weten Wat er Waar te koop is. De consumentemancipeert; laat zich steeds minder op de mouw spelden. Steedsmeer mensen gaan minder kranten lezen, en minder televisie kijken;ze gaan veel vaker het web op. Ze luisteren liever rechtstreeks naarelkaar. Eerst plaatste iedereen daartoe zijn informatie op het web.Statisch, als een digitaal uithangbord. Het werd allemaal zoveel datzoekmachines ons gingen helpen te vinden wat we zochten. Is eriemand die nog nooit van Google heeft gehoord? Informatie plaatsenen terugvinden. Dat heet Web1.0, het informatieweb.Het web wordt sociaal Bijna onzichtbaar maar niettemin in rap tempo is een nieuwe society 3.0wereld ontstaan. Een virtuele wereld bedoel ik dan. Mede dankzijeen steeds toenemende bandbreedte (=snelheid) en nieuwesoftwaretoepassingen, zie je steeds meer mensen die het internet opkomst van society 3.0gebruiken om dingen samen te gaan doen, te praten met elkaar endingen te gaan ondernemen. Er ontstaat conversatie en interactietussen gelijkgestemden en tussen organisaties en hun stakeholders.Dit meer interactieve internet noemen we Web2.0: het Sociale Web. Medio 2010 is al driekwart van de Nederlandse bevolking in meerof mindere mate actief in de sociale media. Organisaties beginnener aan te snuffelen. Grappig om te bemerken is dat het virtueleontmoeten leidt tot fysiek ontmoeten. Mensen zoeken elkaar op inallerlei meetups, tweetups, open coffees en andersoortige off line 130events. Singlemindz.com speelt daar weer op in door te ondersteunenbij de vraag of deze ontmoetingen wellicht tot diepgaandere relatieskunnen leiden. Dat is iets anders dan de vleeskeuringen op de huidigedatingsites. Met name de ZP’s hebben een meer dan gemiddeldebehoefte om elkaar ook fysiek te leren kennen; in Nederland zijn deafstanden ook niet zo groot. Dat ontmoeten gebeurt momenteel op
  • massale schaal. Sommige ZP’s voelen zich op die manier ‘collega’in de grote ZP-organisatie. Mass Mingling noemt trendwatcherReinier Evers het op Springwise.com. En alleen al via ons Mindz.complatform worden jaarlijks meer dan 10.000 fysieke bijeenkomstengeorganiseerd. Web2.0 gaat dus vooral over het sociaal zijn, hetsamendoen, met het internet als de verbindende informatie- encommunicatiestructuur. Dat samendoen en samenwerken helptduiding te geven aan onze vraag: “Waar sta ik voor en wat is mijnplek?” En zo hebben we het aan Internet te danken dat parallel aan deeconomische crisis een nieuw sociaal speelveld is ontstaan. Is dit eennieuw paradigma? Ik noem het liever een cyberdigma. Een dynamischparadigma, dat een bijzonder beroep doet op de mens als zelfsturend society 3.0en betekenisgevend wezen.Communicatieve zelfsturing opkomst van society 3.0 Een paradigma is een constellatie van overtuigingen, waarden enhandelswijzen, die door de leden van een groep of samenleving wordengedeeld: het speelveld waar we ons - wij, onze klanten, leveranciersen medewerkers - in bewegen. Paradigma is een oud woord aan hetworden. Waar we het nog gebruiken is het meestal in negatieve zin,zoals in managementparadigma. Een paradigma brengt namelijkdoor de spelers op het speelveld (bewust en onbewust) zelfopgelegdebegrenzingen met zich mee. Begrenzingen die zo kenmerkend zijn voorons oude Westerse economisch denken. 131 Het begrip cyberdigma werd geïntroduceerd door Arnold Cornelis inzijn boek Logica van het gevoel. Van hem zijn onder andere de woorden:“Een mens kent geluk in de mate dat hij zijn leerprocessen zelf stuurt,daarbij luisterend naar zijn gevoel. Aan het eindpunt van de ontwikkelingvan het levensprogramma van ieder mens ligt het vraagstuk van zijnzingeving.”
  • Volgens Cornelis zijn we als samenleving toe aan het verlatenvan het Sociale Regelsysteem en zijn we op weg naar een nieuwestabiliteitslaag van ‘communicatieve zelfsturing’. Door communicatiewordt de wereld van nieuwe, ongekende mogelijkheden geopend.De mensen uit het sociale regelsysteem – een zeker paradigma- ontdekken dat zij elkaar nodig hebben, wederzijds afhankelijkzijn van elkaar, om daadwerkelijk te leren, tot nieuwe inzichtente komen en nieuwe waarde te creëren. Ik zie het cyberdigmaals een driedimensionaal cluster van paradigma’s, met allerleispelers op allerlei tijdstippen op allerlei speelvelden. Er zijn geenbegrenzingen: zodra het spel op het ene veld stagneert, stappende spelers over naar een ander speelveld, met (wellicht) andere society 3.0partijen, regels en handelswijzen. De spelers sturen zichzelf. Deparadigmashift is hun tweede natuur. Het internet en in het bijzonderhet Web2.0 biedt alle mogelijkheden om te leven en te werken vanuit opkomst van society 3.0het nieuwe cyberdigma en versnelt daarmee het proces richtingcommunicatieve zelfsturing. “Leidend in het ontstaan van dit menselijk cyberdigma is detoegankelijkheid en het toenemende gebruik van sociale media, waarinformatie en kennis beschikbaar worden gesteld en die daarmeeop een gemakkelijke manier door een ieder – los van tijd en ruimte- ontsloten kan worden. Dat is één beweging. Een tweede bewegingis dat mensen persoonsgebonden kennis creëren, toevoegen en dezebeschikbaar stellen, door het delen van ervaringen en verhalen, voor 132derden. Veelal gratis.”(Gonnie Joosten, SingleMindz.com) Het cyberdigma herbergt een ongekende transparantie; iedereenis maximaal zichtbaar. Je kunt jezelf eenvoudig een sociale of pro-fessionele merkbeleving aanmeten. Die zal echter meteen door
  • afnemers worden ontmaskerd wanneer de aangeboden kennis, kundeen integriteit in het feitelijke zakendoen niet aansluiten bij dat watgepretendeerd werd in het aanbod. Naast elke statement die je overjezelf plaatst, worden er tientallen bijgeplaatst door anderen, doorlogische connecties tussen informatiedelen. Dat maakt informatie inprincipe uitermate goed verifieerbaar, omdat je gebruik maakt vande mening van velen in plaats van die van één deskundige. Daarom isauthenticiteit een van de belangrijkste waarden bij het zich bewegenin de sociale media. Ik vind dat een mooi neveneffect. In zijn boek Uber den Prozess der Zivilisation beschrijft NorbertElias de toenemende complexiteit van onze samenleving en het society 3.0beroep dat zoiets doet op mensen. Elias publiceerde zijn theorieënin de periode tussen de beide wereldoorlogen, bepaald eenturbulente tijd. In zijn ogen moeten we de complexer wordende opkomst van society 3.0samenleving zien als een parallel van de toename en verdichtingvan de netwerken waartoe mensen behoren. Netwerken, zo schrijfthij, die steeds nadrukkelijker nationaal en internationaal met elkaarverweven. Die netwerken raken zelf ook onderling verbonden, doorElias figuraties genoemd, en hebben een zowel externe als internedynamiek. De externe dynamiek noemt Elias de sociogenese: steedsmeer verbonden netwerken creëren een steeds grotere samenhangvan alles met alles. De interne dynamiek, de psychogenese, betreftzelfonderzoek en zelfkennis en heeft te maken met de plek diemen in een netwerk krijgt toegewezen. Stel je nodigt iemand uit 133deelnemer te worden aan een community waartoe je zelf al behoort,zoals bijvoorbeeld Mindz of Twitter. De unieke waarde die zo iemandtoevoegt, zoals bijvoorbeeld kennis, authenticiteit, vaardigheden,lidmaatschap van weer andere netwerken of communities, gevenzowel jezelf als de ander een (nieuwe) plek in dat netwerk.
  • Deelnemen aan die figuraties vergt het individueel leervermogenom van binnenuit een plek in te nemen; het vraagt de individu omaanpassingsvermogen, creativiteit en zelfkennis. Zelfkennis leidt totontwikkeling van de eigen autonomie en daarmee tot zelfsturing.Mensen volgen dan de weg naar authenticiteit: het vermogen om vanbinnenuit in vrijheid te kiezen met welke informatie of communities zijzich willen verbinden en met welke niet.(Vrij naar: W.Veenbaas/P.Weisfelt: Persoonlijk Leiderschap) Bewust of onbewust zitten wij in een besluitvormingsproces rondhet spanningsveld tussen alleen en samen, het individu en de groep,en iets existentieels als ‘erbij willen horen, maar er niet in op willen society 3.0gaan’. Juist autonomieontwikkeling – het steeds meer van binnenuitontdekken waar men voor staat - maakt mensen weer relatief vrij inhun gebondenheid aan de figuraties en daarmee in hun keuze aan opkomst van society 3.0welke groep zij zich voor langere of kortere tijd willen verbinden. Dit alles heeft minstens twee flinke consequenties.1. De waarde van kennis gaat veranderen door de wereldwijde beschikbaarheid ervan en het steeds bredere publiek dat er gebruik van maakt. En juist die beschikbaarheid en toegankelijkheid van informatie biedt een ieder de mogelijkheid om uit het gevarieerde aantal bronnen een eigen verhaal te maken. Door dit verhaal via het web te delen wordt de dialoog 134 met gelijkgestemden bevorderd waardoor de hoeveelheid gezamenlijke kennis en informatie blijft toenemen. Dit cyberdigma beperkt zich niet tot lokale bronnen en meemakers. Stel ik zoek iemand met specifieke kennis over een onderwerp of thema. Door de mogelijkheden die het Web 2.0 ons biedt, ben ik
  • niet meer gebonden aan de beperkingen van tijd en ruimte. Daarmee wijzigt de waarde van mijn kennis en krijg ik gemakkelijker toegang tot de kennis van een ander. Over landsgrenzen heen kan ik kennis delen, organiseren en mobiliseren. Of anders gezegd: kennis van dichtbij is niet meer goedkoper dan kennis van veraf. De vraag is überhaupt of voor kennis nog veel betaald zou moeten worden…2. Het begrip consument voldoet niet meer. Consumeren suggereert passiviteit. Elke stakeholder van een product of dienst wordt uitgedaagd een actieve houding aan te nemen. De mogelijkheid tot ongelimiteerd kennisdelen zorgt er tevens voor dat de society 3.0 behoeften en vragen van de consumenten veranderen. We kunnen ons immers verdiepen in de service-ervaringen van consumenten die ons voorgingen, en besluiten dat we het opkomst van society 3.0 anders of beter willen. Sterker nog: elke consument is in staat zijn unieke vraag of behoefte te stellen en net zo lang door te zoeken totdat een leverancier daar aan wenst te voldoen. En wat doen al die gepasseerde leveranciers dan? Begrippen zoals business to business en business to consumer gaan tot het verleden behoren. We gaan in de richting van business to user. Door al dit co-creëren wordt de consument een producent- consument: een prosumer. 135Organiseren zonder organisaties en met sociaal kapitaal Zaken delen met elkaar, samen iets ondernemen met elkaar,anderen helpen via de sociale netwerken op het internet: we zijnprima in staat om dit soort zaken al zelfsturende, zonder hulp vaneen organisatie, te organiseren. In zijn boek Here comes everybody
  • onderscheidt Clay Shirky vier stadia van ‘organiseren zonderorganisaties’, waarbij in zijn ogen elk volgend stadium een intensieverevorm van samenwerking vertegenwoordigt.1. Delen2. Ervaringen uitwisselen3. Samen iets maken4. Je aan elkaar verbinden en iets ondernemen Hoe rijker de samenwerking, hoe rijker de immateriële beloningin de vorm van sociaal kapitaal. Samenwerking is een vorm vanwederzijds belonen. Geld komt er bij deze nieuwe vormen van society 3.0samenwerken niet of nauwelijks aan te pas. Bijzonder is dat:samenwerken, samen organiseren, samen waarde creëren zonderdat er geld rond gaat. In het oude denken heet dat ‘gratis’. Ik noem opkomst van society 3.0het wederkerigheid. Mensen helpen elkaar in ruil voor erkenning,status, welzijn of gewoon just for the fun of it. Of door zelf iets omniet te gebruiken er tegelijkertijd iets om niet voor terug te geven.Wederkerigheid. Zo kan ik bijvoorbeeld webpagina’s die ik interessantvind ordenen, rangschikken en bewaren bij een gratis website alsDiigo.com, en tegelijkertijd kunnen derden meeprofiteren van mijnaldus opgebouwde bibliotheek. Noem het niet-tastbare waarde;noem het intangibles, noem het sociaal kapitaal. Clay Shirky spreektvan Cognitive Surplus: The Great Spare-Time Revolution: in plaatsvan hun tijd te verliezen aan eenzijdig consumeren zoals televisie, 136besteden mensen hun tijd liever aan het leveren van zinvollebijdragen aan hun (virtuele) sociale stam. Traditionele organisatieskunnen alleen iets gratis weg-geven, en dan is het letterlijk weg. Bijeen verbonden organisatie of individu komt iets dat je geeft, altijdweer terug. Je weet alleen niet exact waar, wanneer of in welkevorm. Asynchrone wederkerigheid dus. Sociaal kapitaal is naar mijn
  • smaak een wezenlijk nieuw element in ons economisch denken overwaardecreatie.Web collaboration Wat doen met elkaar op dat web en hoe doen we dat? De viervormen van Shirky nader beschouwd:Delen Een bekend verschijnsel inmiddels, dat al lang het stadium vande nerds voorbij is. Onze opa’s en oma’s zitten net zo vaak (of vaker)filmpjes te kijken op YouTube of Vimeo als wijzelf. Foto’s delen we opFlickr, belangrijke nieuwsitems op Digg en bijzondere webpagina’s op society 3.0Diigo. Met een paar klikken stallen we onze spullen in een oneindigeetalage. Dat delen neemt inmiddels gigantische vormen aan: opYouTube staan zo’n 100 miljoen filmpjes en op Flickr stonden op 23 opkomst van society 3.0september 2010 precies 5 miljard foto’s. Blog sites, en dat zijn er ultimo 2010 zo’n 200.000.000, brengenpersoonlijke verhalen, ervaringen of meningen van hun bloggers.Zelfs President Obama blogt. Corporate blogs, weblogs waar bedrijvenhun verhalen plaatsen, zijn een onmisbaar element gewordenin de branding van een bedrijf of organisatie. Op mijn eigen blog,www.ronaldvandenhoff.nl, een combinatie tussen een personal-en corporate blog, maak ik mijn netwerk deelgenoot van wat mijbezighoudt in relatie tot onze bedrijfsactiviteiten. Lezers reageren 137op blogberichten en continueren op die manier de dialoog en dekennisdeling.Ervaringen uitwisselen “Word of mouth is now a public conversation carried in blogcomments and customer reviews…” (Chris Anderson). Op review sites en
  • fora zijn de klanten de ervaringsdeskundigen; ze geven hun meningover de meest uiteenlopende producten, diensten en hun leverendeorganisaties. In de reiswereld is Tripadvisor één van de grotere.Met 30 miljoen bezoekers per maand kun je stellen dat er geentoeristische bestemming, hotel of attractie ter wereld is waarover noggeen review is gegeven. Zo wordt het reisaanbod supertransparant.Sterker nog, je kunt een persoonlijk reisgidsje laten maken, met tipsvan gelijkgestemden over interessante locaties, tentoonstellingenen andere evenementen in relatie tot jouw verblijf. Niet langer deverkoopbrochure van het hotel is dus doorslaggevend voor hetboeken, maar de ervaringen van reizigers die ons voorgingen. Zekerals die reizigers nog een beetje op ons lijken ook. society 3.0 Deze review sites gaan er samen met de zogenoemdevergelijkingssites voor zorgen dat over ieder product, dienst, bedrijf, opkomst van society 3.0organisatie of zelfstandige professional wezenlijke meningen tevinden zijn. Ook in Nederland maken we er steeds meer gebruikvan. Zoover beoordeelt meer dan 200.000 accommodaties. Ende Nederlandse zoekmachine ILocal biedt gelegenheid tot hetachterlaten van reviews. Mijn eigen organisatie exploiteert onderandere www.meetingreviews.com waarin elke dag meer dan 600Nederlandse vergader- en congreslocaties door de markt wordenbeoordeeld. In GarageSelect.nl wordt onze reviewsoftware onderde naam Garagereview.nl ingezet om de kwaliteit van meer dan4.000 garagebedrijven te beoordelen en te ontsluiten. We wisten 138al van oudsher dat het delen van ervaringen goed is voor gedegenbesluitvorming. Maar op het internet gebeurt dat nu intensiever danooit tevoren.
  • Samen iets maken In het volgende niveau van samenwerking construeren we samennieuwe kennis en informatie. We delen dat gratis met de rest van dewereld. Wikipedia is daarvan een klassiek voorbeeld: een enormebron van kennis over meer dan 13 miljoen onderwerpen. Tot opheden van een prima kwaliteit doordat uiteenlopende gebruikersdoorgaans zeer consciëntieus de Wiki-pagina’s verrijken. Inmiddelskent Wikipedia zoveel onderwerpen dat er specialisatie ontstaat ende mate van cocreatie afneemt. Daardoor loopt de basiskwaliteit vanWiki - haar zelfreinigend vermogen - gevaar. Door het aanstellenvan een aantal vaste redacteuren hoopt Wikipedia het tij te keren.Er bestaat nu ook een tien-woorden-wiki. Alle informatie over een society 3.0onderwerp of persoon wordt weergegeven in tien woorden. Zo staater over de wielrenner Lance Armstrong te lezen: “Inspirationalunitesticled cycling legend. Singlehandedly invented the rubber opkomst van society 3.0wristband industry.” Echt volgens de tijdgeest dus. Er zijn mensen diesamen twitterromans schrijven. Denk ook aan software als GoogleDocs, waarin mensen samen teksten, spreadsheets of presentatiesvervaardigen. Organisaties bouwen hun interne wiki’s. Op dezewijze komt de eigen kennis letterlijk in de lucht te hangen om doorcollega’s op uiteenlopende plaatsen gebruikt te worden. Dit maakteen organisatie in toenemende mate zelflerend.Je aan elkaar verbinden In 2004 start het Amerikaanse Facebook met een website waar je 139kunt vertellen wie je bent zodat anderen met jou in contact kunnenkomen. Vooral de jonge generatie maakt er gretig gebruik van. Zogretig dat Facebook eind 2010 meer dan 500 miljoen mensen heeftingeschreven. In Nederland kent Hyves meer dan negen miljoenvrienden. Niet allemaal even actief, maar toch. Mensen delen hunleven met elkaar: foto’s, filmpjes, verhalen, al hun persoonlijke
  • voorkeuren. En vinden daarlangs nieuwe vrienden met vergelijkbarevoorkeuren. Die vrienden worden netwerkjes en netwerken wordenfiguraties. We weten hoe het ooit begonnen is, maar we hebben geenidee waar dit ons brengen zal…Sociale verbondenheid veroorzaakt een zeebeving Het lijkt erop dat de kern van wat ik cyberdigma noem ligt in demenselijke behoefte ergens bij te horen. Internet herbergt een nogsteeds groeiend aantal on-line-communities, en dat heeft hele grotegevolgen. Het beperkt zich namelijk niet tot ‘erbij horen’; in al dievirtuele sociale netwerken zijn steeds meer mensen op hun eigenwijze zaken met elkaar aan het ondernemen. Anders gezegd: we society 3.0zijn gaan organiseren zonder formele organisaties. Dat mag ronduitrevolutionair worden genoemd. Het Amerikaanse onderzoeks-bureau Forrester Research Technographics noemt dit fenomeen opkomst van society 3.0‘a groundswell’: “A groundswell is a social trend in which people usetechnologies to get the things they need from each other, rather thanfrom traditional institutions like corporations and/or government…” Aan het zeeoppervlak lijkt alles rustig maar ver uit de kust, uithet zicht en onderin de zeebodem rommelt het enorm. Daar vindenletterlijk grote verschuivingen plaats. U kunt natuurlijk denken dathet allemaal wel meevalt en los zal lopen; dat web2.0 en web3.0weer van die hypes zijn, maar niets is minder waar. Het simpelefeit dat Internet mensen in staat stelt te gaan organiseren zonder 140organisaties, en dat mensen dat ook daadwerkelijk zijn gaan doen,zal de definitieve doodsteek blijken voor ons traditioneel economischen gevestigde orde organisatiedenken. Beste bedrijfsleider: uwzelfsturende stakeholders hebben uw organisatie niet meer nodigom te krijgen wat ze willen. Dit dankzij de virtuele sociale netwerken,de tribes of the internet. We kunnen weer bij een stam horen,
  • gelijkgestemden vinden in een snel veranderend landschap. Digitaalcommuniceren is snel en toegankelijk. We zijn ‘24/7’ verbonden;we bevinden ons in een staat van permanente connectiviteit. (Dieje overigens met één schakelaartje kunt uitzetten.) Veel digitalevrienden is echter nog niet hetzelfde als veel waarde…Van netwerk naar waardenetwerk Sociaal netwerken begint bij mensen die zich met elkaarverbinden, zoals ik dat eerder ‘het vriendjes scoren’ noemde. Alshet even kan gelijkgestemden. Het Nederlandse Hyves is daar eengoed voorbeeld van. We spreken dan van Communities of Interest. society 3.0 Op het moment dat in brede zin informatie en ervaringen metelkaar worden gedeeld, zoals in het sociale netwerk LinkedInmet zijn vele groepen, is er sprake van Communities of Practise. opkomst van society 3.0Deze netwerken zijn vooral handig voor buitenstaanders: zoek ikeen HR manager, dan zijn er op LinkedIn groepen met wel 10.000van deze mensen: daar zit er vast wel eentje voor mij tussen! Diegelijkgestemdheid is tevens vaak de beperkende factor van dit soortgroepen. Doordat leden ‘blijven hangen’ is er te weinig vernieuwingen evolueert de community niet. Toch vormt deze ontwikkeling de opmaat naar een nieuwe vormvan economische waardecreatie: we noemen het Community ofPurpose als er niet alleen waardecreatie plaats vindt met sociaal 141kapitaal, maar er ook werkelijk iets wordt geproduceerd dat een‘oude geld’ waarde vertegenwoordigt. In deze communities of purposekunnen de oude en de nieuwe samenleving elkaar weer vinden; indeze nieuwe waardenetwerken zullen we met elkaar een nieuweconomisch speelveld creëren. We zien dan zwermen van mensenmet een nieuw soort collectieve intelligentie, waarbij de kracht van
  • het netwerk sterker is dan de som der delen. In de ontwikkelingvan deze netwerken zien we een natuurlijk verloop: er komenmensen bij en ze vertrekken ook weer. Toch is zo’n waardenetwerkintrinsiek stabiel. In feite evolueert het: een natuurlijke voorwaarde totoverleving. Meer daarover in het volgende hoofdstuk. Marco Derksen van o.a. Marketingfacts visualiseert en beschrijftdeze ontwikkeling als volgt: institutes society 3.01.0 media landscape 2.0 3.0 opkomst van society 3.0 individuals “Door de opkomst van digitale media (die in toenemende mate viainternet aan elkaar gekoppeld is) wordt de afstand tussen instituten 142en individuen steeds kleiner. We komen vanuit het 1.0-tijdperk waarbijinstituten hun boodschap via traditionele media uitdragen naar hundoelgroep (zenden) en waarbij de macht ligt bij de instituten. In het2.0-tijdperk krijgen individuen steeds meer mogelijkheden om huneigen boodschap te delen met hun omgeving (dialoog) waardoorde invloed van de individu toeneemt. In onze visie leidt dat tot het
  • 3.0-tijdperk waarbij de hiërarchische verhouding tussen instituten enindividuen verdwijnt en waarbij steeds meer op gelijkwaardige basismet elkaar wordt gecommuniceerd en samengewerkt. We sprekendaarbij van de participerende klant, burger of patiënt. Sociale mediaen andere technologische ontwikkelingen dragen er toe bij dat decommunicatie en samenwerking steeds intelligenter en beter verlooptwaarbij producten en diensten op persoonlijke situaties zijn afgestemd.”Waardevol leiderschap De communities, de virtual tribes, hebben doorgaans een min ofmeer zelfbenoemd stamhoofd. De zoekende mens loopt er achteraanen wacht af. Je ziet dan ook gebeuren, dat in communities of interest society 3.0te veel gelijkgestemden wachten op wat de leider zegt of doet; dedeelnemers nemen nog te weinig eigen verantwoordelijkheid. Ookhet doel en de wijze waarop het doel bereikt zou kunnen worden opkomst van society 3.0zijn niet altijd even duidelijk. Een sociaal netwerk met louter ‘niettastbare resultaten’ is een kort leven beschoren; het gaat tenonder aan zijn eigen eenzijdigheid. De gelijkgestemden vertonenweliswaar verbondenheid, inzet en betrokkenheid, maar ze misseneen verbinding naar ‘buiten’ waardoor niet-netwerkleden weinigaankunnen met wat er in het netwerk aan gezamenlijke idealenwordt geproduceerd.Virtuele netwerken met alleen gelijkgestemden die exclusief terenop het sociale kapitaal zijn niet effectief gebleken. Tegelijkertijd heeftde crisis uitgewezen dat we evenmin duurzaam zijn als we in het 143samenwerken alleen maar naar het geld kijken. Duurzame economische waardecreatie behoeft verbindingentussen de oude wereld van het financiële kapitaal en de nieuwe wereldvan het sociale kapitaal. De gevestigde orde organisaties, ten dodeopgeschreven door hun heilloze route, hebben zogenoemde Nieuwe
  • Leiders nodig om nieuw leven ingeblazen te krijgen. De ZelfstandigProfessionals zijn verbinders pur sang. Als de Nieuwe Leiders endie Zelfstandig Professionals elkaar gaan ontmoeten in de nieuwewaardenetwerken ontstaat er een basis voor economische waardeontwikkeling. Dan wordt er geco-creëerd. Uiteindelijk hebben we tochwel iets van een organisatiestructuur nodig om de waardenetwerkeneen heldere plek, uitgangspunten en een missie te geven. De kennisom dit te doen is bij veel organisaties beschikbaar, dus als die kennisop een nieuwe wijze kan worden ingezet ontstaat er iets moois. Alsorganisaties gaan samenwerken met ZP’s dan vormen ze constructendie je Sociaal Economische Entiteit zou kunnen noemen. Dit allesbetekent dat bekende internetgroepen als LinkedIn en Facebook society 3.0weliswaar het vertrekpunt vormen voor nieuwe waardecreatie, maardat die waardecreatie pas echt van de grond komt als de oude en denieuwe wereld samensmelten en het samenwerken verschuift van opkomst van society 3.0de traditionele waardeketen naar het waardenetwerk.Nieuwe leiders, nieuwe organisaties Tussen die internet tribes – ‘zwermen’ noemt Martijn Aslanderhet in zijn boek Easycratie - hebben we durfals nodig. Mensen die opinnovatieve wijze sturing en duiding durven geven aan traditionele or-ganisaties. En wel op zo’n manier dat de medewerkers in de gevestigdeorde organisaties zich gesterkt voelen tot autonoom handelen en dusmee gaan doen met de verandering, met de organisatievernieuwing.Dankzij hun Nieuwe Leiders gaan deze Nieuwe Medewerkers op zoek 144naar de verbinding met het enorme potentieel aan energie en kennisdie aanwezig is binnen de virtuele sociale netwerken (en binnen huneigen organisaties). Op deze wijze stellen Nieuwe Leiders en hunNieuwe Medewerkers de toekomst van hun organisaties zeker endaarmee hun eigen toekomst. Nieuwe Leiders beschikken over hetvermogen om een groep, een organisatie aan te zetten tot zelfstandig
  • bewegen. Hiërarchie is van ondergeschikt belang geworden.Nieuwe Leiders zijn in staat bestaande structuren, groot en klein, tedoorbreken, het verlammende evenwicht te verstoren, en innovatiete re-creëren. Stephan Covey beschrijft Nieuwe Leiders als: “…mensen die hetleven in eigen hand nemen of situaties naar hun hand zetten, zonderanderen tekort te doen. Denken in termen van synergie. Blijven leren.Open communiceren. Handelen vanuit een eigen visie.” Welbeschouwd is elke Nieuwe Medewerker in beginsel eenNieuwe Leider! Met zoveel nieuwe leiders van en in organisaties, vanen in virtuele waardenetwerken zullen we in staat zijn een balans society 3.0te vinden tussen geld, alternatieve waardesystemen en het sociaalkapitaal. Die balans is van levensbelang voor de duurzaamheid van denieuwe waardenetwerken. Nieuwe Leiders, Nieuwe Medewerkers, opkomst van society 3.0Nieuwe Organisaties… Lees nog veel meer over deze Organisaties3.0in deel drie van dit boek. Sociale virtuele netwerken zijn er allang niet meer alleenvoor privégebruik. Juist voor bedrijven en organisaties bieden zeongekende mogelijkheden omdat het netwerken met mensen,zowel extern als intern - met dank aan Internet - het klassiekeCoase Ceiling dilemma kan oplossen. Hierbij verdwijnen de dooronszelf in het verleden opgelegde economische beperkingen. Wekunnen van schaarste naar overvloed. Waardecreatie met (virtuele) 145sociale netwerken betekent dat we niet meer gebonden zijn aan detraditionele economische beperkingen als tijd, plaats en middelen!
  • De huidige crisis heeft ons duidelijk gemaakt dat het oude nietmeer volstaat. Anders dan voorheen zien we dit met veel meer mensentegelijkertijd. Informatie is steeds beter en indringender beschikbaar. Wekunnen steeds beter zien wat er aan schort. Daar moeten we dan wel ietsmee doen natuurlijk. Het wordt tijd dat we het heft in eigen hand nemen.Stap in het tijdperk van communicatieve zelfsturing. Internet vormt hetvoertuig. De virtuele sociale netwerken vormen de beweging. Veel, heelveel mensen bewegen al. Voor anderen wellicht nog onzichtbaar: diezien een kalme zee. Maar onder het wateroppervlak vindt een heusezeebeving plaats. Tsunami is naar mijn smaak de beste benaming voor defundamentele maatschappelijke veranderingen die ons te wachten staanen die in een sneltreinvaart op ons afkomen. society 3.0 opkomst van society 3.0 146
  • 147society 3.0 opkomst van society 3.0
  • 148society 3.0 opkomst van society 3.0
  • DE KRACHT VAN SOCIAAL NETWERKEN “De vrije toegang tot een wereldwijde markt van honderdenmiljoenen mensen maakt het internet tot een liquiditeitsmachine.”(Chris Anderson in zijn boek Free) Miljoenen mensen zijn verbonden in sociale netwerken.Formele netwerken waarvan je als het ware lid wordt, en ookgelegenheidsnetwerken. Dit wordt al enige tijd onderzocht, leidendtot informatie en theorieën over het netwerkgedrag. We willen dienetwerken natuurlijk zo effectief mogelijk gebruiken. Het lijkt wel dejacht op de Heilige Graal: we zoeken iets dat we nog niet helemaal society 3.0kunnen definiëren. Er wordt gejaagd op data en op ervaringen, vanuiteconomisch of persoonlijk belang. De vraag blijft wat we in dezeredelijk onvoorspelbare (zwermende) dynamiek nu echt precies willen opkomst van society 3.0weten, en of die kennis uniform toepasbaar blijkt. Feit is dat er gestaagmeer inzicht komt in manieren om maximaal kracht te ontwikkelenuit sociale netwerken of, beter gezegd, uit sociaal netwerken. Ik durfmijzelf een bovengemiddeld actieve netwerker te noemen, en put danook uit mijn eigen ervaring als het gaat om effectief gebruik van sociaalnetwerken. Naar mijn mening draait het niet alleen om relationeleintensiteit, maar vooral ook om verbindingsdichtheid, strategischesamenstelling, relevantie en vertrouwen.Verschillende netwerken, verschillende mensen, 149verschillende vriendschappen Niet iedereen is even actief binnen netwerken. Logisch. Je hebtgevers en nemers. En hangers. En niet-mee-doeners. Het Amerikaanseonderzoekbureau Forrester heeft een Social Technographics Ladderopgesteld waarin zeven verschillende netwerkers-rollen wordenonderscheiden.
  • - Inactieven: doen helemaal niets op het web.- Gluurders: kijken, lezen en luisteren binnen de netwerken.- Beginners: melden zich aan op netwerken en starten een profiel.- Info-verzamelaars: organiseren de content voor zichzelf via RSS feeds of tags.- Dialogers: geven reviews, reageren op blogs of zijn actief in fora.- Praters: maken gebruik van Twitter.- Creatoren: maken of verrijken sociale content.Binnen dit soort opzetjes moet je oppassen dat je mensen te snel eenlabel opplakt. Het web is nu eenmaal een dynamisch systeem: binnenhet ene netwerk kan iemands rol een andere zijn dan in het andere. society 3.0Zelf ben ik een ‘info-verzamelaar’ op LinkedIn.com, Facebook.com en bij Diigo.com. Ik ben een ‘dialoger’ op Marketingfacts.nl enMeeting Reviews.com, een ‘prater’ op Twitter, en een ‘creator’ op opkomst van society 3.0Mindz.com. De netwerk-rollen geven een interessante duiding maarook niet meer dan dat.Een mooie manier om de kracht van de intermenselijkesamenwerking te doorgronden is door te kijken naar de intensiteitvan de ‘vriendschap’. Mike Auraz heeft daartoe een Spectrum ofOnline Friendship uitgebracht, met een indeling naar toenemendemate van ‘vriendschap’:- Passive Interest: I follow your work, visit your site, read your blog, follow you on Twitter, etc. 150- Active Interest: I’ve voiced my interest in your work by leaving comments, posting Twitter replies, posting Facebook wall comments, etc.- Sharing: I publish links to your work on my own websites and profiles.
  • - Public Dialogue: We exchange public messages referrals on our websites and profiles.- Private Dialogue: We exchange private messages through email, IM, direct messages, etc.- Advocacy: I explicitly encourage my friends to follow your work.- Investment: Your wins are my wins, because I share your arguments, and I care about the success of your ideas. Binnen sociale netwerken is dus altijd sprake van ‘vriendschap’.Voor de een is vriendschap echter iets anders dan voor de ander.Vroeger deelden we ons sociale netwerk in naar activiteit: je had‘vrienden’ op school of in je werkomgeving, in de sportclub, in de society 3.0familie of in de stamkroeg. Van de ene vriend wist je meer en diekende je beter, dus vertrouwde je die vriend meer dan een ander.Die ene vriend stond letterlijk dichterbij je dan andere vrienden. Je opkomst van society 3.0noemde ze trouwens ook niet allemaal ‘vriend’. In je virtuele sociale netwerk(en) ziet het plaatje er heel anders uit.Je hebt in feite niets dan vrienden. Ze zitten in beginsel allemaal opéén drukknop afstand… Indachtig het Spectrum van Mike Auraz heb jenet als ‘vroeger’ met sommige contacten een hechtere band dan metandere. Je hebt dus blijkbaar sterkere en zwakkere verbindingen.Niet te vergelijken met vroeger is echter de snelheid waarmee jein de virtuele wereld je vriendennetwerk kunt uitbreiden. Sommigeberoemdheden beschikken over honderdduizenden vrienden, maar 151voor een ‘normaal’ mens is honderden digitale vrienden geenuitzondering. Heb je daar nog iets aan, of mee? De Britse antropoloog Robin Dunbar stelt in zijn Dunbars Law datde mens beschikt over het vermogen om met ongeveer 150 mensentegelijkertijd een serieuze sociale relatie te onderhouden. Wat moet
  • je dan - een veel gestelde vraag van buitenstaanders - met 1500‘vrienden’ in je netwerk? Daar komt de dynamiek van het internetvoor mij weer om de hoek kijken. Ben ik bezig met laten we zeggen‘gele kopjes in Frankrijk’ dan heeft dat betrekking op een deel vanmijn netwerk, en wanneer ‘Leidse kaas’ mijn interesse heeft, kan ikdat wellicht met anderen delen. Dat harde aantal van 150 klopt duswel, maar het kan steeds een andere 150 zijn…Leuk natuurlijk, deze ‘achteraf-analyses’ van netwerkrollen envriendschapsintensiteit. Het mag duidelijk zijn dat de effectiviteitvan je netwerkgedrag toeneemt naarmate je zelf actiever of intenserbezig bent. Relationeel gezien is dat eigenlijk een open deur. society 3.0Belangrijker vind ik het te kijken naar mijn netwerk als geheel, endan met name naar:- De grootte: uit hoeveel spelers bestaat het netwerk? opkomst van society 3.0- De strategische samenstelling: wie doet er wat in mijn netwerk?- De relevantie: welke groepen van netwerkleden zijn rondom een bepaald thema belangrijk voor mij?- Het vertrouwen: wie van mijn netwerkleden kan ik echt vertrouwen?Hoe groot is mijn netwerk? Wees een verbinder! De wet van Metcalfe zegt dat de kracht van een netwerkexponentieel toeneemt naarmate het aantal deelnemers groter is. 152Deze wet is ontleend aan de wiskundige Grafentheorie. Een graafbestaat uit knopen (knooppunten) en kanten (verbindingen tussentwee knopen) en is dus wat wij doorgaans een netwerk noemen.Aan grafen kun je rekenen. Interessant is de zogenoemde VolledigeGraaf, waarin elk knooppunt is verbonden met elk ander knooppunt.
  • De volledige graaf op N knopen (afgekort tot KN ) is de graaf waarin alle punten onderling verbonden zijn. KN = (VK ,E K ) met N N VK een verzameling knopen en | V | =N N EK = {{ v1, v2 }| v1, v2 VK v1 ≠ v2} N N De volgende grafen zijn voorbeelden van volledige grafen: De volledige grafen K ...K . 1 8 N . (N -1) society 3.0 Het aantal kanten van KN is 2 Heb ik een netwerk met 10 knopen ofwel contacten, dan zijn er opkomst van society 3.0volgens de formule 10x(10-1): 2= 45 verbindingen mogelijk tussende contacten. Een netwerk met 100 contacten kan maximaal4950 intermenselijke relaties bevatten. Wat kunnen we met dezewijsheid? Er is een immens verschil tussen enerzijds het hebben vanindividuele relaties met tien contacten, en anderzijds te weten datdie tien contacten onderling ook verbonden zijn! Het behoeft weinigvoorstellingsvermogen om in te zien dat de communicatiekracht inhet tweede geval veel groter is dan in het eerste geval. In het tweedegeval kunnen mijn contacten het met elkaar over mij hebben, ensamen iets van mij vinden. Dat is vele malen sterker dan een stelsel 153van individuele ‘lijntjes’. (Voor leidinggevenden met bijvoorbeeld tienmedewerkers iets om over na te denken…) Belangrijker voor de effectiviteit van het netwerken is te beseffendat een berichtje, bijvoorbeeld een Tweet, naar tien volgers nog nietbetekent dat die tien volgers het ook allemaal zullen lezen. Daarvoor
  • komen er gewoonweg te veel berichtjes langs. En zou ik alleen een‘sternetwerk’ met die tien onderhouden, dan zou het daarbij blijven.Maar juist omdat ze onderling ook verbonden kunnen zijn – en datmoet je dus vooral stimuleren bij jouw contacten; verdeel en heersis hier niet het adagium – kan mijn berichtje via een ander kanaalalsnog opgemerkt worden. Met andere woorden: hoe dichter mijnnetwerk is (hoe vollediger de graaf), des te groter is de effectiviteitvan mijn communicatie in dat netwerk. Op Twitter heb ik een kleine 4.000 volgers. Dat betekent volgensMetcalfe dat er in mijn volgersnetwerk 7.998.000 verbindingenkunnen bestaan. Dat maakt de kans groot dat een bericht van mij society 3.0ook daadwerkelijk zoveel mogelijk van die 4.000 bereikt. Maar alsje bedenkt dat al die 4.000 volgers ook weer volgers hebben die mijniet volgen (kun je mij nog volgen?) dan gaat elke retweet ook naar opkomst van society 3.0personen buiten mijn 4.000 contacten. Er hoeft er maar eentje bij tezitten die net als ik een paar duizend volgers heeft… helder? Kortom: zorg niet alleen voor voldoende contacten, maar draagertoe bij dat die contacten onderling ook verbonden raken. Weeseen verbinder! (En ook dit zouden managers in organisaties in hunoren moeten knopen: bouw geen hek om je eigen medewerkersvanuit de illustere gedachten dat je ze dan het beste zelf aankunt sturen, maar zorg ervoor dat medewerkers van jouw teamof afdeling zich verbinden met medewerkers van andere teams 154of afdelingen. In Nederland bestaat een vereniging VerbindendLeidinggeven, uiteraard gevestigd in de Mindz.com-omgeving, diedit prijzenswaardige managementgedrag probeert te bevorderen.) In 1967 publiceerde de Amerikaanse wetenschapper JohnMilgram zijn theorie de Six-degree of separation. Die stelt dat we in
  • staat zijn binnen zes stappen – van je eigen vriend via diens vriendvia etc. - een willekeurig iemand waar dan ook ter wereld kunnenbereiken. Dit wordt ook wel de Small World Theory genoemd. Laterbleek dat Milgrams theorie niet zonder meer werkt, en bepaalderandvoorwaarden behoeft, maar de kern blijft overeind: we zijn veeldichter bij voor ons waardevolle personen dan we ons realiseren. Invirtuele sociale netwerken kunnen we vaak, zonder de introductie vaneen ‘tussenvriend’, rechtstreeks en razendsnel mensen benaderendie we nog niet kennen. Soms is de sociale introductie een ReTweetof een Forward. Niet vreemd dus dat onze virtuele sociale netwerkenvaak small world networks worden genoemd. society 3.0 “The significance of weak ties is that they are far more likelyto be bridges than are strong ties. It should follow, then, that theoccupational groups making the greatest use of weak ties are those opkomst van society 3.0whose weak ties do connect to social circles different from one’s own.”(Wetenschapper Mark Granovetter in zijn paper The strength of theweak ties: a network theory revised) Volgens Granovetter hoef ik heus niet met al mijn contactenop ieder moment een serieuze sociale relatie te hebben. Alsmijn reputatie - mijn personal brand - oké is, zijn mensen uit mijnnetwerk geneigd mij helpen als ik ze daar om vraag, ook al ken ikze niet persoonlijk. Een dergelijke informatie- of hulpvraag activeertspontaan een tijdelijk netwerk(je) uit het grotere netwerk: een 155gelegenheidsnetwerk. Ik activeer mijn zwakke verbindingen. Depersonen in kwestie reageren omdat ze zelf interesse hebben in hetonderwerp waar de vraag over gaat en hun kennis wel met mij willendelen; ik noem dat ‘resonantienetwerken’. Daarmee mobiliseer je eensoort collectieve intelligentie. Dergelijke gelegenheidsnetwerkengedragen zich als een neuraal netwerk: omdat het mensen zijn die in
  • netwerken informatie verwerken en vervolgens doorgeven ontstaater een (onbewust) lerend element.De strategische samenstelling van mijn netwerk. Zodra mensen starten met sociaal netwerken gaan ze proberen‘aantallen te scoren’. Logisch, want een netwerk zonder mensenis geen netwerk. Veel sociale netwerken helpen met het creërenvan contacten. Ze helpen je zoeken in je adressenlijsten, of biedensuggesties: “Als je Pietje kent, ken je misschien Klaasje ook wel?” Intweede instantie gaat men nadenken aan welke mensen je werkelijkiets kan hebben en hoe je dat gaat organiseren. Wie zijn eigenlijk de‘juiste’ mensen in een netwerk? Anders gezegd: wie is relevant voor society 3.0mij in het licht van mijn bezigheden en voorkeuren? Volgens de Quantum Theory of Trust van Prof. Karin Stephenson opkomst van society 3.0is een bepaalde categorie contacten in je netwerk strategischer dananderen. Ze zijn vooral strategisch in die zin dat zij bijdrage aan hetbeter bereiken van andere contacten. Het zijn jouw grote verbinders.Stephenson onderscheidt Hubs, Pulsetakers en Gatekeepers.- Gatekeepers: zijn de toegangspoorten tot (nieuwe) netwerken en daarmee tevens corridors tussen verschillende netwerken. Aangezien die vertegenwoordigende rol meestal niet direct zichtbaar is - zeker niet in informele, lerende netwerken - moet je ernaar op zoek gaan. 156- Pulsetakers: zijn degenen die de gestelde vraag inhoudelijk oppikken en hem zonodig vertalen naar het vocabulaire van het netwerk waar ze toe behoren. De Pulsetaker doet iets met jouw verzoek, vraag of toenadering.- Hubs: zijn mensen met een meer dan gemiddeld aantal contacten. Ze hebben zelf een groot netwerk. Eenmaal
  • aangeland bij een Hub heb je dus in principe weer een groot bereik (erbij). Deze drie strategische posities zijn een gevolg van hetnetwerkgedrag van de bewuste persoon. Iemand die een hub is, isdat niet voor niets. De strategische positie zegt dus meteen iets overiemands betrouwbaarheid. De positie is namelijk toegedicht door deanderen in het netwerk. Je kunt er niet op solliciteren… De rollen die Stephenson onderscheidt zijn dynamisch en kunnenzomaar een persoonswisseling ondergaan. Heilige Graal onderzoekis nodig om er achter te komen hoe we die strategische posities in society 3.0kaart brengen en hoe je de relevantie van de diverse deelnemersbinnen jouw netwerk inzichtelijk kunt maken. Binnen Mindz.com zijnde eerste contouren hiervan al zichtbaar. Vanuit je bestaande groep opkomst van society 3.0of netwerk kun je verbinding maken met andere groepen, door dehubs te volgen.Hoe relevant zijn mijn netwerkvrienden? De strategische posities in netwerken zijn van generieke aard:een gatekeeper is voor iedereen een gatekeeper. Maar daarmeehoeft die nog niet relevant voor jou te zijn. Dan bedoel ik relevant inrelatie tot het onderwerp of thema dat mij bezig houdt. Stel ik zoekiemand die iets weet van logistieke processen in Frankrijk. Dan isde ingang ‘logistiek’ of ‘Frankrijk’ van groter belang en dus meer 157relevant dan slechts het aantal mogelijke verbindingen dat iemandvoor mij kan leggen. In de meeste netwerken kom je momenteel niet verder dan eenfilter op iemands functie, positie of branche. Ik acht dat volstrektonvoldoende. Containerbegrippen als marketeer of CEO zeggen me
  • niets. Bovendien kunnen de vele ZP’s hun kwalificaties niet kwijt inde voorgedefinieerde profielvakjes. Eigenlijk zou alle informatie vaneen persoon, inclusief diens gedrag in het netwerk, als zoekcriteriummoeten kunnen dienen. Binnen ons sociale netwerk Mindz.com hanteren we een digitaleDNA structuur. Mindzers geven door middel van sleutelwoorden(tags) aan wat hen zoal bezig houdt. Alle Mindz content is voorzienvan hetzelfde tagging systeem. Wanneer ik een blogposting doe ofeen nieuw forum open, vraagt het systeem om tags. Het digitaleDNA van elke Mindzer wordt gevoed door zijn voorkeuren, maarook door zijn gedragingen, zoals het plaatsen van een eigen blog society 3.0of het lezen van de blog van een andere Mindzer. Iemands Mindz-DNA is dus even dynamisch als actueel. Dus wanneer ik in Mindzzoek op laten we zeggen de sleutelwoorden ‘logistiek’ en ‘Frankrijk’, opkomst van society 3.0dan presenteert het systeem alle netwerkdeelnemers, groepen,blogberichten, wikipostings of fora met deze sleutelwoorden. Ik zalje niet vermoeien met het feit dat alle tags in iemands DNA ook nogeens een weging kennen… Het Mindz-systeem geeft haar gebruikerstevens suggesties waardoor iemands content- en contactomgevingcontinu meemigreert. Gebruikmakend van deze DNA-structuurkomt Mindz.com in 2011-2012 met visualisaties van strategische enrelevante netwerkgenoten.Dan is er nog de betrouwbaarheid 158 Zodra je vraagt of iemand te vertrouwen is, is het vertrouwenal een beetje geschonden. Betrouwbaarheid in het netwerkverkeeris zowel belangrijk als ingewikkeld. Mijn persoonlijke opvattingis dat mensen die actief zijn in mijn netwerk, die dus veel delen engeven, betrouwbaarder zijn dan anderen, die alleen maar komenconsumeren. Alles draait om een gevoel van wederkerigheid.
  • Maar pas op voor het principe ‘voor wat hoort wat’. Voor je hetweet zit je te rekenen of je wel evenveel hebt teruggekregenals je hebt weggegeven. Dat is heilloos netwerkgedrag. Echtewederkerigheid is indirect en asynchroon: geef ik veel, dan stijgtmijn betrouwbaarheidsfactor binnen het netwerk, want ik heb latenzien dat ik de bereidheid heb tot delen. ‘De bereidheid tot delen’ laatbetrokkenheid, verantwoordelijkheid en autonomie zien van spelersin het netwerk. En zoals eerder gezegd is dat sociale kapitaal een niette missen factor. Wanneer je dat in kaart weet te brengen, ontstaat ereen netwerk van vertrouwensfiguren. Vooralsnog berust dat in kaartbrengen op je persoonlijk inzicht; te verwachten valt dat er steedsmeer analysefuncties komen die de Heilige Graal van het Effectieve society 3.0Netwerk weten zichtbaar te maken. In Mindz.com zijn we daar inieder geval heel hard mee bezig. Google trouwens ook. Google gaatrekening houden met social media channels, waarmee tweets en opkomst van society 3.0links je positie in de natuurlijke zoekresultaten gaan beïnvloeden.Retweets van jouw berichten of links van personen met veel volgersworden dan ‘meer waard’.We naderen de kern van dit boek.Ben je er klaar voor? 159
  • We are all human society 3.0Communication an art opkomst van society 3.0Sunshine will be there 160
  • SOCIETY 3.0DE INTERDEPENDENTE ECONOMIEVerantwoording Was dit boek een bedrijfsplan geweest voor Nederland BV – en infeite is dat het ook – maar dan zo’n bedrijfsplan van minstens veertigkantjes onleesbare tekst, dan zou ergens halverwege dat plan – na deuitgebreide SWOT-analyse - de crux zijn gekomen. De oude gevestigdeorde planschrijver zou die crux ‘De Bedrijfsstrategie’ hebbengenoemd, maar de oplettende lezer zou meteen zien dat zo’n hoofdstukniets meer inhoudt dan een groot aantal platte bedrijfsresultaten. society 3.0Resultaten die – bemerk het foutieve woordgebruik – nog behaalddienen te worden. Resultaten die in de rest van zo’n plan nader wordenuitgesplitst in deelresultaten per organisatieonderdeel, aangevuld opkomst van society 3.0met Key Performance Indicators bedoeld om te meten of die resultatenook behaald zullen worden. Van dit soort plannen zijn steeds vakerexemplaren terug te vinden waarop met potlood is geschreven:“gelezen en gelachen”. De Nederlandse organisatieontwikkelaar Cees Hoogendijk zou eendergelijk bedrijfsplan – dat natuurlijk geen plan mag heten – een WatPlannoemen. Daarbij doelt hij op de vele (gevestigde orde) plannen die opzeer eenzijdige wijze een rijtje ‘targets’ aanleveren en het daarbij laten.Hoogendijk helpt organisaties bij het in Verticale Dialoog, en langs vele 161sneuvelversies, ontwikkelen van zogenoemde HoePlannen; plannen die,als ze eenmaal in overleg met alle betrokkenen zijn vervaardigd, ookmeteen in werking zijn getreden. Ik heb dit boek kunnen schrijven al steunend op vele leerzameen constructieve gedachtewisselingen met diverse zeer betrokken
  • mensen. Het zou te ver gaan om te beweren dat elke lezer van ditboek betrokken is geweest bij de totstandkoming ervan. Nietteminhoop ik dat dit boek een zelfde effect zal sorteren als de HoePlannenvan Hoogendijk, en dus tot actie zal leiden. Als dit boek een nieuwestijl bedrijfsplan voor Nederland BV is, en ik hoop dat van ganserharte, dan zal dat dus geenszins lijken op die oude gevestigde ordeplannen. Net zoals iedereen in een bedrijfsorganisatie de beoogderesultaten heel goed zelf kunnen verzinnen, geldt dat voor deonderliggende doelen bij het plan genaamd Society3.0. Het is tochiedereen duidelijk wat we willen bereiken? Lekker samenleven, datis toch ons doel? Snel gezegd; daar hoef je niet een heel hoofdstukaan te wijden. In de theorie van de excellente organisaties hanteert society 3.0men de stelling enablers before results. Tot nu toe heb ik in dit boekde enablers beschreven die ons, de lezer, verder kunnen helpenmee te gaan bouwen aan de interdependente samenleving. Ik heb opkomst van society 3.0een compleet eerste deel gewijd aan het verstrekken van zicht opde huidige organisatie van Nederland BV; een niet al te plezieriggezicht, en hopelijk een goede aanleiding om te willen veranderen.Vervolgens heb ik het voorwaardenscheppende instrumentarium– het internet en de sociale netwerken – beschreven, dat de lezerhopelijk voldoende aanknopingspunten verstrekt om er zelf mee tegaan experimenteren. Eigenlijk heb ik hiermee naar mijn smaak eenbijdrage geleverd aan het naderbij halen van Society3.0. Het boek zouhier kunnen eindigen, of liever gezegd al een paar pagina’s geleden.Dat er results zullen zijn dat staat vast; welke precies dat blijft de 162vraag (ook in die oude bedrijfsplannen trouwens). Tegelijkertijd zou de lezer na dit uitgebreide voorwerk nu, op ditpunt aangeland, de crux van dit boek verwachten. De titel van dithoofdstuk steunt deze verwachting: “Nu komt het, nu gaat Ronaldvertellen wat we moeten doen, nu komt de grote veranderstrategie.”
  • Zo gaat het misschien in bedrijfsplannen oude stijl; maar zo werkthet niet in bedrijfsplannen nieuwe stijl. Dit hoofdstuk is niet de crux van dit boek; het is hooguit eenkeerpunt in de bejegening van de lezer. Immers, tot aan dit puntschreef ik over zaken die al bestaan, zaken in onze samenleving dieaanleiding geven om het anders te willen, opkomende zaken die onsmogelijk maken het ook anders te gaan doen. Omdat dit hoofdstukhet keerpunt is, gaat het boek – het bedrijfsplan – hierna verder.Verder met de toekomst zoals die zich zou kunnen ontvouwen. Tja endat nu, beste lezer, is iets dat we simpelweg niet precies weten. Watwe wel kunnen is, met de nieuwe vormen van waardecreatie in het society 3.0achterhoofd, onze huidige samenleving met een nieuwe bril bekijken.We kunnen de 3.0 elementen die hier en daar ontknoppen gaankoesteren en tot wasdom laten komen. Dit vormt de kern van mijn opkomst van society 3.0bedoelingen met de rest van het boek. Ik wil u graag door mijn Bril3.0laten meekijken naar de belangrijke thema’s in onze samenleving, ennaar wat de toevoeging ‘3.0’ voor ideeën kan opleveren. Nogmaals:verwacht u van mij geen opdracht, taakstelling en zeker geen KPI’s,maar aanschouw in uw eigen autonomie het perspectief dat derest van dit boek schetst - mijn perspectief - en voeg er uw eigenperspectief aan toe. Dit hoofdstuk, Society3.0 geheten, is slechtseen overgangsgebied tussen ‘wat er was’ en ‘wat er kan zijn’. Dus inprincipe kunt u het ook overslaan… 163
  • Een nieuw speelveldVier waardesystemen GROEN Gevoelens van verbondenheid tussen mensen. ‘We zijn op weg’. Collectiviteit. Humanitair. Persoonlijke groei, aandacht voor milieu en omgevingsvraagstukken. In het werk wordt men gemotiveerd door menselijk contact en het leveren van bijdragen. Tolerantie voor en acceptatie van verschillen. Leren van anderen. Aardig gevonden worden is belangrijker dan competitief voordeel verkrijgen. De waarden zijn openheid en vertrouwen. society 3.0 GEEL Systeemdenken. Dit is het eerste waardesysteem waar een ‘quantumsprong’ plaats vindt in het vermogen om verschillende opkomst van society 3.0 perspectieven in het leven te kunnen hebben. Mensen worden gemotiveerd door zelf te leren, en zijn georiënteerd op de integratie van complexe systemen. Het besef heerst dat chaos en verandering vanzelfsprekend zijn. Verandering is een aangenaam onderdeel van de organisatorische processen en van het leven. Men houdt van uitdagingen. Denken wordt gekarakteriseerd door systeemdenken: hoe delen interacteren om gehelen te creëren. Unieke talenten en eigenaardigheden worden bezien vanuit de optiek dat ze een bijdrage kunnen leveren aan het grotere geheel. 164
  • TURKOOIS Allesomvattend. Holistische focus. Globalistisch vernieuwend. ‘Wij ervaren’. Synergie tussen alle levensvormen en krachten. Focus op spiritualiteit. Werk moet een toegevoegde waarde hebben voor de complete gezondheid van het leven. Vaardigheid om verschillende perspectieven te zien en deze te respecteren waaronder veel van de onderliggende waardesystemen. Bewust van energievelden, Jungiaanse synchroniciteit, een noodzaak om de collectieve menselijke intelligentie te gebruiken. society 3.0 Intelligentie om aan grootschalige problemen te werken zonder de individualiteit op te offeren. Planetaire problemen overstijgen engere groepsbelangen. Een gereorganiseerde wereld met opkomst van society 3.0 nieuwe betekenis en welzijn voor allen. In het turkooise waardesysteem streven mensen naar een vorm van balans tussen hun ‘binnenwereld’ en hun ‘buitenwereld’. KORAAL Mensen met enige verbinding met het koraalkleurige waardesysteem ontdekken in het proces van het in overeenstemming brengen van binnen- en buitenwerelden het besef dat wijzelf het Veld zijn: er bestaat geen binnen- versus een buitenwereld. Zo denken houdt de discrepantie in stand. 165 Onze zintuigen misleiden onze meest pure ervaring van de werkelijkheid: de overstijging van dualiteit.(Bronnen: Spiral Dynamics© en Cubrix,met dank aan Marcel van Marrewijk)
  • Wij zijn toe aan een nieuw economisch en daarmee maat-schappelijk en politiek model. Dat economisch model, hetdomein van waardecreatie binnen de Society30, noemen we deInterdependente Economie, een economisch systeem gebaseerd opVerbondenheid, Duurzaamheid en Wederkerigheid. Eigenlijk is heteen logische volgende stap in de ontwikkeling van onze samenleving.De historie laat ons terugkijken op een bepaalde evolutionairerangorde van verschillende economische systemen die kennelijkeen beperkte houdbaarheid hadden. Ieder systeem was geschiktvoor de specifieke omstandigheden van die periode. Blijkbaar zijneconomische systemen vergankelijk, veroorzaakt door veranderendeomgevingsfactoren. Hierdoor sluiten de systemen op een gegeven society 3.0moment niet meer aan bij de realiteit. “Na het verval van de klassieke economieën ontstonden met opkomst van society 3.0Drees en Den Uyl in Nederland de eerste contouren van eenmarktgeoriënteerd systeem dat nadrukkelijk herverdeling centraalstelde en solidariteit tussen economische groepen bewerkstelligde.Deze variant werd bekend als de Rijnlandse economie. De belangenvan de diverse groepen in de samenleving werden besproken,afgestemd en onderhandeld tussen hun vertegenwoordigers, desociale partijen. Het probleem in ons huidige tijdsgewricht is dat hetvertegenwoordigen overbodig is geworden, omdat dankzij de socialemedia de mensen rechtstreeks verbonden zijn met de ‘eindorganisaties’.Ook de opwarming van het klimaat, het toezicht op het mondiale 166bancaire systeem en de uitputting van grondstoffen laten zich in hetRijnlandse model niet coördineren. Herverdelingsmechanismen werkensimpelweg niet, en dus heeft ook deze meest recente variant van hetkapitalisme zijn grenzen bereikt, daarmee de weg banend voor eenvolgende emergente, nog ontluikende variant. In tegenstelling tot hetsocialistische herverdelingbeleid probeert de Interdependente Economie
  • op innovatieve en visionaire wijze een oplossing te ontwikkelen voor degrote uitdagingen van vandaag. Dit nieuwe ecosysteem zal – opnieuw- leiderschap nodig hebben, gebaseerd op visie en authenticiteit. Deonderlinge afhankelijkheid - in tijd, plaats en van sociale groepen -vormt het uitgangspunt van dit systeem. Het vergt een intelligenteinrichting, willen de problemen van deze tijd adequaat kunnen wordenaangepakt.”(Marcel van Marrewijk, directeur van Research to Improve BV,tijdens een interview in 2010.)De spelregels in de Interdependente Economie society 3.0 De Interdependente Economie vormt ons nieuwe speelveld voorwaardecreatie. The personal is global. Een speelveld waarin we alons denken en handelen moeten mobiliseren om gezamenlijk tot opkomst van society 3.0oplossingen te komen. Betrokkenheid van ons allemaal is daarbijeen absolute voorwaarde. We zijn sterk van elkaar afhankelijk;noem het een soort nieuwe vorm collectiviteit en solidariteit. Maarwel een solidariteit vanuit de eigen keuze en niet opgelegd door deoverheid. Een speelveld waarin Verbondenheid, Duurzaamheid enWederkerigheid de belangrijkste spelregels vertegenwoordigen.Verbondenheid Mensen verzamelen zich in sociale netwerken. Deze netwerkenvormen mondiaal een enorm potentieel aan (kennis)werkers. En de 167mensen in die netwerken hangen allerlei data, informatie en kennisin the cloud en zorgen voor context bij deze informatie. De technologieschrijdt voort. Software oplossingen, groot en klein, om slimmer tewerken, samenwerkingssoftware, veelal gratis; alles is in overvloedbeschikbaar. Waar we ons ookbevinden hebben we toegang tot onzedata, systemen en andere mensen uit ons netwerk. Moderne, open
  • 168society 3.0 opkomst van society 3.0
  • DOMAIN OF THE INTERDEPENT ECONOMY SYSTEM OF VALUE CREATION BY CONNECTIVITY, SUSTAINABILITY & RECIPROCITY Innocentiv Microsoft Del.icio.us Huisacademies Google Twitter Flickr WISDOM + Mindz.com society 3.0 DATA SOCIAL You Tube INFORMATION COLLABORATION KNOWLEDGE PLATFORMS Amazone Web Services & TOOLS opkomst van society 3.0 The Mesh Mindz pleioorganization 3.0 Linkedin Flickr hyves google facebook OLD WORLD ZOMBIE ECONOMY ORGANISATIONS: Scarcity of time, money, people 169
  • organisaties zoeken actief de verbinding met al deze mensen, hunstakeholders. Ze maken slim gebruik van hun kennis en stellen dezekennis weer ter beschikking van anderen. Zo versterken mensen enorganisaties elkaar. Verbondenheid dus van mensen en informatieen kennis. De waardeketens worden daarmee vervangen door dewaardenetwerken.Duurzaamheid Voor mij staat duurzaamheid niet alleen voor groen werken of hetmaken van groene producten, maar vooral op een andere manieromgaan met elkaar en met onze grondstoffen, een manier die gunstigis voor onze nazaten. society 3.0A sustainable society:- meets the needs of the present generation; opkomst van society 3.0- does not compromise the ability of future generations to meet their own needs;- provides each individual the opportunity to develop himself in freedom, within a well-balanced society and in harmony with its surroundings(Bron: Sustainable Society Foundation)Wederkerigheid Waardecreatie uitgedrukt in kapitaal betekent in deInterdependente Economie niet alleen ‘geld’. Kapitaal bestaat uit 170sociaal kapitaal, de gecombineerde transactionele waardesystemen(het klassieke geld) en de alternatieve waardesystemen (locale‘valuta’). In deze mix van ingrediënten is wederkerigheid veel beteren als vanzelfsprekend te realiseren.
  • Een andere kijk op groeiDe Interdependente Economie kent vier groeistoffen:- Het gaat om wat ‘er uitgaat’ en niet om ‘wat er binnenkomt’. Dus niet: “Zijn we vandaag weer rijker dan gisteren?” Het gaat erom of mensen het beter hebben. Waarom nog meer producten produceren die niemand hebben wil?- Het gaat om connecties en niet om transacties. Slim groeien gaat juist over verbinden en co-creëren en niet over alleen het verhandelen van spullen aan elkaar.- Het gaat om mensen, niet om producten. Het gaat om de society 3.0 vaardigheden, de betrokkenheid en creativiteit van mensen.- Het gaat om openheid, vervagende begrenzingen en oorspronkelijkheid of echtheid. Vertrouwen in de processen. opkomst van society 3.0 Vertrouwen in elkaar.In deze optiek laat groei zich niet langer beschrijven via indexenzoals het Bruto Nationaal Product. (De enige reden om groei tevertonen in ons BNP is om de bancaire draken ervan te overtuigendat we op termijn onze schulden nog kunnen terugbetalen.) Wekunnen immers ook groeien in niet direct tastbare zaken zoalsons sociale kapitaal. De vraag voor mij is overigens of je dergelijkegroei exact zou willen meten… 171
  • De waardenetwerken, dus de plaats waar het oude en hetnieuwe weer gaan samenwerken, kenmerken zich door een helderecommunicatie en direct samen ‘zaken doen, ontwerpen, maken enbeoordelen’. Dat noemen we The Mesh, niet zomaar een netwerkmaar HET Netwerk. Een enorm cluster van waardenetwerken, ookwel value constellations genaamd. Processen in die chaordischesamenleving worden door de sociale media sterk vereenvoudigd: erontstaat zoals Martijn Aslander dat noemt een Easycratie. JosephineGreen, trendwatcher bij Philips, noemt het de pancake society. Eensamenleving die, doordat we beter verbonden zijn - met elkaar, metanderen, met kennis en met transactiesystemen - veel platter en duseenvoudiger is. society 3.0 Er ontstaat een nieuw economisch speelveld. De verbondenheidvan prosumers met de nieuwe organisatie3.0 zorgt ervoor dat opkomst van society 3.0afnemers al in een vroegtijdig stadium mee te werken en daarmeemee bepalen wat er geproduceerd gaat worden en hoe. Het gaatdaarbij niet meer om het product zelf. Steeds meer producten wordenverpakt in een dienst. Veel mensen willen wel toegang hebben totiets, maar hoeven dat zelf niet meer te bezitten. In het boek What’smine is yours onderscheiden de auteurs Botsman en Rodgers driesystemen van collaborative consumption: Product-service-systemen,Herverdelingsmarkten en Samenwerkende Levensstijlen. Ik zou heteerder collaborative prosumption noemen. 172 Bij Product-service-systemen wil de ‘prosument’ wel degeneugten maar niet de lasten. Zo kennen we in Amerika al indiverse grote steden de Zipcar, vergelijkbaar met Green Wheels inNederland, maar anders georganiseerd. Wanneer ik een auto wilhuren, check ik via het internet waar de dichtstbijzijnde auto zichbevindt en reserveer ik deze via mijn mobiel. Dankzij Google Maps
  • vind ik die auto zonder problemen. De auto herkent mijn mobiel enstelt me in staat de motor te starten. Via een review laat ik voorvertrek nog even weten of de auto schoon is achter gelaten. Daarmeeis letterlijk een zelfreinigend vermogen in het systeem ingebouwd,want iemand die er stelselmatig een rommeltje van maakt wordtgewoon uit het systeem gegooid en mag niet meer meedoen. Bijhet uitchecken wordt direct afgerekend via mijn mobieltje en deauto meldt zijn nieuwe positie. In 2009 had Zipcar al een omzet vanmeer dan $100 miljoen. Bijkomend voordeel is dat mensen veelbewuster kiezen voor autorijden of niet en dat Zipcar-deelnemersminder vaak de auto gebruiken. Uiteraard is dit model ook op anderediensten en producten van toepassing. Het Amerikaanse Solarcity society 3.0verhuurt, installeert en onderhoudt zonnepanelen en regelt met hetenergiebedrijf het contract voor de overproductie van de gewonnenstroom. Waarom hebben alle tuinbezitters zelf een grasmaaier, een opkomst van society 3.0bladblazer, een heggenschaar en ander duur en weinig gebruiktgereedschap? Bij Zilok, ook in Nederland, huur je tuingereedschapen nog veel meer van andere particulieren. Het Wittefietsenplan vanvoormalig provo Roel van Duijn kan dus weer van stal! Bij Herverdelingsmarkten is er sprake van het doorgeven vanzaken die je niet meer nodig hebt. Denk aan een site als Marktplaats.Bij Swaptree.com kun je cd’s, boeken en computerspellen ruilenmet andere consumenten. Kinderkleding, boeken en nog veel meer:ruilen is beter dan weggooien! 173 Bij Samenwerkende Levensstijlen bieden we producten endiensten aan sociaal bekenden. In mijn eigen gastvrijheidindustrie zienwe mogelijkheden om gratis te logeren bij ‘vrienden’ thuis op de bankof logeerkamer via Couchsurfing. In Nederland zijn 20.000 beddenbeschikbaar en in Duitsland al meer dan 200.000. Singlespotcamping
  • verzorgt het kamperen bij vrienden in de achtertuin en Seats2workregelt het werken op het kantoor van iemand anders. Via peer topeer lending lenen we geld aan gelijkgestemden. We beveiligen onzebuurt doordat foto’s en filmpjes van onze mobieltjes de ogen en orenvan justitie vormen. Of we stellen onze kennis ter beschikking vanoverheidsambtenaren en helpen daarbij nieuwe wetgeving tot standte laten komen. Februari 2011. De auto van collega Vincent wordt gestolen. De politie heeft ‘geen tijd’ voor de aangifte. Vincent mobiliseert zijn uit 700 personen bestaande twitter netwerk. Die 700 mensen slaan aan het re-tweeten. Hij bereikt met zijn oproep, zo hebben society 3.0 we gemeten, meer dan 80.000 mensen. Binnen 14 uur is de auto gevonden en heeft Vincent zijn auto terug. Zonder autoradio, dat wel... opkomst van society 3.0 Collaborative prosumption wordt mogelijk gemaakt door deverbondenheid van mensen, de mogelijkheid tot het ‘bewaken’ vankwaliteit en integriteit van het netwerk, de wil en het vermogenvan mensen tot delen en de transparantie van het aanbod. Desociale media stellen ons in staat aan deze voorwaarden tevoldoen. Misschien is het nog niet voor iedereen direct zichtbaar,maar sommige van deze diensten beginnen enorme vormenaan te nemen. Uiteindelijk gaat deze ontwikkeling de bestaande 174traditionele aanbieders compleet overbodig maken. ‘Prosumptie insamenwerking’ is het thema van de interdependente economie. Enzo kunnen we ons eindelijk ontworstelen aan de wurggreep van dehuidige financiële en productiesystemen. Hier ligt onze uitweg uit deZombie economie.
  • De spelers in de Interdependente Economie “Small and medium-sized enterprises (SME’s) dominate theEuropean Union’s economy, make up 99 percent of businesses, providetwo-thirds of private sector jobs and create most new jobs.”(Uit een rapport voor de Europese Unie van the Ministry of Enterprise,Energy and Communications, Government Offices of Sweden, metde titel A green knowledge society) De belangrijkste spelers in de Interdependente Economie zijnniet langer de grote organisaties maar in toenemende mate hetmidden- en kleinbedrijf, aangevuld met een leger van zelfstandig society 3.0professionals. En waar het gaat over maatschappelijke thema’s krijgtde individuele burger weer een grote rol. We praten over een nieuwegeneratie mensen die virtueel sociaal communiceren gewoon vindt opkomst van society 3.0en zaken delen nog gewoner; die internet als normaalste zaak van dewereld beschouwt. Voor hen gloort goed nieuws: in de E-ReadinessRanking staat Nederland wereldwijd op de derde plaats. Het is zoongeveer de enige ranglijst waarop Nederland is gestegen in plaatsvan gedaald. Echter, hoewel we erg goed scoren op de landelijke ICTinfrastructuur, blijkt het vermogen van het bedrijfsleven om van dienieuwe technologie gebruik te maken relatief laag. Ook de visie vande politiek en overheid op de nieuwe technologische mogelijkhedenscoort matig. Hoe dan ook; met die derde plaats ligt voor NederlandKennisland een toppositie in het verschiet. Om die te bewerkstelligen 175moeten overheid en bedrijfsleven hun ICT- en organisatie zakenwel een stuk voortvarender aanpakken. Het uiteen vallen of zelfsverdwijnen de grote, traditionele organisatorische entiteiten zal ditproces doen versnellen.
  • De echte macht gaat dus verschuiven naar de consument of deburger. Die organiseert namelijk zichzelf. Die wil participeren. Die wilin gesprek met leveranciers. Prosumenten willen co-creëren opdater producten en diensten ontstaan die op maat, en van onberispelijkekwaliteit zijn. Transparantie, rekenschap afleggen en authenticiteitzijn de kernwaarden. Internet maakt deze zaken transparant. Deprosument weet beter dan ooit wat er te koop is tegen welke prijs.De prosument weet precies hoe u als organisatie invulling geeft aanuw maatschappelijke rol en verantwoordelijkheid. De prosumentbeschikt over een scala van alternatieve leveranciers, aangereiktvanuit zijn of haar sociale netwerk. De prosument wil kiezen, kankiezen en gaat kiezen. society 3.0 “Je ziet al initiatieven ontstaan waarbij consumenten zich virtueelorganiseren om gezamenlijk grote orders te kunnen plaatsen en zo opkomst van society 3.0financieel voordeel te behalen op hun aankopen. Groepen consumentenbestellen rechtstreeks bij de fabrikant en schrappen zo de winkelier ende importeur uit de waardeketen. Door de opkomst van het sociale webhebben we als consument geen fysieke organisatie of lidmaatschappenmeer nodig om ons als consumenten te organiseren.”(Jeroen van der Schenk, in 2009 door Emerce uitgeroepen totE-commerce Man van het Jaar.) Deze kracht van de georganiseerde massa, het zogenoemdecrowdforcing, is door onze huidige politiek en bedrijfsleven nog maar 176mondjesmaat ontdekt. President Obama maakte er wel slim gebruikvan: dankzij de nieuwe media wist hij tijdens zijn verkiezingscampagneeen enorme hoeveelheid mensen en (financiële) middelen temobiliseren, inclusief zijn electoraat om congresleden te dwingenvoor zijn gezondheidshervormingen te stemmen. De campagne Moveyour money van de nieuwswebsite Huffington Post zorgde ervoor dat
  • binnen drie maanden tijd één op de tien Amerikanen zijn ‘grootbank’inruilde voor een lokale, kleine bank. Keer op keer bewijzen de nieuwemedia dat ze het individu krachtiger kunnen maken dan ooit. En inNederland hoef je in dit verband maar Youp te noemen en iedereenweet wat ik bedoel. Tot zover dit keerpunt in mijn boek. Ik heb u mijn Bril3.0 aangereikt.Ik wil u uitnodigen er samen door te gaan kijken; naar achtereenvolgensonze leefomgeving, ons werken, ons geld, onze democratie, onsonderwijs, onze zorg, en onze ontwikkelingssamenwerking. Laten we inal deze gebieden samen bezien wat goed is, wat verbeterbaar is en watal een beetje 3.0 lijkt; en laten we van daaruit doorontwikkelen. society 3.0 opkomst van society 3.0 177
  • Ronalds Tien Woorden Wiki Web1.0 Een grote hoeveelheid informatie/kennis beschikbaar op het web. Web2.0 Miljoenen mensen verbinden zichzelf en hun kennis wereldwijd aan elkaar. Web3.0 Internetverbondenheid van mensen en kennis, in de juiste context, hangen letterlijk in de lucht, in The Cloud. Web4.0 Optimale verbondenheid. Slimme software gidst ons. Collectieve intelligentie. society 3.0 Organisatie1.0. Gestructureerde samenwerkingsvorm. opkomst van society 3.0 Schept zijn eigen begrenzingen. Strakke hiërarchie rondom de waardeketen. Organisatie2.0. De organisatie zet de eerste stappen naar het stakeholder denken en opent zichzelf. Start een dialoog via de sociale media met diezelfde stakeholders. Organisatie3.0. De kernorganisatie is klein, maar faciliteert vele waardenetwerken in zijn periferie. Het geheel is open en transparant. Er is oog voor de lokale plek. Het leiderschap is verbindend. 178 Organisatie4.0. Organisaties kennen geen periferie meer. Het netwerk is volkomen.
  • Samenleving1.0. Ieder zijn plek. Ieder zijn stam of zuil. Geld is de verbindende factor.Samenleving2.0. Individuele bewustwording. Het moet anders. Experimenteren met anderen. Sociale innovatie.Samenleving3.0. Participatieve samenleving. Oog voor de woon- en werkwereld. Open. Landen zoeken een betekenisvolle samenwerking.Samenleving4.0 Turkoois en Koraal… society 3.0Mens1.0. Deelnemer aan een voorbestemde omgeving. opkomst van society 3.0 Toeschouwer.Mens2.0. Op zoek naar de nieuwe stam. Verder kijken dan zijn neus lang is. Bewust dat een verandering onafwendbaar is. Wil deelgenoot van die verandering zijn, geen toeschouwer.Mens3.0. Sociale innovator. Slim werkend, virtueel reizend over de hele wereld. Deelt kennis en ervaringen.Mens4.0. In balans met de nieuwe tijd. Zichzelf georganiseerd in een samenhang met anderen 179 en met het geheel der mensheid.
  • purmerend zaandam society 3.0 haarlem amsterdam opkomst van society 3.0 hoofddorp amstelveen amsterdam zuidoost hilversumleiden alphen aan den rijn 180
  • LEEFOMGEVING 3.0 “Geluk is niet afhankelijk van dingen buiten ons, maar van demanier waarop wij die zien.”(Leo N. Tolstoj) Kijk eens hoeveel grond Schiphol in beslag neemt. Het landkaartjekomt van het Compendium van de leefomgeving, een initiatief vanhet Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Planbureau voor deLeefomgeving (PBL) en Wageningen Universiteit en Researchcentrum(Wageningen UR). society 3.0 Hetzelfde laken een pak voor onze mooie Betuwelijn, een directgevolg van het feit dat we in Rotterdam zo’n grote haven hebben. opkomst van society 3.0 De jarenlange discussie over de invulling van Het Groene Hart methaar sterk verouderde bedrijfsterreinen laat een spanningsveld zientussen diverse belanghebbenden. Gemeentes zullen de komendejaren miljarden euro’s moeten afwaarderen op hun grondposities.De vraag naar kantoorgebouwen gaat heel snel bergafwaarts, en in‘ontvolkinggebieden’ geldt dat ook voor woonhuizen. Daar gaat dusgrond vrijkomen. En dat is goed nieuws voor ons, want volgens eenonderzoek van de Vereniging Eigen Huis uit juli 2009 blijkt dat degemeentelijke grondprijzen de afgelopen tien jaar verdubbeld waren,en in de Randstad zelfs verdrievoudigd. Als de vraag daalt, dan daalt 181ook de grondprijs. En dat wordt tijd. Onze ruimtelijke ordening heeft mede dankzij de focus op derecessie erg weinig aandacht gekregen. Als bewoners worden wijslecht bediend, omdat de meeste beslissingen op dit beleidsterreinworden gemaakt in overleg met een beperkt aantal partijen, en vaak
  • alleen het economisch belang dienend. De gevestigde orde maaktzich er te gemakkelijk vanaf als ze zeggen dat een economisch belang(in)direct ook het belang is van de mensen die in dit soort gebiedenwonen. Het hoofdargument is altijd de ‘werkgelegenheid’. De vraagis of dat argument nog steeds opgaat, nu er door de vergrijzing eenenorme schaarste dreigt aan ‘werkers’. Het beleid inzake onze Ecologische Hoofdstructuur houdt in dat deoverheid rond 2018 700.000 hectare aaneengesloten natuurgebiedenheeft aangekocht en ingericht. Particulieren zijn nauwelijks in staatnatuurgebied aan te kopen. Dat recht is voorbehouden aan doorde overheid zwaar gesubsidieerde natuurorganisaties. Maar als society 3.0particuliere marktpartijen buiten die markt worden gehouden gaatdie EHS-doelstelling niet gehaald worden. Ofwel: dit beleid zorgt ervooral voor dat de mens wordt ‘weggehouden’ uit de natuur. Logisch opkomst van society 3.0dat we daardoor steeds minder verantwoordelijkheid voelen vooronze natuurgebieden. Omdat ons land gebieden kent waar iedereen wil zitten, maarook hele streken die leeglopen, staan er grote verschuivingen vaneconomische (geld) stromen op stapel. Dat op zich al maakt het‘ruimtelijke ordeningsthema’ steeds actueler. Het heeft mij altijd al verbaasd dat woningen schaars zijn en datje in Nederland eigenlijk nergens voor een redelijke prijs bouwgrond 182kan kopen. “Grond is schaars”, zeggen we altijd. Is dat wel zo, of makenwe de grond schaars door onze rigide wetgeving? Op weg naar een duurzame leefomgeving, een van de pijlers vande nieuwe Society3.0, moeten we met elkaar eens goed nadenkenover de inrichting van onze woon- en werkomgeving. En we moeten
  • elkaar eens stevig bevragen over een breed scala van onderwerpen:onze energievoorziening, onze industrie, onze logistiek en onze plekbinnen Europa en op het mondiale toneel. Wat willen we wel, en waarkunnen we beter mee stoppen? Ik geef een voorzet om een aantal aspecten van onze leefomgevingeens fundamenteel onder de loep te nemen en ik daag u uit degebruikelijk vanzelfsprekendheid van het denken eens even terzijdete schuiven. Denkt u mee?Goederendoorvoer: Nederland trechterland Waarom een nog grotere haven in Rotterdam, met een tweede society 3.0of zelfs derde Maasvlakte? Opdat we door de Trechter Nederlandnog meer goederen kunnen doorvoeren naar Duitsland? Voor dattrechteren maken we torenhoge infrastructurele kosten. Denk opkomst van society 3.0maar eens aan de €4,7 miljard kostende Betuwelijn, de jaarlijkseexploitatieverliezen niet eens meegerekend. En op doorvoer vangoederen wordt nu eenmaal weinig marge gepakt. Aan de helft vanonze doorvoergoederen voegen we in Nederland (bijna) niets toe.Volgens het CBS levert een in Nederland geproduceerd en vervolgensgeëxporteerd product een bijna zes maal hogere bijdrage aan onsBruto Nationaal Product dan het gemiddelde doorvoerartikel. Waarom moet Schiphol een mainport zijn? Volgens de gevestigdeeconomische redenering worden de inwoners van Haarlemmermeer 183daar beter van. Waar beter van? Van de megahoge grond- enhuizenprijzen? Van de geluid- en kerosinestankoverlast? Vande giga investeringen van Rijkswaterstaat en de GemeenteHaarlemmermeer om de mobiliteit rondom de luchthaven enigszinsop peil te houden? Schiphol is geen vliegveld meer maar een ministaat,tegelijkertijd grootgrondbezitter en speculant in onroerend goed.
  • Op de site Schipholwanbeleid.nl lees ik: “Schiphol heeft zo´n grootluchthavenareaal (2.800 ha) en zoveel startbanen (niet vijf maar núal zes!) dat de twee drukste luchthavens ter wereld (Atlanta 1.500ha, 4 startbanen) en Heathrow (1.200 ha, 2 startbanen) er samen inpassen. Toch verwerken die buitenlandse luchthavens meer dan driekeer zoveel passagiers als Schiphol… Dertig procent van de winst dieSchiphol maakt komt uit de ontwikkeling en exploitatie van onroerendgoed. Schiphol heeft dubbele invloed. Enerzijds via het grondbedrijfSchiphol Area Development Company, met 25% aandelen alsmedehet recht om rechtstreeks grondposities in te nemen ‘indien datnodig is voor een eventuele uitbreiding van de vliegactiviteiten’.Anderzijds heeft Schiphol het monopolie op bouwen binnen het society 3.0luchthavengebied. Ook het lobbycircuit heeft Schiphol keurig oporde. De commissie Alders paste in 2010 de geluidsnormering- en demeetmethodes zo aan dat het aantal vliegbewegingen probleemloos opkomst van society 3.0kan toenemen. Niet dat het geluid werkelijk gemeten wordt; het wordttheoretisch berekend. Bijna 70 % van de aankomende passagiers opSchiphol heeft Nederland niet eens als eindbestemming en vliegtdirect weer door! Eigenlijk zijn de meeste passagiers op Schiphol ook‘doorvoergoederen’, en hebben ze een heel beperkte economischebijdrage. Waarom zou de haven van Amsterdam over nieuwe zeesluizenmoeten beschikken? Dat kost, denken de betrokken instanties,€700 miljoen. Gezien de ervaringen met dit soort trajecten gaat 184het uiteindelijke bedrag ongetwijfeld een miljard belopen. Uit eenregeringsbrief aan de kamer van begin 2009 blijkt dat het project,ik citeer: “niet evident rendabel is voor de samenleving”. Als je danook nog weet dat die nieuwe sluis achttien meter diep moet wordenmaar dat de Wijker- en Velsertunnel op veertien meter diepgang zijngebouwd, is er voor een zinnig denkend mens maar één conclusie:
  • niet doen. Geld lekker in de zak houden. Geen aanvullende studies ofconcessies doen. Gewoon stoppen. Wat ik vooral mis in de megalomane besluitvorming over degrootte van de tweede Maasvlakte, de zevende startbaan op Schipholen die nieuwe zeesluizen aan de Amsterdamse haven, is een gezondediscussie over de vraag of de groei in het desbetreffende transportwel zo groot is als men denkt. Blijft Air France kiezen voor Schipholof toch liever voor een Franse luchthaven als het erop aankomt?En voor wie investeren we dan? Nog belangrijker is de vraag of wedie transportgroei eigenlijk wel (zouden moeten) willen. Het zijnwel heel veel luxe consumentengoederen die zich verplaatsen. De society 3.0toegevoegde waarde voor onze samenleving wordt steeds minder,maar de druk op de schaarse financiële middelen en het ruimtelijkebeslag neemt onevenredig toe. opkomst van society 3.0 Er zijn gebieden waar we wel leidend kunnen zijn binnen Europa.Bijvoorbeeld in het verder uitbouwen van de grootste internet hubvan Europa. Die hub heet de AMS-IX Association en is gezien hetaantal aangesloten partijen en de hoeveelheid dataverkeer een vande grootste internetknooppunten ter wereld. Een majeur deel vanons internetverkeer met het buitenland en het dataverkeer tussenNederlandse internetproviders wordt afgehandeld via het netwerkvan AMS-IX. Bedrijven die via deze hub werken - dat zijn er ongeveer300 - worden lid van de ‘associatie’ en bepalen mede het beleid. Dit 185kost geen miljarden, het legt nauwelijks beslag op onze vierkantemeters en de energiebehoefte van zo’n digitale hub valt in het niet bijdie van zee- of luchthavens. Leefomgeving 3.0?
  • Over productie… In Europa produceren we meer melk dan we op- en aankunnenen het overschot vindt men in de rest van de wereld te duur.Onze productiekosten zijn te hoog. Het klinkt hard voor de 18.000melkveehouders die ons land telt, maar het wordt tijd om testoppen met de overproductie van melk. Want ook de intensievemelkveehouderij behoort inmiddels tot de Zombieconomy. Sluipend, maar daardoor niet minder gevaarlijk, is het verschijnselQ-koorts. Na de varkenspestmalaise zijn veel varkensboerenovergestapt op geiten. Om ‘rendabel’ te kunnen werken zijn degeitenboerderijen steeds groter. En omdat ze steeds meer verweven society 3.0met onze wooncentra raken jaarlijks tussen de 2.000 en 3.000mensen besmet, met een onvermijdelijke toename van het aantaldodelijke slachtoffers. Geiten houden, ooit gestart door hobbyboeren opkomst van society 3.0met een hoog ‘geitenwollen sokken gehalte’ is inmiddels verwordentot een ‘industrie’ met alle kwalijke gevolgen van dien. Bij de Nederlandse varkens is het al niet anders. Na hun akeligeverblijf in die enorme varkensflats worden ze vervolgens vervoerdnaar Italië. Volgens het productschap Vlees en Vis gaat het om300.000 varkens en 140.000 ton geslacht varkensvlees per jaar.Dat vervoer kost handenvol geld. Om over de milieudruk nog maarte zwijgen. Eenmaal in het Italiaanse Parma aangekomen krijgenze het stempel ‘Parmaham’, waardoor dit Hollandse vlees als 186Italiaanse Prosciutto opeens veel meer euro’s waard wordt. Voorde Italianen dan, want Nederland profiteert hier geenszins van. Wijblijven letterlijk achter met de shit, het mestoverschot. Die persenwe dan in de grond met hele sophisticated hightech machines. En datnoemen we dan innovatie.
  • Waarom niet serieus innoveren? Kent u het Rondeel-ei uitBarneveld? Het Rondeelconcept is een kennisgestuurde cocreatie vanpluimveehouders, LNV-beleidsmedewerkers, veevoederindustrie,dierenartsen, eiverwerkende industrie, eierhandelaars enmaatschappelijke organisaties, zoals de dierenbescherming, énburgers. Alle stakeholders - inclusief de kippen zelf - en aspectenals milieu, energie en landschap zijn prachtig in balans gekomen metdit nieuwe concept van intensieve (pluim)veehouderij: een compactself-sustainable ecosysteem. Het Rondeel vraagt slechts bescheidengrondoppervlak en bevindt zich bovendien in de buurt van onzewoon- en leefomgeving. Dat scheelt weer veel onnodig transport. society 3.0 opkomst van society 3.0(bron: www.rondeel.org) Onze voedselketen wordt steeds transparanter. Lokaleleveranciers staan op en zoeken rechtstreeks contact met deconsument. Het Nederlandse fruitbedrijf Landwinkel Goense, een 187collectief van 75 boeren, biedt al meer dan 125 lokale producten;het publiek is welkom om zelf kersen te komen plukken. En opMijnboerenkaas.nl kun je niet alleen zien waar jouw boerenkaasvandaan komt, maar ook nader kennis maken met de vijftienboerenfamilies die je deelgenoot proberen te maken van hunvoorliefde voor hun vak.
  • Over dichterbij huis produceren gesproken. In New York wordtvolop geëxperimenteerd met ‘daklandbouw’. Er is al een vierkantekilometer aan wolkenkrabberdaken in gebruik als ‘landbouwgrond’.Dit lukt bovenwel met de Duitse vinding Rooflite, een handig aan tebrengen grondlaag waarop van alles kan worden verbouwd. In Stiens wordt het gemeentelijke zwembad verwarmd door eenlokale bio-energie producent. Groasis is de oplossing voor het laten groeien van bomen oponmogelijke locaties. De illustratie spreekt voor zich. Het systeemstelt kleine boompjes in staat zich stevig te wortelen, zowel in de society 3.0woestijn als op rotsen. In het midden van de Groasis waterboxx is een koker waar je opkomst van society 3.0 twee boompjes kunt planten of twee zaden kunt zaaienSchoner stoken Waarom stoppen wij ons CO2 overschot onder de grond?De overheid moet meer dan €1 miljard investeren in een CO2 188opslagplaats in de Rotterdamse haven. Althans dat vind een lobbyvan negen bedrijven, verenigd onder de pakkende naam RotterdamClimate Initiative. De rest van het drie miljard kostende project betalenze zelf (?) en (natuurlijk) vanuit Europese subsidiepotten. Wat mijbetreft een ouderwetse dure ondoordachte oplossing om de fossieleindustrie een schoon tintje te geven. Niet ouderwets natuurlijk
  • op technologisch vlak, want eventjes wat gas opslaan in legeaardgasvelden is complexer dan menigeen denkt. Noord-Nederlandlobbyt al jaren voor een eigen CO2-opslag. Voor het locatieonderzoekhebben ze alvast een stichting opgericht met €800.000 belastinggeldin de pot. Waarom deze acties? Omdat bij de Eemshaven tenminstedrie nieuwe kolengestookte (!) energiecentrales komen, die helaasniet CO2-vriendelijk zijn! Weten de omliggende bewoners dat eigenlijkwel? Waarom hebben we het eigenlijk nog steeds over CO2-opslag?Het gaat er toch om de uitstoot drastisch te verminderen? Waarombouwen we niet gewoon toekomstvaste schone centrales in plaatsvan energiefabrieken die ons opzadelen met hun afval? society 3.0 Nederland heeft kennelijk een sterke gaslobby. We zettenmomenteel zwaar in om het aardgasdistributiecentrum van Europate worden. Volgens een onderzoek van de Brattle Groep, uitgevoerd opkomst van society 3.0in opdracht van het ministerie van EL&I, blijkt dat landen alsOostenrijk, België en Italië dezelfde plannen hebben, dat het meesterendement binnen dit plan komt van het opvoeren van de eigennationale gasproductie en dat het ca 14.000 banen oplevert voorwerknemers, die er niet meer zijn de komende jaren. Kortom, leukbedacht, maar het plan drijft op de klassieke, eindige fossiele enzombie-economische oplossingen en daar moeten we echt afscheidvan gaan nemen. Leren we het nu nooit? Duurzame oplossingen, diemoeten we omarmen! 189 Blijkbaar blijven we liever kolen of gas stoken, dan serieus tekijken naar kernenergie. Moeten we die kernenergiediscussie danmaar overslaan? Wat mij betreft graag, maar laten we dan eensecht werk gaan maken van alternatieve energie. Het is toch ronduiteen schande dat een bedrijf als Shell (winst in 2008 24 miljard en in2009 toch nog een schamele 6 miljard) zich bij de eerste de beste
  • economische tegenwind terugtrekt uit alternatieve energieprojecten?Waarom tanken we nog benzine bij die club? Windenergie is prachtig, zeker in Nederland. Maar waarom 87windmolens plaatsen bij woonkernen, zoals het Kabinet dat nu bijUrk wil? En dat kost meer dan €10 miljoen per molen! Dat kan tochprima op de Noordzee? Bij woon-kernen willen mensen wonen, toch?Wie wil nu een windmolen in zijn achtertuin? Ik niet. Ons centraleantennesysteem van nu is toch ook veel beter dan in de 60-er jarendat woud van antennes op de daken? Er valt toch wel iets te leren vanhet verleden? society 3.0Gratis grond; eigen energie De Amerikaanse Professor Rifkin ziet maar één uitwegvoor alternatieve energie: ieder huis of gebouw moet zijn eigen opkomst van society 3.0energiecentrale worden. Dat gaat een stuk verder dan onze huidigeenergiezuinige nieuwbouwwoningen. Gewoon elk gebouw voorzienvan de apparatuur om wind-, zonne- en aardwarmte-energie op tewekken. Ja, dat kan dus al met bestaande woningen. Er bestaat eengel die ramen een hogere isolatiewaarde geeft. Een verfcoating diezonne-energie opneemt. Een windturbine bestaande uit nanobuisjes:Nano-vent-skin noemen ze dat in Mexico. Die ‘huid’ plak je op de gevelen je huis is een windmolen geworden. (Je kunt deze skin ook mooigebruiken om metrotunnelbuizen aan de binnenkant te beplakken.De windstroom die een langsrijdend treinstel veroorzaakt wordt 190zo omgezet in weer bruikbare energie). En op onze eigen TU inDelft heeft men een zonnefolie ontwikkeld - opvolger van de durezonnepanelen - waarvan 35 m2 genoeg is om een heel huis een heeljaar van energie te voorzien. En dat voor een investering van noggeen €3.000.
  • Duur? De bewoners betalen hun huis en al die energiekeoplossingen helemaal uit eigen zak. Wat ze niet meer hoeven tebetalen, is de grond. Grond is immers van de gemeenschap endat zijn wij zelf. Het prijsvoordeel compenseert de extra te makenkosten en daarmee kunnen we onze huizen per saldo veel goedkoperbouwen. Indirect trekken we zo de bouwwereld uit het slop. Enaangezien we toch zo goed zijn in het maken van regels kunnen onzeambtenaren vast wel een paar mooie voorschriften produceren ommisbruik te voorkomen. Aardig idee nietwaar? Gemeentes die nu noggrondposities hebben boeken de waarde dan maar af. Dat dwingt zemeteen tot efficiënter werken. Met dat afboeken zijn de grote stedeninmiddels gelukkig begonnen. society 3.0 Houden we wat over van die zelfgewonnen energie, dan slaan wedie op als ‘waterstof’ en sturen dat naar onze Energiebedrijven. Zij opkomst van society 3.0mogen al die energie dan herverdelen, misschien zelfs Europabreed.Hebben wij even geen zon of wind, dan krijgen we door onsgeleverde energie uiteraard als eerste en gratis weer terug vanonze energiebedrijven. De distributie van al deze energie ziet Rifkingebeuren via een Intergrid, een transportnetwerk voor waterstof,vergelijkbaar met het Internet voor de distributie van data. Criticihebben bedenkingen tegen een dergelijke waterstofdistributie,omdat het ‘niet eenvoudig zou zijn’. Kom op! Toen we in de vorigeeeuw(en) ieder huis gingen voorzien van gas en elektriciteit, warende omstandigheden nog wel wat slechter, en toen is het ook gelukt. 191 Als we niet persé helemaal selfsupporting hoeven te zijn, dan is erzoiets als Desertec, een initiatief waar de Duitse overheid miljardeninstopt. Dit plan behelst het in de Sahara opwekken van zonne-energie om die vervolgens de wereld rond te sturen. Greenpeace ishier kennelijk van gecharmeerd: “Concentrated Solar Power plants are
  • the next big thing in renewable energy,” said Sven Teske, RenewableEnergy Director from Greenpeace International: “After the windindustry took off in the mid 1990s and the solar photovoltaic technologystarted its boom about five years ago, CSP is now the third multi-billiondollar industry for clean power generation.” De verwachtingen inzake biomassa, in de vorm van genetischgemodificeerde algen, zijn hooggespannen. Kernfusie duurt nogtientallen jaren voordat we er iets aan zullen hebben.Het gaat niet om keuzes maken. We moeten alle opties aanwenden omeen einde te maken aan het opmaken van onze fossiele brandstoffen.En gezien de opkomst van energieverslinders als China en India society 3.0zullen we een rap tempo moeten ontwikkelen.(In) kantoren gaan (we) niet meer werken opkomst van society 3.0 “In een studie naar het aanbod op de kantorenmarkt, valt op datbijna 2 miljoen m² al langer dan drie jaar wordt aangeboden. Dat is28% van het totale aanbod. Als er niets gebeurt, groeit dit zogehetenstructurele aanbod eind dit jaar zelfs naar 44%, bijna 3 miljoen m².” Aldus Cuno van Steenhoven, voorzitter Dagelijks Bestuur vanvastgoedadviseur DTZ Zadelhoff op 15 maart 2010. Bedrijfsterreinen ontwikkelen was natuurlijk gewoon eengeldmachine. Het gaat niet om de huuropbrengsten van het pand,maar om de fictieve waardetoename ervan. De laatste eigenaar heeft 192het uiteindelijke probleem. En dat zou wel eens onze overheid kunnenzijn; wijzelf dus. (Is dat niet een soort piramidespel, strafbaar dus?)We hebben inmiddels leegstaande kantoren te over, eind 2010 al zo’n7 miljoen vierkante meter. En aangezien we ook nog eens flexibeleren mobieler gaan werken zal de vraag naar kantoorruimte alleenmaar afnemen. Zo niet in de ogen van EZ en VROM, die in het najaar
  • van 2009 met de provincies, gemeentes en ontwikkelaars nog sneleven een convenant afsloten waarin de Provincies mogen beslissenwelke stukken grond ontwikkeld kunnen worden. De gemeentesmogen vervolgens de opbrengsten verdelen. De overheid investeertook nog eens één tot twee miljard euro in de herstructurering vanbestaande terreinen. Dat lijkt allemaal mooi, maar het zijn weerdezelfde gevestigde orde partijen die voor de uitvoering gaan zorgen,dus dat gaat hem niet worden. In de optiek van onze bestuurders is ‘groot denken’ nog lang nietgroot genoeg. Opeens wil iedere zichzelf respecterende stad een BioScience Parc hebben. Ze doen mee met de waan van de dag, met als society 3.0enig doel de grondprijzen op te krikken. Ik noem Leiden, Wageningen,Utrecht, Amsterdam (drie maal), Rotterdam (twee maal) en Delft.De Provincie Limburg spant de kroon met vier locaties: Parkstad, opkomst van society 3.0Venray, Sittard en Maastricht. Dertien bioparken in Nederland?Dream on! Voor het buitenland is Nederland één grote stad; dertienstekken aanbieden komt niet erg serieus over. De focus dient te liggen op hergebruik en renovatie. Het ABNrapport Visie op Bouw en Vastgoed (2010) bevestigt deze gedachte:“Volgens ABN Amro heeft de zakelijke dienstverlening zijn top bereikt.De behoefte aan extra vierkante meters kantoorruimte neemt af. Dezeneerwaartse beweging zet niet alleen door in 2010, maar ook op de langetermijn. Nieuwe ontwikkelingen moeten daarom plaatsmaken voor 193vervanging en herbestemming.” De gemeente Amsterdam heeft de toon al gezet. Noodgedwongen.Alleen al door de marktontwikkelingen moet men daar een miljoenvierkante meter nieuwe kantoorruimte wegstrepen; een derving van€345 miljoen te verwachte inkomsten. Die worden nu afgeboekt, en
  • daardoor zullen diverse gemeentelijke initiatieven stopgezet moetenworden. Het is nog maar het begin van deze imploderende zeepbel!Want ook de woningcorporaties zitten nog met een paar stukjesaangekochte grond ter waarde van €2 miljard in hun maag. Velesteden, organisaties en miljoenen euro’s zullen nog volgen. Dit alles schreeuwt om andere wetgeving. Het moet simpelwegmogelijk worden gemaakt dat oudere kantoren van bestemmingkunnen wisselen. Om te kunnen worden hergebruikt voor anderedoeleinden, zoals wonen, scholen, kleinschalige productie ofeen combinatie daarvan. Ik zie momenteel de huurprijzen voorkantoorpanden al fors dalen. Nieuwe gebruikers: zorg dat je er klaar society 3.0voor bent.Huizen als kastelen… opkomst van society 3.0 “Laat het platteland niet over aan een lucky bastard die ergenseen boer heeft uitgekocht en die er met een lokale bestuurder eenbestemmingsplan doorheen jast.”(Architect Bjarne Mastenbroek, in het Financieele Dagblad van7 april 2010.) In Duitsland is een gemiddeld huis 50% goedkoper dan inNederland, althans volgens een in 2010 gepubliceerd onderzoekvan de Landes Bausparkasse. In Nederland verstaan we de kunstop massale schaal woningen te bouwen waar niemand behoefte 194aan heeft. Woningen van het verkeerde soort en op de verkeerdeplaatsen. Ons overschot aan appartementen is schrikbarend. In grotedelen van ons land stagneert de bevolkingsgroei of mensen trekkener weg. Als je in die gebieden nieuwe woningen bouwt dan komendaar logischerwijs oude woningen leeg te staan. (Hetzelfde als water met onze kantoorlocaties is gebeurd.) Nieuwe bouwprojecten
  • worden soms pas gerealiseerd als er 70% verkocht is. Lukt dat nietdan stagneert niet alleen de bouw, maar ook de subsidies die aandat niet-doorgaande traject verbonden zijn, en niet te vergeten dedoor de gemeente verwachte opbrengsten van de grondverkoop. Inplaats van de tering naar de nering te zetten gaan die gemeentesverwoed proberen bewoners te werven, waardoor nog meer geldnodeloos verstookt wordt. Friso de Zeeuw, Hoogleraar van de TUDelft en directeur bij Bouwfonds, noemt deze projecten eufemistisch‘reserveprojecten’. Ze vormen al 20 tot 50% van het totaal aantalbouwprojecten… In de Atlas voor Gemeenten 2010 staat: “Het gebrek aan society 3.0voorzieningen en de steeds slechtere bereikbaarheid van werk vanuitde new towns leidt tot de verwachting dat de nieuwe steden het in eenruimere woningmarkt moeilijk gaan krijgen, en zeker niet immuun opkomst van society 3.0zullen zijn voor krimp. Decentraal liggende steden als Sittard-Geleen en Emmen, en new towns en groeigemeenten als Zoetermeer,Apeldoorn, Ede en Spijkenisse krijgen met deze ontvolking te maken.” Momenteel leeft de gedachte dat individuele gemeenten beter metandere gemeenten een regionaal clustergebied kunnen benoemen,om daar nieuwbouw te concentreren. De opbrengsten kunnen dangedeeld worden, zodat de onderlinge concurrentie verdwijnt. Klinktaardig, maar op deze wijze wordt er direct weer schaarste aan grondgecreëerd en die grondspeculatie, daar wilde ik nu net van af. 195 Gemeenten die met ontvolking te maken krijgen moeten hungrondposities afwaarderen. Er zit nog een immense luchtbel in hetsysteem van de gemeentelijke financiën. Zoals ik al eerder opperde:als die grond nu rechtstreeks en gratis aan particulieren wordtgeleverd, en als zo’n huis nu zijn een eigen energiecentrale wordt,
  • dan zou dat het eigen woningbezit stimuleren en zouden mensen erbewust voor kiezen om in zo’n leegloopgemeente te gaan wonen.Een ‘antispeculatie beding’ erop en klaar. Dan bouw je op een kavelvan 200 m2 een woning van 500 m3 voor minder dan €150.000. Datis voor veel mensen goed op te brengen of te financieren. De prijsstaat in schril contrast met wat er in onze gemeenten momenteelaan nieuwbouw wordt aangeboden. De middenstand en allerlei(culturele)voorzieningen kunnen dan blijven functioneren en je houdteen leefbaar geheel over. Ook het fenomeen ‘recreatiewoning’ verdient het onder de loepte worden genomen. Door de kunstmatig gecreëerde schaarste society 3.0al jaren een goudmijn voor ontwikkelaars en gemeenten. Eenrecreatiewoning in Hof Domburg (Zeeland) kost zomaar €450.000,terwijl in het dorp zelf een vergelijkbare woning niet eens de helft opkomst van society 3.0doet. Maar die mag ik als ‘niet-inwoner’ van Domburg niet kopen. Endat terwijl Zeeland een ontvolkende provincie is. Dat geldt trouwensvoor meerdere provincies in ons land. De huurmarkt zit al decennia lang op slot. Grote groepen mensenwonen in te goedkope huizen en blokkeren de doorstroming, omdateen koopwoning niet haalbaar voor ze is. Slechts tien procent van alledrie miljoen huurwoningen worden op de vrije markt verhuurd. Uit eenstudie van het Centraal Planbureau blijkt dat het aantal huurtoeslagenechter uitkomt op 1,1 miljoen. In meer dan één miljoen huurwoningen 196wordt blijkbaar ‘scheef gewoond’… De oplossing? Volgens politicusen voormalig redacteur van het Financieele Dagblad Ed Grootmoeten we de sociale huurwoningen van de woningbouwcorporatiesoverhevelen naar de gemeenten. Die kunnen op deze markt een veelactiever beleid voeren en de slapende ‘reserves’ ter grootte van€300 miljard (!) te gelde maken. Daarvan kan dan mooi mijn gratis
  • gronduitgifte worden betaald! Een andere oplossing is een jaarlijkseinkomenstoets en op basis daarvan de te betalen huur aanpassen.Dan heeft men de keuze: of verhuizen naar een grotere woning ofblijven zitten, maar dan meer huur betalen. Dit idee komt uit de kokervan Taco van der Hoek, directeur van het Economisch Instituut voorde Bouw. Ook pleit hij voor een systeem van hypotheekrenteaftrekwaarbij de jaarlijkse fiscale aftrekpost geleidelijk kleiner wordt(annuïtaire hypotheekrenteaftrek). Mooi voor starters en tegelijk eenbezuiniging op de totale hypotheekaftrek. Vergeet niet dat we in 2007€11 miljard kwijtwaren aan dit systeem van ‘hypotheekrenteaftrek’.En dat we ons in een financiële crisis bevinden. Op deze manier maghet H-woord weer gebezigd worden in de politiek. Zo zie je maar society 3.0weer: er zijn best slimme mensen in Nederland. Nog zo’n slimmerik. Frank Bijdendijk van de organisatie opkomst van society 3.0Stadsgenoot. Hij ontwikkelt woon- en werkpanden volgens hetSolids concept. Innovatief: er wordt een pand neergezet, waarvande buitenkant bedacht is, maar de binnenkant nog niet. Een ruimemaatvoering zorgt ervoor dat je als huurder nog vele kanten opkan, want je bent niet aan vestigingseisen of een bestemmingsplangebonden. Je mag met het pand doen wat je wilt: een klein bedrijf,wonen, werken, alles door elkaar heen. Je huurt het casco enbouwt verder zelf de hele zaak af. Een veilingsysteem bepaalt deuiteindelijke huurprijs. Voor huursubsidie komen de huurders nietin aanmerking, maar via een persoonsgebonden kortingsysteem 197komen ook huurders met een lager inkomen aan bod. Frank liet zichinspireren door de Amsterdamse grachtenpanden en pakhuizen.Juist vanwege hun flexibiliteit in de bestemming zijn ze nu nogsteeds in gebruik, terwijl de eerste Bijlmerflats na slechts dertigjaar alweer worden afgebroken, omdat ze niet meer voldoen aan dehuidige bewonerseisen. Met haar nieuwe visie heeft Solids zowel het
  • afbreuk- als het leegstandsrisico teruggebracht. Hoewel (of juistdoordat) deze ontwikkeling haaks staat op de vigerende wet- enregelgeving, is het wat mij betreft een voorbeeld van bouwinnovatie. society 3.0 opkomst van society 3.0 Surf eens naar Eatmyhouse.nl, een initiatief van stadsdeel Oost-Watergraafsmeer. Daar zijn meer dan vijftig prachtige voorbeeldente vinden van innovatief bouwen. Drijvende huizen, gebouwd volgenshet cradle to cradle principe, voorzien (grotendeels) in hun eigenenergie, zijn betaalbaar en zien er prachtig uit. Briljant! Nederland staat op de OESO-lijst van landen met de meest 198overgewaardeerde huizen ter wereld op de vijfde plaats. Volgensde OESO zijn de huizen in Nederland 48 procent te duur vergelekenmet het gezinsinkomen en 39 procent te duur ten opzichte van dehuurprijzen. Dat impliceert dat de fiscale hypotheekrente-aftrek niette handhaven is. Hoe eerder we daarmee stoppen hoe beter.
  • O wat een grote projecten Of het nu een Betuwelijn is of een Holland Financial Centre, eenMainport of een Vogelaarwijk, een Balkenende Innovatie Platformof een Noord-Zuid lijn, het lijkt wel of de ambitie van een enkelingvoorrang krijgt boven de gevolgen voor velen. Deze megalomaneprojecten vergen een onevenredig gedeelte van de overheidsfinanciën,terwijl de schade voor onze leefomgeving ‘on-mens’ te noemen is.We handelen nog steeds met tunnelvisie in plaats van gedeelde visie.In de huidige economische crisis kon de Crisis- en Herstel Wet sneldoor het parlement worden gejaagd. Honderd amendementen (!) zijnop een achternamiddag door De Tweede Kamer gejaagd. Dat kanslechts broddelwerk zijn geweest. Straks worden we door Europa of society 3.0het Luxemburgse Hof teruggefloten en dan zijn we pas echt in de aapgelogeerd. opkomst van society 3.0 199 Het kan natuurlijk kleiner, sneller, beter en goedkoper. Struktonbedacht op eigen initiatief een plan om het verkeer op de NoordelijkeRandweg van Utrecht te verbeteren. Kosten? €45 miljoen. Lijkt fors,maar peanuts in de wereld van de grote infrastructuren. Snel doen
  • dus? Zou ik wel willen, maar de overheid wil het anders. Ze combinerende oplossing voor het randwegprobleem met de verbreding van deA12 en de A27. Ik citeer van de overheidwebsite ‘Verder’: “… als hetdefinitieve besluit genomen is, start vanaf 2016 de uitvoering van hetproject. Voor deze wegaanpassingen is vanuit het Rijk 1,2 miljard eurobeschikbaar tot 2020.” Ofwel: een simpele oplossing van een (deel)probleem wordt opgenomen in een groter geheel en laat daardoormeer dan tien jaar op zich wachten. De kosten zijn tegen die tijdnatuurlijk weer vele malen hoger. En gaat nog tien jaar onnodigeverkeersopstopping kosten. Wat een gemiste kans!Mobiliteit blijft ons beroeren society 3.0 Er is niet één enkele oplossing voor het alsmaar toenemendemobiliteitsprobleem. Het openbaar vervoer zit aan haar taks. Hetspoorwegsysteem zit net zo vol als de autowegen. De keren dat ik opkomst van society 3.0met de trein ga moet ik meestal staan. Sinds 1985 is de automobiliteitverdubbeld, evenals het treinvervoer. Volgens de in 2010 verschenenNationale Markt- en Capaciteitsanalyse blijkt dat er op de wegen inde Randstad tot en met Eindhoven alleen maar files bijkomen. En na2020 wordt de situatie nog slechter volgens dat rapport. Slechter?Dramatisch zullen ze bedoelen! Het openbaar vervoer in de stedenfunctioneert dan helemaal niet meer, want tegen die tijd ontbreekt hetons aan geld voor degelijk materieel en zijn er dankzij de vergrijzinggeen buschauffeurs meer te vinden. Hiermee kan de discussie overminder autorijden en meer treinreizen direct in de prullenbak. Ook 200hier werken de oude dogma’s niet langer. “Het openbaar vervoer isgeen alternatief. Zelfs een verdubbeling van de capaciteit zou nogniet tot een wezenlijke vermindering van de verkeersdrukte leiden,omdat het overgrote deel van alle vervoer al per auto plaatsvindt. Hetspoorwegnet is bovendien nu al overbelast.” Dit zei het Sociaal enCultureel Planbureau al in 2007. Verhoging van brandstofprijzen of
  • rekeningrijden hebben geen lange termijn effect op onze mobiliteit.Niet doen dus, zonde van ons belastinggeld, tijd en inspanning! We moeten echt alles uit de kast halen. Niet focussen, maarintegraal aan de slag. Meer wegen, meer spoorverbindingen,spitsstroken, carpoolen, thuiswerken, teleconferencing, skypen,hubwerken, spreiden van de openingstijden bij overheidsdienstenen in de gezondheidszorg. Het gaat erom onze beschikbare tijd enruimte veel slimmer te benutten. Een mooi voorbeeld hiervan inde verkeerssituatie is het principe van Shared Space, een theoriedie in Nederland bekend werd door het werk van de Nederlandseingenieur Hans Monderman. Het blijkt dat minder verkeersborden, society 3.0zebrapaden en stoplichten, en meer geïntegreerde verkeersstromenbij weggebruikers het gevoel van ‘beschermd te zijn’ wegnemenwaardoor men veel alerter is op andere weggebruikers. En het blijkt opkomst van society 3.0dat de gezamenlijke mix van verkeersstromen beter doorstroomt.Shared Space vergt lagere investeringen en levert minderverkeersslachtoffers. In Friesland is men alvast begonnen.Een duurzame samenleving, wie wil dat nu niet? Tijdens een van mijn lezingen ontmoette ik Charles de Klerk, in hetdagelijks leven druk met onze afvalverwerking bij het multinationalebedrijf SITA. Op mijn verzoek schreef hij een artikel over de duurzamesamenleving. Daarin zegt hij ondermeer:“Naar mijn mening zijn we elkaar op dit moment te veel aan 201het overtuigen dat veranderingen die we momenteel vaststellenin ons klimaat wel of niet worden veroorzaakt door menselijkeactiviteiten. En dan vooral of de oorzaak ligt aan de fors toegenomenhoeveelheden CO2 waardoor de aarde steeds warmer wordt. Wat ineen belangrijk deel van de discussies vergeten wordt, is dat er naastde klimaatverandering steeds meer druk komt op onze natuurlijke
  • hulpbonnen. Het einde aan de bekende voorraden van de voor onsbelangrijke grondstoffen komt langzaam maar zeker in zicht. Incombinatie met de sterke groei van de wereldbevolking, die nogmeer druk op het klimaat en onze hulpbronnen veroorzaakt, zoudenwe over voldoende argumenten moeten beschikken om van deverandernoodzaak simpelweg overtuigd te zijn. Wereldwijd vindt ereen rommelige discussie plaats over wat we wel of niet moeten doenom deze klimaatverandering tegen te gaan. Naar mijn mening moetenwe afstappen van kostbare en inefficiënte strategieën zoals ‘Kyoto’;we moeten nadenken over hoe we de klimaatverandering goedkoperkunnen aanpakken op de lange termijn. Kunnen we met een fractievan het geld niet veel meer doen voor de wereld?” (Lees het complete society 3.0betoog van Charles de Klerk op de website van Society3.0) opkomst van society 3.0 Wij moeten fundamenteel anders denken over een aanpak om onzewereld te verduurzamen. Iedereen leeft en woont. Dus iedereen kanmeedenken en -doen om zijn of haar eigen leefomgeving te verbeteren. 202
  • WERKEN 3.0 Nee, dit hoofdstuk gaat niet over Het Nieuwe Werken. Het gaat overwerk en inkomen, en hoe we dat met zijn allen invullen en creëren.Werken 3.0 gaat over het fenomeen werkende mens.We worden ouder papa Nederland vergrijst. En daar mogen we gerust grijze haren vankrijgen. Kijk maar eens naar de gegevens van het CBS over onzehuidige en toekomstige leeftijdsopbouw. En vergelijk dat eens metde bevolkingsopbouw van een land als India. society 3.0 leeftijdsopbouw Nederland 2001 leeftijdsopbouw Nederland 2015 leeftijdsopbouw Nederland 2025 leeftijd leeftijd leeftijd 100 100 100 90 90 90 opkomst van society 3.0 80 80 80 70 70 70 60 60 60 50 50 50 40 40 40 30 30 30 20 20 20 10 10 10 0 0 0200 150 100 50 0 0 50 100 150 200 150 100 50 0 0 50 100 150 200 150 100 50 0 0 50 100 150 200 mannen x 1000 vrouwen x 1000 mannen x 1000 vrouwen x 1000 mannen x 1000 vrouwen x 1000 India: 2005 male female 100 95-99 90-94 85-89 80-84 75-79 70-74 65-69 64-60 55-59 54-50 203 45-49 40-44 35-39 30-34 25-29 20-24 15-19 10-14 5-9 0-470 60 50 40 30 20 10 0 0 10 20 30 40 50 60 70population (in millions)source: U.S. Census Bureau, International Data Base.
  • In het SER rapport Advies Duurzame Globalisering uit juni 2008staat heel duidelijk: “Het toekomstige arbeidsaanbod staat vooralonder druk doordat de gevolgen van de vergrijzing na 2010 goedvoelbaar zullen worden op de arbeidsmarkt. Deze effecten bedreigenhet groeivermogen van onze economie.” Neem nu Japan. Daar zitten ze al tientallen jaren in een enormecrisis. Hun hele economie is gebaseerd op export en daarmee zeereenzijdig. Het drukken van productie- en dus loonkosten is hunenige wapen in de strijd tegen de exportstagnatie. Veertig procentvan de beroepsbevolking werkt zonder een degelijk vast contract;oudere werknemers worden overmatig beschermd. Die oudere society 3.0werknemers worden nauwelijks meer geschoold en scholen ookzichzelf niet (waarom zouden ze?). De Japanse lasten wordendaardoor eenzijdig afgewenteld op een minderheid: lees vrouwen en opkomst van society 3.0jongeren. De meest initiatiefrijke groep in de samenleving heeft deminste kansen; de productiviteit daalt maar door, evenals de Japansewelvaart. Dit perspectief staat ook ons in Europa en Nederland tewachten. In de komende tien jaar gaat bijna een miljoen mensenons arbeidsproces verlaten. Als er niets verandert aan demarktomstandigheden heeft alleen al de logistieke branche in2015 55.000 extra mensen nodig (bron: bedrijfschap Logistieken Transport). In het onderwijs gaan in tien jaar zo’n 100.000 204leerkrachten met pensioen. En in dezelfde periode creëert – volgenshet Zorg Innovatie Platform - de vergrijzing in de zorg een immensgat tussen de 480.000 benodigde werknemers en een instroom vanslechts 250.000. Zouden we al die zorgvacatures wel vervullen,dan werken er tegen die tijd 1,7 miljoen mensen in de zorg. Met depolitieke inzichten van nu kunnen we dat niet eens betalen. Maar
  • goed, het gaat niet primair om het geld. Door de vergrijzing zijn demensen gewoon niet te vinden. Het aantal werkende mensen neemt af. De overblijvende werkerswillen korter werken. De collectieve pensioenen en zorgpremiesworden onbetaalbaar: minder betalers en meer mensen, dieeen langduriger beroep gaan doen op de fondsen. Die opgelegdecollectiviteit nekt ons. Het Japanse scenario ligt op de loer.Meer vrijheid in solidariteit “Op de langere termijn moeten de pensioenfondsen doorgroeiennaar een dekkingsgraad die past bij de risico´s die het fonds loopt. […] society 3.0Gemiddeld hebben de fondsen daarvoor zo´n negen jaar uitgetrokken(maximaal vijftien jaar is toegestaan). Veel fondsen verwachten daar tekomen door de ingerekende beleggingsrendementen, door de indexatie opkomst van society 3.0op een laag pitje te zetten en door het vragen van een opslag op depremie.” (Uit een publicatie van de Nederlandse Bank in juli 2009over de Nederlandse pensioenfondsen.) In begrijpbaar Nederlandsstaat er: “U gaat meer betalen en minder ontvangen”. We zouden als overheid of pensioenbeheerder eens met onzepensioengerechtigden de dialoog aan kunnen gaan, over wat zijnu precies willen, maar dat doen we niet. Het idee om de fondsenin leeftijdsgroepen op te knippen – met meer beleggingsrisiconaarmate de groep jonger is - polderen we gauw weg. En dan 205hebben we het nog niet over de administratiekosten. In juni 2010meldt de AFM in haar rapport ‘Doorrekening van beschikbarepremieovereenkomsten’ dat van iedere ingelegde euro maximaal46% opgaat aan ‘kosten’… dat kost onze burgers dus meer dan 40%van hun pensioenwaarde.
  • “Banken vroegen voor een effectentransactie 1,5% over de waardevan de verhandelde aandelen. Binck ging dat doen voor 0,1% oftewelzo’n 98% goedkoper voor de consument. Dit konden we realiserendoor betere automatisering – lees: een lagere kostprijs - en doorgenoegen te nemen met lagere marge. Deze betere automatiseringleidde in het geval van Binck ook tot een betere kwaliteit. Kortom:aanzienlijk lagere kosten, een belangrijk hogere kwaliteit, dus veelklanten. Bij Binck hadden en hebben we een klanttevredenheid van97%, 65% marktaandeel, €100 miljoen winst en 1 miljard beurswaarde.Voor de pensioenen geldt hetzelfde: elk procent dat je minder betaaltaan je pensioenverzekeraar levert je meteen 30% meer pensioen op.Verzekeraars rekenen meerdere procenten, Brand New Day een half society 3.0procent.”(Kalo Bagijn, Algemeen directeur Brand New Day NV.) opkomst van society 3.0 We moeten solidair zijn, hoor ik die oude bestuurders steedsroepen. Solidair? Met wie en met wat dan? Opgelegd solidairzeker. Gewoon blijven doen wat we al jaren doen en de-kop-in-het-zand-steken-solidair-zijn. Heel solidair de jeugd opzadelenmet een verkracht pensioensysteem. Ik wil niet langer solidairzijn met de puinhopen van de gevestigde orde. Waarom mag ik alsweldenkend burger niet gewoon voor mijn eigen pensioen zorgen?Zijn we als collectief dommer dan al die op het pluche zittendetoezichthouders en uitvoerders? Geef ons eigen keuzevrijheid over deeigen pensioenvoorziening. Laat ons zelf bepalen tot op welke leeftijd 206we willen doorwerken. Als ik besluit minder te gaan werken is dat mijneigen keuze. Voor de ‘onderkant’ van de markt blijft de AOW gewoonbestaan. Stel nu eens dat we die alvast gedeeltelijk laten ingaan op 62of 63 jarige leeftijd. Om in door te groeien tot een volledig bedrag rondje 67 of 68-ste. Oudere werknemers kunnen dan desgewenst gewoon‘verdienen’ naast hun pensioen en zijn daardoor goedkoper.
  • Als we de pensioengrens verhogen dan moeten de zwareberoepen buiten schot blijven. Waarom eigenlijk? Wat is dat, eenzwaar beroep? Fysiek zwaar of mentaal zwaar? Hoe bouwvakkersnog kunnen werken met al die veiligheid- en comfortkleding snapik al jaren niet en ook het zogenoemde Tilbesluit heeft de sectorniet echt gezonder gemaakt. Op de een of andere manier blijkenbouwvakkers uit de voormalige Oostbloklanden veel langer enharder te kunnen werken dan onze Nederlandse bouwvakkers.“Onzin”, hoor ik u zeggen. Welnee: onze mannen in de bouw zijnook heel sterk en gezond. Dat moet wel, want na het werk overdagbeunen ze ‘s avonds massaal bij voor particuliere opdrachtgevers diehet verschil tussen zwart en ‘fiscaal vriendelijk’ niet meer kennen. society 3.0Ze helpen elkaar het zwarte gat in. Want die extra werkuren, waaropgeen Arbeidsomstandighedenwet van toepassing is, zijn de oorzaakvan overbelasting en dus te weinig herstel. Op die manier uitgeoefend opkomst van society 3.0is elk beroep een zwaar beroep. Mensen richten heus wel hun eigen leven in. Sommigen werkenzich uit de naad, anderen wat minder. Geef ze wat meer recht op hunzelfbeschikking. Laten we regelingen als Levensloop en Spaarloonweer in ere herstellen en flexibeler maken. Laat werknemers altijd zelfmeebetalen zodat ze weten wat ze doen. Zorg ervoor dat werkgeversop maat regelingen kunnen maken per afdeling of sector. Nu geldtvoor vele regelingen dezelfde eenheidsworst. Laat de mensen zelfbepalen waar ze hun pensioen willen parkeren. Ze kiezen toch ook 207zelf de bank uit waar ze hun spaargeld aan toevertrouwen, of huneigen energieleverancier? De gemiddelde burger is prima in staatstevige beslissingen te nemen, zolang hij zich bewust is van het feitdat het zijn beslissingen zijn.
  • En als we dan pensioengelden hebben ingelegd, dan magdaar wel wat meer zekerheid over bestaan. Wat mij betreft gaanpensioenfondsen onder een strak regime vallen: langer dan driejaar onder de nominale pensioen aanspraken gebleven? Ontslagvoor het hele bestuur en alle toezichthouders, inclusief persoonlijkeaansprakelijkheidstelling wegens wanbeleid. En als de Staat door hettijdelijk nationaliseren van zo’n instelling dan de pensioenuitkeringenwaarborgt, dan spreken we over een stukje collectivisme waar ikprima mee kan leven. Zullen we de AOW een upgrade geven? Individuele burgersmogen dan zelf een privégedeelte opbouwen - zelf betaald of door society 3.0een bedrijf - door middel van een toeslag op de AOW premiebetaling.Een klein gedeelte van die premie gaat naar de minder bedeeldemensen, zodat de AOW uitkering in zijn geheel wat omhoog kan. Dat opkomst van society 3.0privégedeelte kun je als burger ook rechtstreeks onderbrengen bijeen pensioenverzekeraar of in een beursfonds. Wellicht is hier eeniets hoger rendement te halen, maar je loopt dan ook meer risico.De nieuwe Premiepensioeninstelling is een stap in de goede richting.Feitelijk een soort banksparen voor je pensioen, zonder alle kostenvan toezicht en beheer. De inleg staat vast, de uitkering niet. Die isafhankelijk van het beleggingsresultaat. En dat is het gevolg van hetnemen van meer of minder risico. Geef als overheid pensioenbrievenuit die geen rente geven, maar die recht geven op een vaste uitkeringper maand. Als aanvulling op de AOW. Hoe eerder gekocht, hoe 208langer de looptijd en dus hoe hoger die maanduitkering. Steeds minder werknemers in vaste dienst betekent het eindevan de bedrijfspensioenfondsen. En daarmee gelukkig ook aan depensioenbreuk - we wisselen namelijk steeds vaker van baan.
  • Het rapport Een sterke tweede pijler van de commissieGoudswaart vertelt ons dat het huidige pensioenstelsel niet meerte handhaven is. Deze commissie keek vooral naar het aanvullende(bedrijfs)pensioen. Bij ongewijzigd beleid gaan we binnen enkelejaren het dubbele van onze huidige pensioenpremie betalen. En wevinden nu al dat die premie eigenlijk niet omhoog kan. We moetenheel snel beginnen het systeem te veranderen, want volgens decommissie Frijs, die recentelijk ons pensioenstelsel onder de loepnam, zijn “pensioenfondsen ageing giants. Meer dan 60% van hettotale pensioenvermogen is bestemd voor pensioenen, die al zijningegaan of die binnen tien jaar zullen ingaan. Dit betekent dat hunbeleggingshorizon korter wordt en daarmee ook hun vermogen om society 3.0te herstellen van negatieve beleggingsresultaten. Bij grote schok-ken op financiële markten kunnen ageing giants veranderen in sinkinggiants, instellingen die niet meer in staat zijn hun verplichtingen na opkomst van society 3.0te komen.”Werk is maatwerk Het gebrek aan werkende mensen betekent dat we echtiedereen in dit land nodig hebben. Het betekent ook dat we dewerkomstandigheden aan moeten passen aan de talenten vande mensen en niet andersom. Het betekent dat we af moeten vanhet oude hokjesdenken, én van het oude collectiviteitsdenken.Weg met de CAO’s. Mensen zijn geen eenheidsworsten. Allefunctieomschrijvingen kunnen wat mij betreft overboord. Slimme 209bedrijven bewegen mee met hun markt en hebben daardoor steedseen andere focus. Die laten zich niet meer categoriseren binnenrigide branche- en CAO indelingen. Is mijn eigen bedrijf Meeting Plaza een congres- envergadercentrum voor de zakelijke markt? (Het valt daardoor
  • binnen mijn werkgeversclub Koninklijke Horeca Nederlandnamelijk verplicht onder de sector Discotheken, hoe lachwekkend.)Of is het een restaurant? Een werkplekkenverhuurder metcateringvoorzieningen? Een onroerend goed verhuurder? Of tocheen beheerder van een virtueel sociaal netwerk met eigen loungesvoor netwerkleden? Niemand weet het. Van allemaal een beetje, ishet beste antwoord. In mijn organisatie doen mensen dingen die ingeen enkele omschrijving van de (Horeca) CAO passen. Een kok dieblogt. Een zalenzetter, die én gastheer is tijdens de lunch én onzevirtuele plek op Hyves beheert. Mijn administratieploeg bestaatuit zelfstandig professionals, die ook andere klussen hebben. Mijnpersonal assistant is een dame, die daarnaast twee dagen per week society 3.0voor zichzelf werkt als NLP coach. Af en toe hebben we een coach indienst en dan weer niet, afhankelijk van de actuele coachingbehoeftevan onze stakeholders. Je ziet in meerdere bedrijfstakken dat opkomst van society 3.0met name de kleine organisaties proberen onder die algemeenverbindend verklaarde CAO proberen uit te komen, omdat ze ergewoonweg niet mee uit de voeten kunnen. Van dakdekkers die zichniet meer kunnen vinden in de Bouw CAO, tot de Tankstations, dievia de Bovag verbonden waren aan de CAO voor Metaal en Techniek.CAO standaardisatie is fnuikend voor een flexibele en innovatievebenadering van het eigentijdse construct arbeid. Opleiden en andere mooie dingen voor de mensen? Continueontwikkeling is goed. Maar wel op maat graag. En niet opgelegd 210door een of andere CAO-pot. Persoonlijke professionalisering kande werknemer prima zelf bekostigen of anders bij de werkgeverdeclareren. Eenvoudig, inzichtelijk en bevorderlijk voor deindividuele ontwikkeling van mensen. De Commissie Bakker steltvoor het ontslagsysteem in Nederland aan te passen om daarmeede flexibiliteit en mobiliteit te bevorderen. Het voorstel gaat uit van
  • de eigen verantwoordelijkheid van de werknemer en suggereertde invoering van een werkbudget, waaruit opleiding betaald kanworden. Dit werkbudget zou wat mij betreft ook bruikbaar moetenzijn ter overbrugging van een periode tussen twee banen. Kunnenwe meteen stoppen met al dat gesteggel over de zogenaamdekantonrechterformules. En als we dan toch bezig zijn, laten we danook het ambtenarenontslagrecht opheffen en ambtenaren als gewonewerknemers gaan beschouwen. Dat is goed voor alle betrokkenen. De machtsverhoudingen in organisaties zijn aan het verschuiven.Mensen hebben geen organisatie meer nodig om inkomen teverwerven. Ze werken tegelijkertijd voor en binnen verschillende society 3.0netwerken en kiezen zelf welk netwerk hun ‘inzet’ verdient. Je moetals organisatie behoorlijk je best doen om mensen te vinden diebereid zijn om met jouw organisatie waarde te gaan creëren. opkomst van society 3.0 Recruitementspecialist Bas van de Haterd zegt hieroverop zijn blog:“Een organisatie kan zich positioneren in de (arbeids)markt alsorganisatie met fans. Commercieel of niet commercieel is danhelemaal niet relevant. Maar dan moet een organisatie wel ietsunieks doen, iets bijzonders. Een open structuur hebben en strevennaar waarde optimalisatie en niet geld optimalisatie. Niet overal aanwillen verdienen omdat het kan, wat vaak leidt tot een veel groterewaardecreatie als je dat niet doet. Dan kunnen organisaties fans 211krijgen, die je helpen met het uitdragen van je employer brand, met hetfeit dat mensen voor je willen werken.” Niet alleen potentiële werknemers, maar feitelijk alle stakeholdershebben tegenwoordig een eigen keuze om waarde te creëren metorganisaties en dat te doen op plekken die zij willen. Die bewustwording
  • zorgt ervoor dat de macht aan het verschuiven is. Wie zijn die nieuwe ‘co-creërende waardenetwerk stakeholders’ en wat willen ze?Generatie Y Tijdens een recente intervisie met het team van Mindz.com vroegik aan onze medewerkster Lukie: “Haal jij even een flip-over, dan kanik wat uittekenen.” Lukie is heel slim. Ze beschrijft zichzelf als volgt inhaar Mindz- profiel: “Ik heb mijn bachelor gehaald voor de studie LiberalArts & Sciences met als hoofdrichting Nieuwe Media. In mijn studie aande Universiteit Utrecht heb ik vooral wetenschappelijk onderzoek gedaanop het gebied van nieuwe media, games en digitale cultuur. Ook hebik een open-source crossmediaal concept bedacht en uitgevoerd.” Het is society 3.0maar dat u dat weet. Neemt niet weg dat zij na mijn verzoek wat glazig,vragend en onzeker bleef kijken. Ik vroeg haar: “Weet je eigenlijk wat eenflip-over is?” “Nee”, zei ze bedeesd. Voilá: de generation Y werknemers. opkomst van society 3.0Voorlopers van de generaties M, S en Z. Ze zijn nu rond de twintig jaarjong en maken hun entree op de arbeidsmarkt. Ze weten alles overcross media, social media, cocreatie, crowd sourcing en user generatedcontent. En ook over augmented reality, embedden en MMORPG. Stevigaanwezig op het internet. Bij waarde denken ze niet direct aan geld.Transparantie en kennisdeling is hun tweede natuur. Maar ze wetendus niet wat een flip-over is. De mensen van Generatie Y zoeken eenleer- en werkomgeving die aansluit op de manier van communicerendie zij al jarenlang privé beoefenen. 212Nog meer onaangebroken potentieel Nederland kent een club mensen die we NUGgers noemen.Niet-uitkerings-gerechtigden. Maar wel zonder werk. Een groepvan ongeveer 120.000 mensen. Veelal vrouwen tussen de 30 en50 jaar. (Bron: Tempoteam: Flexibel omgaan met een veranderendearbeidsmarkt)
  • Meer dan de helft ervan goed tot zeer goed opgeleid. Wat vinden zijbelangrijk? Reistijd, parttime werken, leren, thuiswerken en iets voorde oude dag. Dat is toch arbeidspotentieel, of niet? We hebben heel veel allochtoon talent in huis. Meer dan 1.500.000mensen met bovengemiddelde ambitie. Ze hechten veel waarde aangroei- en opleidingsmogelijkheden. Ze willen graag employable zijnen daarvoor goed beloond worden. Potentieel! In onze vergadercentrawerken redelijk veel allochtonen. Moesten we hen tien jaar geleden nogbijspijkeren met taal- en schrijfles, en moesten we de samenwerkingtussen de verschillende allochtone en autochtone groepen stevigcoachen, nu zie je dat ze veel meer eigen inbreng hebben. Wij in society 3.0ieder geval vinden dat heel leuk. Het verrijkt onze gastenbeleving.Zonder kokdiploma’s, foodcost berekeningstabellen en anderehokjesvaardigheden zijn er veel allochtone huisvrouwen die gewoon opkomst van society 3.0erg lekker en authentiek koken. Dat laten we ze dan ook graag doenbij ons. Zonder voorgeschreven menucyclus of assortiment, ze levenzich uit. En dat tot groot genoegen van onze gasten.Oudere werknemer Goed omgaan met de vergrijzing is vooral in de maakindustrie eenpunt van aandacht. Juist de bedrijfstakken waarin voor waardecreatieletterlijk mensenhanden nodig zijn, komen demografisch voor bijnaonoverkomelijke problemen te staan. We moeten ze koesteren, dieoude werknemers. BMW heeft in haar productiefabriek in Dingolfing 213de eerste juiste stappen gezet. Men realiseerde zich dat ook in eenstreek als Beieren de vergrijzing toeslaat en dat de gemiddeldeleeftijd aan het stijgen was van 39 naar 47 jaar. Vanaf 2007 richtmen de productielijnen in overleg met de betrokken werknemersopnieuw in. Er zijn meer dan 70 kleine ergonomische aanpassingengedaan: een houten in plaats van een stenen werkvloer voorkomt
  • gewrichtsklachten in de benen; flexibele vergrootglazen voorkomenturen, vermoeide ogen en dus fouten; een minikraantje helpt bij hettillen; ruststoelen op de werkplek en een strakke werkafwisselinghouden de productiviteit op niveau. Voor een investering van €40.000is de productiviteit met zeven procent gestegen, halveerde hetabsenteïsme en liep het foutenpercentage terug tot nul. Kijk, dat iseen betere aanpak dan praten over ‘zware beroepen’ met als doel diewerknemers na een x-aantal jaren trouwe dienst af te serveren naar‘knopen-tel-afdelingen’.Vergeet de ex-werknemer niet In de huidige en komende arbeidsschaarste wordt het werven society 3.0van mensen een aparte tak van sport, zo niet een kunstvorm.Schakel hierbij ook eens de ex-werknemers in. Referral recruitmentis volgens Wikipedia een proces waarbij vacatures worden vervuld opkomst van society 3.0door aanbevelingen van medewerkers in plaats van door traditionelemethoden zoals advertenties, intermediairs of headhunters.Recruitement specialist Bas van de Haterd zegt hierover: “Een uniekestap voor alumni netwerken is natuurlijk het invulling geven aan eenactief alumni beleid. Een goed alumni beleid is bijna altijd een combinatievan online en offline. Een goed, besloten, online sociaal netwerk waarde deelnemers met elkaar in contact kunnen treden, berichten kunnenuitwisselen, afspraken kunnen maken en elkaars ‘leven’ in de gatenkunnen houden is een onderdeel dat niet mag ontbreken.” 214Leveranciers zijn ook medewerkers Leveranciers ervaren een dilemma: hun klant wil steeds meervan een product of dienst, maar er ook minder voor gaan betalen.Sommige klanten knijpen hun leveranciers uit. Wij merken zelf ookdat de traditionele grotere klanten denken dat hun toekomstig succesligt in de laatste 5% korting uit een deal te persen. Soms gaan we daar
  • in mee om inhoud te geven aan het principe van ‘samen uit, samenthuis’. Soms doen we dat ook niet en verliezen we zo’n klant.Nou ja, verliezen… In de relatie met onze eigen leveranciers proberen we het goedevoorbeeld te geven. Hun rol wordt wat mij betreft heel anders, veelmeer onderdeel van onze organisatie. Veel meer co-creator enpartner van het sociale waardenetwerk rondom onze dienstverlening.Binnen onze vergader- en congrescentra investeren wij niet langer inzaken als geluidsinstallaties en beamers. Onze leverancier investeert,installeert en onderhoudt deze apparatuur bij ons in huis, inclusiefde bijbehorende virtuele informatie op onze website. Hij hoeft geen society 3.0‘mannetjes’ meer te hebben die de hele dag rondrijden om apparatuurte halen en te brengen. Dankzij ons online reserveringsysteem is hijvia een webfeed rechtstreeks op de hoogte van ‘zijn verkopen of opkomst van society 3.0verhuringen’. Hij reageert direct zelf op klachten en opmerkingen,die via de review sites en onze buzz monitoring tevoorschijnkomen. Kortom, als organisatie faciliteren we hiermee feitelijk deontmoeting tussen onze klant en onze leverancier, zonder daarnog, zoals dat in de oude waardeketen nog het geval was, tussente hoeven zitten. Van waardeketen naar waardenetwerk. Samenmet de leveranciers bepalen we onze verkoopprijzen en delen debetreffende opbrengsten. Door de eliminatie van een reeks kostenkunnen de prijzen omlaag en stijgt de winst. En dat doen we zondercontract, service level agreement of andere papieren gedrochten. 215Natuurlijk heb je af en toe zoiets nodig als een bevestigingsbrief.Maar in de kern werken met elkaar op basis van vertouwen enspreken we elkaar aan op onze wederzijdse verantwoordelijkheden.We hebben binnen ons waardenetwerk immers allemaal hetzelfdebelang. Het wordt voor ons steeds belangrijker te kunnen werkenmet leveranciers die dit nieuwe spel snappen. Dat levert veel meer
  • op dan de laatste kortingsprocenten uit inkoopdeals te persen, ofreeds afgewikkelde contracten open te breken. Ook op dat punt kunje spaarzaam zijn met je energie.Je klant als meemaker Slimme bedrijven verleggen een deel van hun activiteiten naarde klantzijde. Bij onze vergadercentra van Seats2Meet.com zorgteen uitgekiende internetoplossing ervoor dat onze klanten de helelogistiek rondom hun bijeenkomsten zelf kunnen managen. Daarhebben we dus geen afdeling meer voor nodig. Bij Lego ontwerpenklanten nieuwe bouwconstructies. Dit fenomeen heet co-creëren(mee-maken). Dit belangrijke onderwerp komt uitgebreid aan de society 3.0orde in deel drie bij Conceptual Business Concept. opkomst van society 3.0De Zelfstandige Professional “Small is the new big, only when the person running thesmall thinks big. Don’t wait. Get small. Think big.”(Seth Godin) Het bedrijfsleven is de afgelopen jaren aardig in beweging geweest.Steeds meer mensen ervaren een arbeidsovereenkomst met eenorganisatie niet meer als die zekerheid van vroeger tijden, en hebben 216besloten voor zichzelf te gaan werken. De economische recessie heeftdat proces versterkt. Deze inmiddels enorme stroom mensen hebbenwe ZZP genoemd: zelfstandige zonder personeel. Welbeschouwd eenvreemde benaming, want personeel is wel het laatste dat ze zoeken.Ik noem ze liever Zelfstandig Professional, afgekort ZP. In het EngelsFree Agent of Self Employed Professional (SEP). Het is een beweging
  • die we in de gehele Westerse wereld zien. Op dit moment vormen deZP’s bijna 10% van onze beroepsbevolking; mijn inschatting is dat ditaandeel de komende jaren kan oplopen tot 30% of zelfs wel 40% vande werkende mensen. De groep ZP’s wordt in hun handelen enorm ondersteund door hetinternet (2.0). Het net stelt je tenslotte in staat op eenvoudige wijzeverbinding te zoeken met gelijkgestemden, te netwerken. En dat isprecies hoe de ZP-er aan zijn kennis, contacten, en opdrachten komt.De ZP als zwerver door virtuele netwerken. “A Knowmad is a nomadic knowledge worker - that is, a creative, society 3.0imaginative, and innovative person who can work with almostanybody, anytime, and anywhere. Technologies allow for these newparadigm workers to work either at a specific place, virtually, or any opkomst van society 3.0blended combination. Knowmads can instantly reconfigure andrecontextualize their work environments, and greater mobility iscreating new opportunities.”(Uitspraak van John Moravec, onderwijsvernieuwer) De enorme stroom van ZP’s wordt de drijvende kracht in denieuwe waardecreatie. Laten we hen koesteren en faciliteren! ZP’szijn niet alleen jonge mensen die de stap naar het ondernemerschapwagen. Hun leeftijdsopbouw bestrijkt een groter spectrum. Ook hunmotivatie verschilt. Jongeren zien de digitale en sociale netwerken 217als een perfecte opstapplaats, terwijl de wat oudere ZP zoekt naareen nieuwe zekerheid waar zijn oude gevestigde orde omgeving dieniet meer bleek te bieden. En zijn daarnaast nog vele motivatoren:zin in vrijheid, het belang van onafhankelijkheid, het uitoefenen vaneen professie, het realiseren van een missie of het beleiden van eenpassie. De ZP besteedt relatief veel tijd aan het onderhouden van zijn
  • netwerk, dat zich grotendeels buiten de gevestigde orde bevindt. Hetsociaal kapitaal floreert. ZP’s vormen het nieuwe ecosysteem van envoor ondernemende mensen. Wereldmensen zijn het. ZP’s kunnen doorgaans heel goed samenwerken. Ze moeten ergensgoed in zijn; kunnen zich niet verschuilen achter organisatorischekamerschermen. Ze erkennen en respecteren de professionaliteit vanandere ZP’s en zoeken elkaars aanvullende competenties en talentenop. Samen, vaak in gelegenheidscoalities, starten ze bedrijven ofondernemingen. Dankzij internet kunnen kleine bedrijven helegrote, zelfs mondiale dingen doen. Internet maakt ondernemerschapheel laagdrempelig. Opmerkelijk is dat het hele begrip (Z)ZP in de society 3.0bestaande wet-en regelgeving niet voorkomt. De gevestigde ordeweet geen raad met ze. ZP’s krijgen moeilijk een financiering los; bijoverheidsaanbestedingen vallen ze buiten de boot, omdat ze niet aan opkomst van society 3.0de (financiële) omzetcriteria voldoen of minder dan drie jaar bestaan.De ouderwetse marketeers weten de ZP niet te vinden, want de ZPheeft immers geen kantoor. Wil je vanuit de gevestigde orde de ZP’sals doelgroep bereiken, een dialoog met ze aangaan, dan moet je vangoede huize komen. “Onze” ZP’s zijn als elastiek in de economische samenleving.Nu al, tijdens de huidige economische crisis, en ook in de toekomst.Niks deeltijd-WW, niks bijstand; gewoon de broekriem aanhalen ishun devies. Wars als hij is van opgelegde collectiviteit regelt de ZP 218zijn zaakjes liever zelf. Met andere ZP’s natuurlijk. Een bijkomendvoordeel van deze flexibele werkers is dat ze veel minder beroep doenop zaken als kinder- en naschoolse opvang. Zij weten privé en zakelijkveel beter te combineren. Dat bespaart een hoop maatschappelijkekosten. Collectiviteit, nee dus; solidariteit, ja dus.
  • Momenteel zijn er in Nederland al rond 1 miljoen ZP’s en ookbinnen de Europese Unie gaat deze ontwikkeling heel hard. ZP’svormen een zeer flexibele arbeidspool, zijn nu al die ‘flexibele schilrond de arbeidsmarkt’, scholen zichzelf permanent om bij te blijven,maken optimaal gebruik van de nieuwe media en zijn zeer actiefbinnen de virtuele sociale netwerken. Ik heb het genoegen vele ZP’ste kennen en ben elke keer weer onder de indruk van hun kennis,ondernemingszin, inzet en bereidheid tot samenwerken. Kortom, hetzijn voor mij de waardemakers van vandaag en morgen. Werkers 3.0.Wat een feest, zo’n club wereldmensen! Ik zou de ZP graag het volgende meegeven: “Laat je niet opslokken society 3.0door de gevestigde orde. Neem geen enkele positie in op overheidsniveau.Dus niet in de SER, vakbonden of andere quango clubs. Organiseerjezelf informeel via de vele netwerken en ga buiten de gevestigde orde opkomst van society 3.0patronen om. Je bent een zelfstandig professional en hebt de bestaandestructuren niet nodig om nieuwe waarde te creëren. De gevestigde ordeheeft jou in de toekomst heel hard nodig al is het maar vanwege devergrijzing, dus bepaal je eigen speelveld!” 219
  • society 3.0No strings, peer to peer opkomst van society 3.0Interlaced in harmony. Cooperation 220
  • GELD 3.0 “Bankers should find help to rethink product platforms completelydifferently than before, re- emphasizing capital preservation overaggressive cross-selling of investment products. Banking mustrelentlessly eliminate complexity in all products and services. Whatsimplicity means for personal financial services is a good startingpoint. Making sure relevancy, value and convenience are the core of thevalue equation.”(Idris Mootee, business strategist and innovation specialist) “De bancaire sector is door en door verrot. Banken doen niet society 3.0wat ze moeten doen, bemiddelen tussen spaarders en investeerders,en doen wel wat ze moeten laten: elkaar opgeblazen onzin verkopenwaar niemand wat aan heeft. Dat was voor de crisis zo en dat is nog opkomst van society 3.0steeds zo.”(Ewald Engelen, hoogleraar financiële geografie VU, in het FDvan 10 december 2010) Actie leidt tot reactie. Ik heb het over onze financiële crisis. Opnationaal niveau, vooral vanuit de politiek, is er de roep naar meercontrole en toezicht op het banksysteem. De bancaire wereldreageert zelf ook, zij het in de trant van “we hebben ervan geleerd,laat het maar aan ons over”. De eerste internationale zakenbankenhebben – de crisis is nog niet over – al weer meer bonussen uitbetaald 221dan er winst is gemaakt. En boze tongen beweren dat de nieuwegedragscode van de Nederlandse bankiers de ‘graaiers-laag’ nogsteeds ongemoeid laat. Wall Street Journal kwam na onderzoek in 2010 tot de bevindingdat meer dan vijftien van de grootste Amerikaanse banken tijdens
  • het opstellen van de kwartaalbalansen 40% van hun bankschuldentijdelijk buiten de boeken parkeren om een betere solvabiliteit tekunnen tonen. Aangezien dit strikt genomen wettelijk is toegestaan,zegt een woordvoerder van de Bank of America: “The efforts tomanage the size of our balance sheet are appropriate, and our policiesare consistent with all applicable accounting and legal requirements.” Hijvertelt er niet bij dat deze praktijk - anders dan vroeger - nu scheringen inslag is. Wall Street Journal: “The practice of reducing quarter-endrepo borrowings has occurred periodically for years, according to thedata, which go back to 2001, but never as consistently as in 2009.” Nog geen enkel zelfreinigend vermogen te zien dus, en society 3.0controlesystemen werken ook al niet. Maar we zien nog steedsdezelfde spelers rondschuiven. Dat geeft niet echt vertrouwen. Deverandering moet blijkbaar toch echt van buitenaf komen. opkomst van society 3.0Bankieren kan en moet eenvoudiger Sinds het ontstaan van de crisis heten onze banken opeens‘systeembanken’. Is dat om ze belangrijk te doen overkomen of is heteen onbewuste noodkreet om aan te geven dat deze instituten onsgewoon in gijzeling houden? Het bancaire systeem zou mijns inziensmoeten bestaan uit kleine, (semi) nationale, grijze en risicoloosopererende banken. Als ik geld overmaak dan wil ik snelheid en zekerheid. Mijn 222spaargeld is tevreden met een bescheiden rente om de inflatie af tedekken; ik wil vooral dat het veilig opgeborgen is. Spaarbanken mogenbest ‘internetsparen’ aanbieden, maar dan moeten buitenlandsespaartegoeden niet langer door het Nederlandse garantiestelsel(lees Nederlandse belastingbetaler) worden afgedekt.
  • Laten we de klassieke hypotheekbank weer in ere herstellen,voor mijn part in eigendom van de Nederlandse pensioenfondsen.Een mooie cyclus: een deel van onze €600 miljard aan ingelegdepensioenpremies wordt aangewend om onze koophuizen tefinancieren! Voor de meer geëmancipeerde doe het zelf belegger zijn erplatformen zoals Alex.nl. Of GoldMoney.com, waar mensen zelfkunnen handelen in goud en zilver. Die eigen verantwoordelijkheidkan de moderne individuele belegger best aan. Zakelijk krediet wordt doorgaans alleen verleend tegen een society 3.0borgstelling. Overheidsborgstellingen zijn een uitkomst voor kleineondernemers. Er wordt echter relatief weinig gebruik van gemaaktomdat banken tussen de overheid en de kredietaanvrager zitten opkomst van society 3.0en vanuit het eigen bancaire eigenbelang te rigide voorwaardenhanteren. Gek genoeg is een overheidsborgstelling vaak nietvoldoende voor een herfinanciering, terwijl je toch bij iedere nieuwefinanciering de oude erbij betrekt en opschoont. Soms begrijpt debank je niet eens. In mijn eigen geval maakt onze combinatie vanhoreca- en ict-activiteiten mijn bankmanager niet blij. En lukt hetme nauwelijks onze innovatieve internetactiviteiten uit te leggen aanbankiers die niet eens een laptop hebben. Het zou een goede zaak zijn wanneer een MKB ondernemer 223samen met bijvoorbeeld Het Agentschap NL. van EL&I, een krediet-aanvraagplan opstelt, waarbinnen de overheidzekerheidstelling algeregeld en gegarandeerd is. Daarmee kunnen die ondernemersvoor het aanvullende bancaire krediet bij verschillende banken gaanshoppen. Het initiatief en tempo liggen dan bij de klant van de bank, enniet meer bij de bank zelf. En dat is hard nodig. Want door de invoering
  • van het bancaire Basel-2 verdrag worden banken gedwongen eentotaal andere risicoanalyse te maken dan voorheen. Deze risicoanalyses gelden nu ook voor het MKB. En aangezien het midden- enkleinbedrijf voor nieuw vermogen niet op de beurs terecht kan zullenze voor hun groei nog steeds een bank nodig hebben. Banken moeten gaan kiezen. Hoge rendementen, bonussen enrisico’s? Zakendoen voor eigen rekening? Prima, maar dan wel buitenhet nationale bestel en vooral de eigen broek ophouden. Om deconsumentenzekerheid te borgen zouden de grensoverschrijdendebanken uit eigen zak moeten bijdragen aan een Europees GarantieFonds. Verantwoordelijkheid heet dat. Falende banken moeten society 3.0niet langer in staat worden gesteld hun verliezen af te wentelenop de overblijvende banken of op de overheid, want dan betaalt deconsument de rekening nogmaals. Is wat meer stabiliteit te veel opkomst van society 3.0gevraagd? Pas op de plaats? Kleine degelijke banken? Gezondebalansverhoudingen? Dit zou toch een conditio sine qua non moetenzijn in de financiële wereld? Ter vergoeding van hun transactiekostenmogen ze een vaste, bescheiden rente rekenen, als opslag gekoppeldaan het Euribortarief (de rente die banken elkaar in rekening brengen)maar meer beloning zou een bank nooit mogen vragen. Een bank diewinst maakt, zeg nou zelf, dat is toch paradoxaal?Saaie banken kunnen best leuk zijn Dus met een beetje geluk houden we relatief kleine banken over, 224gebonden aan strakke wet- en regelgeving met strak toezicht, engerund door degelijke mensen zonder expansiedrang. Beetje saaidus. Ze mogen zelfs gedeeltelijk in eigendom zijn van de overheid.Overheid, semioverheid en andere clubs die gemeenschapsgeldbeheren moeten uiteraard verplicht zaken doen met deze banken. Wehebben ze al: de Bank der Nederlandse Gemeenten en de ABN, dus
  • we kunnen vandaag beginnen. Saai zijn mag natuurlijk niet ontaardenin een bancaire bureaucratie: het vasthouden aan procedures met alsenige doel zichzelf in te dekken. Het gewoon privé verkrijgen van eennieuwe betaalrekening – zo heb ik laatst ervaren – omvatte een halveboom aan papier en twee en een half uur aan drie contactmomenten. Saaie systeembanken doen internationaal zaken met anderesaaie systeembanken, zodat we ook grensoverschrijdend veiligen saai met elkaar kunnen zakendoen. Dat de ING afscheid neemtvan de verzekeringstak (en wat mij betreft ook maar direct van deonroerend goed activiteiten) om weer gewoon te gaan bankieren ispositief te noemen. Ook SNS verdient een pluim met haar nieuwe society 3.0beloningsbeleid: eventuele bonussen zijn begrensd en worden overdrie jaar uitgesmeerd, zodat ze niet meer rechtstreeks in relatiestaan met de beurskoers. Ja, heel saai en weinig vernieuwend. opkomst van society 3.0 Op onzichtbare hypotheek- of kredietconstructies zit de klant nietmeer te wachten. Dankzij de Basel3 richtlijnen dienen er meer bufferste worden aangehouden en kan er dus minder krediet verstrekt gaanworden. Nederland heeft dankzij het ‘uitdelen’ van hypotheken delaatste jaren een totaal krediet uitstaan van tweemaal het NationaalInkomen. Daarmee behoren we tot de wereldtop. Maar als de banken toch iets nieuws zouden willen doen kan ik welwat voor ze verzinnen. 225Wat te denken van het (financieel-economisch) voorlichten, coachenen mentoren van startende bedrijven of ZP’s? Maar laten ze dan welzelf hun klanten zoeken in plaats van dat af te schuiven naar allerleiQuango’s, zoals de Kamers van Koophandel. Bestaande klanten vande bank zouden hun ervaringen kunnen delen met nieuwe, potentiëlestarters. De bank kan optreden als incubator, als facilitator van
  • kleinere ondernemers. In plaats van geldwinkel te spelen zou men degrotere bankgebouwen moeten inrichten voor flexwerken, met wifi ensecretariële ondersteuning. Daar zouden ze trainingen en workshopskunnen (laten) verzorgen, bijvoorbeeld over personal branding,collaboration en andere handige tips & tricks. Let wel: als gastheer; nietals mede-ondernemende partij of verkapt ZP-detacheringbureau.Banken en hun geldzaken mogen dan op zich saai zijn, maar in deontmoeting met hun relaties kunnen ze een unieke klantbelevingcreëren. En stel je toch eens voor dat alle banken dat samen zoudenorganiseren, als open systeem. Dan zouden ze toch aardig bezig zijnde (nieuwe) economie aan te zwengelen. Vierkante meters genoegvoor dergelijke ZP-flexwerk lounges. En als er iets voor betaald zou society 3.0moeten worden, laten we zeggen €1 per uur, dan is dat een mooiereden om internet-ondersteunde micropayment systemen in tevoeren. Misschien kunnen die ZP-ers zelfs wel afrekenen met een opkomst van society 3.0alternatieve betaaleenheid… daarover verderop meer. Er is zoveel leuks te doen op eigen bodem. Nederlandse bankenhoeven toch geen wereldspelers te zijn? We zijn een klein land; latenwe ons ook daarnaar gedragen. Als er een zakenbank nodig is voordie paar multinationals die Nederland nog rijk is, dan komt die wel uitde VS of China. Omgekeerd moeten die multinationals zich terdegeafvragen of het nog wel maatschappelijk verantwoord is te werkenmet banken zoals JPMorganChase (die over 2009 weer bijna 12miljard winst maakte en navenant bonussen uitkeerde). 226 De Nederlandse Bank blijft in mijn visie als toezichthouderbestaan, maar dan wel stevig gereorganiseerd. Andere managersen bestuurders graag. Geen mannen en vrouwen die zich boven dewet voelen staan. Maar mensen die snel, adequaat en met het oog optoekomstige ontwikkelingen hun werk doen. Net als bij de politie, die
  • zich meer en meer dient te bekwamen in internetcriminaliteit, zullende bancaire toezichthouders op de toppen van hun kunnen moetenacteren, want er dreigt gevaar. Om je een voorbeeld te geven: 40%van de beurshandel vindt al niet meer plaats op een officiële beurs.Interessant met het oog op toezicht. In toenemende mate is er sprakevan high volume trading, een verschijnsel waarbij computersystemenzelfstandig handel drijven, gebruikmakend van allerlei wiskundigeformules samengesteld door quants, computerwiskundigeslimmeriken. Deze computergestuurde handel heeft een voorsprongvan enkele tienden van seconden (!) op de rest van de markt. Waaropdie markt dan weer binnen tienden van seconden reageert. Datgenereert hoge volumes in een bizar hoog tempo. Dit alles betekent society 3.0dat een volgende financiële mondiale crisis zich letterlijk, en volstrektonderwater, binnen een uur zou kunnen voltrekken. opkomst van society 3.0 Het is mei 2010. In slechts een paar minuten zakt de Dow Jonesweg met wel 700 punten. De toezichthouder legt de handel stil, maarniet eerder dan dat sommige fondsen al tussen de 40% en 90% vanhun waarde hebben verloren. Er circuleren geruchten over ‘dikkevingers’. Een handelaar van de City Group zou niet ‘16 miljoen aandelenProcter & Gamble te koop’ hebben ingetikt, maar 16 miljard. Naar nublijkt was de beurs door een bepaalde ondergrens heengegaan enzorgde het High Volume Trading in enkele seconden voor een recordaantal verkooporders van ca 1,3 miljard. Gelukkig genoeg werdenandere computers door de lage koersen getriggerd en kochten zij snel 227bij, waardoor binnen 16 minuten de koersen weer op het oude niveaustonden. Deze keer liep het goed af. Toezichthouder en/of wetgever: hoe gaan we onszelf hier tegenbeschermen? De volgende financiële crisis zit in een klein hoekje.
  • Het is niet alles goud dat er blinkt In de goudmarkt zit volgens sceptici nog steeds een enormezeepbel. Adrian Douglas waarschuwt ons voor de London BullionMarket Association, waar in goud wordt gehandeld zonder dat erfysiek goud aan te pas komt:“I estimate that as much as 50,000 tonnes of gold have been soldthat do not exist. That is equivalent to all the gold reserves in theworld that are yet to be mined, or to put it in another way: 25 years ofgold production. That is the grand daddy of all short positions! Thefractional reserve operation of the LBMA is likely to be the next Madoffscandal, now multiplied by 100…A 5 trillion dollar fraud as opposed toa 50 billion dollar fraud. Those holding real bullion will see the price society 3.0multiply many fold as the price adjusts to the real supply and demandfundamentals of real physical metal.” opkomst van society 3.0Meer regelgeving dan maar? Natuurlijk roepen politiek en gevestigde orde weer op tot meerregelgeving, om die arme consument te beschermen. Maar wil deconsument zichzelf wel beschermen? Nog niet lang geleden gingende meest ingewikkelde financiële producten met hun bijbehorendehoge commissies als warme broodjes over de toonbank. Niemandwas ontvankelijk voor de waarschuwingssignalen. Zolang de beursomhoog ging, kreeg de consument al snel twee tot drie keer zijn inlegterug. Iedereen blij en iedereen graaien dus. Ja ook wij consumenten.We begonnen pas te klagen toen de rendementen en uitkeringen 228achter bleven. Het begrip woekerpolis was geboren. Dat veel geldophalen gepaard gaat met veel risico was men langzamerhandvergeten. Tegen spiegeltjes en kraaltjes in de zin van ‘achtergesteldeobligaties’ en andere mooie financiële benamingen is geen enkeleregelgeving bestand.
  • De enige remedie voor een gezonde financiële markt is eenkritische consument of particuliere belegger, die weet dat geldverdienen en risicolopen hand in hand gaan. Die zelf in staat iskritische vragen te stellen aan de adviseurs, of die nu zelfstandigwerken of voor de grote banken en verzekeringsmaatschappijen.Natuurlijk hebben alle financiële aanbieders een zorgplicht: ik bedoelhiermee te zeggen dat hun product transparant moet zijn. De klantmoet eenvoudig inzicht hebben in wat de bank met hun geld doet.Onder die voorwaarde kunnen consumenten weer baas zijn over hunfinanciën. Op www.eerlijkebankwijzer.nl valt te lezen: “Met de EerlijkeBankwijzer kunt u zien hoe goed uw bank het doet. U kunt banken metelkaar vergelijken op hun beleid voor belangrijke maatschappelijke society 3.0onderwerpen als klimaat, natuur, mensenrechten, wapens, corruptie enbetrouwbaarheid.” opkomst van society 3.0 Klein bedrag? Pinnen mag. Ja, ja. Er worden nog veel kleinerebedragen overgemaakt. Je praat over een paar centen tot enkeleeuro’s voor downloads, gadgets en andere producten van E-winkels.Stap in de wereld van de micropayments. Paypal en Amazon biedenal E-kassa diensten; EasyJet heeft een bank in ontwikkeling eneen bedrijf als Google beschikt zelfs al over een Nederlandsebanklicentie! Gevestigde banken worden links en rechts gepasseerd. Op een paar niveaus hoger vinden we ons land terug in eenEuro-politiek systeem dat kennelijk, zoals we door schade en 229schande hebben geleerd, landen toestaat de hand te lichten met deoverheidsbegrotingen. Hoeveel vertrouwen is er dan nog in de euro?Wanneer kopers en financiers van onze westerse staatsleningenhungeld liever onderbrengen in de opkomende markten in plaats vanin het ‘niet meer zo rijke en invloedrijke Westen’, of wanneer ze deeuromarkt niet meer vertrouwen, leidt dat tot ongewenste resultaten.
  • In mei 2010 leidde deze denkwijze al tot een kopersstaking vanstaatsobligaties van onze Eurolanden. Een euro melt down kon slechtsworden voorkomen door snel handelen van de Europese politici en deEuropese centrale bank, respectievelijk met een injectie van €750miljard in het systeem en een centrale aankoop van staatobligaties. Sommige mensen zijn somber gestemd over ons geldsysteem. Zovoorspelt de Alternatieve Valuta Goeroe Prof. Bernard Lietaer eenineenstorting van de dollar binnen de komende vijf jaar. Alleen doordollars te lenen in het buitenland (China) of dollars bij te drukkenkrijgen de Verenigde Staten het overheidstekort nog gefinancierd.Dat kun je dus niet eindeloos doen. Volgens formele internationale society 3.0normen zijn de VS feitelijk al failliet. De Amerikaanse econoomLachman voorspelt hetzelfde over de euro. De Eurolanden met eenslechte staat van dienst zouden wel eens kunnen besluiten uit het opkomst van society 3.0Eurosysteem te stappen, simpelweg omdat ze onder de huidigeomstandigheden hun balans niet meer op orde krijgen. Vluchten inhun oude valuta en die lekker afwaarderen zou een mooie uitwegwezen. Voor die landen dan! In dit soort situaties ontstaat er meteen discussie. Blijven webinnen de Europese Monetaire Unie of gaan we met de noordelijkelanden een nieuwe Europese muntunie aan? Het is weer detraditionele denkwijze: kiezen tussen het ene of het andere. Ik stelvoor een andere keuze te maken. Die euro-muntunie laten we gewoon 230bestaan en tegelijkertijd gaan we ervoor zorgen dat de Nederlandseburger minder afhankelijk wordt van diezelfde euro. Hoe? Doornieuwe spelers en nieuwe waardesystemen meer ruimte te geven.Zoals peer to peer lending Society3.0 is een samenleving die zich kenmerkt door ‘om de
  • gevestigde orde heen gaan en zoveel mogelijk zelf organiseren’. Zozie je in sociale netwerken mensen die bereid zijn geld te lenen aanen van gelijkgestemden. Peer to peer lending heet dat. Heel vroegerdeden we dat ook… zo is in feite de Rabobank als coöperatie ontstaan.Nu hebben we er een website voor, en kun je dus verder zoeken danin je straat of bij je familie: je laat weten hoeveel geld je wilt lenen,waarvoor je het nodig hebt, welke rente je ervoor wilt betalen en inhoeveel termijnen je denkt te gaan terugbetalen. Mensen die jougeld willen lenen kunnen slechts inschrijven op een klein gedeeltevan het gevraagde bedrag. Ook hier geldt dat de hoogte van de rentegerelateerd is aan de hoogte van het risico. Bij sommige sites krijg jezelfs een credit rating, zodat gelduitleners kunnen bepalen hoeveel society 3.0risico ze willen lopen. De op deze manier gevraagde en uitgeleendebedragen variëren van €1.000 tot €25.000. Gelijkgestemden snappenelkaars behoeften, business en risico’s . Zo kunnen bijvoorbeeld opkomst van society 3.0ervaren IT-ers beginnende IT-ers helpen met hun start-ups. Het eerste Nederlandse peer-to-peer initiatief heette Booper.Door alle regelgeving en de onbekendheid bij consumenten heeft ditsysteem het niet gehaald. Maar het is een niet te stuiten ontwikkeling.In het buitenland gebeurt het al volop. De websites dragen exotischenamen als Zopa, Prosper en Fosik. In Polen is er Smava en in ChinaPaidai. Bij het Amerikaanse Prosper is tot nu toe meer dan $180miljoen rondgegaan en er doen meer dan 850.000 mensen aan mee.Startende bedrijven kunnen terecht bij Kickstarter.com, een website 231die op kleinschalige wijze venture capital bemiddelt voor projectenmet een duidelijke kop en staart. Dat zijn overgens bedragen diekunnen oplopen tot een miljoen dollar. Peer-to-peer funding vinden we ook in de ontwikkeling-samenwerking. De van oorsprong Deense website MYC4 verbindt
  • Afrikaanse ondernemers met geldleners uit het Westen en zegt overzichzelf: “The MYC4 marketplace is built around a network oflocal Providers, who screen the businesses looking for a loan, andlocal MYC4 Administrators, who handle financial transactions. Allbusinesses go through a thorough investigation process to make surethey provide healthy economic prospects for growth. This due diligenceprocess includes for instance a background check of the business, trackrecord and whether the business is involved in anything that conflictswith MYC4’s values and Code of Conduct.” (Overigens kent MYC4maar één value en die heet Transparantie.) Er gaan forse bedragen rondin dit systeem: “So far 16,844 investors from 101 countries have invested€10,641,423 in 5,365 businesses in 7 African countries”, aldus Myc4. society 3.0 Opvallend genoeg in het één-op-één-verkeer is de terugbetaal-ethiek van geldleners. Deze is beter, in ieder geval niet slechter, dan opkomst van society 3.0bij de gevestigde banken. Je leent immers geen geld van een grootanoniem instituut waar miljarden omgaan maar van (althans digitaal)bekende mensen:“I was incredibly impressed with Zopa, it was very easy and thecustomer service was excellent. The thing that most attracted me wasthat the money is not from a bank, it is from people who understandwhat it is like to need a helping hand every once in a while. It alsomeans that I will never miss a payment as I know that a real person isdepending on me making the repayments, so it makes the borrower alot more conscious about making sure they pay the money back.” 232 Als het allemaal wat groter wordt, mag er best een bank tussenzitten. Maar dan wel een die bij het principe past. De Zweedse JAKbank werkt zonder rente. Leden sparen geld en lenen vervolgens uitde grote pot. Een ouderwetse, degelijke coöperatieve spaarbank dus,met dien verstande dat er gewerkt wordt zonder rente.
  • “The JAK Members Bank is for a just and fair economy. By thiswe mean a sustainable economy that takes all environmental costsand gains into account and aims to increase long-term prosperityfor everyone. Through its savings and loan program and its efforts tospread information about the ill effects of interest on money, JAK isworking actively to promote an economy that does not exploit peopleor nature.” Individuele deelnemers maar ook gemeenschapsprojectenkunnen geld lenen. Maar het begint met sparen. Het spaargelddient als basis voor een lening, die verhoogd kan worden met eenbepaalde factor. Dit in verband met de beschikbare liquiditeiten. society 3.0Tijdens de leninglooptijd wordt er afgelost én gespaard, zodat aanhet eind van de rit het gespaarde bedrag even groot is als de lening.Er wordt gewerkt met saving points als rekeneenheid. Men betaalt opkomst van society 3.0slechts een fractioneel deel aan systeemkosten plus 6% depositoals zekerheidstelling. Tegenwoordig hoeft er bij JAK niet meereerst gespaard te worden. De bank is een ‘echte’ bank volgens deZweedse wetgeving, waardoor de ingelegde spaargelden onder destaatsgaranties vallen. Het terugbetaalgedrag is veel beter dan bij detraditionele bancaire partijen. En omdat er geen rente wordt betaald,is de aflossingscapaciteit van de deelnemers erg hoog. Daardoor ligtde gemiddelde looptijd van een ‘huizenlening’ tussen de negen en elf(in Nederland toch vaak 30) jaar. 233Alternatieve valuta: WIR, ITEX, Noppes en Flarden In 1934 richten de twee Zwitserse zakenmensen WernerZimmermann en Paul Enz het Wirtschaftsring Genossenschaft op.Een alternatief banksysteem bedoeld om de kredietschaarste na decrisis van 1929 te omzeilen. Vooral gericht op het MKB. Het heet nude WIR Bank. Het WIR-systeem kent momenteel 60.000 deelnemers
  • en dat is 20% van alle Zwitserse midden- en kleinbedrijven. Er gaatongeveer SFR 1,6 miljard per jaar om, verdeeld over miljoenen kleinetransacties. Het balanstotaal over 2008 bedroeg SFR 3,4 miljard. Hoewerkt de WIR? Een ondernemer wordt na een eenvoudige screening,onder meer op reputatie en solvabiliteit, toegelaten tot het systeem.Hij verkoopt zijn goederen of diensten deels tegen geld en deelstegen een WIR cheque van de afnemende partij. Dit chequetegoedwordt bijgeschreven in een centraal register onder aftrek van 1%administratiekosten. Van dit tegoed kan de ondernemer zelf weerproducten of diensten inkopen bij andere WIR-deelnemers. Let wel,het gaat hier principieel om kleinere bedragen tot een paar duizendfrank per transactie. Zo gaat er veel waarde rond met betrekkelijk society 3.0weinig geld. Voor veel producten en diensten wordt zelfs 100%aan WIR cheques geaccepteerd. Die 1% kosten worden periodiekgefactureerd en kan alleen in echt geld worden voldaan. Wil je iets opkomst van society 3.0aanschaffen terwijl je niet genoeg WIR credits hebt, kun je die creditslenen, mits er zekerheden tegenoverstaan. Zoals bijvoorbeeld eenhypotheek, af te lossen in tien jaar. Over het geleende bedrag aanWIR-credits wordt een bescheiden rentepercentage berekend,ongeveer 1%. Men heeft meer dan SFR 2 miljard aan hypothekenuitstaan. Al met al kent WIR dus sterke punten als lage risico’s,lage kosten, snelle transacties en veel omzet binnen de eigenkring. Het systeem is uitgegroeid tot een zelfbedruipend zakelijk-sociaal netwerk, waarbinnen beurzen, workshops, opleidingen ennetwerkbijeenkomsten worden georganiseerd. De cheques zijn 234deels vervangen door een internet betaal- en transactie systeem. Enin je Zwitserse TomTom staat informatie die je vertelt waar je eenrestaurant, hotel of winkel kunt vinden die WIR credits accepteert… De Calgary Dollar van het Arusha Centre in Calgary, Canadaomschrijft zichzelf als: “The grassroots currency system that brings
  • together local talents and resources to strengthen our local economyand build community. A community’s true wealth lies in the skills,talents and capabilities of its members. We believe that everyperson has something of value to offer to his or her neighbours. Byencouraging local production and consumption, we are committed tocreating a healthy economy that is rooted in a healthy society and ahealthy ecosystem.” In de Verenigde Staten is ITEX de marktplaats voor barters:transacties zonder geld. De jaaromzet is meer dan $100 miljoen ener doen zo’n 25.000 bedrijven aan mee. Dergelijke private LokaleExchange en Trade Systemen, afgekort LETS, bestaan al sinds 1983. society 3.0Je vindt ze al door heel Europa, en dus ook in Nederland. Amsterdam kent de Noppes. Het lidmaatschap bedraagt €20 opkomst van society 3.0per jaar plus 3 Noppes per maand. In Vlaardingen zijn de Flardenactief. Eén Flard staat gelijk aan een halve Euro; het minimumuurtarief is 15 Flarden en het abonnement kost €12 per jaar. Erzijn geen transactiekosten. De sociale dienst in Vlaardingen guntde uitkeringsgerechtigde een omzet van 250 Flarden per maand,voordat de uitkering in gevaar komt. Kijk, dat is nou leuk! De meeste van dit soort systemen - er zouden er een honderdtalactief zijn in Nederland - hebben een beetje geitenwollen sokkenimago.Ze werken nog wat ouderwets met bonboekjes of papieren cheques. 235Maar ze werken wel. De Nederlandse Stichting Strohalm (SocialTrade Organization) is vooral in Zuid Amerika actief en beschikt overeen heel compleet open source software pakket. Het heet Cyclos enanderen kunnen het gratis gebruiken. Deze vorm van ruilhandel zouwel eens heel snel grote vormen kunnen gaan aannemen. En dankan de L van Local wel worden ingeruild voor de C van Community.
  • Van LETS naar Community Exchange Systemens: CES. Want nieuwesoftware op het internet maakt het mogelijk om ook over grotereafstanden aan ruilhandel te doen. In Japan bestaat het succesvollethuiszorgsysteem Fureai Kippu. Als Japanner zijn moeder, dieenkele honderden kilometers verder woont, niet regelmatig zelf kanverzorgen, dan kan een ander dat voor hem doen. Andersom kan hij inzijn eigen buurt iets voor iemand betekenen. Zo zijn er in de VS TimeBanks, waar mensen een dienst kunnen leveren die wordt uitgedruktin Time Dollars, een tijdseenheid. Deze systemen, zo is gebleken,verhogen de sociale cohesie in een buurt of lokale gemeenschappen.De sociale digitale verbondenheid van mensen zou van ‘een lokalebuurt’ wel eens een hele grote buurt kunnen maken. Internet kent society 3.0immers geen grenzen. De overheid hoeft niet persé langs de bank; zij kan zelf een opkomst van society 3.0nieuwe financiële speler worden, door zelf geld te scheppen. Na deTweede Wereldoorlog kende Nederland door de overheid gecreëerdeschuldbewijzen in de vorm van muntbiljetten. In de Amerikaansestaat Californië gebeurde in 2009 iets vergelijkbaars. Bij gebrekaan geld gaf door de overheid onder leiding van gouverneur ArnoldSchwarzenegger zogenoemde I.O.U.’s (I Owe You) uit, de bankendaarbij buiten spel zettend.De verbinding met sociale netwerken is snel gelegd Trendwatcher Tom Kniesmeijer zegt in een interview: 236“Verder denk ik aan organisaties als ‘Durf te vragen’, een van de vaakstbesproken onderwerpen op Twitter. Die hebben door het hele landgratis bijeenkomsten om kleine ondernemers verder op weg te helpen.Of Seats2Meet in Utrecht, waar zZP’s gratis kunnen komen werkenen netwerken. Ik ben er geweest; wat een bijenkorf! Een soort vanopen source op werkgebied. Allemaal mensen die een ander met hun
  • businessplan willen helpen of de naam van een kennis doorspelen. Zo’nsysteem werkt op basis van vertrouwen en is heel idealistisch, op hetrandje van naïef. Iets wat je in de jaren zestig ook met de provo’s zag.Huizenruil via internet, kledingbeurzen waar je op muziek van een djmet andere bezoekers kleding ruilt: er is een hele parallelle economieaan het ontstaan. Daarin zijn geld en status niet meer de belangrijkstedoelen, maar waarden als welzijn en zelfontplooiing.” Ook voor ons eigen social-business netwerk Mindz.comonderzoeken we de mogelijkheid van een alternatief geldsysteem.Mindzers zouden dan met elkaar zaken kunnen doen zonder dat ergeld aan te pas komt. Er is onder Seatsers en Mindzers namelijk heel society 3.0veel uitwisseling van diensten en producten. Sociaal kapitaal krijgtdan handen en voeten, zonder dat we het steeds moeten vertalen naardat oude geld. Sociale netwerken kunnen op deze wijze uitgroeien tot opkomst van society 3.0duurzame ecosystemen. Wanneer je peer to peer lending combineert met communityexchange systems ontstaat er een compleet nieuwe economischestructuur: in ontwikkelingssamenwerking, bij internationaal zakendoen of om elkaar lokaal op weg helpen. Het sociale kapitaalgegenereerd binnen de sociale netwerken krijgt opeens eentastbare waarde. Banken, vooral die degelijke saaie, zouden ditproces moeiteloos kunnen faciliteren. Ze zouden kunnen overwegenonze samenleving te helpen in het creëren van nieuwe sustainable 237waardesystemen. Hoeft niet hoor. Andere partijen pakken het heuswel op.Nederland gidsland? Waarom niet? Financiële misstanden zijn een uitvloeisel van onze graaicultuur;we zullen er nog wel een paar tegen het lijf lopen. Het trieste alleen
  • is dat bijna alle grote graaiers de dans ontspringen en dus opnieuwgraaien, en de kleine graaiers doorgaans het gelag betalen. Dat heetkapitalisme, weet u nog? Toch zal het aantal grote mondiale bankenzich gaan beperken tot enkele, meest Chinees van origine. De rolvan Nederland als financiële wereldspeler – zo die al wat was – isuitgespeeld. Er ligt een kans om een voortrekkersrol te vervullen inde nieuwe parallelle bancaire processen, met het faciliteren van dealternatieve betaalsystemen als smaakmaker van de InterdependenteEconomie. Volgens mij past ons dat wel; we hebben er alles voor inhuis. society 3.0 opkomst van society 3.0 238
  • DEMOCRATIE 3.0 “As restrictions and prohibitions are multiplied, the people growpoorer and poorer. When they are subjected to overmuch government,the land is thrown into confusion.”(Lao Tzu, Chinese filosoof, 6e eeuw v.Chr.) Onze overheid is verkokerd en dat is een understatement.Ministeries zijn gesloten bastions, zelfs voor collega-ministeries.Gemeenten werken slecht samen; ze beconcurreren elkaar. De politieis de brandweer niet. Tientallen controle- en opsporingsinstantieslopen elkaar voor de voeten. En de bestuurlijke tussenlaag van society 3.0quango’s maakt de zaken nog complexer. (Conferencier Sjaak Brallegt in onvervalst plat Haags uit dat overhead en overhèd op dezelfdemanier worden uitgesproken…) Maatschappelijke vraagstukken zijn opkomst van society 3.0tegenwoordig zo complex dat bij de oplossing ervan vele ministeriesen dus evenzoveel ambtenaren of andere externe adviseurs zijnbetrokken. Bureaucratie is het logische gevolg, de grote lijnen rakenuit het zicht. Bergen commissies produceren stapels rapporten. Endoorschuiven maar. Enige bescheidenheid zou gepast zijn, maarnee hoor: vele van onze bestuurders zijn nog arrogant ook. Tijdensmijn lezingen hoor ik vooral terug dat de ‘hogere’ bestuurders vanmening zijn dat de burger slecht in staat is om zaken te kunnenoverzien en weinig tot geen verstand heeft van de materie; dat deoverheid wel genoodzaakt is de regie te voeren. Tja, voor iemand die 239denkt dat hij een hamer is, is iedereen om hem heen natuurlijk eenspijker. Jammer dat er nog zoveel bestuurders zijn die denken dat zijde grote oplossers, zelfs verlossers zijn. Er zit namelijk ontzettendveel kennis verscholen onder de burgers. Het is slechts een kwestievan mobiliseren. Lukt dat, dan heb je én betere oplossingen én meerdraagvlak voor die oplossingen.
  • Aan de kalkoen vragen wat er op het kerstmenu staat… We weten inmiddels allemaal wel dat we vele miljarden moetenbezuinigen. Ex-premier Balkenende stelde ambtelijke commissiesin om oplossingen te bedenken. Ook de politieke partijen lieten zichniet onbetuigd en noemden in hun verkiezingsprogramma’s allerleimaatregelen. De meeste bezuinigingen hadden één ding gemeen: wegaan meer betalen voor een minder goed (overheids)product. Is datnog niet voldoende, dan worden een paar ministeries of provinciesof politiekorpsen samengevoegd; de vermeende efficiency voordelenworden alvast als opbrengst ingeboekt. Als simpele burger mis ik helaas echte oplossingen. Laten we society 3.0eens wat dieper snijden in de fundamenten van onze samenleving,zoals onze geldverslindende Staatsinrichting. Zullen we onzeregentenquango’s - weet u nog: die 3000 instituties die €140 miljard opkomst van society 3.0per jaar verstoken – nu eens droog wegsaneren? En hoe zit het metonze deelname aan Europa, ons plekje op de moderne wereld? Ik hadvan al die briljante koppen wat meer verwacht. Volgens de hoogleraar bestuurskunde Roel in ’t Veld hebben webehoefte aan een participatieve democratie: “een samenleving waarinburgers, naast politici en professionals, scheppers van institutiesen voorzieningen zijn. Dit leidt tot zeggenschap van betrokkenenover de aard en inhoud van collectieve voorzieningen. De overheidbeperkt zichzelf tot een overkoepelende kwaliteitszorg.” In ’t Veld 240ziet heil in massale argumentatie en communicatie in zorgvuldiggeconstrueerde internetdialogen. Guus Berkhout, hoogleraar aan de TU Delft, gaat in zijn essayHoe maken we onze democratie effectiever? nog verder. Hij pleit voor deinstelling van een serie kleine ministeries als back offices voor ad hoc
  • te formeren projectministeries. Die projectministeries, bestaande uitvakambtenaren aangevuld met externe experts , houden zich bezigmet nationale thema’s en opereren horizontaal buiten de huidigeverkokering om. Nationale thema’s zijn Ruimtelijke Inrichting enPublieke Infrastructuur, Defensie en Nationale Veiligheid, Wonenen Zorg, Onderwijs en Werk, Industrie en Innovatie, Agro enOntwikkelingshulp en Immigratie en Integratie. Voor en tijdens deverkiezingen hebben burgers rechtstreeks invloed op de politiekeagenda van die projectministeries. De denkrichting van bovenstaande en andere visionairs is mijduidelijk: we zetten de zelf gecreëerde schaarste aan mensen, society 3.0middelen en tijd zomaar om in overvloed. Society3.0. Onze overheidheeft feitelijk geen andere keus dan haar burgers rechtstreeksaan te spreken op het nemen van eigen verantwoordelijkheid. Zo opkomst van society 3.0bereiken we een hogere kwaliteit van voorzieningen en tegelijk meerdraagvlak. Op die manier staan regering en politiek permanent inverbinding met de samenleving. De regering hoeft heus niet tevertrekken als een beleidsvoorstel wegens gebrek aan draagvlakniet door de Kamer komt; meer draagvlak zoeken of een andervoorstel verzinnen. Dit overstijgt uiteraard partijpolitiek. Het zouveel politieke spanning wegnemen en het electoraat veel directerbetrekken bij zaken waar het om gaat. In de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen in 2010 werd 241door RTL een heus Twitterdebat gevoerd. Bijna 30.000 twitteraarsdiscussieerden met de lijsttrekkers. In een half uur passeerdenevenzoveel tweets de revue. Met zo’n enorme berichtenstroomwas natuurlijk geen sprake van een echte discussie, maar datis ook een kwestie van techniek; dat wordt door een paar slimmeinformaticastudenten in no time opgelost. Belangrijker is te
  • constateren dat er blijkbaar zomaar 30.000 Nederlanders directbetrokken waren bij de politiek en bij de verkiezingen. Nederlandersdie ook graag betrokken willen zijn bij het oplossen van de enormemaatschappelijke problemen. Wat een kans! Wat een overvloed. In Engeland heeft de overheid op 1 juli 2010 de website Yourfreedomgeopend. (http://yourfreedom.hmg.gov.uk). Hier kunnen burgersrechtstreeks meepraten over regelgeving. Vice-premier Nick Gleggzegt hierover: “So if there are any laws or regulations you’d like us to doaway with, then first check if there are any similar ideas here already andthen add your comments to it and rate it to move it up the list. If it’s nothere, then add it.” Of dit een beetje werkt of heel goed gaat werken, society 3.0hangt uiteraard af van de mate waarin de burger-input serieuswordt genomen, maar de intentie verdient een pluim. Wij komen inNederland niet veel verder dan het opheffen van Postbus 51. opkomst van society 3.0Internettoegang is een grondrecht De Amerikaanse Federal Communication Commission propageertsinds het aantreden van President Obama dat een onbelemmerdetoegang tot het internet eigenlijk een grondwettelijk recht zou moetenzijn. Partijen die internet-infrastructuur aanbieden mogen geen enkelerestrictie stellen aan het gebruik ervan door consumenten. Zij hebbenzelfs de plicht om bij filevorming extra bandbreedte te organiseren.Dat zijn woorden die hout snijden. Heldere uitspraken waarmeeduidelijk wordt waar de regering Obama voor staat. Men erkent dus 242dat een vrije internetverbinding – netneutraliteit genoemd – cruciaalis voor de innovatiekracht van het land en dat monopolistischeleveranciers geen kunstmatige schaarste mogen creëren; laat staanaan een optredende schaarste extra geld verdienen door de prijzenop te schroeven. Aan het gezegde ‘regeren is vooruit zien’ wordt daardaadwerkelijk inhoud gegeven. Prachtig. Nu Nederland nog!
  • Meer burgerbetrokkenheid Filosoof en revolutionair Thomas Paine zei in 1795 in zijnDissertations on First Principles of Government: “There is no subject more interesting to every man than the subjectof government. His security, be he rich or poor, and in a great measurehis prosperity, are connected therewith; it is therefore his interest aswell as his duty to make himself acquainted with its principles, andwhat the practise ought to be.” Het wordt echt tijd voor meer burgerbetrokkenheid. Mensenherbergen kennis en oplossingen in overvloed. Lokaal eninternationaal. Door de sociale media toe te passen kunnen we die society 3.0collectieve wijsheid eenvoudig, effectief en goedkoop verzamelen engebruiken. Het 1-op-1 bereiken van de burger ligt voor het grijpen.Een mooi voorbeeld hiervan is de Gemeente Smallingerland. Bij het opkomst van society 3.0ontwikkelen van een nieuwe woonwijk wordt nauw samengewerktmet de lokale bevolking en andere stakeholders. Alles georganiseerdvia het prachtige interactieve internetplatform wijbouweneenwijk.nl. Op de websites Verbeterdebuurt.nl, en NietOK.nl kunnenburgers knelpunten en verbetersuggesties op een plattegrondaangeven. Deze sites zijn particuliere initiatieven. Als ik gemeentewas zou ik hier meteen gebruik van maken. Scheelt geld en creëertbetrokkenheid. En het kan ook zo leuk zijn. Op funtheory.com, eeninitiatief van Volkswagen, staan prachtige ideeën, ingestuurd doormensen van over de hele wereld, voor het aangenamer maken 243van ons dagelijks leven. Zoals een metrostation met een trap diewerkende pianotoetsen heeft als treden: hij verleidt de reiziger tothet nemen van de trap in plaats van de roltrap. Wanneer wordt zoiets‘gemeengoed’?
  • Overheidsinformatie anders ontsluiten graag De nationale overheid en onze quango’s hebben tezamen naarschatting meer dan 4.000 websites in de lucht. Het zullen er duswel 8.000 zijn. Den Haag probeert de sites die rechtstreeks onderde ministeries vallen te bundelen. Lijkt mooi, kost veel, gaat nietsoplossen. Het totale volume aan informatie is gewoon te groot. Geldtook voor steden als Utrecht, Amsterdam of Rotterdam; ook die biedente veel informatiepagina’s aan. Het werken met een centraal contentmanagement systeem lost het beheer niet op. Burgers moeten zoekennaar een naald in een hooiberg. Het moet slimmer. Uit die hele berginformatie moet alleen dat worden getoond wat aansluit bij de behoefte,de situatie en de plaats van de informatiebehoevende. society 3.0 Widgets zijn miniwebsites die je in andere websites kunt plaatsen.Ze kunnen bijdragen aan het geschetste probleem. Maar het is niet opkomst van society 3.0handig als ministeries die dan weer zelf proberen te bouwen, zekerniet als dat gebeurt vanuit hun paradigma ‘wij weten wat de burgerwil weten’. Zo blijft de informatie aanbodgestuurd. De oplossing is ominformatie fragmentarisch te laten neerdalen, op de juiste plaats, ophet juiste moment in de juiste vorm. De overheid doet er goed aandaarvoor de medewerking te zoeken van private partijen. In feite hoeftde overheid slechts al haar data ter beschikking te stellen. De marktgaat deze data dan wel ordenen naar vraag en behoefte. Moet je eenskijken wat een mooie pakketten van informatie en diensten er dan gaanontstaan. Komt nog bij dat deze benadering de overheid weinig tot niets 244hoeft te kosten. Rigoureuze gedachte? Jawel!Belastingen3.0? Over kosten gesproken. De overheid heeft inkomsten nodig enheft daartoe belastingen. Enerzijds begrijpelijk, want bepaalde zakenmoeten nu eenmaal collectief geregeld worden. Maar anderzijds
  • is belasting betalen welbeschouwd een boete op productiviteit.Belastingheffing is een van de meest marktverstorende elementen inde economische samenleving. Harder werken wordt afgestraft met eenprogressieve belasting. Een overzichtsstudie van Karabegovic (2004)toont aan dat bij een hoog belastingtarief de wil tot hard werken bijmensen structureel afneemt, evenals de bereidheid tot ondernemen.Nivellerend inkomensbeleid, zoals sommige politieke stromingen datvoor hebben, is in deze tijd van crisis en wederopbouw dus fnuikend voorons economische herstel. Laten we niet vergeten dat we momenteelmet die inkomensnivellering via meer dan 100 regelingen 180 miljardEuro per jaar ‘herverdelen‘. Wat denk je dat zoiets kost? society 3.0 Het belastingstelsel kan en moet natuurlijk veel eenvoudiger. In eengoedbedoeld plan (oktober 2009) van de Staatssecretaris van Financiënkun je lezen dat ter “vereenvoudiging van vergoedingen en verstrekkingen opkomst van society 3.0voor werknemers, de werknemer onder de nieuwe regeling zijnlunchrekening van een zakenlunch zal moeten splitsen in onbelasteintermediaire kosten en werkelijke kosten voor die werknemer”. Diewerknemer hoeft dankzij die zakenlunch zijn pakje brood van huis immersniet aan te spreken en dat gaat natuurlijk niet zomaar in CalvinistischNederland! Maar is dit een vereenvoudiging? Ik ben een sterke voorstander van de zogenaamde vlaktaks. DeBritse econoom en Nobelprijswinnaar Sir James Mirrlees toontin zijn berekeningen aan dat een vlaktaks eerder een zegen is dan 245een dilemma. Het is namelijk een uniform belastingtarief voor alleinkomsten uit arbeid. Iedereen hetzelfde belastingtarief. Bijkomendvoordeel is dat de Belastingdienst weer naar behoren gaat functioneren.Als burgers – maar bedrijven zijn er ook goed in – hebben we geenlegers van fiscalisten meer nodig om te zoeken naar de mazen in onssysteem. Belasting betalen wordt weer gewoon je bijdrage leveren aan
  • de kosten van onze samenleving en daar is niets mis mee. Zeker alsdie kosten van de samenleving duurzaam afnemen, waartoe Society3.0alle aanleiding geeft. Ook het heffen van belastingen kan veel eenvoudiger. Vroeger washet misschien een handig idee om de ‘belastingvoorheffing’ via dewerkgever te laten verlopen. Loonbelasting heet dat. In het huidigetijdsgewricht lijkt het slimmer als elke burger gewoon maandelijkseen voorschot overmaakt aan de belastingdienst. En dan periodiekafrekenen. Hoeft niet allemaal per 31 december. Scheelt een hoopbottlenecks bij de dienst. Bij onze energienota vinden we dit heelgewoon: maandelijkse voorschotten, doorgeven van de meterstanden, society 3.0afrekenen en voor de toekomst eventueel het maandbedrag bijstellen.En laten wij als burgers zelf maar een spaarpotje opbouwen voorscholing en een eventuele WW uitkering. Daar hebben we toch opkomst van society 3.0inmiddels die hele veilige en saaie spaarbanken voor? Burgers krijgenvia hun bank gratis hele mooie budgettering tools en kunnen de eigenzaken moeiteloos regelen. Www.yunoo.nl is een mooi voorbeeld vanzo’n dienst. En mensen die er echt niets van bakken krijgen hulp vanhun vakbond, bank of slim neefje… Vergeet niet de overvloed van ZP’sdie voor uiterst bescheiden bedragen willen bijspringen. Op Mindz.com zijn al veel van dit soort adviesgroepen actief. Met elkaar reddenwe het wel, en de organisatie van de Belastingdienst vaart er wel bij.Wat is democratie? 246 Transparantie en internet zijn een twee-eenheid. Op de site ikregeer.nl kun je wetsvoorstellen inzien. Op de site watstemtmijnraad.nl wordtsnel inzichtelijk, en dus controleerbaar, of uw lokale politieke partijwel ‘stemt’ conform het eigen verkiezingsprogramma. Petities.nlhelpt je om snel een petitie te realiseren.
  • Waarom geven we bedrijven geen stemrecht in de gemeentewaar dat bedrijf gevestigd is? Juridisch en fiscaal is zo’n bedrijf aleen rechtspersoon en behandelt de (belasting)wetgever ze als echtemensen. Vroeg woonde men dicht bij de werkplek, waarmee derelatie tussen wonen-werken-stemmen een natuurlijke was. Datis tegenwoordig compleet anders. Als er over lokale maatregelengestemd moet worden, dan zou je dat toch juist in samenspraakmet alle lokale stakeholders moeten doen, niet? Het lijkt mij eendemocratische gedachte: stemrecht voor organisaties. Het maaktde mensen in die organisaties ervan bewust dat, ook al is iets eenwerkplek en geen woonplek, ze namens die organisatie een aandeelkunnen hebben in de lokale problemen om zich heen. Via een interne society 3.0verkiezing zou je een bedrijf, afhankelijk van grootte en/of impact,één of meerdere stemgerechtigden kunnen laten voortbrengen. Dit isvia de sociale media moeiteloos te organiseren. De eerste gemeente opkomst van society 3.0die zoiets aandurft krijgt van mij gratis software om het experimentte organiseren. Gek eigenlijk dat burgers niet in alle openheid met ambtenarenin dialoog kunnen. Deze Derde Macht is zich in sneltreinvaart via desociale media aan het organiseren. In de VS zijn er netwerken alsYoung Government Leaders en Govloop met tienduizenden ambtenarenals deelnemers. Ook Nederland begint te bewegen. Ambtenaar2.0vertegenwoordigt 5.000 veranderingsgezinde ambtenaren diegraag via het internet de dialoog aan willen gaan met de burger. De 247Oekaze van Kok uit 1998 verbiedt echter tot nu toe een openbaredialoog, omdat slechts de minister en niet de ambtenaren politiekverantwoordelijk zijn. Dus in een tijd van (internet) dialoog staat eenhele groep innovatieve en gemotiveerde overheidbeleidsmakersformeel gesproken buitenspel. Sommige ambtenaren bewegen zichnatuurlijk wel al rechtsreeks ‘onder het volk’, buiten de politiek om.
  • Zo ontstaat er interactie tussen burger en de overheid, of de politiekeof ambtelijke top dat nu leuk vindt of niet. Mooi dus dat in het najaarvan 2010 de oekaze van Kok is afgeschaft. Ambtenaren2.0 willeneen organisatie2.0, en een open relatie met burgers, gebaseerd opvertrouwen. Zo lees ik op de site Ambtenaar2.0: “…in elk geval niet vandie schijninspraak aanpak: burgers hun zegje laten doen en uiteindelijkschijnbaar daar niet door beïnvloed een geheel eigen beslissing nemen.Het gaat immers niet om inspraak, maar vooral om samenspraak…”. Er zijn lichtpuntjes. Vanaf 2009 kun je in de gemeente Rijswijk eentelefoonnummer bellen als je het niet eens bent met de hoogte vande WOZ-heffing op je woning. Je blijkt dan meteen een gemandateerd society 3.0persoon aan de lijn te krijgen, met wie je daadwerkelijk en in alleredelijkheid kunt ‘onderhandelen’. De uitkomst, een eventueelbijgestelde WOZ-aanslag, krijg je per omgaande als PDF in je Email… opkomst van society 3.0 Een heel groot lichtpunt is mijn jonge (overheids)heldin KimSpinder. Zij behoort uiteraard tot de groep Ambtenaren2.0. Metverve organiseerde zij eind 2009 met een budget van nul euro een 2.0Kennismakingsweek voor de 16.000 ambtenaren van de GemeenteAmsterdam. Zonder geld maar met behulp van de Nederlandseinternetgemeenschap gaf zij het principe van crowd sourcing encocreatie subliem inhoud. Hieronder een stuk van het interview datik met Kim had: 248 Hoe zou jij de huidige overheid schetsen? Kim: “Maatschappelijke trends zorgen ervoor dat de overheid in zijn huidige vorm niet meer langer kan blijven bestaan. Deze vele problemen vragen een bijzonder groot aanpassingsvermogen van de overheid, hetgeen in het huidige bureaucratische stelsel niet mogelijk is. Ook moet de
  • overheid een moderne werkgever worden om überhaupt nognieuwe medewerkers aan te kunnen trekken. De Nederlandsebevolking is al jaren ontevreden over de dienstverlening van deoverheid. Met de opkomst van het sociale web raakt zij gewendaan snellere communicatie. De overheid is door deze kritiek,snellere communicatiemiddelen en de grote bezuinigingengenoodzaakt om haar dienstverlening te verbeteren door dezeeffectiever en efficiënter te maken. Dit verbeteringsprocesvindt momenteel voornamelijk achter gesloten deuren plaats,met weinig transparantie en openheid. En dat terwijl een openoverheid juist grote kansen biedt.” society 3.0Prima, maar wat moet die overheid dan doenmet die openheid? “Om de problemen van nu en morgen aan te pakken moeten opkomst van society 3.0nieuwe verbindingen en vormen van samenwerking ontstaan.De overheid heeft al lange tijd niet meer het antwoord op decomplexe vraagstukken. Het is tijd om mensen die betrokkenzijn bij deze vraagstukken mee te laten denken. Met behulp vansociale media en allerhande (gratis) Web2.0 tools kan de overheidop eenvoudige wijze gelegenheidsnetwerken rondom eenvraagstuk creëren en faciliteren. Binnen deze waardenetwerken,ook wel hubs genoemd, werken meerdere partijen fysiek envirtueel samen aan het oplossen van een vraagstuk.Zo faciliteer je als overheid een structuur waarbinnen een 249team van ambtenaren, burgers, wetenschap, experts en anderestakeholders gezamenlijk aan een doel kunnen werken enwaarbij zelfs de politieke verantwoordelijkheid toch bij diversepartijen kan liggen. Door open en transparant te werken kunnenbetrokkenen over de hele wereld meedenken. Zo kan ook eeninnovatieve oplossing vanuit een andere branche aangedragen
  • worden. Het wordt steeds belangrijker dat de overheid partijenweet te verbinden, zodat we met elkaar (nieuwe) waarde kunnencreëren. De overheid zelf kan dan een veel kleinere organisatiezijn.”Wat betekent dit voor de ambtenaren zelf? “Voor een ambtenaar betekent dit dat hij meer als facilitatoren partner moet werken in plaats van als beslisser en wetgever.Daarmee worden digitale vaardigheden steeds belangrijkerom online mee te kunnen doen en om deze faciliterende rolgoed in te kunnen vullen. Hier is nog veel winst te behalen,want op school leerde de ambtenaar, net als de rest van ons society 3.0Nederlanders, wel lezen en schrijven, maar bijna niemandheeft geleerd om slim met een computer te werken. Wanneerje ambtenaren binnen de overheid gaat inzetten op basis van opkomst van society 3.0hun kracht en toegevoegde waarde gaan ze steeds meer alszelfstandige professionals aan de slag. Deze professional heefteen breed netwerk en beweegt zich op basis van zijn of haarexpertise door de overheid heen, werkt voor verschillendepartijen en kan dus ook vanuit meerdere opdrachtgevers eenbeloning ontvangen. Het sociale netwerk en sociaal kapitaal vande ‘Nieuwe Ambtenaar’ is het allerbelangrijkste goed dat hij ofzij inzet om maatschappelijke vraagstukken op te lossen.” Een open overheid suggereert ook het anders omgaan 250met informatie. Hoe zie jij dat? “Een eerste stap in het verbeteren van de dienstverleningis het beschikbaar stellen van overheidsinformatie in een openstandaard, ook wel open data genoemd. Door deze overheidsdatatoegankelijk te maken, kan iedereen zelf beslissen wat ze metde beschikbare overheidsinformatie wil doen. Het uitgangspunt
  • van ‘overheidsinformatie wordt vrijgegeven op verzoek’moet daarbij verschuiven naar alle ‘overheidsinformatie ispubliekelijk toegankelijk, tenzij’. Met deze data kan iedereen diedat wil slimme applicaties ontwikkelen, zoals bijvoorbeeld eenautomatische melding ‘wanneer welk afval wordt opgehaald’,zodat er meer gescheiden afval wordt ingezameld. Voordeelis dat de overheid op deze wijze zelf geen diensten meer hoeftte ontwikkelen. Dat scheelt tijd en heel veel geld. Dat dit geentoekomstmuziek is bewijst www.data.gov. De Amerikaanseoverheid stelt via deze site haar overheidsdata ter beschikking,zodat iedereen met innovatieve ideeën webapplicaties kanontwikkelen. Ook in de UK gebeurt dat al: http://data.gov.uk/. society 3.0Daar is via de website www.whatdotheyknow.com het aanvragenvan informatie op basis van de wet openbaarheid bestuur(WOB) geautomatiseerd. De overheid is verplicht te antwoorden opkomst van society 3.0wanneer je je verzoek goed hebt ingediend. Het is een uitstekendvoorbeeld van hoe burgers op een eenvoudige manier informatievan de overheid kunnen krijgen. Leuk detail is dat de websiteerg veel wordt gebruikt door de ambtenaren zelf om informatieen antwoorden op hun vragen te vinden, omdat ze via de eigensystemen geen toegang hebben tot deze informatie. Op de sitehttp://www.wheredoesmymoneygo.org/prototype/ kun je zienop landelijk, regionaal en lokaal niveau hoe het overheidsbudgetwordt besteed. Met trends en andere mooie statistieken. Eenerg goede poging om via open data transparanter te worden als 251overheid.”Nog een laatste suggestie? “Wanneer je overheidsdiensten afneemt, kom je er alsnel achter dat er veel winst te behalen valt op het gebiedvan automatisering en het koppelen van systemen. Bij veel
  • overheidssites moet je om overheidsdiensten af te nemen nog Worddocumenten downloaden, uitprinten en invullen. Wanneer je het document vervolgens inlevert bij de balie, typt de medewerker deze gegevens weer over. Hier is duidelijk winst te behalen. Het is voor een burger vreemd dat je met je DigiD geen nieuw paspoort kunt aanvragen, wanneer je wel je belastingaangifte er verplicht mee moet doen. Is het eigenlijk niet opmerkelijk dat je geld moet betalen voor het afnemen van verplichte overheidsdiensten, zoals het aanvragen van een nieuw paspoort, wanneer je aan diezelfde gemeente of overheid jaarlijks al belasting betaalt?” society 3.0 Kim Spinder was op het moment van dit interview ambtenaar bijBinnenlandse Zaken. Haar uitgangspunt vormde het rapport Hetnieuwe werken bij het Rijk, geschreven door een groep ambtenaren. opkomst van society 3.0Ik heb zelden zo’n goed overheidsstuk gelezen! Inmiddels werkt Kimals Zelfstandig Professional. “Als je wilt dat ambtenaren grensoverschrijdend werken is het wel eenbeetje raar dat ze dat maar in één pand zouden kunnen doen. Bij hetnieuwe werken is er vaker behoefte aan ontmoetingsplekken dan aanwerkplekken. Dan moet je dus als overheid de overheidsgebouwen opengaan stellen.” Onze Seats2share.nl programma stelt ambtenaren instaat om op hun mobieltje te zien waar er in hun directe omgevingzo’n werkplek is, die vervolgens snel ‘geboekt’ kan worden. Ook 252maken we voor die ambtenaar inzichtelijk welke kennis er op datmoment bij andere ambtenaren aanwezig is die daar ook aan hetwerk zijn. Ultiem zou het natuurlijk zijn dat wij ook als burgers vandat soort plekken gebruik kunnen maken. Dan ontstaat er vanzelfweer de broodnodige cocreatie. Burgerparticipatie is welbeschouwdeenvoudig te organiseren.
  • Als organisator en bestuurder mag de overheid een stapje terugtreden. Zij moet daarentegen de vooruitgang van onze samenlevingfaciliteren. Een Overheid3.0 zorgt voor een systeem van gereguleerdebasisvoorzieningen, die ten dienste staan van de hele leefgemeenschap:onderwijs, gezondheidszorg en infrastructuur. Onder infrastructuurvallen de systeembanken, energievoorziening en de weg- enspoorverbindingen. En niet te vergeten onze dataverbindingen omrazendsnel vrij internet verkeer te bieden. Deze voorzieningen zijn vanons allemaal, dus waarom zou je ze privatiseren? society 3.0 opkomst van society 3.0 253
  • 254society 3.0 opkomst van society 3.0
  • ONDERWIJS 3.0 “Schools should not use new technologies to teach the same oldcrap. Schools 3.0 will need to rebuild themselves not on software, noton hardware, but on mindware.”(John Moravec van Education Futures) In onze vergaderzalen bespeur ik een verandering in de aardvan de bijeenkomsten. Waar in het verleden nog de nadruk lag opeenzijdige kennisoverdracht zie ik een verschuiving optreden naarhet mobiliseren van de in een groep aanwezige kennis. Dus van‘trainer, flipover, beamer, u-opstelling twaalf man’ naar een dialoog society 3.0met interactie, een moderator, stoelen in een cirkel, hangen op debank en samen de muur volschrijven. Er lijkt meer geleerd te wordenen dat vind ik een mooie ontwikkeling. Want leren beperkt zich opkomst van society 3.0natuurlijk niet tot de jongere jaren op school.Wanneer leren wij? Willen wij als knooppunten in het waardenetwerk interdisciplinairinzetbaar zijn; willen wij employable blijven in het proces vanwaardecreatie; willen wij onze nieuwe organisaties in dezedynamische tijd up to par houden, dan zullen wij ons een attitude vaneen leven-lang-leren moeten aanmeten. ‘Inzetbaar zijn’ bedoel ik hierals mens, bewust van eigen kwaliteiten en verantwoordelijkheden dieveel verder strekken dat het technische vakmanschap. Leren wordt 255steeds toegankelijker. Informatie en kennis kunnen moeiteloos envaak gratis van het web worden gehaald. Samen met mensen vanuitde hele wereld wordt kennis gedeeld, waardoor er steeds nieuweinzichten en daarmee weer nieuwe kennis ontstaat. Hier moeten wijonze kinderen op voorbereiden.
  • Onze leerinstituten moeten lerende mensen opleveren, diekennis kunnen produceren door het bestaande te delen met anderenen vervolgens te remixen met nieuwe ideeën; die verandering enontwikkeling als noodzakelijk en tevens doodgewoon ervaren;mensen die zichzelf laten zien en zich gedragen als betekenisgevendewezens; mensen die hun eigen weten, ervaring en kennis kunnenmobiliseren en organiseren voor zichzelf en in relatie tot anderen;WereldMensen bedoel ik. Hoe gaan wij die helpen ontwikkelen? “We leiden mensen op voor beroepen die over vijf jaar niet meerbestaan, terwijl we mensen moeten opleiden voor beroepen die pas overvijf jaar ontstaan.” society 3.0(Martijn Aslander)Waar leren wij? opkomst van society 3.0 Om in de toekomst te kunnen blijven meedoen in dat wereldse spelvan waardecreatie, zal ons hele onderwijssysteem fundamenteelmoeten worden aangepast. Verbetergelden pompen in een doodsysteem is heilloos. In mijn optiek beginnen we met nadenken overde letterlijke plek van scholen in de samenleving. Geen gesloteninstituut meer, maar een open plek, bruisend, creatief en sociaal:plaats voor ontmoeting en activiteiten binnen de wijk, dorp of stadwaar de school gevestigd is. “Stel het je gewoon eens even voor. Ogen dicht en vijf minuten 256dromen! Ondernemers die de school gebruiken voor nadenken,presentaties, maar ook iets teruggeven. Een college, rondleidingen,stages of gewoon producten. Ouderen die elkaar weer in de schoolontmoeten, kinderopvang (raar woord) die soepel geregeld wordt in eenNa Schoolse Activiteit (NSA) in plaats van Na Schoolse Opvang (NSO).Kinderen hoeven niet opgevangen te worden. Dat doe je na een ramp!
  • Kinderen willen activiteiten, willen verkennen en willen ontdekken.Hoezo generatiekloof? Gooi die toch eens dicht. ZP’s die elkaar opschool ontmoeten, er samenwerken. Die hun ervaring teruggevenen ideeën direct delen met studenten. Netwerken die spontaanontstaan. Kunstenaars die werken en exposeren, die hun visie geven opvernieuwing! Getver wat een mogelijkheden!”(Uit een Mindz-blog van Hems Zwier)Hoe leren wij? Dan hebben we nog de inhoud en het systeem van lesgeven.Salvina Muscat, ambtenaar van het Ministerie van Onderwijs in Malta,zegt in een interview op de Leading & Learning Blog: society 3.0“In this busy, fast-changing world, educating children for the futureis the real challenge. Children need self-confidence, to be adaptable,to utilize their natural creativity, to understand their strengths opkomst van society 3.0and weaknesses, to be increasingly self-aware emotionally andintellectually, and to be capable of building relationships quickly,effectively and often virtually. Entrepreneurship will be a vital tool fortheir success and for our economy’s future stability…” En ja, het levenlang leren is niet meer weg te denken. Indienmensen employable willen blijven zullen ze zichzelf tijdens het werkenmoeten bij- of herscholen. Gelukkig kunnen zij zich bedienen van hunHuisacademies, de krachtbronnen van de lerende Organisatie3.0 (ziedeel drie) waarbij het internet een grote rol speelt. Ik kan nu al via de 257site Livemocha.com een taal leren, gratis, door rechtsreeks te wordenverbonden met native speakers uit andere landen, die het leuk vindenmij hun taal te leren. Tot en met Manderin Chinese aan toe. Via deAmerikaanse Carnegy Mellon University kan ik via het web meer dan100 gratis opleidingen van het Open Learning Initiative volgen. Zoalsze daar zelf over zeggen: “Using intelligent tutoring systems, virtual
  • laboratories, simulations, and frequent opportunities for assessmentand feedback, the Open Learning Initiative (OLI) builds courses thatare intended to enact instruction - or, more precisely, to enact the kindof dynamic, flexible, and responsive instruction that fosters learning.”En via de Khan University kan ik meer dan 2.000 voornamelijkwiskundige tutorials krijgen. Korte instructiefilmpjes met uitleg overwiskundige en natuurkundige principes. Of ik ga naar Videolectures.net, waar ik kan kiezen uit een slordige 4.000 gastcolleges, gegevendoor professoren uit de hele wereld. Op YouTube staan meer dan100.000 instructieve how to video’s, waar je mee kunt leren skaten,excel sheets maken of complexe gerechten koken. Ook vanuit onseigen bedrijf Mindz.com geven we gratis internetpractica en samen society 3.0met de recruiter Rise organiseren we gratis LinkedIn-sollicitatietrainingen voor werkzoekenden. Kortom, zelfs de prijs staat ons alslevenlanglerende niet eens meer in de weg! opkomst van society 3.0 Blijft de vraag wát we nog gaan leren. Via Goggles kan ikmijn mobieltje letterlijk een tekst laten lezen, waarna Google debijbehorende informatie erbij zoekt. En via Word lens leest mijntelefoon een tekst en vertaalt deze ‘on the spot’. Een dienst als GoogleTranslate wordt steeds beter. Wij hebben die feature ingebouwd inonze Mindz.com weblogs, zodat ik nu mijn blog zelfs kan publicerenin het Chinees… Tijdens een van de ronde tafelsessies, die ik ter voorbereiding 258van dit boek organiseerde rondom het thema onderwijs, ontmoetteik Bert van der Neut. Bert bleek te hebben samengewerkt metMarjanke Mus, de schilderes die ter ondersteuning van dit boek eenprachtig kunstwerk heeft gemaakt. Echte onderwijsvernieuwers.Bert heeft in mijn ogen een prachtige kijk op de onderwijstoekomst.Ik citeer hieronder een stuk uit zijn verhaal.
  • “De kernvraag van dit boek Society3.0 is of oudeoplossingsstrategieën en oude systemen ons ook in de toekomst gaanhelpen. Toegepast op onderwijs leidt dit tot de essentiële vraag watkinderen en jongeren vandaag nodig hebben om later succesvol tezijn. De wedervraag is of we hier überhaupt iets zinnigs over kunnenzeggen wanneer de banen die jongeren ooit gaan invullen, de systemenwaarmee ze gaan werken en de organisatievormen waarbinnen zegaan opereren, nu wellicht nog niet eens bestaan… Niets is immerszeker en de voorspelbaarheid van ontwikkelingen neemt alleen maarverder af. […] In een wereld waarin er nagenoeg geen vaste structurenmeer zullen zijn is er geen reden om jezelf (daar)aan te passen. Dekomende decennia zal het steeds nadrukkelijker gaan over ‘wat society 3.0jij in de wereld neer wilt zetten’ en over de vraag hoe je dat doet.Economisch, maar misschien ook wel sociaal, gaat het meer en meerover jouw toegevoegde waarde. Over de snelheid waarmee je jezelf aan opkomst van society 3.0veranderende omstandigheden kunt aanpassen en toch in je krachtkunt blijven. Over zelfsturing, discipline, sociale kwaliteiten, het inzichtdat je overal kunt leren en de wetenschap dat je altijd zult moetenblijven leren. […] Mede gezien het te verwachten leerkrachtentekortzou er veel nadrukkelijker onderscheid gemaakt moeten worden tussende functie van coach of leerroutebegeleider enerzijds en leerkrachtanderzijds. Het studiehuis en andere belangrijke vernieuwingen zijndeels vast gelopen op het ontbreken van de juiste mensen om de kluste klaren. De passie van de meeste leerkrachten ligt doorgaans niet ophet terrein van coaching en begeleiding. Uitgaande van de noodzaak 259om veel nadrukkelijker op persoonlijke ontwikkeling in te zetten, is inhet onderwijs van de nabije toekomst een belangrijke rol weggelegdvoor coaches en trainers. Een nieuw soort meester-gezelrelatie waarbij- dankzij alle techniek - continue fysieke nabijheid niet noodzakelijkis. We kunnen in ons land inmiddels putten uit een groot reservoir aantrainers en coaches en niets weerhoudt ons om die groep mensen in het
  • regulier onderwijs te zetten. Bij voorkeur in parttime dienstverbandmet de verwachting dat ze een deel van hun inkomen buiten deonderwijssetting verdienen. Hiermee kan een natuurlijke brug tussende wereld binnen en buiten onze scholen ontstaan.” Een wonderschone visie. Wat Bert uitermate goed neerzet is hetbesef dat verandering betrekking heeft op het grotere geheel: op allebetrokkenen, de fysieke leeromgeving zelf, de leermiddelen en de‘nieuwe leiders’ die de kar moeten trekken. Onderwijs zou de schakelmoeten zijn tussen onze jeugd en onze maatschappij, zowel lokaalals – dankzij de nieuwe sociale media - internationaal. Evident datdaar nieuwe vaardigheden voor zijn benodigd. De samenleving wordt society 3.0steeds complexer. Wat Bert eigenlijk zegt is dat in een tijdsgewrichtwaar snel geleerd moet worden, waar het oude en het nieuwe elkaarstevig raken, onze leerlingen het vertrouwen dienen te krijgen om opkomst van society 3.0in dit spanningsveld voor de juiste verbindingen te zorgen. HermanWijffels wenst een ontwikkelingsgerichte samenleving. Dat betekentdat De Leerling centraal dient te staan. Bert heeft van een standaardbasisschool iets gemaakt wat hij noemt ‘de vreedzame school’waarin onderwijs op een andere wijze wordt benaderd. Op de sitedevreedzameschool.nl kunt u lezen hoe dat in zijn werk gaat. In 1968 ontstond in de Verenigde Staten de Sudbury Valley Schoolwaar kinderen volledige vrijheid genieten. Geen lesroosters, geenoverhoringen, rapporten, klassen en diploma’s. Inmiddels zijn er 260wereldwijd scholen die op deze wijze werken. Bij een Sudburyschoolgaat men ervan uit dat alle mensen van nature nieuwsgierig zijn,dat leren makkelijker gaat als mensen zelf het initiatief nemen envrijgelaten worden in het creatief ontplooien van hun talenten. Dezevrijheid is essentieel voor persoonlijke verantwoordelijkheid. Deschool wordt bestuurd door stafleden en kinderen samen. Belangrijk
  • is samen werken en samen creatieve oplossingen bedenken voorconcrete situaties. De kinderen kiezen wat, hoe, met wie en op welkmoment ze willen leren, vanuit hun eigen interesse. Ieder volgt zijneigen persoonlijke ontwikkelingsweg. De Koers (www.dekoers.org) inBeverwijk is zo’n school. Leerlingen kunnen daar terecht tussen hunvierde en achttiende jaar. In Amersfoort is recent de SudburyschoolDe Kampagne geopend. We zien dus dat mensen uit ongenoegen overhet bestaande systeem proberen de zaak te vernieuwen: niet vanbinnenuit, maar door om het bestaande systeem heen te gaan, en datvind ik een mooie ontwikkeling. Ik besef dat een hoofdstuk als Onderwijs3.0 veel meer woorden zou society 3.0kunnen bevatten dan nu het geval gaat zijn. Naar mijn smaak is elkeanalyse van het bestaande onderwijsstelsel een toevoeging die deruimte inperkt. Ons leren moet zo ontzettend verschrikkelijk opnieuw opkomst van society 3.0ingericht worden, dat niets zeggen daartoe in feite het beste vertrekpuntis. Wie pakt door? 261
  • 262society 3.0 opkomst van society 3.0
  • ZORG 3.0 De gezondheidszorg raakt ons allemaal. Het aantal ouderenneemt toe, we leven langer en we verwachten telkens meer vanonze medische wetenschappers. De zorgsector is uitermatebreed: van zorgverzekeraars tot de farmaceutische industrie, vanverzorgingsinstellingen tot ziekenhuizen (waarom heten die toch zo?).De sector is aan veel kritiek onderhevig. Elke discussie mondt uit ineen financiële. We hebben dan ook te maken met een raar systeemvan betalingen waarin iedereen - van consument tot verzekeraar, vanspecialist tot het ministerie - het spoor bijster lijkt te zijn. society 3.0 De problemen in de zorg zijn bekend. Zorg zoals we die nukennen en verwachten wordt onbetaalbaar. Terwijl de vraag nog zaltoenemen. We zullen zelf meer moeten gaan bijdragen. Maar ja, dat opkomst van society 3.0moeten we voor ons pensioen ook. En wellicht voor nog andere zaken.Een ziekenhuis of andere zorginstelling zal nooit een bedrijf worden.En artsen nooit managers. En managers nooit artsen. Hoeft ook niet.Daar zit wellicht de kern van het probleem. Maar door de mondigheidvan patiënten en de naarstige drang van de overheid tot controle enregelgeving, gevoed door ondoorzichtige structuren en beloningen,lijken de zorgorganisaties gedwongen zich als een bedrijf te moetengedragen.Niet commercieel, wel bedrijfsmatig graag! 263 En waar ze zich juist als een (efficiënt en effectief) bedrijfzouden moeten gedragen, doen ze het niet. Het gesteggel rond hetelektronisch patiëntendossier is weer zo’n voorbeeld van oud enregentesk denken. Het wordt veel te complex gemaakt en gaat dusmet rasse schreden richting mislukking. Geef patiënten gewooneen chipje op hun zorgpas, met daarin hun medische basisgegevens
  • en laat dat pasje updaten bij ieder (huis)artsbezoek. Combineer datmet de eigen dossiers die patiënten zelf gaan bijhouden op GoogleHealth (gratis) en we hebben een eerste grote stap gemaakt, tegenminimale kosten. En onze levensstijl kunnen we gezonder makenmet spelletjes, hoe raar dat ook klinkt. Op de site healthmonth.com/ worden kinderen op spelenderwijs bewust gemaakt van hunlevensstijl, ze stellen hun eigen maandoelen en worden daarvoorbeloond. Op de site GoodGuide.com kunnen we van meer dan60.000 producten de GoodGuide score zien. Een score gebaseerdop de wetenschappelijk onderzochte impact van dit product op onzegezondheid, milieu en leefomgeving. Dit soort sites zullen we opkorte termijn ook in Nederland gaan zien. society 3.0 Patiënten worden mondig en organiseren zich. Ook zij vormencommunities. Een voorbeeld is de belangenvereniging Per Saldo: opkomst van society 3.0“Een vereniging voor mensen die verzorging en begeleiding nodighebben en die dit zelf willen regelen met een persoonsgebonden budget(pgb).” Al meer dan 24.000 leden en voorzien van een professioneelondersteuningsapparaat. Ook de site Patientslikeme is het noemenwaard: tienduizenden patiënten wisselen hier informatie uit overartsen, behandelingsmethodes, ziekenhuizen en meer. Dankzij het internet worden we allemaal onze eigen specialisten krijgen we op onze vele medische vragen een antwoord. Zo kanik via surveyorhealth.com zien wat de werking van mijn medicatie 264is, inclusief een advies met welke andere medicijnen er veiliggecombineerd kan gaan worden. Kennis is niet meer voorbehoudenaan een select medisch gezelschap. Alleen hierom al wordt degezondheidszorg duurder, want medici voelen zich gedwongen totmeer en meer defensief werken. Door de vele websites met reviewsvan medici en medische instellingen, door de vereiste transparantie
  • over successen en missers en door de verhoogde persoonlijkeaansprakelijkheid in de toekomst gaat men steeds meer risicomijden. Doe nog maar een extra onderzoek, graag een vollediglabrapport en voor de zekerheid een tweede scan. Niet voor niets datde Amerikaanse gezondheidszorg zo kostbaar is. Artsen worden daarvoor het minste of geringste gerechtelijk aangeklaagd en de premievan hun aansprakelijkheidsverzekering ligt tussen de $20.000 en$50.000 per arts per jaar! Gaan wij ook die kant op?Toch kunnen artsen zelf ook gebruik maken van de vele mondialeinformatie die er tegenwoordig beschikbaar is. Zo staan er op desite medting.com meer dan 2.500 case studies inclusief filmpjes,scan-beelden en andere gedeelde informatie. Of eyetube.net voor society 3.0oogaandoeningen. Door een bijzondere oogziekte loopt ik al vele jaren een paar keer opkomst van society 3.0per jaar in die ziekenhuiswereld rond en ik verbaas me nog altijd overde complexe structuren en procedures. Het kan niet anders dan datdeze complexiteit mede veroorzaker is van medische fouten. De slag-en innovatie kracht van deze sector laat te wensen over. Maar ook niet-commerciële organisaties, vooral in de gezondheidszorg, zouden continumoeten innoveren. Hoeft geen probleem te zijn, als we hier en daar watheilige huisjes durven af te breken.Ziekenhuizen of beterhuizen? Uiteindelijk is het veel beter als we ervoor zouden zorgen dat er 265minder mensen ziek worden en meer mensen gezond oud worden.Voorkomen is beter dan genezen, zo luidt het spreekwoord toch? Inhet oude China werden doctoren betaald zolang hun patiënten nietziek waren. We zijn vervreemd zijn geraakt van onze oorsprong:we staren ons blind op de uitvoering en kijken nauwelijks naar deoorzaak. De voedselketen kan veel gezonder worden ingericht.
  • Kleinere productie-eenheden, lokale of regionale productie, geenhormonen of andere stimulansen, geen ‘versuikerde’ producten. Eenschonere leefomgeving, zaken hergebruiken in plaats van dumpen inde oceaan. Daar blijven we gezond bij. Via Twitter leerde ik Lucien van Engelen kennen. Zijn Twitternaamis Zorg20. Lucien is Zorg 2.0 ambassadeur annex InnovationChange Agent bij het Universitair Medisch Centrum St.Radboud inNijmegen. Uiteraard is hij een fervente aanhanger van de nieuwemedia. Lucien ziet grote veranderingen ontstaan, zeker op hetgebied van transparantie en communicatie. Hij vertelt: “Een halfjaar nadat ik in het Radboud aan de slag ging liep ik aan tegen de society 3.0informatieversnippering in de acute zorg. Na wat onderzoek enadviezen nam ik het initiatief om rond dit thema een communityvoor professionals op te richten, waarin naast allerlei lopende opkomst van society 3.0ontwikkelingen ook een wetenschappelijke bibliotheek zijn plekgevonden heeft: AcuteZorg.nl. Tijdens de aanloop en implementatieervan ontdekte ik meer en meer de kracht en de rol van het internet,en de relatieve afwezigheid hiervan binnen de zorg. Ik zag vooral demogelijkheden van bijvoorbeeld sociale media en communities ineen sector die zich naar mijn idee meer en meer in de richting vanzorgnetwerken zal gaan ontwikkelen en die zich in mijn visie meeren meer gaat gedragen vanuit functies in plaats van functionarissen.Plaats dit in een wereld die zélf verandert. Waar Generatie Y in 2010in aantal de Babyboomers zal overtreffen. Waar meer dan 80% van 266de mensen eerst naar dokter Google surft voordat ze naar hun eigenarts gaan. Als je bedenkt dat een consult gemiddeld tien minutenduurt, en mensen niet meer dan 50% van het gesprek onthouden,dan snap je dat er ruimte moet komen voor andere manieren vancommuniceren tussen arts en patiënt. Die ruimte is er want al 60%van de patiënten deelt zijn ervaringen op een of andere manier via
  • het internet. Internet wordt ook steeds vaker gebruikt om te bepalenwelk ziekenhuis of welke arts men gaat bezoeken. In de VS is ditinmiddels gemeengoed geworden: daar wordt op basis van ranking &rating sites een arts gekozen. Als dat gebeurt op basis van objectieve,toetsbare en transparante criteria, is er niets aan de hand. Lastigerwordt het als sprake is van ongezouten kritiek zonder weerwoord.Ik denk en hoop dat dit proces zelfregulerend wordt, op basis vansociale controle.” Het hele verhaal van Lucien staat op Society30.nl. Als directeur-eigenaar van bureau Research to Improve heeftMarcel van Marrewijk veel onderzoek gedaan naar patiëntbeleving. Ikvroeg hem ons deelgenoot te maken van zijn visie. Marcel benadrukt society 3.0de bijzondere positie van de zorg als instituut en de bijzondere rol vande patiënt:“Zorgorganisaties zijn bijzonder bedrijven. Zij onderscheiden zich op opkomst van society 3.0één essentieel aspect van gewone bedrijfsorganisaties: de patiënt – devrager van zorg - is namelijk een zeer ongewone klant. De patiëntheeft een sterke afhankelijkheidsrelatie met de zorgprofessional(s): hijkan ernstig ziek zijn, pijn lijden, existentiële angsten ervaren en zichdaardoor kwetsbaar en onzeker voelen. Daar adequaat mee omgaan,als professional in de zorg, is van een wezenlijk andere orde dan eendienst leveren aan een klant. Dit maakt zorginstellingen, zoals zieken-en verzorgingshuizen, zo anders dan andere organisaties.De emotionele en psychologische afhankelijkheid die veel patiëntenervaren ten opzichte van zorgprofessionals stelt hoge eisen aan de 267kwaliteit van de wederzijdse relatie. Dit vergt specifieke competentiesvan de professionals en met name de bereidheid om patiënten metmedeleven en hoffelijkheid te bejegenen, en barmhartigheid enmededogen te tonen wanneer de situatie (en de patiënt) hieromvragen. In de zorg, anders dan bij dienstverleningsorganisaties, heeftde patiënt – de kwetsbare en onzekere mens – sterke behoefte aan
  • empathie. De zorgprofessional moet over het vermogen beschikkenom zich onbevooroordeeld en onvoorwaardelijk open te stellen enzich op gevoelsniveau te verbinden. Alleen dan kunnen mededogenen barmhartigheid ontstaan. En juist deze kwaliteiten zijn cruciaalom de loyaliteit van de patiënt definitief te winnen. Ook al wordenprofessionals in de zorg veelal geworven op basis van beschikbaarheiden deskundigheid; in de praktijk blijken, met name in de verpleging,veel individuen te beschikken over de noodzakelijke waarden, drijfverenen competenties om de persoonlijk afstemming met patiënten steedswaar te maken. Het ligt doorgaans niet aan de zorgmedewerker; hetzorgsysteem is meestal de beperkende factor - tot grote frustratieen uiteindelijk cynisme en uitval toe. De recente ervaringen met society 3.0Presentie, ontwikkeld door prof. Andries Baart, sluiten aan op demensgeoriënteerde benadering. Baart stelt: ‘Zorg is niet repareren.Zorg is voor iemand zorgen.’ Zijn Presentietheorie gaat over heel opkomst van society 3.0dichtbij iemand komen, openstaan voor die persoon en in de relatieuitvinden wat hij of zij hier en nu nodig heeft. Je gaat een relatie aanmet die persoon en je bent er voor hem of haar, onvoorwaardelijk.Goede zorg behoort het uitgangspunt te zijn, niet het residu - hetonbedoelde effect - van een zelfreferentie systeem dat geoptimaliseerdwordt vanuit bedrijfsmatigheid en marktwerking.”Dit alles is mij een zorg! U toch ook? 268
  • ONTWIKKELINGSSAMENWERKING 3.0 Ontwikkelingssamenwerking is een gespreksonderwerp dat metveel emotie gepaard gaat. De een noemt het hulp, de ander weggegooidgeld. Af en toe worden er misstanden gemeld en kunnen we lezen dater ergens teveel geld aan de strijkstok blijft hangen. In de meestegevallen gaat het over Afrika. U kent vast wel de verschrikkelijkeverhalen over burgeroorlogen, oprukkende woestijnen en corrupteregimes. De nieuwste verhalen gaan over een steeds actievere rolvan China, die blijkbaar probeert zijn benodigde grondstoffen veiligte stellen. Tijdens de piraterij in de Golf van Somalië was de Chinesemarine eerder ter plaatste dan de Nederlandse. Tijdens een ronde society 3.0tafel over ontwikkelingssamenwerking viel me op hoe de gevestigdeorde hulpverlenende instanties het steeds hadden over Noord en Zuid.Het klonk als wij-zij. Ook bleek dat we een lokale politieke inmenging opkomst van society 3.0niet schuwen, wat bij mij de gedachte opriep dat het pushen van eenwesterse oplossing in een totaal andere cultuur ofwel onwetendheidofwel arrogantie illustreert. Mijn inmiddels overleden vriend en zakenpartner Paul Lepoutrestartte jaren geleden een beschermingsproject voor de schildpaddenin Costa Rica. Dat project draait nog steeds zeer succesvol. Meer dan100.000 schildpadjes konden geboren worden en zijn weer aan de zeeteruggegeven. La Tortuga Feliz heet het. Het project bedruipt zich metde hulp van vrijwilligers, die een bedragje per dag betalen voor kost en 269inwoning. Het reserveren van je vrijwilligersplek gaat via een van onzeinternetplatforms en dankzij alle mooie verhalen en verslagen is aanvrijwilligers geen gebrek. Rechtstreeks zaken doen met projecten zie je steeds vaker.Waarom zou de halve overheid en semi-overheid er tussen moeten
  • zitten? Zo doet de 1% Club goed werk. Je doneert, zoals de naamdoet vermoeden, 1% van je tijd, je geld of iets anders. Je doneert datrechtstreeks aan één project, dat je zelf uitkiest. Tijdens een recente24-uurs internetactie haalden vrijwilligers bijna €30.000 op, waartwintig projecten van profiteren. Dit aantal valt natuurlijk in het niet bij demiljarden overheidsgelden die de gevestigde partijen mogen uitdelen,maar toch heeft wat mij betreft ook hier het peer-to-peer systeemde toekomst. Zoals NABUUR, dat over zichzelf het volgende vertelt:“NABUUR is een internetplatform voor ontwikkelingssamenwerking.Op de NABUUR-site leggen dorpen in ontwikkelingslanden contactmet mensen elders om samen problemen op te lossen. Vrouwen inNepal bijvoorbeeld die een eigen bedrijf beginnen, worden via NABUUR society 3.0geholpen door mensen van over de hele wereld met het schrijven van eenbusiness plan en het opzetten van een website.” Ruim 270 dorpen enmeer dan 30.000 online vrijwilligers maken inmiddels gebruik van opkomst van society 3.0NABUUR. Op elk moment zijn honderden mensen actief betrokken,waarvan de helft uit ontwikkelingslanden zoals Kenia. NABUUR wilde kracht van dat netwerk nog meer tot zijn recht laten komen. Omecht te kunnen doorbreken, wil NABUUR zichzelf omvormen tot eendecentrale gemeenschap van vrijwilligers, developers en mensen uitdorpen zelf. Volgens oprichter Siegfried Woldhek (voorheen ondermeer directeur van het Wereld Natuur Fonds) is dat de beste manierom nog groter te worden:“Er was een centraal bureau nodig om tot een bepaald niveau tekomen. Maar voor je het weet heb je een steeds grotere staf nodig. We 270willen voorkomen dat vrijwilligers gaan afwachten wat het kantoor ervan vindt, dat is de dood in de pot. Je bereikt dan niet tienduizendendorpen, terwijl dat wel is wat via het internet zou moeten kunnen.Een alliantie van innovatieve web 2.0 platforms (Africa Interactive,NABUUR, 1%CLUB, Akvo, Text to Change en Global Village Media)werkt aan een betere koppeling tussen de bestaande en toekomstige
  • internetmogelijkheden, zodat veel meer mensen aan hun eigentoekomst kunnen werken, rechtstreeks samen met mensen elders in dewereld: Internationale Samenwerking 2.0.” Zoiets past natuurlijk niet in het gevestigde orde denken.Een rapport over ontwikkelingshulp van januari 2010 van deWetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, de WRR, doetde suggestie dat de hulp dient te verschuiven in de richting vaneconomische zelfstandigheid en investeringen in de infrastructuur, inplaats van het geven van voornamelijk ‘sociale hulp’, zoals Nederlanddat doet. Ex-Minister Koenders liet zich direct kritisch uit over deinhoud. Het ontwikkelings- annex sociale beleid van Nederland society 3.0is er kennelijk op gericht om daadwerkelijk politieke invloed tehebben in zo’n ontwikkelingsland. Dus gewoon indirect onze wil opleggen. Koloniaal hoor. Ook hier denkt de gevestigde orde nog in de opkomst van society 3.0zombietermen van een ‘maakbare samenleving’. Managementgoeroe K.C. Prahalad illustreert het nieuwe denkenover ontwikkelingssamenwerking met zijn theorie The Bottom ofthe Pyramid. Op de bodem van onze mondiale menselijke piramidezijn meer dan vier miljard mensen die minder dan twee doller perdag verdienen. Volgens Prahalad moeten we deze groep gaan zienals onaangeroerd potentieel aan ondernemingsdrift en creativiteit.Door producten en diensten aan te laten sluiten op wat deze mensen‘aankunnen’, trekken we hen uit het isolement en kunnen ze uitgroeien 271tot een nieuwe middenklasse. Organisaties doen er goed aan deverbinding te zoeken met deze klasse, ze te leren hoe je produceerten ze vervolgens te betrekken bij het ontwikkelen van een hele reeksnieuwe producten en diensten, die voldoen aan de omgevingsfactorenen behoefte van deze groep. Dat kan door rekening te houden meteen omgeving die niet stofvrij is, waar een tekort aan water is, waar
  • microkredieten goed kunnen werken of waar de logistiek een probleemis. Zo maakte Unilever al shampoo in mini-mini verpakkingen, die goedwerken met koud water. De distributie verloopt via lokale retailers,zoals marktkraampjes langs de kant van de weg. Anne Kee Deelen en Bregje Paulussen zijn collega-Mindzer ensociaal-creatief. Hoe kijken zij aan tegen ontwikkelingssamenwerkingop basis van microsupport en peer-to-peer? Zij stellen een aantal goedevragen. Als ontwikkelingshulp toegroeit naar meer gelijkwaardigheiden als dankzij internet vele kleine projecten zullen ontstaan, watgaan die kleine projecten dan opleveren? Blijven het druppels op eengloeiende plaat en blijven de grotere problemen bestaan, of bouw je society 3.0met veel kleine projecten en locale ontwikkeling juist een basis voorverandering op grote schaal? Soms stuiten kleinere lokale goedlopendeprojecten ineens op de (lokale) overheid. Die overheid ziet het succes opkomst van society 3.0van een project, mensen die zich gaan ontwikkelen en verrijken envoelt zich bedreigd. Kunnen zelfstandige projecten leren hiermee omte gaan? Hebben de ervaren NGO’s op dat punt wellicht nog een zinvollerol? Hun visie laat zich nalezen op de website bij dit boek. De wereld om ons heen is in beweging. Internet maakt informatietransparant en beschikbaar. Als gevolg daarvan nemen we vaker het heftin eigen handen of doen we actief mee met wat er om ons heen gebeurt. Wezien dat de gevestigde orde nog steeds geen handige beslissingen neemt.Gelukkig zien we ook dat de wereldmens geen vertegenwoordigende 272organisaties meer nodig heeft om zijn stem, mening of kennis te delen.Als wereldmens kun je zelf het verschil maken, zowel in je eigen omgevingals op het wereldtoneel. Voel je vrij te bewegen en laat je niet langerafleiden door het oude beknellende denken.
  • 273society 3.0 opkomst van society 3.0
  • A genetic string Human participation society 3.0Time is relative opkomst van society 3.0 274
  • LEREN SURFEN OP EEN VLOEDGOLF Het goede nieuws is dat we steeds meer de baas worden overonze eigen data. Die organiseren we met behulp van bots of agents,handige stukjes software, al of niet in de vorm van een virtuele avatar,die fungeren als een butler. Je bepaalt daarmee helemaal zelf welkepersoonlijke informatie je aan bepaalde bedrijven of mensen wil latenzien. Het minder goede nieuws is dat nog heel veel informatie over jouin handen is van derden. Wat gebeurt daar allemaal wel of niet mee?Transparantie en openheid, zeker in de digitale wereld, kennen eenkeerzijde. We zullen ons daarvan bewust moeten worden, en ons er naarmoeten gaan gedragen. Misbruik maken van democratische principes society 3.0is zo oud als de wereld, en in elke democratie zie je het weer terug.De democratie die door het internet en haar sociale netwerken wordtgeboden, kent dezelfde mogelijkheden tot misbruik. De slogan ‘vrijheid opkomst van society 3.0en verantwoordelijkheid’ lijkt in dat opzicht gepast, maar ze staan erals twee geïsoleerde termen en het is niet duidelijk of beide begrippenbetrekking hebben op dezelfde persoon en hetzelfde moment. Als weeen slogan zouden willen hanteren bij het op de juiste wijze omgaan metmogelijkheden van de interdependente samenleving, dan stel ik voor:‘Verantwoordelijk voor elke Verbinding’. Dit hoofdstuk is bedoeld om deenthousiast geworden lezer inzicht te bieden in de neveneffecten van dedigitale vloedgolf die over ons heen rolt. Daarop goed leren surfen is onzevolgende uitdaging. 275 Je leest wel eens dat informatie letterlijk op straat ligt,bijvoorbeeld op een memory stick in een vuilnisbak of aktetas. Opeensis een compleet adressenbestand ergens on-line in te zien. Mag deNS zomaar (commercieel) gebruik maken van de informatie overmijn reisgedrag, verkregen via mijn door de overheid afgedwongenOV chipkaart? De kentekens van onze auto’s kunnen overal worden
  • gefotografeerd. Er komt een landelijke database voor ‘geparkeerde’auto’s. Zo weet de overheid ‘wie waar zit’. Wat gebeurt er met diewetenschap? Om te checken of ik mijn belasting heb betaald, nogboetes heb openstaan, door justitie gezocht word? Met dit soort datawordt het voor de (lokale) overheid wel heel gemakkelijk om hungemeentelijke tarieven naar goeddunken te verhogen als er ergensgeld tekort schiet. Ideale broninformatie voor het doorrekenen vanbudgetscenario’s. Google Maps kent de dienst StreetView. Deze verrijkt hetplattegrond met echte foto’s, om het reizen in een vreemde omgevingnog eenvoudiger te laten zijn. Google heeft hiertoe letterlijk alle society 3.0straten gefotografeerd met speciale camerawagens. Hierbijwordt regelmatig iemands privacy geschonden, want de mensenin de straat worden uiteraard meegefotografeerd. En die mensen opkomst van society 3.0doen af en toe rare of strafbare dingen. Of ze worden op plekkengefotografeerd waar ‘ze helemaal niet zijn geweest’. Doordenkertje!Europese toezichthouders eisen dat Google de originelen vande StreetView foto’s na zes maanden wist. Ook moet Google hetpubliek waarschuwen voordat het zijn camerawagens de straatop stuurt. En er mogen geen foto’s van gevoelige aard gemaaktmogen worden. Maar ja, wat is ‘van gevoelige aard’? Op sites zoalshttp://www.streetviewfun.com/top-100/ zie je de huizen en auto’svan beroemdheden, en diverse mensen die (st)(f)oute dingen doen…er zitten knap gevoelige foto’s bij! 276Internet & privacy: big brother is watching you! “Ik maak me druk over de bescherming van de privacy in Nederland”,zegt Samir Elloui, voorzitter van de Nederlandse Piraten Partij op deVPRO weblog: “We hebben de laatste jaren een gevaarlijke infrastructuurneergelegd. De ontwikkelingen gaan steeds verder. Over een paar jaar
  • kan men mensen volgen vanaf het moment dat hun wekker afgaat, opstraat via bewakingscamera’s, in de metro met de OV-chipkaart. Mensenzijn zich daar te weinig bewust van, evenals de huidige politici. Het gaatniet alleen om bescherming van downloaders, maar ook om bijvoorbeeldklokkenluiders. Er bestaat in Nederland zoiets als briefgeheim. Waaromgeldt dat niet op internet? Het is geen toeval dat bij piratenpartijen veelmensen aangesloten zijn die in de IT werken. Zelf heb ik een achtergrondin de informatiebeveiliging.” Sinds het verschijnen van 250.000 vertrouwelijke documentenvan de Amerikaanse overheid op de website Wikileaks is er in iedergeval een discussie ontstaan hoever onze tolerantie ten aanzien van society 3.0transparantie reikt. Alle documenten worden inmiddels vertaalddoor webbloggers en via officiële kanalen in het Arabisch en Chinees.Vreemd nu is dat de Amerikaanse overheid de mensen achter opkomst van society 3.0Wikileaks strafrechtelijk probeert te vervolgen, terwijl ten tijde vande Watergate-affaire de vrije pers nog werd gezien als een bewakervan de (Amerikaanse) democratie. De Afghaanse vice-president magvan diezelfde Amerikaanse overheid wel straffeloos naar het Midden-Oosten afreizen met $50 miljoen in een koffer, volgens Wikileaks.“Het kan verkeren”, zei Joost van den Vondel al. Ook in Nederlandis inmiddels een klokkenluiders initiatief gelanceerd onder www.opennu.nl. Burgers, journalisten en ambtenaren kunnen hundocumenten opsturen naar een centraal adres, waarbij de organisatievoor publicatie op de website zorgt. 277 Wat gebeurt er eigenlijk met al die door organisaties over onsverzamelde gegevens? Dat zou toch inzichtelijk moeten worden.Daarvoor hebben we in Europa wel nieuwe privacyrichtlijnen nodig.In het Verenigd Koninkrijk zie je in het nieuws relatief veel gevallenvan ‘data op straat’ voorbijkomen. Dat komt doordat bedrijven daar
  • een wettelijke meldingsplicht hebben als er met hun data iets foutgaat. In andere landen gaat dit natuurlijk net zo vaak fout, alleenweten het dan niet. Overigens gaat het hier niet alleen om internet.Het nieuwe Informatie Systeem Landelijke Schulden, de opvolger vanhet BKR in Tiel, blinkt niet uit in het zorgvuldig organiseren van depersoonlijke data. Volgens het College Toezicht Persoonsgegevensgaan hiermee mensen gestigmatiseerd worden. Anders gezegd:wanneer u uw onterecht ontvangen telecomnota niet betaalt, gaat uaan de schandpaal. Dus onze traditionele bestuurders geven ook hierweer niet het juiste voorbeeld. Gezichtsherkenning is een nieuwe stap in de technologie society 3.0ontwikkeling. Het is gebruikt tijdens de Super Bowl in Tampa,Amerika. Van alle stadionbezoekers werden gezichtsopnamesgemaakt om deze te kunnen vergelijken met die van criminelen in opkomst van society 3.0de FBI database. Met speciale software kan volautomatisch gezochtworden naar een match. Wat is belangrijker: veiligheid of privacy? Depolitie van Tampa vindt het een succes: op veel meer plekken wordenmensen gefotografeerd. Big, Big Brother! Het sociale netwerk Facebook - grootste ter wereld met meer dan500 miljoen (!) deelnemers – wijzigde in 2010 geheel eenzijdig zijnprivacy policies. Daardoor werd informatie, die eerst alleen in beslotenkring te vinden was, opeens voor iedereen zichtbaar. Dat leidde totfelle reacties. Op het toonaangevende weblog Wired kreeg Facebook 278oprichter en CEO Zuckerberg het volgende toegeworpen:“I think Facebook itself is a major agent of social change and by actingotherwise Zuckerberg is being arrogant and condescending. 350 Millionpeople signed up for Facebook under the belief their information couldbe shared just between trusted friends. Now the company says that’sold news, that people are changing. I don’t believe it. The change of
  • the contract with users based on feigned concern for users’ desires isoffensive and makes any further moves by Facebook suspect.” In het kader van terroristenbestrijding monitoren de VerenigdeStaten ons voltallige data- en betalingsverkeer via het internet enalle andere communicatiesystemen. Zij volgens ons tot in Europaaan toe. In het Verre Oosten vervult China een vergelijkbarecontrolefunctie met een slordige 60.000 ambtenaren. Dat valt nietmeer te stoppen: the big brothers are watching you & me! Aanvankelijk voelde Google zich in China genegen mee te werkenaan een zekere mate van censuur op de zoekresultaten vanaf Chinesecomputers. Google werkte daarmee impliciet samen met de Chinese society 3.0overheid. In tweede instantie is Google er op terug gekomen omdatde Chinese Overheid uit dank voor die samenwerking bij Google zouhebben ‘ingebroken’: opkomst van society 3.0“In mid-December (2009), we detected a highly sophisticated andtargeted attack on our corporate infrastructure originating fromChina that resulted in the theft of intellectual property from Google.However, it soon became clear that what at first appeared to besolely a security incident--albeit a significant one--was somethingquite different. First, this attack was not just on Google. As part ofour investigation we have discovered that at least twenty other largecompanies from a wide range of businesses--including the Internet,finance, technology, media and chemical sectors--have been similarlytargeted. We are currently in the process of notifying those companies, 279and we are also working with the relevant U.S. authorities. Second,we have evidence to suggest that a primary goal of the attackers wasaccessing the Gmail accounts of Chinese human rights activists.” Er zijn diverse internet-spionage-netwerken actief. Eentjedaarvan heet Ghostnet. De Information Warfare Monitor (kennelijk
  • hebben we zoiets nodig!) uit maart 2009 schrijft daarover:“GhostNet represents a network of compromised computers ( >1000)resident in high value political, economic and media locations spreadacross countries worldwide. Our investigation reveals that GhostNetis capable of taking full control of infected computers, includingsearching and downloading specific files and covertly operatingattached devices including microphones and web camera’s. The mostobvious explanation and certainly the one in which the circumstantialevidence would be that this set of high profile targets has beenexploited by the Chinese State….and many of the high value targets areclearly linked to Chinese foreign and defence policy.” society 3.0 Naast spionage en de privacyschendingen is ‘censuur’ eenvolgende dreiging. Australië overweegt ‘overheidsfilters’ voorwebsites. In Italië wil de overheid websites weren die ‘tegen opkomst van society 3.0Berlusconi’ zijn. En volgens de auteurs van het boek Access Controlledis ook voor veel (Westerse) landen de drang tot controleren zo groot,dat de vrijheid van meningsuiting hiervoor maar moet wijken. Debekende auteur Charles Leadbeater schreef voor de Britse overheideen manifest over cloud computing. Daarin zegt hij over die censuur:“We are entering a new, exciting and yet dangerous phase in the web’sdevelopment. Yet if we are not vigilant, we will find our culture willbelong to corporations and governments, rather than us. That is whywe need an Open Cloud Declaration.”(De tekst van deze Open Cloud Declaration is te vinden op de website 280van Society 3.0.)Watching your tweets… Ook op kleine schaal wordt er digitaal gecontroleerd. Bekendis dat werkgevers hun sollicitanten ‘Googelen’. Dat is niet erg, datdoen sollicitanten namelijk omgekeerd ook inzake hun potentiële
  • werkgever. Dus dat is redelijk in balans. Feit is dat beide partijenervoor moeten zorgen dat de beschikbare informatie ‘klopt’. Maarook casemanagers, verzuimconsulenten en arbocoördinatorensurfen door de online netwerken. Jezelf ziek melden en vervolgensTwitteren dat je onderweg bent naar het strand op Scheveningen isdus niet zo handig…Wie heeft het recht? We hebben een nieuwe copyrightstructuur nodig, en snel graag.De Wet Auteursrecht dateert van 1912. Volgens de Stichting Copyrighten Nieuwe Media loopt 40% van de Nederlandse bevolking dagelijksde kans inbreuk te maken op het huidige auteursrecht. society 3.0Het laatste Tweede Kamer rapport over auteursrechten spreektop enig moment van ‘handhaven van de wet en vervolgen vanovertreders’. Nog geen drie pagina’s verder staat er: “dankzij de opkomst van society 3.0technologische en maatschappelijke ontwikkelingen komen de grenzentot handhaving van het auteursrecht in zicht”. Wat gaat het worden,beste wetgever? Op de blog van Arnoud Engelfriet, collega-bestuurslid van deStichting Copyright en Nieuwe Media lees ik: “Een lezer wilde graagvia Voice-over-IP (VOIP = gratis) bellen, maar hij kreeg die VOIPverbinding maar niet aan de praat. Na een hoop gedoe bleek er niets miste zijn met zijn PC: zijn provider had simpelweg de benodigde poortengeblokkeerd, zodat het VOIP-verkeer het internet nooit bereikte. U voelt 281hem al aankomen: mag dat zomaar?”Helaas kon Arnoud, toch een van de specialisten op dit gebied inNederland, de vraag niet met een simpel ja of nee beantwoorden. Mag uw kabelbedrijf uw bandbreedte ‘afknijpen’ als ze uwcapaciteit ergens anders nodig hebben? En u dit vervolgens niet
  • vertellen of geen korting aanbieden wegens ‘niet geleverde, maarwel toegezegde diensten? KPN stuurde herfst 2010 naar een deelvan haar klanten een brief met de mededeling: “Helaas kunnen wijop uw adres niet de ooit beloofde internetsnelheid bieden. Daarom magu nu per direct uw abonnement downgraden.” Opgeschreven alsofje een cadeautje krijgt. De werkelijkheid is bedroevend anders: deklant heeft lange tijd te veel betaald voor te weinig snelheid. Wat dacht u van uw LinkedIn profiel? Opgebouwd als werknemerbij een bedrijf, hoogstwaarschijnlijk ook in de werktijd. Is dat profiel,met alle daaraan gekoppelde zakenrelaties, nu van u of van uwwerkgever? society 3.0 Internationaal wordt het nog complexer. Denk maar eens aan hetsteeds sneller groeiende video conferencing? Op de Amerikaansesite opkomst van society 3.0Meetings.com zegt de Amerikaanse advocate Stephanie Casonhierover: “With virtual conferences, ownership of material may beunclear. A presenter might submit an outline or record a speech, whichthe conference organizers then include in a larger publication, addingto or changing the presenter’s material. Can the organizers reproducethis on their website? Can the presenter? The answers are often unclear.” Het internetbetaalsysteem Paypal werd in voorjaar 2010door de Indiase autoriteiten in India van het web gehaald. Paypalregelde in hun ogen als buitenlandse organisatie binnenlandse 282betalingen terwijl crossborder transacties in India alleen uitgevoerdmogen worden door instituten met een bankvergunning. Weerzo’n prachtige botsing tussen de traditionele wereld en de nieuweinternetontwikkelingen.
  • Internet als drug Een geheel andere keerzijde van het internet is haarverslavingsrisico. We hebben het over de Sociodicts: mensen dieverslaafd zijn aan het netwerken, aan sekssites of internetspelletjes.Mindzer Kees Romkes, inmiddels afgekickt, deelt zijn ervaring:“Je hebt het gevoel te leven omdat je interacteert met anderen,niet omdat je zelf ‘bent’. De drang om altijd verbonden te zijn isbeangstigend. Ik kom zelf vanuit een online gamewereld waarverslaving aan de orde van de dag is, waar mensen actief bezigzijn zichzelf continu te verbeteren, meer geld willen verdienen, debeste willen zijn, status willen vergaren. World of Warcraft is eenfantastische maar beangstigende game waarin beloning op basis van society 3.0tijd voorop staat. Met die beloning kan je dan je vrienden weer latenzien dat jij de beste bent. Dat je bezig bent met alleen maar gamenen waarbij die inzet (zestien uur of meer per dag) door sommigen als opkomst van society 3.0‘heldenstatus’ gezien wordt.... ‘Die gozer is echt goed bezig’.... Ik heber, tot ik een andere uitdaging vond in mijn baan en leven, ruim 6.000uur in zitten...”Wie spreekt er recht? Er dondert een toekomst op ons af waarin kennis en informatie,relevant, op maat en op het juiste moment tot ons komen. Met alscomplicatie dat wetgeving inzake de vrijheid van meningsuitinglijnrecht tegenover censuur, copyright- en merkenrecht komt testaan. Het nieuwe werken binnen de Interdependente Economie is 283juridisch uitermate complex, zeker wanneer je in je waardenetwerktijdelijk samenwerkt met een meer traditioneel bedrijf. Stel je voor(dit gebeurt al dagelijks): de in zo’n gelegenheidscoalitie opgebouwdekennis en documenten worden bewaard in een speciaal daartoeingerichte Mindz-plaza, een digitaal ontmoetingspunt. Prima. Danis het project afgelopen. Wat gebeurt er met al die documenten?
  • Van wie zijn die precies? Wat mag de plazabeheerder er mee? Is elkplazalid (projectbetrokkene) eigenaar en mag ieder de opgedanekennis elders gebruiken, toepassen, te gelde maken? Delen alleoude teamleden dan nog mee in een eventuele opbrengst? Wordthiermee ‘bezit’ een achterhaald begrip? Normaal ga ik bij geschillennaar de rechtbank. Maar in dit soort gevallen moet ik die rechterseerst uitleggen wat Mindz.com inhoudt, of Wiki, of Delicious ofGoogle Docs. Ik pleit voor een speciale InternetKamer binnen de rechtbank,net zoals we voor de bedrijven een Ondernemerskamer kennen.Natuurlijk kun je niet voor ieder deelgebied in de samenleving een society 3.0aparte afdeling van de rechtbank inrichten, maar het internet heeftzoveel impact op onze huidige en toekomstige samenleving dat wehiervoor specialistische officieren van justitie en rechters moeten opkomst van society 3.0gaan scholen. Dit staat dan nog los van mijn stellige overtuigingdat onze huidige wet- en regelgeving nog totaal niet is afgestemdop deze nieuwe tijd. Eén lichtpuntje is alvast te melden. Het heetE-Court. Www.e-court.nl heeft als doel de rechtspraak in Nederlandweer betaalbaar en toegankelijk te maken voor het grote publiek.Bij E-Court kunnen mensen en bedrijven - zonodig bijgestaan doorbetaalbare juridisch adviseurs - hun conflicten eenvoudig voorleggenaan een ervaren en deskundige rechter. Deze rechter geeft binnentwee maanden een vonnis. Werk je niet mee aan het vonnis, dankun je de deurwaarder verwachten. E-Court is een onafhankelijke 284stichting waarin ervaren juristen zoals (oud) advocaten, rechters,notarissen, bedrijfsjuristen, universitair docenten en zelfstandigejuristen zich hebben verenigd. Er komt een digitale tsunami op ons af die ervoor gaat zorgen datonze intelligentie en onze informatie samenvloeien en verstrengeld
  • raken. Onbewust worden wij allemaal onderdeel van The Global Brain,ook wel Web4.0 genoemd. Of we dat willen is niet de vraag. Hoe we datwillen, daar kunnen we nog enige invloed op uitoefenen. Als individu enals organisatie staan we voor de keuze. Graven wij onszelf in, hopenddat de golf schadevrij over ons heen rolt? Of leren wij op die vloedgolfbehendig te surfen en maken we op die manier maximaal gebruik vande tomeloze energie ervan? society 3.0 opkomst van society 3.0 285
  • 286society 3.0 opkomst van society 3.0
  • IEDEREEN VERBONDEN MET“THE GLOBAL BRAIN” In vogelvlucht vertelt deel twee van dit boek dat Web2.0 - het socialeinternet - de overgang mogelijk maakt naar de Interdependente Economieen Society3.0. Dankzij de sociale netwerken, dankzij grenzelozetoegang tot kennis, en dankzij oneindige samenwerkingsvormen kaneen eind worden gemaakt aan het economische denken in termen vanschaarste. In die optiek kun je Internet beschouwen als de basis van onstoekomstig welzijn. Maar wat is de toekomst van het internet zelf? Westappen op dit moment binnen in de wereld van Web3.0. En Web4.0 isal een beetje in zicht. society 3.0 Web1.0 ging over het aanbieden van informatie. Web 2.0 gaat overinteractie tussen mensen op basis van de aangereikte informatie, opkomst van society 3.0uitmondend in nieuwe informatie en aldus nieuwe waarde. Bij Web3.0gaat het over het intelligenter worden van het internet zelf.CONNECTIVITYOFINFORMATION GLOBAL BRAIN Intelligent web WEB 4.0 Web OS 2020-2040 Semantic web WEB 3.0 2010-2020 WEB 2.0 2000-2012 WEB 1.0 PC ERA 287 CONNECTIVITY OF PEOPLEWeb3.0 is van betekenis… De belangrijkste ontwikkeling richting Web3.0 is dat informatiesemantisch wordt geïnterpreteerd en behandeld. De nieuweinternetsystemen snappen de betekenis van data en zien de
  • samenhang tussen verschillende brokken informatie. Zoek ik opParis Hilton, terwijl ik op de reiswebsite Expedia.com ben, dan krijg ikals zoekresultaat het Hilton Hotel in Parijs. Zou ik op dat moment actiefzijn op de website van het blad Privé dan krijg ik nadere informatieover die blonde societydame die nog al eens uit de band springt. Naar mijn smaak kenmerkt Web 3.0, op zich toch eencontainerbegrip, zich door drie ontwikkelpaden: social bookmarking,ontologie en ‘the web of things’. Social bookmarking vindt plaats wanneer wij als menselijkegebruiker bepaalde voor ons of anderen relevante kenmerken society 3.0toevoegen aan een stukje informatie. Aan de dame of het hotel ParisHilton voegen wij een of meer trefwoorden toe die we tags noemen.Rond het onderwerp Paris Hilton ontwikkelt zich dan een tag cloud. En opkomst van society 3.0aangezien al die tags in feite een nieuw zoekargument – liever gezegdvindargument – vormen, kunnen mensen steeds betekenisvollerzoeken en vinden op het internet. Tagcloud: wij verrijken informatie (tagging of social bookmarking) lekker foto slanke ding model lijn 288 luxe Paris society Hilton kunst mooie lekker stad eten
  • Ontologie: de samenhang tussen de informatie is bekend heb ik goede film fotoshoot foto abc locatie review model gegeven Eiffel beroep toren speelt in ben ik 3x Peter dezelfde geweest vriend recentie tijd als Paris van geschreven Hilton over ik Shake lees ik graag spear We noemen het een ontologie als het internet de samenhang gaatbegrijpen tussen brokjes informatie. Er ontstaan ketens en netwerkenvan informatiebrokjes, en die verstrekken elk informatiestukje een society 3.0rijke context. Juist het begrijpen van die context gaat ons een enormeverrijking geven aan de beschikbare zoek- en vindresultaten. Er zijntalloze nieuwe verbindingen mogelijk, zowel van mens tot mens, opkomst van society 3.0als van mens tot informatie en zelfs van informatie tot informatie.Niet ondenkbaar is dat informatie zichzelf gaat verrijken, waarmeekunstmatige intelligentie weer een stap dichterbij is. In het Web of Things zijn hardware en software met elkaarverbonden en nemen zelfstandig actie. Internet- en marketinggoeroeSeth Godin geeft al in 2007 het volgende voorbeeld:“I will be late for a dinner. My GPS phone knows this (because it hasmy calendar, my location, and the traffic status). So, it tells me, and atthe same time it alerts the people who are waiting for me.” 289Wie zoekt…zal vinden? Het gevolg van al deze ontwikkelingen tezamen is dat we andersgaan zoeken. Zoeken we in het huidige Google-tijdperk nog vooral‘technisch’ op steekwoorden, in de nabije toekomst gaan we zoekenop tags, dus labels of kenmerken, die door andere mensen aan de
  • informatie zijn gehangen. We gaan dus sociaal zoeken. Eerst nog opdoor mensen toegevoegde tags. In een later stadium worden dezekenmerken door het semi-intelligente web zelf bedacht: er wordenautomatisch verbanden gelegd tussen de informatiebrokken, zodatwe meer real time zoekresultaten gaan krijgen. Oudere zoekmachines‘checken’ websites één keer per week op updates maar om actueelte blijven is dat vandaag de dag echt onvoldoende. Google lanceerdein het najaar van 2010 de service Real time search, waarin lopendeconversaties rondom een onderwerp of steekwoord zichtbaarworden gemaakt. Je kunt je afvragen of we nog wel de tijd hebben om informatie society 3.0te zoeken. Nova Spivack, een bekende Amerikaanse web3.0 goeroe,introduceert het denken over wat hij noemt het Nowisme (Nu-isme),het Realtime web. Op zijn blog zegt hij daarover: “We will spend less opkomst van society 3.0time searching. ‘Nowism’ pushes us to find better alternatives tosearch, or to eliminate search entirely, because people don’t have timeto search anymore. We need tools that do the searching for us and thathelp with decision support so we don’t have to spend so much of ourscarce time doing that.”Het internet als Operating System Op weg naar web4.0 gaan we informatiestromen meer monitorendan zoeken, en zijn we permanent verbonden met het web en elkaar.Een set van intelligente tools en agents gaat onze informatie filteren 290en afstemmen op onze behoefte. Continu. Dat vraagt om anderecomputersystemen. “We simply sit on our existing IT architecture. Typically, this lackof action is rooted in the fear of change and the risks associated withit. Today we have IT infrastructures and enterprise architectures that
  • are just too costly to maintain and difficult to impossible to change.As business needs change, including upturns and downturns in theeconomy, IT is having an increasingly harder time adjusting to meetthe needs of business.”(David S. Linthicum, CTO of SAGA Software, Inc.) Onze huidige computers gaan verdwijnen. Dat is maar goed ook,want ze vormen een enorme legacy, een erfenis, die de vernieuwingin de weg staat. Het in verbinding zijn met elkaar, het toegang hebbentot informatie en allerlei softwaretoepassingen; dit alles wordtbelangrijker dan zelf eigenaar te zijn van die hard- en software.Vroeger had je data in kastjes naast je bureau staan. En mensen om society 3.0dat te beheren. Tegenwoordig staat alles buiten de deur. Als het goedis. Op een computerboerderij. opkomst van society 3.0 Binnen ons bedrijf Cyberdigma werken de web- en software-ontwikkelaars van Mindz.com op grote afstand van de computers die zijprogrammeren. Ook de reserveringssystemen van onze vergadercentradraaien via een internetverbinding met een ‘boerderij’. We zijn ergensnog wel eigenaar van die computers, maar ik heb ze nog nooit gezien.Inmiddels maken we ook gebruik van virtuele opslagmogelijkheden viaAmazon.com webservices. We betalen puur voor gebruik en hebben danhelemaal geen eigen computers meer. U hoeft onze software binnen hetnetwerk Mindz.com niet te kopen of te installeren; u heeft direct toegangtot al onze toepassingen via uw eigen computer, E-reader of mobiele 291telefoon, waar en wanneer u dat wilt. In de toekomst bevinden alle gegevens en alle programma’s zichin The Cloud. Als gebruiker of klant heeft U slechts een browser nodigom toegang te krijgen die wolk. Welbeschouwd wordt het internethiermee zelf een operating systeem (OS). Bent u off-line dan zorgt die
  • browser ervoor dat alle programma’s gewoon lokaal doordraaien;bent u weer on-line dan wordt alles meteen bijgewerkt. Nu snapt uook waarom Microsoft af en toe nerveus is. Zij verkopen die operatingsystemen nog onder namen als Windows Office, terwijl we bijvoorbeeldvia Google of Mindz.com, in The Cloud al dat soort toepassingen gratiskrijgen aangeboden. Tja en als de hele boel dus weer gaat draaien opeen grote wolk van rekenkracht en dataopslag, dan kunnen we diekracht en ruimte weer gebundeld doen toenemen. Naar verwachtingbeschikken we rond 2018 over zogenoemde exascale supercomputersmet een ongehoorde rekencapaciteit. Die kunnen we goed gebruikenbij het oplossen van onze steeds complexere maatschappelijke,infrastructurele en klimaattechnische problemen. society 3.024/7 on-line dankzij het 7de massa medium:we worden mobiel! opkomst van society 3.0 Computers en hun software zijn een dienst aan het worden. Velediensten zijn gratis en content is vrijelijk beschikbaar. Al onze virtuelenetwerken zijn aan elkaar verbonden. We delen constant kennis eninformatie met elkaar. Informatie komt tot ons, waar we ook zijn, deklok rond. Via ons mobieltje, via onze bril of contactlens, via gadgetszoals ringen en sierraden of zelfs ingeweven in onze kleding. Data ishiermee compleet mobiel geworden. 292
  • “By 2015, five billion people will be connected via a mobile device.That is a 100-fold increase in networked traffic. The Mobile Societyis completely different to the industrial society. It requires a new logicand a new way of thinking of how to create business, civil governance,health care, and education. The mobile society is seen as both anopportunity and a threat because it signifies a reordering of businessmodels, new flows of communication, and the appearance of newgatekeepers in the information distribution wars.”(Allen Moore in zijn publicatie The glittering allure of the mobile society) Druktechniek, muziek opnemen, film, radio, televisie en internetzijn de zes massa media die we tot op heden kenden. Mobiele society 3.0technologie wordt het zevende massamedium genoemd.Volgens Moore heeft ‘mobiel zijn’ zes unieke kenmerken, die deandere media missen: opkomst van society 3.01. Het is persoonlijk.2. Je hebt het altijd binnen handbereik.3. Daardoor ben je altijd on-line.4. Je kunt er gemakkelijk mee betalen.5. Je bent te herkennen door derden.6. Bovenstaande combinatie biedt heel veel creatieve mogelijkheden. In China, Japan en Korea is mobiel al veel groter dan internet via 293de PC. In Japan wordt jaarlijks €6 miljard aan producten gekocht/verkocht via mobieltjes. Ook in Afrika, waar een gebrek is aan eeninfrastructuur voor computers, gaat de mobiele ontwikkeling velemalen sneller dan de opmars van internet.
  • Met ‘mobiel’ is er, in tegenstelling tot veel internet diensten,weer eenvoudiger geld te verdienen: route begeleidingsystemen,muziekshops en vele andere toepassingen vormen nog maar hetbegin van vele mogelijke betaalde diensten. Dat komt omdat er eendirecte relatie bestaat tussen de consument en de serviceprovideren er dus gemakkelijk kosten in rekening kunnen worden gebracht. De site www.navitime.com toont voetgangers niet alleen desnelste wandelroutes, maar ook overdekte locaties als het gaatregenen en hoeveel CO2 uitstoot je veroorzaakt, afhankelijk van jekeuze van route of vervoermiddel. Vertragingen in het verkeer ofvervoer worden real time doorgegeven inclusief suggesties waar uit society 3.0of in te stappen voor een betere aansluiting. Dit soort toepassingenkent in Japan al miljoenen betalende gebruikers. opkomst van society 3.0 Augmented Reality laat zien dat mobiel een nog grotere revolutieis dan het internet zelf. Je richt je camera van je mobieltje op iets,bijvoorbeeld een gebouw. Dit gebouw wordt herkend (onder meerdoor GPS-plaatsbepaling, adressenregister, maar ook de vorm vanhet gebouw zelf). Vervolgens wordt er informatie opgezocht dierelevant kan zijn op het moment dat je naar dat gebouw kijkt. Alshet een bioscoop is, de openingstijden en de films die er draaien;als het een woonhuis is, de laatst bekende verkoopwaarde; als heteen station is… je snapt het al. De informatie wordt ook nog eensin verband gebracht met jouzelf als mobiele gebruiker. Als het 294gebouw dus een restaurant is, dan laat je mobieltje tevens weten ofdaar toevallig bekenden van jou aan het dineren zijn… en wat ze vande kwaliteit van het eten vinden! Het Nederlandse Layar.com heeftprachtige, veelal gratis toepassingen beschikbaar. In de augmentedreality komen de virtuele wereld en de fysieke wereld samen, waarbijdigitale informatie jouw werkelijke en fysieke ervaring verrijkt.
  • De Amerikaanse managementgoeroe Joseph Pine benoemtnegen van dit soort gecombineerde, virtuele en fysieke werelden:van augmented virtuality tot warped reality, van mirrored virtuality totalternate reality en nog meer.Kan die mobiel zowel kleiner als krachtiger? De Wet van Moore stelt dat het aantal transistors op eencomputerchip door de technologische vooruitgang elke twee jaarverdubbelt. Het einde komt echter in zicht, ook volgens Moore zelf,vanwege de fysiektechnologische beperkingen. Een transistor kanop een gegeven moment niet ‘kleiner dan klein’ zijn. Deze begrenzingwordt versterkt door de Wet van Wirth: de software, steeds society 3.0complexer wordend en dus steeds meer chipcapaciteit kostend,vertraagt het gebruik in hoger tempo dan de hardware het versnelt.Deze ontwikkeling zou de opgang naar de nieuwe orde mobieltjes opkomst van society 3.0dus kunnen vertragen. Kurzweil beschouwt in zijn Theorie van de Accelererende Returnsde technologie veel breder. Volgens hem zijn veel meer zaken vanbelang dan alleen de computerchip en software ontwikkeling. Hijgaat uit van een bijzondere combinatie van technologie, economie,biologie, fysica en sociologie, waardoor er een exponentiëleversnelling van innovatie ontstaat. Kurzweil noemt dat eenSingulariteit. Met ingenieuze combinaties van technologieën komter een tijd dat we mensen minder snel laten ‘verouderen’, zodat het 295probleem van de sterk oplopende kosten van de gezondheidszorgopeens helemaal is opgelost. Ooit bestaat er technologie waarmeeje op afstand emoties van mensen kunt aflezen. Als we de principesvan de Singulariteit kunnen volgen, dan gaan we in de hoogsteversnelling, dan gaan menselijke en kunstmatige intelligentiesamensmelten tot iets dat we Global Brain zullen noemen. Dan zitten
  • we volgens de voorspellers in het jaar 2040. Volgens de Nederlandsewetenschapper Gerard Jagers op Akkerhuis is dat volgens zijnevolutie theorie, de Operator Hierarchy, eigenlijk een logische stap.Op www.hypercycle.nl leest u waar kunstmatige intelligentie onzemenselijke intelligentie gaat inhalen. We kunnen alleen maar hopendat de nut en noodzaak van al deze vernieuwingen worden afgemetenaan het welzijn van de totale mensheid. Beste lezer, je zou haast vergeten dat er vandaag de dag nog velequango’s bestaan met een knots van een overheadbudget. Veel beterzouden we inzetten op het prepareren van onze medemensen op devloedgolf die over ons heen begint te spoelen. We hebben internet, we society 3.0hebben sociale netwerken, we hebben waardenetwerken, we hebbenmobiel en we hebben steeds meer WereldMensen die nieuwe waardewillen creëren. De vraag die zij zich gaan stellen luidt: “Hoe oogsten wij opkomst van society 3.0als WereldMensen het meeste effect op de samenleving als geheel?Hoe dragen wij zo effectief mogelijk bij aan Society 3.0?” Ik ben ervanovertuigd dat de meeste impact valt te behalen in ons lidmaatschapvan organisaties. Van nieuwe netwerkorganisaties; van oudeconventionele organisaties. We vertoeven vele uren van ons bestaanin organisaties. Organisaties, zeker de grote, zijn veel grenzelozerdan bijvoorbeeld regeringen. Organisaties hebben doorgaans bestgoede communicatiefaciliteiten. Stel je voor dat wij als WereldMensenonze organisaties omvormen tot Organisaties3.0 die fungeren bloeienen bloeien in wederkerigheid en interdependentie. Wat zou dat voor 296effect hebben op de samenleving? Ik stel voor dat we onze bestaandeorganisaties van binnen uit gaan aanpakken, en ze helpen te ontwikkelentot Organisatie3.0. Stel je voor dat alle organisaties maatschappelijkverantwoordelijke waardecreërende netwerken zouden zijn. Dan hebbenwe wel heel krachtige ‘change agents’ voor de Interdependente Economiegecreëerd. Hier ligt onze taak. Een schone taak voor WereldMensen.
  • 297society 3.0
  • 298society 3.0 The Seats2meet Story
  • Een werkkerk genaamdSeats2Meeten een ecosysteem genaamdMindz.com Eind 2010 publiceert HP De Tijd een zeer lovend artikel van eendoorgaans zeer kritische journalist. Het artikel heet De Werkkerk en hetbeschrijft de gang van zaken op een doordeweekse dag bij Seats2meet.Het mooiste blijft natuurlijk om mijzelf te bewegen in onze bruisende poel society 3.0van ontmoeten, vergaderen, leren en co-creëren. Maar het is toch zekeréén na mooist om zo’n complimenteus artikel in een toonaangevendblad onder ogen te krijgen. Waarom vertel ik dit zo trots? Omdat ‘ons’ The Seats2meet StorySeats2meet naar mijn smaak een fantastisch voorbeeld is van eenvisiegestuurde onderneming, van een Organisatie 3.0. En natuurlijk ben ikbevooroordeeld, want onze organisatie is meteen ook mijn eigen biotoop.Maar mocht dit boek de lezer enige inzichten verschaffen, dan zijn diegrotendeels ontleend aan de ervaringen opgedaan bij het bouwen vanonze eigen organisatie. Dat is ook, in alle bescheidenheid en oprechtheid,de reden dat ik Seats2meet, en ook haar digitale zusterondernemingMindz.com, regelmatig aanhaal in dit boek. Laten we zeggen dat dezebedrijven in wezen de praktische bewijsvoering van mijn overtuigingenvertegenwoordigen. Dit intermezzo geeft een nader inkijkje in ons 299‘vergaderconcept’. Ingepast tussen deel twee en deel drie van dit boekvormt het een praktische brug tussen de mijmeringen over een nieuwesamenleving en een belangrijke bouwsteen daarvan: Organisatie 3.0.Anders gezegd: waar zijn wij nu helemaal mee bezig? Een bloemlezing.
  • Het Nieuwe Vergaderen Seats2meet is dus een antwoord op de gevestigde ordevergaderzaalverhuurders.Wat zijn de kenmerkende verschillen? VERGADEREN ‘OUD’ VERGADEREN ‘NIEUW’ We verhuren niet langer …maar vergaderstoelen, waarbij vergaderzalen… je betaalt voor wat je werkelijk gebruikt. De vergaderzalen worden Onze zalen worden afgestemd op aangeboden per opstelling. het doel van de bijeenkomst. society 3.0 Strakke leveringsvoorwaarden, Flexibiliteit, vrijheid, blijheid. zoals bijvoorbeeld Op het laatste moment nog het annuleringskosten. aantal vergaderdeelnemers The Seats2meet Story wijzigen of annuleren? Kosteloos. Zakendoen op werkdagen van 24/7 Je eigen zaken online 9 tot 17 uur. regelen. Traditionele waardeketen: Waardenetwerk: wij faciliteren. wij regelen, coördineren, organiseren. ZP’er lounge gebruik (if any): Gratis werken, wifi, koffie boeken en betalen. en lunch. Traditionele communicatie: Sociale Media Strategie: dialoog, 300 zenden. klant als ambassadeur, buzz.
  • Seats2meet, eerst transactioneel, daarna sociaal op orde Tijdens het realiseren van ons Seats2meet.com concept lagonze focus niet op het plat neerzetten van een goed product. Onzestakeholders – vonden wij - willen bewust of onbewust een actieverol spelen in het méé-maken van een nieuw product. Maar ja, als jenog geen klanten hebt en het product nog niet eerder in deze vorm opde markt was neergezet, hoe ga je dan te werk? Het doel was helder:een nieuwe dienst op de Nederlandse vergadermarkt, passendin het huidige tijdsgewricht en bedoeld als basis voor toekomstigesuccessen. Het begint dus allemaal in 2007 boven een winkelcentrum in society 3.0Maarssenbroek. We openen in alle luwte een pilotvestiging ennodigen daar een aantal goede klanten uit om de formule gedurendeeen jaar samen met ons te testen. Dat betreft aanvankelijk vooral het The Seats2meet Storyfysieke, transactionele stuk van de organisatie. Maar gaandeweg zijnwe ‘sociaal gegaan’. Wat mij betreft zat hem daar de crux. Natuurlijkwas onze basisfilosofie op orde: we zijn immers al een visiegestuurdeorganisatie, waarin ‘eigen verantwoordelijkheid’ en ‘transparantie’goeddeels zijn ingebed. Maar dat was nog in de oude wereld. Hetzoeken naar nieuwe verbindingen in die nieuwe wereld met al onzestakeholders was wel een uitdaging. Die verbindingen lopen via desociale media. Hoe? Nou, ongeveer als volgt…• Wij zijn ‘ons verhaal’, onze corporate story gaan ontwikkelen. 301 Wat willen we vertellen over ons bedrijf, hoe zorgen we ervoor dat mensen ons verhaal leren herkennen? Het voornaamste hoofdstuk van ons verhaal vertelt dat wij geloven in samen delen; dat wij denken vanuit overvloed en niet vanuit beperkingen; dat we graag een welgemeende persoonlijke dialoog voeren met alle stakeholders; dat we primair werken
  • voor het welzijn van onze stakeholders; dat we ons bewust zijn van onze maatschappelijke plek.• Wij hebben product- en dienstenonderdelen geïntroduceerd, zoals gratis werkplekken voor ZP’s, inclusief gratis wifi, koffie, thee en lunch, gratis Mindz.com samenwerkingssoftware en het wegnemen van beknellende leveringsvoorwaarden. Dit bleken dankbare kapstokken. Daarmee hebben we laten zien dat de Blue Ocean theorie werkt: door knelpunten weg te nemen kunnen we diensten en producten neer zetten die collega- aanbieders het nakijken geven. De kosten van deze gratis diensten en producten worden gedekt door besparingen op onze marketingkosten (verderop meer daarover) en een hogere society 3.0 bezettingsgraad van de vergaderzalen. Die vergaderzalen verhuren we tegen een commerciële prijsstelling. Maar wel via een heel slim yield gedreven on-line reserveringssysteem. The Seats2meet Story• Wij zijn onze medewerkers gaan trainen, stimuleren en faciliteren in het gebruik van de sociale media. Internetgebruik was binnen onze bedrijven altijd al zonder enige restrictie toegestaan. Sterker nog, we hebben dat jarenlang louter gestimuleerd. Maar op het moment dat je mensen rechtstreeks namens hun organisatie gaan communiceren, is dat toch een grote stap verder. Inmiddels beschikken wij over Social Media Richtlijnen voor stakeholders van CDEF Holding BV en die zijn uiteraard publiek toegankelijk. 302• We hebben op de Seats2meet.com website een corporate blog geopend, waar mijn medewerkers en ik onze corporate story zijn gaan vertellen.• We zijn gaan reageren op andere blogs, zoals Marketingfacts en Frankwatching.• Wij zijn gaan bloggen op andere blogs, zoals Molblog.
  • • Ik ben een eigen blog begonnen onder www.ronaldvandenhoff.nl, waarin ik mijn lezers deelgenoot maak van mijn visie op de maatschappelijke ontwikkelingen.• Wij zijn een eigen virtueel sociaal netwerk gestart onder de naam Mindz.com. We willen het zakendoen en sociaal zijn met je stakeholders goed onderscheiden.• We zijn gestart met een Nederlandse review website voor vergadercentra: www.meetingreviews.com. Daar kunnen vergaderaars meer dan 600 vergadercentra, dus ook de onze, beoordelen. De resultaten ervan zijn we op de eigen website van Seats2meet gaan publiceren. Reviews zijn immers user generated, sociale informatie uitingen en worden als zodanig society 3.0 hoog gewaardeerd.• We zijn relatie events gaan organiseren, gebruikmakend van The Seats2meet Story de eigen Mindz.com event-software. ‘Fris in je hoofd’ heten deze events. De FIJH-community geeft zelf aan wat de inhoud moet zijn. En helpt mee met organiseren, faciliteren, opruimen en schoonmaken. Vele Mindzers geven er workshops aan vele andere Mindzers! De meerdaagse FIJH-events kennen per avond meer dan 400 bezoekers, en scoren steevast een hoge waardering.• We zijn (uiteraard) gaan Twitteren.• We zijn een YouTube videokanaal gestart, evenals een fotostream bij Flickr. Dagelijks worden er vele filmpjes en foto’s, door 303 bezoekers gemaakt, op neergezet.
  • Sociaal Digitaal Virtueel Ecosysteem Wat zie je gebeuren? We zijn sociaal gegaan, maar niet alleen doorgebruik te maken van de bestaande ‘sociale software’. Met Mindz.com hebben we onze eigen community software ter wereld gebracht.We noemen het inmiddels een sociaal ecosysteem! Vrijwel al onzesociale activiteiten lopen via Mindz.com. En opeens hebben we eencompleet sociaal netwerk. In Seats2meet.com zitten tienduizendenboekers van vergaderzalen. En in Mindz.com maar liefst meer dan60.000 ZP’s die voor positieve buzz zorgen; en trouwens zelf ookmassaal boeken als ze een ruimte nodig hebben. Dat is de a-synchronewederkerigheid die erin zit. Men gunt ons de business, omdat menook heel veel van ons krijgt: van gratis werkplekken, gratis lunch en society 3.0gratis samenwerkingssoftware. Het groeit maar door. Natuurlijk zijnhet (nog) geen miljoenen zoals bij de mondiale netwerken, maar onzedeelnemers zijn natuurlijk wel een bijzondere, verbonden groep. En The Seats2meet Storydit alles in minder dan twee jaar. Onze hashtags #S2M en #FIJH staan regelmatig in de top vijf van meest populaire hashtags in Nederland. 100. 100utrecht Top words: jn review station social mensen media mindzcom utrecht trein schildercursus 12 minutes ago from API 304Organisatie 3.0 vervlochten met haar medewerkers Mijn eigen presentaties, zoals bijvoorbeeld die op het OpenInnovatie Festival van de Gemeente Amsterdam in 2009, zijn terugte vinden op Slideshare en halen in de reviews soms de wereldwijdetop 50. In 2009 bezochten bijna 12.000 mensen mijn presentaties
  • op Slideshare en in totaal hebben meer dan 60.000 mensen mijnpresentaties bekeken. Ook lazen tienduizenden mensen mijn blogs- waarvan duizenden reageerden - en volgen duizenden mensendagelijks mijn Twitter avonturen. Als ik in mijn Twitter netwerk eenonderzoeksvraag uitzet heb ik binnen het uur honderden reacties.SlideShare Hi Ronald Van den hoff, It is always exciting to bring in a new year. Taking a look back, here’s quick summary of your year on SlideShare, in 2009. In 2009, you uploaded 35 presentations and got: • 11954 views society 3.0 • 341.54 average views per presentation • 11 favorites • 40 followers Your most popular presentation was: The Seats2meet Story Samen Werken 2.9 Samen Werken 2.9 770 views 2 favorites View Your Popular Presentations Mijn organisatie, mijn werk en mijn netwerk; ze zijn niet meer vanelkaar te onderscheiden. Ook mijn zakenpartner Marielle Sijgers enonze medewerkers zijn duurzame gebruikers van de sociale media.Daarmee hebben we als organisatie een dagelijkse dialoog metletterlijk duizenden stakeholders. 305 Marielle, mijn compagnon, werd in 2009 ‘Recruiter of the Year’,dankzij een briljante, nul euro kostende, virtuele wervingscampagnevoor onze organisatie. Onze Seats2meet.com community managerJeroen van der Schenk werd in 2009 door Emerce uitgeroepen tot‘E-commerce man van het jaar’. En wij zijn nog steeds de enige
  • organisatie die met twee blogs - die van Mindz.com en mijn eigenwww.ronaldvandenhoff.nl - in de MarketingFacts Top 100 staat. Waar hadden we het ook alweer over? Over vergaderen, ofover sociale netwerken?Staartje van de markt is neusje van de zalm The Long Tail is een begrip dat wordt gebruikt om een groot aanbodte beschrijven dat slechts een klein publiek of een niche dient, maargezamenlijk een groter marktpotentieel heeft dan de marktleider opzich. Het begrip komt van Chris Anderson met zijn boek The LongTail: Waarom we in de toekomst minder verkopen van meer. In essentie society 3.0komt zijn theorie erop neer dat producten die maar weinig afnemershebben of waar weinig vraag naar is, gezamenlijk een groter deel vande markt kunnen innemen dan de grote ‘hits’ in de industrie, zolang The Seats2meet Storyde winkel of het distributiekanaal maar groot genoeg is. LONG TAIL High Meeting Plaza Utrecht reservation volume in € 306 Low 5 500 1000 nbr. of clients Wanneer we de ‘longtail’ van de ‘vraag naar vergaderruimte’bekijken, zien we bij ons traditionele vergadercentrum Meeting PlazaUtrecht dat het merendeel van de business wordt geboekt door grote
  • partijen met een hoog boekingsvolume. Deze partijen hebben eenbekende inkoopafdeling en je maakt dus jaarlijkse prijs- en volumeafspraken. Dat geeft een mate van omzetzekerheid. Dat gaat welten koste van de prijs, want alle collega-aanbieders bevinden zichop hetzelfde stuk van deze markt. De boekers van deze organisatieszijn professioneel en weten wat ze doen. Het gehele proces vanzakendoen is daarmee heel efficiënt. En zoals het bij de 20-80 regelwerkt: 20% van de Meeting Plaza klanten genereren 80% van deomzet. En we zien hetzelfde beeld bij de concurrentie. In het rechthoekige kader rechtsonder in het longtail-grafiekjevinden we partijen met een laag boekingsvolume, die in de oudeeconomie veel minder efficiënt zijn om mee te werken. Het is een society 3.0bewerkelijk logistiek proces, van veel reserveringshandelingen enmedewerkersaandacht, tot en met het debiteurenjagen aan toe.De omzetten en boekingsfrequentie zijn laag, maar de prijs is okay The Seats2meet Storyen dit soort boekinkjes vullen de zaak lekker op. Dat wel. Meer enmeer verschijnen op deze fragmentarische markt mijn zo geliefdeZP’s ten tonele. Zij boeken vergaderstoelen voor zichzelf, maar ooksteeds meer in opdracht van derden, waaronder ook de grotereklassieke spelers. De ZP’s krijgen immers steeds meer opdrachtenuit dat ‘oude’ segment. Zo zou het aantal boekers groter worden,de omzet per reservering lager, het zakelijk risico toenemen. Enin de zombie-economie is dat oninteressante business! Maar daarligt dus precies de kans voor Seats2meet.com. Met de nieuweSeats2meet.com formule en het sociale netwerk Mindz.com richten 307we ons daadwerkelijk op de ‘longtail’ (op de rechterzijde dus) van deNederlandse vergadermarkt. Samen met de auteur Jim Stolze heb ik zitten stoeien over degrafische weergave van de S2M-Long Tail. Jim houdt in zijn nieuwsteboek Uitverkocht! ook Seats2meet onder de loep. We komen tot de
  • volgende stelling: “Hoe meer je naar de rechterkant van de Long Tailgrafiek gaat, hoe meer de ogenschijnlijke losse opdrachtgevers zichgedragen als een netwerk. En zoals met netwerken het geval is: zo’nnetwerk wordt efficiënter en sterker wanneer er meer knopen inkomen. In die zin beweegt de rechterkant van de Long Tail zich niet alseen gladde lijn, maar zou het eigenlijk moeten worden gevisualiseerdals een ‘scatter diagram’... een netwerk van allerlei verbonden punten,liever gezegd mensen. Het samenwerken per project is connectingthe dots. Je kunt niet stellen dat de waarde van een kleine klant wordtafgemeten aan zijn eenmalige order. Hoe verder hij verwijderd is vande ‘grote jongens’ hoe meer hij een netwerk zal vormen met andere‘kleintjes’. Je zou daarom de verdeling van groot aflopend naar klein society 3.0niet moeten afmeten naar de individuele waarde, maar naar de matewaarin de kleine klant samenwerkt met ‘de knopen in zijn buurt’. The Seats2meet Story Als één iemand van de belastingdienst een tweet plaatst hoefijn het was om een boeking te doen bij MeetingPlaza, is het effectdaarvan beduidend minder dan wanneer alle bezoekers van eenFris-in-je-hoofd bijeenkomst bij Seats2meet dat doen binnen ‘hun’netwerk. Al die individuele kleine boekers zijn verbonden methun netwerken, die vervolgens weer verbonden zijn met andere The Mesh 308 hoog waarde per klant aantal klanten laag
  • netwerken. Deze netwerken vormen tezamen de al eerder genoemdeMesh, een cluster van verbonden waardenetwerken: het fundamentvan waardecreatie binnen de Interdependente Economie. Heel veel kleinere klanten genereren per stuk een fragmentarischeomzet. Het waarde-volume van die kleine klanten daarentegen isenorm. Wanneer je dus kijkt naar het begrip ‘waarde’, dus naast‘geld’ zaken als buzz, de bereidheid tot het co-creëren van nieuweproducten- en diensten, het actief reviewen en promoten van S2M,ontstaat er een gespiegelde Long Tail: de grafiek gaat weer omhoog!Geen aflopende hockeystick, maar de helft van een parabool dieinzichtelijk maakt dat de waarde van een individu wordt uitgedrukt in society 3.0de wijze waarop hij zich als netwerk weet te manifesteren. Hoe meerS2M zich richt op individuele ZP’s, hoe meer waarde het netwerkterug zal geven. Wederkerigheid dus. The Seats2meet Story Dit in tegenstelling tot de oude grafiek de netwerkwaarde lineairterugloopt (omdat die niet gezien wordt als netwerkwaarde!). Dieoude grafiek heet de Long Tail. De gekantelde netwerk grafiek dopenwe bij deze... de Long Snout. Een grafiek met een glimlach om demond. meeting PLAZA long snout hoog hoog 309omzet waardeper perklant klant laag aantal hoog aantal laag klanten klanten
  • Met de Seats2meet formule hebben we ons toegang verschaft totThe Mesh en daarmee hebben we onze toekomst als organisatie3.0binnen de Society3.0 gezekerd! Dus hebben we geen sales-,marketing-, p.r.- of reserveringsafdeling meer. Onze corporatestory en onze commerciële boodschap wordt uitgedragen door onzecommunity. Per Seats2meet vestiging werken nog maar drie fte’s,waar bij mijn traditionele vergadercentra nog zeker vijftien fte’s aande slag zijn. De exacte inspanning en boodschap controleer ik nietlanger. Dat is even wennen, maar ik hoef al die mensen niet meeraan te sturen, op te leiden, te administreren, te betalen en mee tevergaderen. We hebben geen drukwerk, folders, informatiemappenen andere zaken meer nodig. De hele Seats2meet website wordt society 3.0voor 95% gevuld met ‘sociaal gegenereerde informatie’, informatiedie door de markt wordt gezien als betrouwbaarder dan deinformatie van een bedrijf zelf. Dat kost dus ook geen ouderwetse The Seats2meet Storyeuro’s meer. Ik kan dus meer doen met minder. Ik krijg meerexposure en dus boekingen met minder inspanning. Onze ‘klassieke’winstgevendheid, zo blijkt uit benchmarkonderzoek, is driemaal zohoog als de gevestigde orde en dan tellen we het sociaal kapitaalniet eens mee.Ieder zijn eigen Seats in de buurt! Zodra je bedenkt dat elke werkplek of stoel een potentieel teboeken object is, zijn de mogelijkheden onbegrensd. In principehang je de eettafel met die zes stoelen in jouw huis gewoon in het 310S2M-boekingssysteem… voor één dag in de maand of zo. Het is bijnazover! Wat ook hard loopt is het ‘kloningsproces’ van Seats2meet locaties.Voorjaar 2011 zijn er ‘nazaten’ in Lelystad, Eindhoven, Breda, Tilburg,Amersfoort, Amsterdam, Maarssen en Utrecht. Geïnteresseerde
  • ondernemers en bedrijven reiken we via MyOwnSeats2meet.comkennis aan, zowel digitaal als in maandelijkse meet-ups. Ze mogenmet liefde stage lopen om alles wat we doen zelf te ervaren (endus naar believen te kopiëren!) Onze zakelijke adviezen zijn gratis.Uiteraard investeren ze zelf in het inrichten van hun locatie. OnzeSeats2meet.com software mogen ze gratis gebruiken. Pas als deS2M-exploitant zelf geld gaat verdienen aan stoelenverhuur, dan gaanwe bescheiden meeverdienen. Echt voorschrijven hoe zo’n locatieeruit moet zien doen we niet. De kritische succesfactoren van onzeformule zitten gebakken in de software. Zo laten we alle bezoekershet product en de dienstverlening reviewen, waarbij de markt dusbepaalt of locaties het goed doen of niet. Zijn er meerdere locaties society 3.0in één gebied dan komt het bedrijf met de beste reviews bovenaante staan in het reserveringsaanbod. Het houdt niet op. Kijk niet gekop als er binnen vijf jaar op vele tientallen NS-stations een S2M- The Seats2meet Storylocatie is verrezen. Of bij de regiokantoren van de Rabobank. Ook hetbuitenland lonkt! En dan hebben we het niet alleen over Antwerpen.De belangstelling strekt zich uit tot Estland, Brazilië, India en China. Soms kopiëren we een gedeelte van de formule. Denk aan de‘flexwerkplek’ en aan de beweging die ‘het nieuwe werken’ heet. Datkan namelijk overal plaatsvinden, als er maar een stoel, een bureauen een internetverbinding is. Zo bieden we voor overheidsgebouwenhet Seats2share.com programma: ambtenaren kunnen op iedereoverheidslocatie aan de slag. De vereniging van Nederlandse 311Gemeente Secretarissen heeft zich verbonden aan het streven om in2011 de helft van alle gemeentelijke gebouwen van een Seats2shareoplossing te voorzien. Voor bedrijven die het leuk vinden dat er al ofniet aan dat bedrijf gebonden externen komen werken, bieden wede Seats2work.com formule. Goed voor de kruisbestuiving tusseninternen en externen want onze software maakt inzichtelijk via een
  • tagcloud welke mensen, kennis en competenties er op een gegevenmoment aanwezig zijn. Men bouwt er als bedrijf andere relaties meedan men traditioneel gewend is. Buiten de hard- en software rondom het aanbieden en reserverenvan stoelen en werkplekken hebben S2M bezoekers altijd toegangtot ons Mindz.com ecosysteem. Die Mindz.com collaborationsoftware stelt hen in staat zichzelf goed op de kaart te zetten,samenwerkingsverbanden te zoeken en omzet te genereren. Daarmeebeschikken ZP’s (wel of niet op een payrol overigens) over dezelfdeof zelfs betere samenwerkingssoftware dan tot nog toe gebruikelijkbinnen bedrijfsorganisaties. Dat maakt ze echt slagvaardig. society 3.0Groot geworden door open te bijven! Uiteindelijk zijn wij dus, om het nog maar eens ouderwets te zeggen, The Seats2meet Storyeen MKB-organisatie met een business-to-business imago. In 2010tellen we 70 fte’s en een omzet van meer dan acht miljoen euro. Onzesolvabiliteit is hoger dan 40%, dus ook in deze tijden van crisis slaapik nachts prima. Alleen is die B2B dus vervangen door iets anders.Mijn vaak ‘kleinere’ horecacollega’s zeggen vaak: “Jij hebt gemakkelijkpraten, jij hebt zo’n groot bedrijf.” Maar tijdens mijn lezingen zeggende grootbedrijven vaak: “Maar jij hebt gemakkelijk praten, jij heb zo’nklein bedrijf.” Beide partijen hebben ongelijk! Onze hele organisatie ademt sociale media. We zijn transparant en 312proberen met alle stakeholders persoonlijk te communiceren. We denkenvanuit overvloed; we geven heel veel, en houden dat stug vol. We delen alonze kennis. Gratis, gewoon omdat we het leuk vinden. We bieden voorvele starters, ZP’s, ondernemers, vernieuwers en wereldverbeteraarseen platform, zowel fysiek als virtueel. We leren iedere dag. We
  • geloven in sustainability. Onze hele sociale mediastrategie is als eensoort ecosysteem geworden, waarin de eigen medewerkers en alleoverige stakeholders volop participeren. In klassieke geldterminologieredenerend is het een ongelooflijk goedkope en zeer effectieve, maarvooral hele leuke manier van zakendoen. Zakendoen niet alleen maarom of met geld, maar vooral zakendoen met hele leuke nieuwe mensen,die beschikken over een tomeloze energie, creativiteit en de natuurlijkeneiging tot ‘delen’. De energie en innovatiekracht stromen. En dat is elkedag weer een feest! society 3.0 The Seats2meet Story 313
  • Turkoois is de kleur vansystemische openheid encollectieve verbondenheid.Typische kwaliteiten van society 3.0Organiseren 3.0. 314
  • Fan of s2m Seats2meet.com Fan of s2m Fan of Laptop op locatie medewerkers s2mlinked in flickr facebook You Tube twitter Mindz Meeting reviews.com society 3.0 Fan of Nieuwsbrief Buzz monitor Seats2meet.com s2m Fan of s2m Fan of medewerkers s2m Twitter fountain 315
  • DEEL 3ORGANISEREN 3.0MENSEN ZONDER GRENZEN “I love those who can smile in trouble, who can gather strengthfrom distress, and grow brave by reflection. It is the business of littleminds to shrink, but they whose heart is firm, and whose conscience society 3.0approves their conduct, will pursue their principles unto death.”(Leonardo Da Vinci) “Change is a big part of the reality in business. Willingness tochange is strength, even if it means plunging part of the organizationinto total confusion for a while.”(Jack Welsh) 316
  • Genetic transferStories, experiences L ife is e society 3.0 te r n al organiseren 3.0 317
  • VAN WAARDEKETENS NAARWAARDENETWERKEN “In a disconnected world, the costs of [being] evil are minimal. In ahyper connected world, the costs of [being] evil explode.”(Umair Haque’s Law) Op het gebied van netwerken is Yochai Benkler een van mijn‘klassieke’ favorieten.. In 2006 schrijft deze Harvard Professor ofEntrepreneurial Legal Studies in zijn boek The Wealth of Networksdat “een nieuwe economische waardecreatie een logisch gevolgwordt van het beschikbaar zijn van een steeds grotere hoeveelheidinformatie en kennis, tussen een steeds groter wordende society 3.0verbondenheid tussen groepen van mensen, door de toenemendetechnologische ontwikkelingen rondom het internet.” Toen ik dat lasen het probeerde te doorgronden snapte ik opeens dat waardecreatie organiseren 3.0zich in een overgangsfase bevindt: een transitie van het denken in‘waardeketens’ naar het samenwerken in ‘waardenetwerken’.Van bezit naar toegang In Society3.0 delen mensen vanuit verbondenheid hun kennis;het feitelijke eigendom van die kennis is van ondergeschikt belang.De mogelijkheid tot het delen van kennis maakt mensen autonoomom in gezamenlijkheid een nieuwe wijze van waardecreatie aan tegaan. Verbonden in sociale netwerken vormen deze mensen een 318bijna onuitputtelijk potentieel, niet in het minst dankzij de enormeovervloed van gratis software en allerlei handige apps. Dankzij hetinternet zijn ze niet alleen 24 uur per dag met elkaar verbonden,maar ook met elkaars informatie en collectieve kennis. En zo houdtkennis op schaars te zijn. Er is een overvloed aan kennis, informatie,arbeid en meer van dat alles in zicht.
  • Daarmee wordt ‘toegang tot’ belangrijker dan ‘bezitten van’.Toegang tot wat?- Toegang tot informatie over je stakeholders, door diezelfde stakeholders aangereikt.- Toegang tot het collectieve denk- en creatievermogen van die stakeholders.- Toegang tot het arbeidsvermogen van je stakeholders.- Toegang tot kennis en allerlei slimme software op het internet.- Zelfs toegang tot geld van je stakeholders. Praatten we ‘vroeger’ (ook nu nog) over het bezit van kennis eninformatie, dan betrof dat vooral organisaties of individuen die rondhun kennis een organisatie hebben gebouwd. En praatten we over society 3.0‘toegang tot’ dan betrof dat meestal de individu die moeite moest doenom toegang te verkrijgen. In een waardeketen is het relatief eenvoudigom kennis en informatie af te schermen. Hoe anders is dat in een organiseren 3.0waardenetwerk. Opeens is dat niet meer het alleenrechtdomein vande organisaties (oude stijl). Opeens bestaat dat netwerk uit - of lievergezegd dankzij - allerlei individuen met hun persoonlijke kennis eninformatie. Bezit verwordt daardoor gestaag tot ‘collectief bezit’.En toegang wordt steeds implicieter: zodra mensen in organisatieszich verbinden met mensen buiten organisaties of mensen in andereorganisaties, zodra het dus zogezegd point to point gaat worden, dankan iedereen ‘overal’ bij. En dan wordt het leuk. Dan kun je niet meerstiekem misbruik maken van de goedgelovigheid van geïsoleerde 319individuen. Want die gaan elkaar zo snel mogelijk waarschuwen.Samen weten we alles. Dit is wat Umair Haque bedoelt.
  • Waardeketen of winstketen? Waardeketen; het lijkt zo’n mooi begrip. Toch is het oud denken.In die zogenoemde waardeketen worden mensen, middelen en tijddoor en tussen organisaties geperst met maar één bedoeling: dat eruiteindelijk iemand is die de dienst of product voor een hogere prijs wilhebben dan de kostprijs. De producenten hogerop in de waardeketen,en stroomafwaarts de leveranciers; ze doen allemaal hetzelfdekunstje. Zolang de afnemers in de waardeketen nog niet de consumentzelf zijn, probeert een producent te maken waarvan hij denkt te wetenwat de uiteindelijke klant wil. Via ‘leveranciersvoorwaarden’ schuiftde producent zoveel mogelijk de ondernemers risico’s door richtingde consument. En als consument aan het eind van die keten hebbenwe eigenlijk geen keus meer dan af te nemen wat er van de band rolt. society 3.0Denk niet dat u keuzevrijheid heeft. Dat er zeventien verschillendesoorten melkhagelslag bestaan - de meeste afkomstig van dezelfdemachine - zorgt er slechts voor dat u vaker melkhagelslag op uw organiseren 3.0brood strooit. Via allerlei marktonderzoeken checken we de behoeftevan afnemers, zodat we denken te weten wat de uiteindelijke klantnu echt wil. Vervolgens mixen we dat tot iets gemiddelds, en datgemiddelde gaan we dan in allerlei elkaar ‘beconcurrerende’varianten aanbieden. Dat is iets anders dan echte keuzevrijheid. Hetis het draaiende houden van een productgedreven winstketen. Bijonze overheden is het al niet anders. Politici denken te weten wathet electoraat wil. Het verkiezingsprogramma (van welke kleur danook) is al een gemiddelde boodschap over wat goed is voor de burger. 320Na de verkiezingsmix met alle andere kleuren wordt er beleid desamenleving ingeperst, via een beleidsketen waaruit vele velefunctionarissen hun inkomen aftappen en waarvan de uiteindelijketoegevoegde waarde stevig betwist mag worden. Als het zo is – bleekin het najaar van 2010 – dat de beloning van politieagenten direct isgerelateerd aan het aantal bekeuringen dat ze uitschrijven, dan is
  • onze beleidsketen dus een farce. Als er in oktober 2010 in de krantstaat dat het ontwikkelen van een nieuwe kerncentrale (op zich alkwestieus) pas in 2012 kan aanvangen omdat er voor die ontwikkelfasenog ambtenaren geworven moeten worden, dan hoop ik dat de lezermijn zorg deelt. Waardeketen? Winstketen? Wie wint? Wie verliest?Maar we hebben wel een probleem. Tijd, mensen en middelen zijnschaars, vooral door de archaïsche wijze waarop onze organisatieszijn gestructureerd. We lopen constant tegen het eerder genoemdeCoase Ceiling aan. Het navenante denken in waardeketens biedt geenoplossing voor de huidge economische crisis of voor de toekomst vanuw organisatie.Sterker nog, die beperkingen van Coase Ceiling worden alleen maar society 3.0groter: onze traditionele middelen raken we snel en zeker kwijt.Op is op! Fossiele grondstoffen raken uitgeput. Ons geld is op.Het traditionele bancaire systeem houdt ons in gijzling. Werkende organiseren 3.0mensen, dankzij de vergrijzing een steeds kleiner wordendegroep, willen nog wel met je werken, maar niet meer voor je in eentraditioneel dienstverband. De arbeidsmarkt slinkt. De waardeketenis welbeschouwd niet meer dan het bekende piramidespel, waarbijde volgende in de keten steeds de vorige schakel rijkelijk vergoedtmaar zelf in de schuld staat. Dit spel staat bij Justitie bekend als eenstrafbaar feit… De dynamische balans van het waardenetwerk 321 “IT giant IBM told Personnel Today (April 23, 2010) that the firm’sglobal workforce of 399,000 permanent employees could reduce to100,000 by 2017, the date by which the firm is due to complete its HRtransformation programme. Tim Ringo, head of IBM Human CapitalManagement, said the firm would re-hire the workers as contractors
  • for specific projects and when necessary, for a concept dubbed ‘crowdsourcing’.” We spreken van een waardenetwerk, wanneer mensen - als individuen en/of namens organisaties - als ontwerper, maker of consument, samen waarde creëren, permanent of incidenteel, daarbij gebruikmakend van relationele sociale netwerken, de beschikbare kennis op het internet, sociale media platformen en zogenoemde collaboration tools. (Een poging tot een definitie. De belangrijkste voorwaarde echtervoor het ‘werken’ van waardenetwerken is de combinatie van “3.0”attitude en vaardigheden bij de betreffende WereldMensen…) society 3.0 In een waardenetwerk is niet speciaal sprake van vasteverbondenheid tussen de netwerkleden; het netwerk is niet altijd organiseren 3.0als groep zichtbaar. Doorgaans kent een waardenetwerk enkelekernleden - inclusief de eventuele opdrachtgever - aangevuld met‘gelegenheidsmeemakers’ en nog wat mensen die incidenteel endesgevraagd een bijdrage leveren (resonantie). De kernwerkerskennen de perifere deelnemers vaak niet eens, terwijl ook debron van de kennis niet altijd zichtbaar is; het is meer een wolk.Een waardenetwerk - ik noem dat graag een Sociaal EconomischeEntiteit - vertoont welhaast Al Quaida-achtige structuren enbewegingen. Beckstrom en Brafman noemen dat het Starfish Model. 322In hun boek The Starfish and the Spider introduceren zij organisatieszonder aantoonbare leider en met ogenschijnlijk weinig structuur.Het verschil tussen zeester-organisaties en spin-organisaties isonthutsend. Een zeester heeft geen aanwijsbaar hoofd en overleeftals het een pootje verliest; uit dat verloren pootje kan weer eenvolwaardige zeester groeien. Als je de spin een pootje ontneemt, kan
  • hij minder goed voortbewegen; ontneem je de spin het hoofd dan gaat– in feite is - het dier dood. Welke organisatie wil je het liefste zijn? Teamwork is een mooi begrip, maar werken in een waardenetwerkgaat verder dan de aloude teamgedachte. Het begint al met een andereopvatting over doelstellingen. In de traditionele teamorganisatie zijnde te behalen doelen doorgaans helder omschreven, evenals de wegernaar toe, zoals de taakverdeling en verantwoordelijkheid. Eenwaardenetwerk kenmerkt zich vooral door gedeelde uitgangspuntenen een samen te ontdekken creatiepad in een context van collectieveverantwoordelijkheid. (Misschien is dit wel een veel betere definitiedan mijn poging in het kader hierboven…) In de samenwerking metof binnen organisaties faciliteert de community leader het proces society 3.0zoveel mogelijk, maar managen kun je dat niet noemen. Er is sprakevan een open structuur: voor nieuwe kennis en contacten kan eenberoep worden gedaan op de voltallige buitenwereld. Hetzelfde geldt organiseren 3.0voor het vastleggen en ontsluiten van de door het waardenetwerkopgedane collectieve kennis; het oude ‘teamdenken’ is toch geneigddit alles binnenshuis te houden; maar waardecreatie is natuurlijkveel meer gebaat bij open verbindingen. Voor ‘opdrachtgevers’is het dan ook niet altijd duidelijk wie er eindverantwoordelijk is,terwijl het voor deelnemers niet altijd duidelijk is hoe de eventuelerevenuen verdeeld gaan worden. We hebben feitelijk behoefte aaneen nieuwe rechtsvorm voor dit soort gelegenheidsnetwerken ofconstellaties. Gelegenheidsformaties, juridisch georganiseerd als 323een Sociaal Economische Entiteit. SEE’s dus. Daarbinnen kunnenafspraken goed inzichtelijk worden gemaakt voor alle stakeholders,inclusief de opdrachtgever. Die SEE’s kunnen snel online wordenin- en uitgeschreven worden bij het Handelsregister (of misschienis dat zelfs nog wel een oude gedachte). Er zullen gespecialiseerdeorganisaties gaan ontstaan die dit soort processen faciliteren voor
  • een bescheiden fee, maar de organisatie van de opdrachtgever kanook hier zelf een leidende of faciliterende rol vervullen. Waar reguliere organisatorische teams of afdelingen dus deneiging vertonen tot gebiedsafbakening en silovorming, hebbenwaardenetwerken juist de eigenschap om onderling verbonden teraken. Individuele leden van waardenetwerken kunnen zichzelf vanaféén plek organiseren. De uitwisselbaarheid van informatie (dataportability) tussen de netwerken neemt (mede daardoor) dagelijkstoe. Daarmee blijven de grenzen vervagen: waardenetwerken zijnuitermate dynamisch en vloeien in elkaar over. Vandaar dat hetvoor buitenstaanders zo moeilijk te begrijpen is: het is niet altijdeen duidelijk herkenbaar team of projectgroep, die aan het werk society 3.0is. Het werken vindt ook niet meer plaats tussen vier muren ondereen dak, met een organisatienaam op de gevel van het gebouw. Deplaatsen waar nieuwe waardecreatie plaats vindt, zijn moeilijk te organiseren 3.0identificeren…die bevinden zich immers in The Mesh. 324
  • 325society 3.0 organiseren 3.0b
  • HET NIEUWE WERKEN In september 2010 schrijft Zelfstandig Professional Hems Zwiereen Mindzblog dat honderden keren gelezen zal worden. Door dereacties levert het een korte maar krachtige blogdiscussie op overeen veel gebezigd begrip: ‘het nieuwe werken’.Hems Zwier – Dinsdag 14 september 07:30 Het Nieuwe werken .....waar gaat dat echt over? Het nieuwe werken! Ik schreef er al eerder blogs over. Het nieuwe werken (HNW) is het walhalla voor de werknemer en de werkgever, toch? Lekker snijden in de kosten van society 3.0 gebouwen! Werknemers die dag en nacht werken met behulp van gadgets en tooling! Tijd en plaatsonafhankelijk heet dat;-) Tuurlijk even op vakantie je email checken en dat telefoontje organiseren 3.0 naar die hijgende klant kan ook nog wel! De Volkskrant had zelfs een gehele bijlage gewijd aan Het Nieuw Werken en de websites rond Het Nieuwe Werken schieten als paddenstoelen uit de grond. Kortom we zijn mainstream aan het gaan! Het Nieuwe Werken is niet van een kleine groep verlichten, nee het daalt in! Menig organisatie maakt er een start mee. Gekscherend riep ik op Twitter: ‘Misschien moeten we #HNW herdefiniëren in HNWplus (drives, leiderschap, nieuwe samenwerkingsvormen) en HNWmin tooling en gadgets om op 326 afstand te werken en de mobiliteit in Nederland te verbeteren. Misschien is #HNW toe aan fase twee, waarbij de mens echt centraal staat! Mens en organisatie een betere match maken. Eerder schreef ik over talentmanagement! Breng talentmanagement in lijn met de doelen van de organisatie. Pas de selectieprocedures aan door niet alleen naar functie,
  • maar ook naar drives en talenten te kijken bij de selectie. Kijk ook eens echt naar verantwoordelijkheidsstructuren binnen de organisatie, naar samenwerking. Spreek keiharde doelen en performance-criteria af en laat het dan aan de groep over die te halen. Je zult je verbazen! Arbeiders zelfbestuur? Welnee, vooral het anders inrichten van sturing. Kijk eens anders naar samenwerking tussen traditionele organisaties en zelfstandig professionals (voorheen ZZPers). Durf ook in deze tijden van crisis informatie en werk te delen op basis van de best match! Treedt als organisatie naar buiten! Stel projecten samen door co-creatie. Maak virtuele, dynamische schillen rond kernorganisaties, die organisch groeien en weer afnemen afhankelijk van de tijd en dienstverlening. Denk vernieuwend society 3.0 en vraag je bij alles af….kan dit ook anders. Geldt dit alleen voor het bedrijfsleven? Nee, natuurlijk ook voor de publieke sector! Denk vernieuwend, zoek de burger op! Doe aan echte organiseren 3.0 interactieve beleidsvorming. Gebruik crowd sourcing om problemen echt aan te pakken. Stel de overheidsgebouwen open voor andere activiteiten, integreer bedrijfsleven, wetenschap en kunst in plaats van het te verkokeren. Richt de publieke sector eens in op ‘integraliteitsdenken’! Mag ik u allen uitdagen daar over te schrijven als we het hebben over #HNW? En ja ik werk tijd en plaats onafhankelijk, heb mijn smartphone, iPad en andere tooling volledig geïntegreerd met 3GS, Wifi, Mifi, cloudcomputing en ga zo maar door;-) 327 Het was mij weer een genoegen!Cees Hoogendijk - Dinsdag 14 september 2010 - 11:13 En ik denk dan weer aan mijn wasmiddel Sunil: “compleet vernieuwd”, en dat dat toch vaak een verkooptruc is. Wat niet
  • wil zeggen dat het wasmiddel niet verbeterd zou zijn. Maar het feit dat je het op het pak vermeldt, is louter uit marketing overwegingen. Het wasmiddel heet echter nog steeds Sunil en niet “Het Nieuwe Sunil”. (Beetje lastig ook want de volgende keer zou het dan “Het Nieuwe Het Nieuwe Sunil” moeten heten. En we willen frequente productinnovaties, is het niet?) Dit risico loopt ook “Het Nieuwe Werken”. Er was al het bestaande merk “Werken”. En maakten we nu maar reclame voor vernieuwingen in dat werken - want die zijn natuurlijk niet van vandaag of gisteren - dan zou het nog steeds Werken heten. Maar nee hoor: we dopen het om in Het Nieuwe Werken, en hebben de beweging daarmee alle kans op doorontwikkeling ontnomen. Toen ik in 1993 bij The Change Company in Bergen society 3.0 werkte, was dat vrij ver weg van huis, en werkte ik regelmatig thuis. We deden er alles aan om mijn laptop aan te laten sluiten op het netwerk in Bergen. Ik herinner mij dat ik mijn organiseren 3.0 toenmalige koelkast-telefoon via een kabel kon aansluiten op mijn laptop. Staande in de file voor de Velzertunnel (de Wijker moest nog komen), kon ik alvast een document draadloos naar kantoor sturen. Waarmee ik maar weer even op filosofische wijze wil benadrukken dat die marketingcampagne genaamd Het Nieuwe Werken wel eens averechts zou kunnen... werken. (Wat dat betreft hebben ze het bij die onderwijscommercial wel begrepen: “Leraar, elke dag anders.”) Mag ik de volgende slogan voorstellen? “Werken, elke dag een stukje slimmer.” 328Hems Zwier - Dinsdag 14 september 2010 - 18:02 @Cees Ja en zo is het maar net. Vooral jouw opmerking “Het Nieuwe Werken wel eens averechts zou kunnen... werken.” hoor ik inmiddels regelmatig voorbij schuiven;-) Tja en
  • “Maar nee hoor: we dopen het om in Het Nieuwe Werken, en hebben de beweging daarmee alle kans op doorontwikkeling ontnomen” bevat natuurlijk een filosofische waarheid als een koe. Langzaam maar zeker ga we naar de volgende iteratie van wat wij als ‘werken’ bestempelen. En dat zal zeker niet de laatste zijn;-)Glenn van der Burg - Woensdag 13 oktober 2010 - 07:27 Raak verhaal. HNW gaat wat mij betreft om het verleggen van de verantwoordelijkheid van management (uit de hierarchie) naar de professionals of vakmensen. Laat mensen die dagelijks hun vak uitoefenen beslissingen nemen en stel je als manager society 3.0 op om te inspireren (door visie en missie uit te dragen) en als coach (als mensen ondersteuning nodig hebben). Het industriele tijdperk met de organisatievorm van meerderen en organiseren 3.0 minderen is echt ten einde. We leven in een ‘pancake’ world (aldus Josephine Green): http://vimeo.com/10056864Hems Zwier - Woensdag 13 oktober 2010 - 07:33 Ha Glenn, dank voor je reactie. Ja, leuk ik ken haar presentatie... op naar de pancake society! Ze kwam wat langzaam op gang, maar heeft de goede visie wat mij betreft;-) 329 In 2009 ontstaat het begrip Het Nieuwe Werken. Co-working.Nouveau Work. Het nieuwe werken gaat wat mij betreft niet directover werken met behulp van de nieuwe (internet)technologie enhandige software oplossingen, maar over een nieuwe manier
  • van samenwerken. Bij dat Nieuwe Werken zijn alle stakeholdersbetrokken. Dat Nieuwe Werken is feitelijk synoniem voor de nieuwemanier van waardecreatie.De nieuwe werker als bouwsteen van organisatievernieuwing De Nieuwe Werkers vormen zelfsturende, multidisciplinaireteams binnen de waardenetwerken, die slim en onbevangenopereren. Elke individuele nieuwe werker vertegenwoordigt één ofmeer organisaties, en staat open om diepgaande veranderingen indie organisaties te ondersteunen en te verwezenlijken. Het nieuwewerken – dat vanaf nu wat mij betreft zonder hoofdletters geschrevenmag worden - gaat over mensen die chaordisch organiseren; mensendie zich gedragen als zwervende kenniswerkers: internetnomaden society 3.0of knowmads. Die samenwerkende mensen zijn ZP’s, leveranciers,klanten en werknemers, kortom alle stakeholders van een procesof problematiek. Ook de ‘oude nieuwe’ werknemers werken al organiseren 3.0behoorlijk tijd- en plaatsonafhankelijk. En als ze onderling afsprakenmaken, dan gaan die niet over gewerkte uren maar over te leverenprestaties. We hebben het dus niet over thuiswerken of telewerken of zo. Zekerniet als dat een doel op zich wordt (bijvoorbeeld om kantoorruimtete sparen). Dan gaat het slechts over efficiëntie. In mijn optiek is hetnieuwe werken vooral veel effectiever. Hopelijk hebben we het binnenafzienbare tijd gewoon weer over ‘werken’… Maar goed, zover zijn we 330dus nog niet. Dit terzijde. Het nieuwe werken, dat dus vooral tot wasdom komt in de nieuwesociale waardenetwerken, wordt ook wel meshworking genoemd:een begrip uit de neurologie dat beschrijft hoe ons brein in staat isom hiërarchische en zelforganiserende netwerkstructuren samen
  • te voegen. Het mag duidelijk zijn dat ik het nieuwe werken zie alsde krachtigste drijfveer om organisaties opnieuw uit te vinden. Hetmooie is dat dit begint bij de individu, bij iedere willekeurige individu,en bij uitstek bij de lezers van dit boek natuurlijk! Nieuwe organisatiesontstaan niet omdat ze zichzelf opnieuw gaan uitvinden; nieuweorganisaties ontstaan omdat nieuwe werkers dit gaan veroorzaken.Het nieuwe organiseren is ‘event driven’ en ‘real time’ Managementauteur Kevin Kelly geeft vier tips voor traditioneleorganisaties, om te ‘openen’, om waarde te creëren, om te kunnenoverleven. (Het feit dat zijn website www.kk.org luidt, moge illustratiefzijn voor Kelly’s visionair vermogen.) society 3.01. Make customers as smart as you are.2. Connect customers to customers. organiseren 3.03. All things being equal choose technology that connects.4. Imagine your customers as employees.(Uit Kelly’s boek New Rules For The New Economy.) Goede contacten tussen organisaties en haar stakeholders zijnhelaas geen vanzelfsprekendheid. Die contactmomenten – wat mijbetreft moments of truth – dreigen zelfs schaarser te worden als webeseffen dat stakeholders de organisatie niet meer nodig hebben ommet elkaar in verbinding te staan. Hier ligt een kans voor organisaties! 331Contactmomenten tussen de stakeholders bieden kansen voor hetgeven en nemen van informatie en zijn daarmee van vitaal belangvoor de organisatie. (Die moet dat dan wel als zodanig gaan zien…) Ermoet een soort vraag-antwoordspel ontstaan. Als organisatie moet jeimmers steeds meer (willen) weten van een stakeholder. Tenminste,als je op maat wilt communiceren; als je de klant/stakeholder telkens
  • net op het juiste moment van de juiste informatie wilt voorzien.Of wanneer je een volgend branding moment wilt creëren. Alsorganisaties niet oppassen, gebeurt alle stakeholdercommunicatievanzelf en zitten ze zelf niet in dat netwerk. Als organisaties slimzijn, organiseren en faciliteren ze dat netwerk… Het netwerk waarinEvent Driven Communication (EDC) het sleutelwoord is. Bij EDC is elkegebeurtenis het startsein voor een actie in de communicatieketentussen organisaties en hun stakeholders. Bijvoorbeeld: Ik schrijfme in voor een congres en ontvang per e-mail de bevestiging. 24Uur voor aanvang van dat congres krijg ik een welkomst-Tweetmet een verwijzing naar andere congresdeelnemers die een liftaanbieden vanuit mij woonplaats en na afloop een review verzoek.Gebeurtenis Gedreven Communicatie is altijd actief, dwars door de society 3.0hele organisatie. EDC zorgt voor de continue verbinding tussen devier hoofdelementen van de Organisatie 3.0, die verderop in dit derdedeel uitgebreid worden toegelicht. organiseren 3.0Moments of Truth In dat communicatienetwerk ‘rond een organisatie’ draait allesom het optimaliseren van de ervaring, die een stakeholder zoumoeten beleven tijdens ieder willekeurig contactmoment met deorganisatie en/of haar andere stakeholders. Dat stelt hoge eisenaan het product, en vooral aan de dienstverlening eromheen, ofdat nu gaat om informeren, reserveren of (ver)kopen, after salesof klachtenafhandeling. Mede daardoor zou een organisatie naar 332mijn smaak anders moeten omgaan met de vraag welke diensten ofproductieprocessen je kunt uitbesteden. Jammer voor alle call centers,maar een telefooncontact met de klant dient toch echt door eigenmedewerkers te gebeuren omdat zij als ondernemende werknemers- niet gehinderd door een script – bij uitstek in staat zijn zelfstandigbeslissingen te nemen. Jammer voor alle internetboekingsportalen,
  • maar het communiceren met een potentiële hotelgast en hetvastleggen van diens gegevens moet in eigen hand gehouden worden(met als bijkomend voordeel dat je daarmee zelf eigenaar wordt vandie gegevens). Het uitbesteden van het inchecken op luchthavens aaneen grondafhandelingmaatschappij? Dom dus. Gewoon zelf doen.Het vliegen zelf, dat kun je nu juist wel uitbesteden, maar dat is eennadenkertje.Op weg naar ‘real time’ organisaties Door die permanente interactie tussen alle stakeholders binnende steeds vagere grenzen van organisaties ontstaat een creatievecultuur die de organisatie cyclisch innovatief maakt. Innovatie isdan eindelijk geen doel meer, maar een ingebed strategisch wapen, society 3.0dat het onderscheidend vermogen van organisaties tot grote hoogtekan stuwen. Dat geldt voor alle vormen van innovatie: product-,proces-, en business innovatie. Alle wetenschappelijke studies tonen organiseren 3.0onverkort aan dat innovatieve bedrijven het structureel beter doendan hun concurrenten. Ook in zware economische tijden. Innovatieve organisaties die de kunst van EDC verstaangroeien toe naar wat je real time companies zou kunnen noemen.Een netwerk met permanent verbonden stakeholders, waarininformele en formele relaties bloeien. Met internet en anderetechnologieën optimaal ingezet om waarde te creëren. Continubezig het samenwerkingsproces te faciliteren. Overtuigd van het 333feit dat interconnectiviteit maximaal wordt door te denken in termenvan Hier, Nu, Persoonlijk, Relevant en Betrouwbaar. Organisatiesdie dit kunnen realiseren mogen zich verheugen in een succesvolbestaansrecht, waarbij op innovatieve en creatieve wijze, samen meten in het belang van alle stakeholders, een zinvol product of dienstvan werkelijke waarde wordt gecreëerd. Dit is wat ik Organisatie 3.0
  • zou willen noemen: een duurzaam ecosysteem waarbinnen mensentrots kunnen zijn over de stakeholderswaarde die er gecreëerdwordt, en zelf ook stakeholder zijn. Die Organisatie 3.0 kent een ‘ietsander ontwerp’ dan tot nog toe gebruikelijk. En in het bouwen ervanis een grote rol weggelegd voor Wereldburgers. Als je de volgendehoofdstukken wilt lezen als ‘managementliteratuur’ dan mag datnatuurlijk. Maar eigenlijk is het voer voor Wereldmensen. society 3.0 organiseren 3.0 334
  • ORGANISATIE 3.0 Het woord organisatie komt van het Griekse woord οργανον(organon) dat zich letterlijk laat vertalen in ‘gereedschap’. Organisatieis het hulpmiddel dat mensen en middelen samenbrengt om binneneen bepaald tijdsbestek waarde toe te voegen aan een (deel)product ofdienst, waarvan men al of niet onderdelen ervan kan hebben ingekochtbij een ander. In die optiek kan organisatie dus nooit een doel op zichzijn. Daar komt nog bij dat de echte vakman zijn eigen gereedschapvervaardigt… Wat zeggen de goeroes? society 3.0 Peter Drucker laat ons in zijn Theory of the Business zien dat- in onze snel veranderende wereld - traditionele manieren vanorganiseren (ordenen) tot een structuur leiden die niet meer kan organiseren 3.0meebewegen met de externe dynamiek. De instandhouding van destructuur is tot doel verheven en ver weggedreven van het middeldat het zou moeten zijn. De traditionele organisatiestructuurbepaalt vooral interne grenzen: functieomschrijvingen, taken,verantwoordelijkheden en bevoegdheden, de opdeling van het werk,processen, procedures, instructie… De mens wordt daaraan compleetondergeschikt gesteld. De structuur bepaalt ook de relatie tussen deorganisatie en haar omgeving: hoe we met klanten moeten omgaan,hoe externe communicatie gemanaged moet worden, welke informatie 335niet en welke wel naar buiten mag. De bekende organisatiestructurenhanteren het grondprincipe ‘meten is weten’ en kennen een immense(!) mate van controle. Met zo’n structuur legt de organisatie zichzelfaan banden en ervaart de limieten van Coase Ceiling: een traditioneleorganisatie creëert zijn eigen begrenzingen in termen van beschikbaremensen, middelen en tijd.
  • Ron Ashkenas adviseert in zijn boek The Boundaryless Organizationletterlijk de traditionele ketens te verbreken om de dynamiek van degrenzeloze organisatie tegemoet te kunnen treden. Elkaar ontmoetenbinnen waardenetwerken gebeurt nu eenmaal in alle openheid. Jegaat met elkaar aan de slag, of je nu werknemer, ZP’er, leverancierof klant bent. Dat stelt geheel andere eisen aan de inrichting van eenorganisatie. Die is vooral Open. Wat betekent dat? Data is vrijelijkbeschikbaar, van de broncode van programmatuur tot webservicesen API’s (datapakketjes die kunnen worden verbonden aan externewebsites, waarmee de data breder en vrijelijk beschikbaar isvoor derden). Intranet bestaat niet meer, evenmin als gelimiteerdinternetgebruik. Transparantie, informatie en kennisdelen, zowelin- als extern, zijn de sleutelwoorden. Kennis is niet langer symbool society 3.0van de macht van bezitterige managers; kennis is er om te delen engedeeld te worden. Dat is grenzeloos organiseren. organiseren 3.0 Yochai Benkler (in zijn boek The Wealth of Networks): “I see theemergence of social production and peer production as an alternativeto both state-based and market-based closed, proprietary systems.” Dee Hock bracht creditcard maatschappij Visa tot ingrijpendevernieuwingen. In zijn boek Birth of the Chaordic Age beschrijft hijhoe de structuren binnen traditionele ondernemingen de mensenin die ondernemingen vooral aanzetten om hun denken, voelen enhandelen ten behoeve van zichzelf en de onderneming aan te wenden. 336Woorden als ‘samen’ en ‘stakeholders’ vallen buiten dat vocabulaire.De instandhouding van de gevestigde structuren en processen isdoel geworden in plaats van een middel. De mens in de ondernemingvoegt zich onvermijdelijk naar de hoofdstructuur en is in dat procesvaak geneigd zichzelf en zijn eigen kunnen te verloochenen. Hocknoemt zijn nieuwe vorm van organiseren de Chaordische Organisatie.
  • Chaordisch is een samensmelting van Chaos en Orde. Volgens Hock iseen chaordische organisatie “self-organizing, self-governing, adaptive,nonlinear, and complex, which harmoniously combines the characteristicsof both chaos and order.” Umair Haque spreekt als Harvardblogger van awesomeness:“Insanely great stuff. Awesomeness puts creativity front and centre.Awesome stuff evokes an emotive reaction because it’s fundamentally new,unexpected, and 1000x better. […] Social strategies are about reinventingtomorrow. Their goal is nothing less than changing the DNA of anorganization, ecosystem, or industry. Want to get radical? Stop applying20th century principles (“product,” “buzz,” “loyalty”) to 21st century media.The fundamental change of scale and pace that social tools introduce society 3.0into human affairs — their great tectonic shift — is the promise of moremeaningful work, stuff, and organization.” In zijn boek The New CapitalistManifesto benoemt Umair Haque de kritische succesfactoren van organiseren 3.0wat hij noemt de Meaning Organization. De Betekenisvolle Organisatielevert of maakt alleen producten of diensten als die een ‘dikke’waarde hebben. Dus niet alleen waarde voor de korte termijnwinstvan de aandeelhouders, maar daadwerkelijk iets toevoegen aan desamenleving. De organisatie zet het welzijn van stakeholders voorop.Daarmee wordt door de economische inspanning de samenlevingverrijkt. Zo’n club denk na over de vraag: “Wat bindt onze stakeholdersaan onze organisatie?” Het gaat niet alleen om free trade, maar om fairtrade, niet alleen om ondernemen, maar om ethisch zakendoen, niet 337alleen om innovatie maar om integriteit. Het is niet genoeg ‘om leukte vinden wat we doen’ binnen een bedrijf of organisatie, maar ‘om tedoen wat we leuk vinden’ binnen die organisaties. De nieuwe organisatiebarst van de ambitie. Ambitie om van de organisatie een platform temaken dat werkelijk de wereld en de mensheid verrijkt, zowel lokaalals internationaal.
  • Joseph Pine en James Gilmore, de inbrengers van The ExperienceEconomy, noemen die awesomeness nog steeds experience. Zijbaseren zich daarbij op hun hiërarchische model, dat begint met hetverbouwen en verkopen van landbouwproducten, het fabriceren vanproducten gebruikmakend van organische grondstoffen, het regelenvan dienstverlening rondom die producten en vervolgens het creërenvan een bijzondere gebruikservaring.Het schema van Pine & Gilmore PROGRESSION OF ECONOMIC VALUE Economic Business Consumer Output Imperative Sensibility society 3.0 Experience Render Authenticity Services Improve Quality Goods Control Costs organiseren 3.0 Commodities Supply Availability Chan Kim en Renee Mauborgne spreken in hun boek Blue OceanStrategy van een Red Ocean situatie in de markt. Een bloederiggeheel, waarin door eindeloze prijsverlagingen geprobeerd wordteen marktaandeel te behouden, ook al gaat dat deels ten kostevan de eigen organisatie. Vijandige overnames, prijzenoorlogen,saneringen, outsourcing, ontslagen en een totaal gebrek aanstakeholder¬loyaliteit zijn kenmerkend voor deze situatie. Het nietwillen innoveren, dus het niet leveren van ultiem maatwerk en het 338niet voortgaan als organisatie tot de volgende fase in het procesvan economische waarde creatie, leidt onherroepelijk tot eencommoditization, een situatie waarin alle producten en diensten opelkaar lijken en waar de consument nog maar één aankoopcriteriumheeft: de prijs. De zombie-economische markt dus; zelfs het bloed iser uit weggelekt.
  • Tot zover de goeroes. Wat zeggen de stakeholders? Het ‘platte’ leveren van een dienst of product is gewoon niet meergoed genoeg. Stakeholders willen veel en veel meer: zij willen eencomplete en betekenisvolle beleving. De eenvoudige versie van deformule luidt: betrokkenheid bij het ontwerp of productie van eenproduct of dienst, zodat er een topproduct of -dienst ontstaat + optimaledienstverlening rondom het hele aankoopproces plus + een goed enzorgvuldig after sales proces = een unieke gebruikerservaring. Stakeholders willen een steeds rijkere gebruikservaring ofmerkbeleving tijdens alle contactmomenten met hun leverancier society 3.0Ze moeten het gevoel hebben dat het product, de dienstverlening,de medewerkers en de productie authentiek zijn. Dat is lastig wantwelbeschouwd is geen enkel product of dienst authentiek. Ze worden organiseren 3.0immers gemaakt om verkocht te worden. Het gaat er dus om datconsumenten en stakeholders een gevoel van authenticiteit ervaren.Betrokkenheid, transparantie, eerlijkheid, verantwoordelijkheid,openheid en duurzaamheid in alle geledingen maken een organisatieheel authentiek. Stakeholders willen in toenemende mate betrokken wordenbij de totstandkoming van de diensten of producten. Dit draagt bijaan die bijzondere gebruikservaring. Elke beleving van cocreatie 339versterkt het gevoel dat het om jou draait. En als bijkomend voordeellevert cocreatie een veel beter product of dienst op. Zoveel beterdat de uiteindelijke verkoopprijs, of het nu gaat om echt geld ofsociaal kapitaal, ondergeschikt is geworden als keuzecriterium voorzakendoen, aankopen en samenwerken.
  • Om de stakeholders dat gevoel van authenticiteit te geven en ommet hen te cocreëren moet de organisatie met hen in verbinding komenen de dialoog aangaan. Om toegang te krijgen tot een heel netwerkvan stakeholders doet de moderne slagvaardige organisatie er goedaan een social media strategy te ontwikkelen. Uitgangspunt daarin isdat alle communicatiemomenten (touch points) direct en rechtstreeksbestaan tussen een stakeholder en de direct verantwoordelijke voordat onderdeel van de dienst of product. Dat vraagt om dynamische enflexibele interne processen; om een hoge mate van handelingsvrijheidvoor betrokkenen. In deze nieuwe ruimte past ook een waarschuwingzoals ik Joe Pine die al meermalen heb horen geven: “Be true toyourself and be what you say you are to others.” society 3.0 Door het netwerk van intermenselijke contacten ontstaat eenpermanente verbondenheid tussen de organisatie, haar mensenen haar stakeholders. Deze sociale uitwisseling van informatie en organiseren 3.0kennis verwordt tot cocreatie en resulteert uiteindelijk in ‘zakendoen’met elkaar in waardenetwerken. Enerzijds omvat het nieuweorganiseren een sociale verhouding met de stakeholders, anderzijdseen zakelijke relatie. Die relaties zijn niet persé één en het zelfde.Je ziet tegenwoordig in de Verenigde Staten de kreet Social CRMvoorbijkomen. In feite een ICT-oplossing waarin een koppeling wordtgelegd tussen de klassieke ERP-systemen van een bedrijf en desociale media. Ik weet niet of dat goed gaat werken. In mijn optiekben je ofwel sociaal ofwel transactioneel met elkaar bezig, waarbij 340beide zaken complementair zijn. Je social media strategy is gebaseerdop een 1-op-1 sociale relatie tussen medewerkers-als-mens enstakeholders-als-mens, terwijl het CRM systeem als onderdeel vaneen ERP-systeem meer gaat over het vastleggen van data rondomde zakelijke relatie met de organisatie waar een klant of stakeholdervoor werkt. Dat is in mijn optiek een fundamenteel andere benadering.
  • Wil je als organisatie-op-weg-naar-morgen echt positie gaaninnemen in de clusters van nieuwe waardenetwerken, in The Meshdus, dan moet je gaan werken met minimale standaardisatie eneen informele bedrijfscultuur; op basis van vertrouwen en metopen communicatie. Pas dan kan er serieus beroep worden gedaanop autonomie en ondernemerschap om binnen zo’n intern enextern dynamische omgeving te kunnen excelleren. Dat is niet eenkwestie van ‘sociaal erbij gaan doen’. Dat vraagt om een compleetnieuwe visie op organiseren. Een visie, die de ordening der dingenheroverweegt. Een visie op de vraag hoe je de mens binnen denieuwe waardenetwerken uitdaagt om zijn hele vermogen tot voelen,denken en handelen in te zetten voor waarde-co-creatie; hoe je destakeholders op het juiste moment voorziet van relevante informatie, society 3.0zodat zij zelfstandig kunnen handelen, en dus ondernemen. Een visieop de stijl van leiderschap om dit alles in goede banen te brengen… organiseren 3.0 Het nieuwe organiseren is dus niet een kwestie van een nieuwmodel in plaats van het oude model. De vernieuwing vindt vooralplaats in het ontstaan van een visie op organiseren. Welbeschouwdwas er niet zoveel visie op organiseren: er was een structuur vanorganiseren, en die was vooral gericht op behoud. De visie op nieuworganiseren is gericht op meeademen, meebewegen, meemaken.Daar past geen model meer bij, in ieder geval geen nieuwe structuur.Elke nieuwe structuur zal de neiging vertonen zichzelf in standte houden. Waar ik op probeer te doelen is dat de organisatie 341nieuwe stijl in de kern door Visie wordt gestuurd, bestuurd, geleid.Visie – het blijven kijken naar wat er gebeurt en je daar continuop aanpassen, inclusief geboorte en sterfte – wordt het nieuwebesturingsparadigma. Serendipiteit, het vinden van iets onverwachtsen bruikbaars terwijl je op zoek bent naar iets totaal anders, komtom de hoek kijken. Opeens zijn Bounderyless, Experience, Chaordic en
  • Awesome kwaliteiten geworden van hetzelfde fenomeen - iets dat ikvoor de herkenning nog maar steeds even organisatie blijf noemen– namelijk een betekenisvolle organisatie waarvan het gedrag zichaanpast aan de omstandigheden, en waarbinnen leiderschap en visienagenoeg synoniemen zijn geworden. Zo’n puur door visie gestuurdeorganisatie - waar namelijk niet de syntaxis maar de semantiekbepalend zijn voor de kwaliteit van de (stakeholder)communicatie -zou ik graag willen bestempelen als Organisatie 3.0. Mijn visie op Organisatie 3.0 Binnen de visiegestuurde organisatie zijn de stakeholders allendie op de een of andere manier betrokken zijn en belang hebben bij de society 3.0‘onderneming’. Dat kan dus zijn in de rol van medewerker, leverancier,gast, klant, familielid of deelnemer aan het sociale netwerk in ruimstezin. Het concept van de visiegestuurde organisatie heeft voor deze organiseren 3.0stakeholders als ijkpunt de mission statement, als concretiseringvan de collectieve visie van alle stakeholders op zaken rondom deorganisatie. We hebben het hier dus niet over dat obligate stukje tekstdat en petit comité is verzonnen en daarna wordt voorgeschoteld; wehebben het over een shared mission. De visie is daarmee automatischdynamisch van aard en iedere stakeholder kan - of zou dat althansmoeten kunnen - in eigen bewoordingen uitleggen wat diens visie isop zaken die de organisatie op het eigen persoonlijk niveau raken. Dejuiste mission statement bevat ook een visie op dat ondernemerschap 342in zichzelf, dus wat je ermee kunt doen tijdens je werk. Een dergelijke Organisatie 3.0 ordent haar activiteiten rond eenviertal cruciale uitgangspunten, die ik als volgt benoem: Leadership,Culture, Transactional Business Concepting & Social BusinessConcepting.
  • - Leiderschap is en blijft uiterst belangrijk voor de organisatie. Alleen zijn de nieuwe leiders niet langer ‘de baas’, maar geven zij duiding en richting en vormen zij vooral een inspiratiebron voor de stakeholders.- De Cultuur van de organisatie berust op vertrouwen. Sleutelwoorden zijn openheid, zelfverantwoordelijkheid en zelfsturing.- Het Transactionele concept betreft het business model van de organisatie: wat doen we, voor wie en hoe zorgen we ervoor een houdbaar, duurzaam, bedrijfs-, product- of dienstenconcept neer te zetten?- Het Sociale concept duidt de organisatie van de stakeholder- communicatie en -interactie. society 3.0 Event Driven Communicatie zal de verbindende activiteit zijn tussendeze vier hoofdingrediënten, die zijn verbeeld in een ‘poging tot een organiseren 3.0dynamisch schema’. LEADERSHIP  - Visioning - Enabling  - Connecting SOCIAL BUSINESS TRANSACTIONAL Social Capital CONCEPTING BUSINESS CONCEPTING - Corporate Story - Branding  - Business model - Client Relation 343 Traditional Capital - Social Media strategy Management - S.E.E., s CULTURE - Self employability - Sustainable organization of life long learning  - Bounderyless co-creation 
  • Voor zover er sprake is van structuur binnen de visiegestuurdeorganisatie is dat vooral een communicatiestructuur, bedoeld omde conversaties met en tussen alle interne en externe stakeholderste faciliteren. In het schema weergegeven met de cirkelvormigeverbindingslijnen. Taken zijn vervangen door rollen; niet vastomlijndmaar veeleer een hulpmiddel om de interne communicatie, feedbackloops en het werken zelf te faciliteren. Iemand kan meerdererollen bekleden, zelfs in meerdere organisaties (zie het schema).De besturingsstrategie is er op gericht de bezielende kracht vantalenten aan te spreken. Daarbij bestaat geen wezenlijk onderscheidmeer tussen de talenten van interne dan wel externe stakeholders.En toch betoog ik hier geen paradigmashift…. society 3.0 Op het eerste oog behelst de migratie naar Organisatie 3.0 eenbehoorlijk ingrijpende verandering. Dat is het ook. Wat het niet moetzijn is een pure shift van de ene structuur naar de andere, in een organiseren 3.0poging van een oud houvast naar een nieuw houvast over te stappen.Wat ik betoog en beoog is een shift van het oude paradigma naar hetnieuwe cyberdigma, een veel meer fluïde begrip om de nieuwe (cha)orde te benoemen. Het volstaat niet meer om de mens slechts aante spreken op het economisch productieve deel van zijn talenten.De nieuwe wereld kan pas floreren als het wordt geschraagd doororganisaties die het complete menselijk vermogen van voelen,denken en handelen durven in te zetten. 344 De shift is gaande… Bij Google zien we dat werknemers20% van hun tijd mogen besteden aan innovatieprojecten naareigen keuze. Het mooie hierbij is dat, wanneer een project echtkansrijk is, andere werknemers hun 20% ook aan dat projectgaan geven. De innovatiekracht versterkt zichzelf, stuurt zichzelf,simpelweg door een andere visie op organiseren. Binnen ons eigen
  • internetcommunicatielab Cyberdigma mogen de webontwikkelaarsiedere vrijdag gebruiken voor het testen van softwaretoepassingenvan derden, en het exploreren van nieuwe technologieën. Zo loopthet opdoen van nieuwe kennis altijd iets voor op de vraag naar nieuweoplossingen vanuit onze organisatie. Welke organisatie volgt? De nieuwe orde annex dynamisch speelveld - genaamd Cyberdigma -doet een beroep op de mens als betekenisgevend wezen. En andersom isvoor dat betekenisvolle wezen - genaamd Wereldmens - de schone taakweggelegd om niet af te wachten tot die organisaties 3.0 er gaan komen;die komen namelijk alleen als elk wereldmens zich bouwsteen weeten toont van dit nieuwe type organiseren. Daarmee is Organisatie 3.0onlosmakelijk verbonden met – en zelfs aanjager van - de Interdependente society 3.0Economie die dit boek c.q ondergetekende zo hartstochtelijk probeert tedoen ontluiken. Van belang is dat de lezer dezes zich bewust wordt vanzijn of haar opdracht en onbegrensde mogelijkheden. Van belang is dat organiseren 3.0de lezer zich verplaatst in het leiderschap van Organisatie 3.0 en zich inde volgende secties nader verdiept in de ingrediënten daarvan. 345
  • LEIDERSCHAP 3.0 IS MEESTERSCHAP “Een Leider leidt door het voorbeeld te zijn, niet door het af tedwingen…”(De Chinese Generaal Sun Tzu in zijn boek Art of war, 600 v Chr.) “De meester staat achteraan; daarom gaat ze voor. Ze staat los vanalles; daarom is ze één met alles. Omdat ze zich heeft losgelaten, is zevolmaakt vervuld.”(Uit de Tao Te Ching van Lao Tzu, ca. 600 v. Chr.) Leidinggeven gaat wat mij betreft over visie en strategie. Overde strategie die de visie doet realiseren. Visie heeft altijd betrekking society 3.0op de ontwikkelingen rond en binnen de organisatie, en haar leider.Diens visie is een verzameling van zienswijzen. De leider weet wat erbinnen en buiten de organisatie speelt. Wat de ontwikkelingen zijn op organiseren 3.0de eigen markt en daarbuiten. De leider heeft zicht op de samenleving.De leider bekleedt een voorbeeldrol, bouwt bruggen, verbindt. Deleider is zichtbaar, duidelijk in diens visie, eerlijk en betrouwbaar enhandelt vanuit eigen authenticiteit. Iedereen in diens omgeving weetwaar de leider voor staat. In het licht van bovengeschetst profielkan een organisatie vele ‘leiders’ herbergen. Leiders zijn niet meerherkenbaar aan het feit dat ze de leiding hebben. Of die proberen tenemen. Dat is 20ste eeuws. Ware leiders ‘krijgen’ de leiding. 346 Cees Hoogendijk, organisatieontwikkelaar en inbrenger vande Verticale Dialoog, zegt het in zijn boek Kracht zonder Macht alsvolgt: “Leidinggevende is welbeschouwd een vreemde functienaam.Wat doet een leidinggevende? Leiding geven? Aan wie dan? Geefthij het weg? Misschien is ‘leidinghebbende’ een betere term. Iedereenzijn eigen taak, en iemand heeft de leiding. Of is het nog anders?
  • Zijn leidinggevenden niet vaak vooral ‘leiding-nemen-den’? Wildenze het niet al te graag worden? En hebben ze met meer of minderellebogenwerk de leiding genomen? De macht naar zich toegetrokken?Allemaal leuke gedachtespiegelingen, maar waar is de medewerkerin dit verband? Daarmee kom ik op de Verticale Dialoog. Stel je eensvoor dat zo’n leidinggever – zo zal ik hem nog maar eventjes noemen- op sommige momenten, als er plannen gemaakt of problemenopgelost moeten worden, zijn macht even zou uitschakelen en opgelijke voet in overleg zou gaan met zijn medewerkers. Stel dat hij hunprofessionele kennis en ervaring zou laten meewegen in het komen toteen gezamenlijke strategie. Zou dat acceptatie en draagvlak opleveren?Zou het kunnen dat die leidinggevende daarna misschien ‘de leidingkrijgt’? Naar mijn idee kan een leidinggever pas echt leiden, als hij een society 3.0leidingkrijgende is geworden. Wat denk jij?” Dee Hock zegt in zijn boek The Chaordic Organization, dat leiders organiseren 3.0vooral bezig zouden moeten zijn met hun persoonlijke ontwikkeling.Leiderschap vereist meer het vermogen om vragen te stellendan om antwoorden te geven. Het gaat er om over het eigen egoheen te stappen en daadwerkelijk de dialoog aan te gaan met allestakeholders. Capelli en Singh zien leiders in opkomende landen zoals India zichvooral gedragen als stimulator voor de organisatiestrategie, bewakervan de organisatiecultuur en voorbeeld voor de werknemers. Het 347bewaken van het shareholders belang komt daar pas op de vierdeplaats! Mensen die vanuit het eigen niveau anderen kunnen aanzetten totbeweging, dat zijn voor mij echte leiders. In plaats van te reagerenen zaken achteraf te ‘fixen’ bewegen deze leiders anderen tot
  • zelfsturing: op weg naar fundamentele veranderingen in het denkenover de samenleving en de organisatie daarin. Claus Otto Scharmernoemt in zijn boek Addressing the blind spot of our time de weg naardie fundamentele verandering de grootste uitdaging voor leidersin de 21ste eeuw: “On all four levels - personal, group, institutional,and global - shifting from reactive responses and quick fixes on asymptoms level (Fields 1 and 2) to generative responses that addressthe systemic root issues (Fields 3 and 4) is the single most importantleadership challenge of our time.” Die root issues verwijzen naarmeer balans in het ondernemerschap en leiderschap. We noemendit Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: naast het geldelijkbelang is er ook aandacht voor het sociale en ecologische belang. society 3.0Leiders beschikken over visie Een leider is een visionair. Iemand met oog voor de omgeving.Continu bezig de veranderende omstandigheden te monitoren. Hij of organiseren 3.0zij analyseert de impact van het veranderende speelveld op de eigenorganisatie. Zij of hij is zich bewust van de plek die de organisatieinneemt in de woon- en werkomgeving van de stakeholders.Dit ‘oog voor de omgeving’ omvat vele aandachtsgebieden:technologie, samenleving, economie, politiek en overheid. Leidersvan organisaties, ieder op hun eigen niveau, bewaken het morelegedachtegoed van de organisatie en daarmee de duurzaamheidervan. Met duurzaamheid bedoel ik de optelsom van geldelijkrendement, sociale vernieuwing en een ecologisch bewustzijn; dat 348gaat dus veel verder dan ‘groen zijn’. Alles wat er rond een organisatieplaatsvindt moet daadwerkelijk iets toevoegen voor een of meerderestakeholders. En het mag nooit ten koste gaan van anderen of bestaanuit het eenzijdig opsouperen van fossiele grondstoffen. Het groteregeheel overstijgen is mooi, maar een organisatie vindt uiteindelijk zijnbedding in een lokale gemeenschap: “Think global, but keep an eye on
  • the local details…” En aangezien gemeenschap (society) en organisatiesteeds meer verweven raken, laat de eerder aangehaalde definitievan een Sustainable Society zich wat mij betreft prima vertalen naarde duurzaamheid van de Organisatie 3.0:A Sustainable Organization is an organization:- that meets the needs of the present generation of stakeholders;- that does not compromise the ability of non-stakeholders to meet their own needs;- in which each individual has the opportunity to develop himself in freedom,- within a well-balanced working environment and in harmony with its local setting. society 3.0Deze definitie is volgens mij enerzijds een prachtige visie op zich,anderzijds het uitgangspunt voor leiders om hun visie op door teontwikkelen. organiseren 3.0 Visie is iets in het Nu in relatie tot een bepaald doel in de Toekomst.Leiderschap heeft ook met (over)winnen te maken. Daar is niets mismee. Het leiden van een organisatie betekent toekomstige obstakelszien en slechten, en er dus voor zorgen dat die organisatie geen tempoverliest. Er valt veel strategisch inzicht op te doen uit de krijgskunst.Deze sectie begon met een uitspraak van de Chinese generaal SunTzu, maar er valt ook te leren van krijgsheren als Dhenghis Khanen Karl von Clausewitz, de Pruisische Generaal, die als een van de 349grondleggers wordt gezien van de moderne oorlogsvoering. Allenbenoemen zij dezelfde succesfactoren om leiders tot overwinnaarste maken:1. Weten wat er om je heen speelt (situational awareness).2. Kennis van zaken, maar ook kennis over kennis (hoe draag ik kennis over?).
  • 3. Communicatie (het op alle niveaus eerder iets weten dan de tegenstander en daardoor sneller kunnen beslissen).4. Delegeren (mensen binnen de overkoepelende visie, beschikkend over de juiste informatie en kennis, hun eigen tactiek laten volgen). Regeren is vooruitzien. Leiderschap gaat over anticiperen. Te laatzijn en vervolgens alleen nog maar kunnen reageren is dodelijk. Ookdat vergt visie.Leiders ‘enablen’ Ik denk dat de stakeholders in Organisatie 3.0 gebaat zijn bij eenander soort ‘voorwaarden’ dan de organisatie-oude-stijl gewend society 3.0is te bieden. Het aloude ‘instrumenteren’, of het nu gaat om taken-bevoegdheden-verantwoordelijkheden of competentiemanagement,doet het niet meer. Ter illustratie van mijn gedachten over het nieuwe organiseren 3.0leiderschap introduceer ik graag het Transforium: een geprefereerdehandelswijze om in de visiegestuurde organisatie de ontwikkelingvan mensen en het contact met stakeholders te begeleiden enmonitoren. 3 4 2 3 4 1 2 350 3 Balans 4 Cyberdigma coachen & potentie emotie creativiteit faciliteren & autonoom handelen communicatieve zelfsturing persoonsgebonden kennis experimenteren 2 cyclisch innovatief 1 Veiligheid delegeren & permissie vertrouwen verwachtingen verantwoordelijkheid 1 Analyse instructie & protectie bewustwording identiteit denken vanuit “ik”
  • Het Transforium volgt als het ware de ontwikkeling van hetindividu, zonder die ontwikkeling te willen definiëren of dicteren. Hetmodel is niet persé een leiderschapsvoorschrift; het is een handvatvoor leidinggevenden én medewerkers. Het is een leidraad om derealisatie van de mission statement van de onderneming te ijken ente herijken, op het niveau van individu, groep, team en organisatie.Het Transforium suggereert welke leiderschapsstijl in een bepaaldvoorwaardenscheppend veld het meest aansluit; het meest effectiefis. Het model is flexibel en hiërarchisch tegelijk: ik moet altijd veld1 (Analyse) doorlopen te hebben om naar veld 2 (Veiligheid) door tegaan. Kom ik ‘nieuw’ in een organisatie, dan zal ik eerst de kat uitde boom kijken en bezig zijn met wie ik ben - of kan zijn - in dezeonderneming. Daarna zal ik de stap kunnen zetten naar het ervaren society 3.0van de veiligheid in relatie tot anderen. Op relatieniveau geldt diehiërarchie misschien al wel, maar op ‘taak’ niveau is dat weer minderrelevant. organiseren 3.0 “Laatst nog was ik ontzettend geïrriteerd door het feit dat vlakvoor de laatste meeting bleek dat niemand gedaan had wat we haddenafgesproken. Herkenbaar? Ik ben in gedachten in het transforiummodelgestapt. In veld 1 liep ikzelf al vast in wie welke rol in de werkgroephad. Er was in de organisatie namelijk in korte tijd zoveel veranderd,dat de rollen niet meer klopten. En als je rol niet duidelijk is, hoe kanje dan aangesproken worden op verantwoordelijkheden die bij je rolhoren? Ik ben de meeting gestart met feedback te geven over mijn 351boze gevoel hierover om vervolgens met de groep de nieuwe rollenin te vullen (terug naar Veld 1). Met als resultaat dat er een helderbeeld ontstond en het ons in staat stelde om goede vervolgstappen tedefiniëren. We waren vele malen creatiever dan ik had durven dromen.”(Arianne Wienke, van het trainingsbureau It starts with A.)
  • Binnen en ten behoeve van Organisatie3.0 is het Transforium deaangewezen benaderingswijze om de ontwikkeling van mensen engroepen te monitoren. Het laat de stijl van leidinggeven aansluiten opwat de stakeholders nodig hebben om te groeien en hun bijdrage aanhet waardecreatieproces te kunnen leveren. De vier velden helpen deleider zich telkens weer af te vragen hoe hij het probleemoplossenden autonoom denken en handelen op individueel en groepsniveau zokan faciliteren dat het aanwezige potentieel maximaal wordt benut. Het Transforium gedijt optimaal binnen een safe and failenvironment. Organisatie 3.0 kent een minimale structuur; die zalde medewerker geen houvast bieden. Het houvast moet komen vande veiligheid die men ervaart om autonoom te kunnen handelen. society 3.0Om die reden zijn aan de leiderschapsstijlen Instructie, Delegatieen Coaching respectievelijk de begrippen Protectie, Permissie enPotentie toegevoegd, met als doel een klimaat te scheppen waarin organiseren 3.0medewerkers kunnen excelleren.- Protectie betekent dat we afspraken met elkaar (mogen/kunnen) maken over wat we van elkaar verwachten. Dat biedt bescherming. Als leider nodig je iemand uit om zelf te bedenken onder welke condities hij succesvol een taak of opdracht kan uitvoeren.- Permissie betekent dat je als leider het ‘oude’ misschien niet meer effectieve gedrag van iemand beloont, en ruimte geeft om gevoelens die daarmee gepaard gaan te uiten. Het vertoonde gedrag was immers ooit de beste keuze. De betrokkene kan zich 352 dan okee blijven voelen, wat de basis is om op zoek te gaan naar gedragsalternatieven die wel bijdragen aan succes en een goed eigen gevoel. Permissie om te groeien en fouten te maken en daarvan te leren.
  • - Potentie betekent dat je als leidinggevende iemand uitnodigt gebruik te maken van diens eigen vermogen om te denken, de eigen kracht, talenten en mogelijkheden en deze in te zetten. Welbeschouwd kun je als leider niet zo heel veel betekenen danmensen optimaal te enablen op weg naar autonoom handelen: hetvierde veld in het Transforium. De eraan verbonden handelswijze vande leider noem ik ‘faciliteren’ bij gebrek aan beter woord. Zaak ik weldat je dit faciliteren liefst zo letterlijk mogelijk opvat: ‘het de andergemakkelijk maken’. In dat opzicht heeft professor Weggeman het bijhet rechte eind met zijn mooie boektitel: Leiding aan professionals?Niet doen! society 3.0 Naast ons Transforiummodel zie je meer nieuwe modellen -lees: gereedschap - verschijnen op dit vlak. In zijn boek The Cubrixintroduceert Marcel van Marrewijk een nieuw integraal organiseren 3.0raamwerk dat leidinggevenden en professionals ondersteunt bijorganisatieontwikkeling en performanceverbetering. De Cubrixis een next generation stakeholdermodel, gebaseerd op de zevenwaardesystemen (ontwikkelniveaus) van Spiral Dynamics© en dezeven ontwikkelde paden van het Global Excellence Model (GEM).“Wanneer je de structuur, inhoud en dynamiek van de Cubrix leerttoepassen dan kun je bepalen welke organisatie-inrichting het meestgeschikt is, welke cultuur de ambities van een organisatie stimuleertof afremt, welke leiderschapstijl of strategie het beste werkt, welke 353mensen het meest aansluiten, welke verbeteringsmogelijkheden het bestrenderen en welke besturingsvorm overeenkomt met de aard van deuitdagingen en ambities van een organisatie.”, aldus van Marrewijk.Op de site Society30 leg ik een verbinding met de Cubrix Plaza.
  • Leiders verbinden Binnen de organisatie in meest ruime zien dienen leiders detalenten van hun stakeholders te herkennen, te erkennen en tekennen. Op grond daarvan moeten zij de condities creëren waarondereen ieder tot zijn recht kan komen; moeten zij mensen in en rond deonderneming uit nodigen hun kennis, kracht en probleemoplossendvermogen in te zetten en verder te ontwikkelen. Leiders zetten aantot leren. En leerprocessen gebeuren voornamelijk in de interactiestussen mensen. Die mensen moeten met elkaar verbonden worden.Misschien wel de belangrijkste taak voor de leider. Niet alleenmensen moeten met elkaar verbonden worden. De Nederlandse ZP organisatieontwikkelaar Cees Hoogendijk society 3.0opereert consequent vanuit zijn persoonlijke missie ‘humaniseringvan organisatie’. Die missie noopt hem – naast zijn ‘reguliere’werkzaamheden - tot vele initiatieven en bewegingen waaronder de organiseren 3.0vereniging Verbindend Leidinggeven. Op de gelijknamige website valtte lezen: “Het gaat om het herkennen en vooral ook om het erkennenvan alle waardevolle zaken, zoals bijvoorbeeld talenten. Kus ze wakker!Ben je bewust en maak mensen bewust van deze activa. Krijg en geefinzicht in wat mensen, systemen en processen verbindt. Maak een eindeaan het fragmentarisch organiseren. Faciliteer de ontwikkeling.” Binnenons eigen CDEF Holding begrijpen we dat heel goed. CDEF staat voorCada Dia Es una Fiesta, vrij vertaald vanuit het Spaans betekent hetdat iedere dag een feest is. Daarmee bedoelen we dat het een plezier 354moet zijn om met elkaar te werken. We exploreren de talenten vanmensen en laten ze vooral die dingen doen binnen ons bedrijf die zeleuk vinden. De gedachte daarachter is dat de dingen die je leuk vindtook de dingen zijn waar je goed in bent of wilt worden.
  • Eerder zei ik al dat als in Organisatie 3.0 het woord structuurwordt gebezigd, dat het dan alleen de communicatiestructuur kanbetreffen. Die is uiteraard bij uitstek gericht op verbinden. Graag staik in de context van leiderschap stil bij een specifiek aspect van deinterne communicatie, namelijk feedback. Binnen een ondernemingheb je twee soorten feedback loops: een formele en een informele.In de formele feedbackstroom wordt informatie over het reilen enzeilen van het bedrijf getransporteerd. De formele feedback loop isin feite de vertaling van de mission statement van een ondernemingnaar informatie waarmee de bestuurder/manager de ondernemingkan besturen. De informele feedback voltrekt zich buiten de formeleinrichting van de organisatie. Het zijn de medewerkers of in ruimerezin alle stakeholders die elkaar continu en wederzijds feedback society 3.0geven. Dit helpt hen te beslissen wanneer zij een probleem zelfkunnen oplossen dan wel moeten thematiseren (i.e. de hogereoorzaak zoeken). Dat thematiseren van een probleem, het daarna organiseren 3.0toetsen aan de mission statement en vervolgens actie te ondernemenconform het Transforiummodel, noem ik 3D-denken. Omdat zein zekere zin wel, en in zekere zin niet een cyclus vormen gebruikik als visualisatie graag de penrose-driehoek afbeelding van deonbestaanbare driehoek met drie hoeken van 90°. MI S SI O NS TAT E ME 355 NT THEMA EL M OD R IUM FO A NS TR
  • In de bedrijven behorend tot onze CDEF Holding hebben we bewustgekozen voor de minimale structuur: wij hechten grote waarde aande informele feedback loop. Daaraan ten grondslag ligt onze visiedat we erop vertrouwen dat mensen in staat zijn tot zelforganisatieen zelfsturing en zichzelf en daarmee elkaar kunnen stimuleren totwaardengestuurd en gewetensvol handelen. Dat stelt hoge eisenaan onze medewerkers; het is een grote uitdaging, die continuaandacht vraagt. Eigenlijk veel spannender dan een ondernemingdichttimmeren met maatregelen, die eigenlijk niet meer dan eenvermeende controle blijken in te houden op de realisatie van destrategische doelstellingen. (We herinneren ons vast nog wel BaringsBank die in 1995 ondanks een adequaat lijkend controlesysteem dooréén medewerker, Nick Leeson, totaal werd geruïneerd.) Vind er dan society 3.0helemaal geen controle plaats in een visiegestuurde onderneming?Natuurlijk wel. Maar die ligt veel meer bij de overige stakeholdersdan bij de leiders! Soms gaat dat goed mis - denk maar aan onze organiseren 3.0Turkse bakker in deel één van dit boek - en moet je samen nagaanof de informele feedbackloop wel goed genoeg functioneert en opwelke onderdelen van de bedrijfsvoering – de formele feedbackloopwellicht - je nieuwe maatregelen moet nemen. Over de verbindende mogelijkheden van de leider kunnen boeken volworden geschreven. Mij gaat het er vooral om het woord zelf zo smakelijkmogelijk voor te schotelen. Organisatie 3.0 is namelijk bij voorkeur eenproduct van uzelf, beste lezer. Op www.verbindendleidinggeven.nl staat 356een visie die mij uit het hart is gegrepen: “Mensen en organisaties zijngelukkig, werken goed en presteren duurzaam met leiders die mensen,waarden, processen en systemen met elkaar verbinden”. Wat mij betrefteen prachtige opmaat naar de volgende succesfactor van Organisatie3.0: de cultuur.
  • 357society 3.0 organiseren 3.0
  • CULTUUR VAN DE ORGANISATIE 3.0 “An organization has to be involving, it has to be fun, and it has toexercise your creative instincts.”(Richard Branson) Organisatiecultuur is volgens mij iets heel persoonlijks. Ikweet eigenlijk niet zeker of het wel in een model te vatten is, ofgevat zou moeten worden. En ik voel mij al helemaal niet geëigendeen alternatief te bieden voor alle modellen die er op organisatie-cultureel gebied bestaan. Voorschriften op dit terrein bieden geensoelaas. Ik wil hier dan ook niets bewijzen. Hoe belangrijk ik ookde cultuur van Organisatie 3.0 moge vinden, ik wil mij beperken tot society 3.0ervaringen uit mijn eigen directe omgeving. Neem kennis van mijngefilterde fragmenten en bepaal verder zelf hoe je organisatiecultuur3.0 zou willen duiden. organiseren 3.0Cada dia es una fiesta! Binnen ons bedrijf was de maandag vroeger grotendeels bepaalddoor MT-overleg: agenda, discussie en puntenlijstje aftikken. Dat isinmiddels niet meer. Bij elkaar komen betekent nu vooral elkaar zien,elkaar leren kennen als persoon en met elkaar onze uitgangspuntenherijken. Vaak gebruiken we het memoreren van gemaakte foutenals uitgangspunt voor vragen als “Waarom doen we wat we doen?”,“Waarom hebben we toen ooit dit of dat besloten?” en “Waarom was 358dat toen goed en is dat nog steeds (of niet meer) het geval?”. Kortom,we herijken hoogfrequent onze visie en dus onze strategie, waardooriedereen steeds weer weet waarom we doen wat we doen. Vanuitdie gedeelde visie kunnen onze mensen in hun dagelijkse gang vanzaken zelfstandig opereren. De zakelijke rapportage hebben we ruimvoorafgaand aan de fysieke bijeenkomst uitgewisseld via onze in
  • Mindz.com ontwikkelde Enterprise 3.0 Suite. De beschikbare data isdus allang geïnterpreteerd en daar is doorgaans al zelfstandig actieop ondernomen. Organisatie 3.0 heeft een andere cultuur dan we binnen detraditionele organisaties gewend zijn. Het is een cultuur van openheid,van een bijna radicale transparantie, waarbij continu de verbindingmet ‘buiten’ wordt gezocht. Het is een cultuur van vertrouwen, vaneigen verantwoordelijkheid nemen en een leven lang leren. Er wordtpermanent sociaal geïnnoveerd. Sociale innovatie in de zin vanhet creëren van toegevoegde waarde door het talent van mensenop slimme wijze in te zetten. Het gaat hier om willen, en om openstaan voor verandering. Daarmee wordt een cultuur gecreëerd society 3.0waarin mensen vrij en creatief kunnen denken. Een cultuur waarinmensen hun passie en doelen durven te benoemen, ook al liggendeze uiteindelijk buiten de organisatie. Als organisatie kun je mooi organiseren 3.0gebruik maken van de talenten van mensen. En die mensen makenmooi gebruik van de organisatie om hun talenten te ontplooien en telaten groeien. Want ook binnen organisatie 3.0 is uiteraard sprakevan interdependentie. “Binnen CDEF Holding doen we vele dingen gewoon anders.We hebben oog voor talent, we durven de functies daarbij te creërenen hoeven de mensen in onze organisatie niet meer in hokjes teduwen. We hebben ondernemende werknemers, die weten wat de 359klant wil en die samen met die klant en andere stakeholders steedsnieuwe diensten en producten ontwikkelt. Deze unieke productenen diensten zijn dan klaar op het moment dat de markt daaromvraagt. Onze organisatie anticipeert en is cyclisch innovatief.We hebben geen rigide controlesystemen maar vertrouwen op deweldenkendheid, het ondernemerschap en het vermogen tot zaken
  • doen van onze stakeholders zelf. Stakeholders hebben toegang tot alleinformatie, behalve waar de privacy van onze mensen in het gedingis. Werknemers hebben toegang tot alle cijfers en andere ‘spannende’gegevens. Opvallend is dat waar iedereen in principe alles mag zienen weten, de behoefte tot informatie opeens focus krijgt. Het lijktwel of dan het credo ‘alles weten maakt niet gelukkig’ bewaarheidwordt. Men is zich bewust van het soort informatie waarover men wilbeschikken om optimaal te kunnen functioneren. Er is sprake van eenlaaghiërarchische en open organisatiecultuur.”(Marielle Sijgers, mede eigenaar van CDEF Holding.)Organiseren van kenniscreatie en kennisdeling Een befaamde uitspraak van Lee Iacocca luidt: “What is it that society 3.0you like doing? If you don’t like it, get out of it, because you’ll be lousyat it. You don’t have to stay with a job for the rest of your life, becauseif you don’t like it you’ll never be successful in it.” organiseren 3.0 Geen organisatie zonder kenniscreatie; alleen is deze binnenOrganisatie 3.0 met name gericht op de persoonlijke ontwikkelingvan alle stakeholders. Gericht op het vergroten van zelfkennis enautonoom denken en handelen om van daaruit plek in te nemenbinnen een onderneming waarvan de grenzen steeds meervervagen. Het is meer ‘proceskennis’ dan ‘inhoudkennis’. Hier ligtvoor elke organisatie die in het cyberdigma wil floreren de groteuitdaging. Investeren in vakkennis alleen is niet meer voldoende. De 360onderscheidende waarde voor onderneming en individu verandert metde grenzeloze beschikbaarheid en toegankelijkheid van informatieen kennis via het internet. Met andere woorden: de concurrent heefttoegang tot dezelfde informatie. Het onderscheidend vermogen vande onderneming zal pas daar kunnen ontstaan waar de individuelestakeholder mobiel wordt, in contact blijft met collega’s en de andere
  • stakeholders, en bovendien in staat is tot het creëren van belevingbij de klant. De kernvraag luidt dus: wat is uw mate van stakeholderemployability? Employability gaat uit van de gedachte dat kennis verspreid isover individuen, en niet per definitie exclusief is voorbehouden aaneen selecte groep binnen de organisatie. Daar waar de kennis enervaring liggen met betrekking tot een bepaald probleem ontstaanmeestal ook ideeën over oplossingen voor dat probleem. Individueleparticipanten in een onderneming zijn tegenwoordig ook buiten hunwerk gewend om zelf keuzes te maken uit een steeds groter aanbodvan diensten en producten. Zij richten hun leven in naar hun belangenen idealen. En nemen dit gedrag mee als ze hun organisatie betreden. society 3.0Op dat zelfsturende vermogen doet de visiegestuurde ondernemingnadrukkelijk een beroep. Dit is helaas nog geen vanzelfsprekendheid.De structuur van traditionele organisaties nodigt deelnemers niet organiseren 3.0echt uit hun hele spectrum aan denken, voelen en handelen maximaalte benutten. Soms hebben mensen het zelf al gedurende hun school-en werkloopbaan afgeleerd… Verschillende vormen van kennisuitwisseling dragen bij aan hetvoortdurende proces van sociale innovatie. Binnen onze organisatiehebben we goede ervaringen met de volgende vormen:- Frequent creëren van gelegenheidsnetwerken waarbinnen 361 kennis en ervaring wordt uitgewisseld. Karakteristiek voor deze gelegenheidsnetwerken is dat de inhoud net zo belangrijk wordt geacht als de fysieke en virtuele setting.- Permanent coachen van de cultuurdragers van de organisatie. De missie en visie van de organisatie wordt, onder begeleiding van een coach, getoetst aan persoonlijke waarden en normen.
  • - Faciliteren van ondernemerschap; vooral mogelijk gemaakt door vertrouwen te creëren binnen en buiten de organisatie. Alleen leiderschap dat open communicatie bevordert kan mensen helpen om met vergaande empowerment om te gaan.- Intervisiemomenten creëren om de aan dynamiek onderhevige visie te toetsen en te herijken om zo cyclisch innovatief te kunnen blijven. Deze momenten kenmerken zich door creativiteit, hoge betrokkenheid en open communicatie.- Kruisbestuiven: contact leggen met ogenschijnlijk branchevreemde organisaties; podium bieden aan de energie van jong ondernemerschap. Dit leidt tot onverwachte maar innovatieve cocreaties, die waarde creëren voor onze verschillende stakeholders. society 3.0 Binnen de visiegestuurde onderneming worden mensenuitgenodigd om weer contact te maken met hun hele vermogen organiseren 3.0om te voelen, denken en handelen. Het effect daarvan zal zijn datmensen zichzelf (weer) als houvast durven nemen en gemakkelijkvan bedrijf en/of positie kunnen wisselen. De vraag rijst dan ookin hoeverre deze vorm van kennisoverdracht nog volledig door dewerkgever gefaciliteerd en gefinancierd zou moeten worden. Op datpunt mag wat mij betreft steeds meer verwacht worden van iederseigen verantwoordelijkheid. Interne stakeholders worden binnenonze onderneming dan ook gestimuleerd en gefaciliteerd om vooralook actief te zijn in externe sociale netwerken, er zich te profileren en 362te participeren. Kennis en verhalen delen – storytelling - zowel in deoffline als in de online ontmoeting maakt dat er nieuwe kennis wordtgegenereerd, die zowel ten behoeve van de organisatie als in iemandspersoonlijke leven waarde kan toevoegen. Naar mijn smaak hoef je inOrganisatie 3.0 niet zo heel veel meer te organiseren, behalve dan alshet om leren en ontwikkelen gaat.
  • Duurzaam organiseren van leren en ontwikkelen In mijn directe omgeving – hij maakt intensief gebruik van onsco-working platform Mindz.com - is het organisatieontwikkelaarCees Hoogendijk die leiders handvatten biedt voor het ‘duurzaamorganiseren van het organisatieleren’. Handvatten? Volgens mijgaat het hier om een ingrijpende interventie op organisatiecultuur,bedoeld om van een organisatie een lerende organisatie te maken.En voor mij is dat nagenoeg synoniem aan Organisatie 3.0. In zijnboek Krachtbron van een Lerende Organisatie (2010) introduceertHoogendijk het concept huisacademie, een begrip dat deonvermijdelijke complexiteit van integrale organisatieontwikkelingin één handzaam woord vervat. Huisacademie is de verzamelnaamvoor de manier waarop leerprocessen in de organisatie zijn belegd. society 3.0Het is de bedoeling dat het woordje ‘huis’ zo snel mogelijk wordtomgezet in de eigen bedrijfsnaam (bijvoorbeeld Nova Academie ofCDEF Academie). Dit is een belangrijke stap in het bouwproces: organiseren 3.0daarmee laat de organisatie zien dat het leervermogen van binnenuitwordt ontwikkeld. Heeft een organisatie een opleidingsfunctionaris?Dan heeft de organisatie een huisacademie, zij het in groeifase 1.De meeste interne trainingsinstituten en corporate universities zijnhuisacademies in groeifase 2. De groeifase markeert de maturiteitvan de organisatie van het leren, en daarmee de mate van impactop de omliggende organisatie. Het Huisacademies groeiperspectiefomvat vier groeifasen, ook wel ontwikkelstadia genoemd. 363 “Een huisacademie is een regelrechte positieve business case. Deinvestering valt in het niet bij de kosten voor huisvesting of salarissen.Doordat de huisacademie zich richt op alle stakeholders, maakt deeconomy of scale het mogelijk om leerprocessen op de eigen leest teschoeien, waardoor ze veel effectiever worden. De opbrengst van steedsmeer lerende en innoverende mensen lijkt evident… De huisacademie
  • wordt het voornaamste verander- en verbeterinstrumentarium vande organisatie, een trouwe partner bij het implementeren van uwstrategisch beleid. Uiteraard moet de huisacademie gestaag groeien indeze rol. We praten over een indrukwekkend bouwwerk, dat steen voorsteen ontstaat. Hoe eerder de organisatie begint te bouwen, hoe snellerzij profiteert.”(Uit Huisacademies, de bouwmarkt voor lerende organisaties opwww.huisacademies.nl.) Het is voor mij dan ook geen verrassing dat twee onderwijs-organisaties die actief met zo’n huisacademie aan de slag zijn, hetKoning Willem 1 College en ROC Nova College, uitgeroepen zijn totBeste Onderwijswerkgever 2010, met een respectievelijke 1ste en society 3.02de plaats.Volgens Hoogendijk zou een ‘lerende’ organisatie 3.0 – is dat geen organiseren 3.0pleonasme? - de volgende uitgangspunten moeten hanteren:- Onderken het leervermogen van de organisatie.- Stel het leren boven het primaire en managementproces.- Waardeer de potentie van de opleidingsfunctie.- Zorg dat leiderschap vooral mobiliseert; inspireren doet iedereen al. Cees Hoogendijk schetst een aantal kenmerken van eenorganisatie die al behoorlijk op weg is met haar leervermogen: 364“De huisacademie is intrinsiek betrokken bij de innovatieveondersteuning van alle beleidsmatige verander- en ontwikkeling-sambities van de moederorganisatie. De academie zorgt voorhet uitbouwen van de status van Lerende Organisatie die demoederorganisatie in toenemende mate bereikt. De academie verzorgt,middels conferenties en andere interactieve communicatiemedia,
  • samen met betrokkenen, de beleidsdialoog binnen de moeder-organisatie en is compleet verweven met beleidsdragers binnen - enpartners buiten - de Organisatie3.0. De leerboodschappen van deacademie zijn tevens beleidsboodschappen en worden dus ook viaandere media en naar belendende stakeholders geuit. Het principe ‘vóóren dóór medewerkers’ is impliciet geworden en betreft dus ook partijenbuiten de organisatie. De huisacademie adviseert en ondersteunt hetsenior management inzake beleidsimplementatie en is ontwerper enregisseur van management- en organisatieontwikkelingtrajecten.De academie ziet toe op duurzame groei in ontwikkeling- eninnovatieprocessen in de moederorganisatie. De lijnorganisatie beschiktover de expertise om haar eigen leertrajecten in te richten. De academieadviseert en begeleidt waar nodig. In de verbinding tussen de academie society 3.0en haar moederorganisatie staat de excellente integrale performancevan leer- en ontwikkelingsprocessen centraal. Leren en ontwikkelenis het primaire proces geworden. Vrijwel alle leerproducten zijn af organiseren 3.0te nemen via zelfbediening. De academieprocessen zijn grotendeelsidentiek aan de vergelijkbare processen in de moederorganisatie. Zezijn zo ontworpen, dat ze zichzelf onderhouden en vernieuwen. Deacademie wordt bemenst door professionals die opereren in opennetwerken. In feite is iedere medewerker van de moederorganisatieeen meemaker van de academie. In haar communicatie en besluit-vorming hanteert de academie het principe van voortschrijdendinzicht, en de leiders van de moederorganisatie hebben dit principeovergenomen. Nieuwe academiediensten kunnen overal binnen 365en buiten de moederorganisatie ontstaan, en vanuit wisselende‘gelegenheidscoalities’. Uit dialogen met enthousiaste meemakersworden de meeste ideeën voor het toekomstig leeraanbod geboren.Iets geleerd hebben is een resultaat op zich. Aangezien leren en werkensteeds meer verweven, is het realiseren van voortschrijdend inzicht inde werkpraktijk één van de belangrijkste academieresultaten, zij het
  • dat dit niet eenvoudig te rapporteren valt. Het duurzaam onderhoudenvan leren en ontwikkelen maakt onlosmakelijk onderdeel uit van deprestatiecriteria van leiders in de organisatie. Door kruisbestuiving vanwerkwijzen en maatstaven zijn de academie-indicatoren geïntegreerdin de kengetallen van de moederorganisatie.” Om organisaties en hun huisacademiebouwers bij te staankoos Hoogendijk voor het concept van de bouwmarkt. Stel je voor:de academiebouwer als doe-het-zelver, aan het ‘shoppen’ in deBouwmarkt voor Lerende Organisaties, waar een overzichtelijkscala van ‘bouwstenen voor huisacademies’ wordt aangeboden. Onsbedrijf Meeting Plaza Utrecht kent in de Society 3.0 vleugel een heuse‘Huisacademiezaal’ als levend bewijs van dit prachtige concept. society 3.0 Tot die ‘academiese’ bouwstenen behoort ook ‘ons’ Mindz.com alsecosysteem voor organisatieleren en daar ben ik best wel trots op. organiseren 3.0Onze collaboration software, ook wel Enterprise3.0 Suite genoemd,ondersteunt het gemeenschappelijk werken met en aan kennis, doorhet bieden van een complete digitale virtuele omgeving bestaande uitblogs, fora, wiki’s, Google apps en eventsoftware. Op deze wijze kunnenmensen de ontmoeting met gelijkgestemden organiseren, kennisontwikkelen en vastleggen. Mindz.com als krachtige bouwsteen van eenhuisacademie, en daarmee dus fundamenteel voor het bevorderen vande lerende Organisatie 3.0. Over cocreatie gesproken! 366
  • 367society 3.0 organiseren 3.0
  • ONVERMIJDELIJKE TRANSITIES IN DE MUZIEKEN GASTVRIJHEIDSINDUSTRIE Jean Jacques Rousseau verketterde de eerste die ooit eenpaal in de grond stak en claimde: “Dit is van mij!”. Dat was volgensde Franse romanticus en filosoof het begin van alle ellende…Auteursrechten, lacunes in wet- en regelgeving, pluchezittendebestuurders en de nieuwe generatie internetgebruikers beginnenelkaar genadeloos in de weg te zitten. Dat gaat heel snel heel foutlopen. Dat is jammer en tegelijk mooi, want we leren onze grenzenpas kennen als we ze overschreden hebben. In de tussentijd - het ‘inter(net)bellum’ - kun je echter lelijk society 3.0tegen de oude begrenzingen oplopen. In de VS worden mensengenadeloos vervolgd als hun kinderen een liedje hebbengedownload dat in de winkel op een acht dollar kostende CD te organiseren 3.0koop is. De schadeclaims liggen tussen de $8.000 tot $30.000.In Nederland beperken dergelijke bedragen zich tot €250 enmaximaal €1.500. Wie zijn er de dupe van? Naïeve muziekfreaks,die het web afstruinen. Of erger: chronisch zieke patiëntendie ‘auteursrechtelijk beschermde’ informatie over hun ziektepubliceren. De incassobureaus en andere obscure firmaatjes blazenhoog van de toren in de hoop dat er snel geschikt wordt. In feitezitten die op de stoel van de opsporingsambtenaar, justitie en derechter tegelijkertijd. En bij wie eigenlijk komen de geïnde boetes en 368claims terecht?Op weg naar nieuwe business modellen in demuziekindustrie Al die aandacht rond het al of niet illegaal bezig zijn op hetinternet is zwaar overdreven; het is een soort hype die sterk wordt
  • aangewakkerd door traditionele spelers die vrezen van hun pluchentroon te worden gestoten. Uit onderzoek van Stichting Copyrighten Nieuwe Media en internetonderzoeksbureau Multiscope blijktdat slechts 5% van de internetgebruikers frequent bezig is metillegaal downloaden. Deze groep geeft trouwens aan dat zij de wet-en regelgeving wensen te negeren. De overige gebruikers gevenaan tegen illegaal downloaden te zijn, maar betwijfelen het nutvan meer regelgeving. Ze vragen zich af wat toenemende wet- enregelgeving betekent voor hun internetprivacy. De helft van alleinternetgebruikers wil absoluut niet dat internetproviders de rolvan politieagent krijgen. TNO concludeert in 2009 uit onderzoek dat “het economisch society 3.0effect van file sharing op de Nederlandse welvaart op de korte ende lange termijn sterk positief is”. Onder file sharing verstaat menhet al of niet gratis up- en downloaden van materiaal (muziek, organiseren 3.0films, games). Kortom, al die heffingen en de afgedwongenspeelveldvergroting van de gevestigde industrie staan onzewelvaart dus eigenlijk in de weg. Ook de Consumentenbond doeteen duit in het zakje, getuige de volgende uitspraak in haar PositionPaper: “De Consumentenbond roept de entertainmentindustrie opte innoveren in plaats van te straffen. In de afgelopen decennia entijdens de opkomst van het internet heeft de entertainmentindustriestil gezeten waar het gaat om online aanbod van muziek en films. Deindustrie is hiermee mede debet aan de opkomst van alternatieven als 369bittorrent-sites en peer-to-peer- netwerken. Hoogwaardig kwalitatiefonline aanbod van muziek en films is via de entertainmentindustriebijna niet beschikbaar en dat moet drastisch veranderen. Het is hoogtijd voor innovatie.”
  • Creative Commons is een licentiemodel dat in Amerika veelgebruikt wordt en ook in Nederland steeds meer aanhang krijgt.Het geeft de makers van creatieve producten de vrijheid om aante geven hoe men haar auteursrechten wenst te beschermen.Het model is prima bruikbaar voor alle nieuwe media. Overigenskende Nederland in VillaMusicRights al eerder een virtueel systeemwaarin componisten hun eigen rechten kunnen managen. Erontstaan natuurlijk ook muziekuitgevers die zo verstandig zijnom wel op de golf mee te surfen. Het Amsterdamse Tribe of Noiseheeft 6.000 meer of minder bekende artiesten aan zich verbonden.Hun muziek is rechtenvrij en wordt dus buiten het Bumadomeinverspreid. Rechtenvrij is overigens niet meteen kostenvrij. Vooreen achtergrondmuziekpakketje in de vorm van een internetradio society 3.0betaal je zo’n €25 per maand. Anders dan Buma zorgt Tribe of Noiseervoor dat het geld direct en rechtsreeks bij de desbetreffendeartiesten terechtkomt. Hetzelfde geldt voor een webservice als organiseren 3.0Spotify. Je luistert via het web naar muziek. Gratis. In ruil voor eenreclameboodschap. Die reclame koop je af voor een bedrag van vijfeuro per maand. Voor de extra producten als grotere bandbreedteof mobiele toepassing reken je af via een eenvoudig abonnement.Toegang is daarmee belangrijker dan bezit, want je ‘luistert’ en‘download’ dus niet. Dat downloaden kan overigens wel, maar danbetaal je gewoon per download. Artiesten kunnen via artiesten-aggregatoren hun muziek bij dit soort ‘webuitzenders’ wegzettenen worden afgerekend voor iedere keer dat hun muziekje wordt 370beluisterd. Het internet als ultiem 1-op-1 distributie systeem. Sommige muzikanten regelen het gewoon helemaal zelf. Viaslimme internet toepassingen, zoals het sociale netwerk MySpace,regelen ze hun promotie en verkopen ze hun muziek. Verkopen?Gratis downloads zorgen ervoor dat ze snel bekendheid krijgen;
  • hun geld verdienen ze vervolgens aan concerten en merchandising.Bands als Coldplay en Radiohead zijn hier al jaren zeer succesvolmee. De band Krezip laat via haar eigen site zien hoe een bandzichzelf kan branden en daarmee een persoonlijke band met fanskan opbouwen. Je vindt Krezip trouwens ook op Hyves en MySpace.Aus Raus biedt een franchisemodel waarbinnen artiesten zichkunnen organiseren en vanuit de franchise-organisatie ondersteundworden. De band Jean Parlette maakt het haar fans via internetmogelijk om lid te worden en op die manier bepaalde band-zakenmee te ‘managen’: voor €15 per maand mag je meer mee-bepalendan niet betalende leden. Je mag zelfs bij een optreden ‘meespelen’.Voor het eenmalige bedrag van €1500 ben je lid voor het leven,schrijft de band een speciaal liedje voor jou en nemen ze je mee uit society 3.0eten. Uitgeven in de meest ruime zin, dus ook van een boek, wordt organiseren 3.0kennelijk steeds eenvoudiger en toegankelijker voor de individueleauteur. En wil deze zijn copyrights beschermen dan is het mooials daarvoor meerdere belangenbehartigers bestaan, met eenvrije keuze voor de creatievelingen en een gezonde concurrentiein heffingsland. Bjorn Wyers van de Stichting Simuze bracht indit verband een mooi idee in: “Beperk de duur van auteursrechttot maximaal 30 jaar. De eerste vijftien jaar krijg je als auteurautomatisch. Wil je de rechten op je werk na vijftien jaar nog steedskunnen exploiteren dan kun je die vastleggen voor nogmaals een 371periode van vijftien jaar. Daar zijn dan wel kosten aan verbonden,waarmee (deels) de handhaving kan worden betaald. Hiermee kom jemijns inziens tegemoet aan de belangen van de maker (maximaal 30jaar om investeringen terug te verdienen) en van de maatschappij (namaximaal 30 jaar wordt het publieke domein weer aangevuld).”
  • Voor de muziek en hun makers biedt het internet ongekendemogelijkheden; het is een business model in zichzelf. Als je het demensen gemakkelijk maakt om te downloaden, zijn ze best bereidervoor te betalen. Dat heeft ITunes inmiddels laten zien. Dezemuziekwinkel van Apple heeft al meer dan zes miljard betaaldedownloads geboekt. De PRS for Music (de Engelse Buma) schrijftin haar jaarverslag 2009 zelfs: “Online revenues grew 72.7% to£30.4m, reflecting the increased number of legal licensed digital musicservices available in the UK and across Europe. This growth (£12.8m)outperformed the decline in traditional CD and DVD formats (down£8.7m) for the first time.” De al eerder genoemde muziekwebdienstSpotify keerde in 2010 al meer dan €42 miljoen uit aan artiesten endat terwijl deze dienst nog slechts in enkele Europese landen actief society 3.0is. Dat gaat dus de goede kant op. Vanzelf, zonder aangepaste wet-of regelgeving! organiseren 3.0De muziekpiraat als vernieuwer In elke branche bestaan partijen die zich aan geen enkele regelwillen houden. In de muziekwereld worden dezen schampend‘piraten’ genoemd. Arnoud Engelfriet, een van de Nederlandsespecialisten op het gebied van de juridische aspecten rondomauteursrecht, zegt daarover: “De enigen die tot nu toe hebben latenzien hoe je met online films en muziek geld kunt verdienen zijn dievermaledijde internetpiraten. Het wordt tijd om deze partijen meerruimte te geven: laat zien hoe het kan, en deel (vrijwillig of verplicht) de 372inkomsten met de industrie. Daarvoor zijn mogelijkheden te over, zoalsde al genoemde advertenties, abonnementen of door te meten wat erlangskomt en achteraf per uitgewisseld nummer afrekenen. Die enandere verdienmodellen moeten worden gestimuleerd. En dat gebeurtniet als we op de ‘creatieve’ industrie blijven wachten.”
  • Gastvrijheid is geknipt voor internet, maar de industriepikt het niet op Tijdens mijn presentaties kan ik het niet vaak genoeg herhalen:het internet is geknipt voor de gastvrijheidindustrie! Toch zie je daarbinnen de traditionele aanbieders nog bar weinig van terug. Feitelijkniet anders dan in andere bedrijfstakken. De websites die de reis-en hotelwereld op dit moment hanteren getuigen niet hogelijk vangastvrijheid of gastvriendelijkheid. Het boeken van een ticket, hotelof auto via het internet is gemiddeld genomen nog een behoorlijkgecompliceerde aangelegenheid. Volgens mij komt dat doordatde gevestigde orde haar internetpositie volledig uit handen heeftgegeven en permanent achter de feiten aanloopt. Neem bijvoorbeeldExpedia, een van de grootste e-commerce reizenwebsites ter society 3.0wereld. Dit bedrijf is ooit door Microsoft opgericht, simpelwegomdat Bill Gates een showcase wilde neerzetten voor demogelijkheden van internet voor de reis- en hotelindustrie. In zijn organiseren 3.0ogen deed de branche zelf daar veel te weinig aan mee. Kennelijkheeft de showcase hen niet heel erg in beweging gebracht. MaarExpedia zelf heeft inmiddels 8.000 mensen in dienst, is actief inmeer dan 60 landen en had in 2008 een omzet van meer dan $21miljard. Een reisbureau opgericht door een softwareproducent! Gek genoeg hebben de internationale hotelketens maar éénantwoord op de huidige crisis en dat is snijden in de kosten.Hele managementlagen zijn weggesneden en de macht is meer 373gecentreerd dan ooit. Hotelmanagers zijn het managen geenszinsmachtig en op de hoofdkantoren ontbreekt elke vorm van visie.Terwijl de hotelketens hun thuisfront in vertwijfeling achterlatenwillen ze niets anders dan expanderen: nog meer vestigingenopenen en liefst allemaal naar China. Het is niets anders danouderwets besturen en organiseren. Het bevordert veeleer de
  • teloorgang dan het succes. De ondergang van de internationaalopererende Nederlandse Hotelketen Golden Tulip is daar eenvoorbeeld van. De opkomst van de disruptive low cost carriers als Blue Air,Southwest Air, Ryan Air en EasyJet hebben de luchtvaartindustrieop zijn kop gezet. Met een marktaandeel van meer dan 25% ophet interne Europese luchtverkeer zijn ze spelers van formaatgeworden. Het gehele distributiesysteem van deze partijen loopt viahet web, waarbij de traditionele tussenhandel, zoals reisbureaus,compleet buitenspel zijn gezet. Vergaderen op kantoorlocaties zoals bij Seats2meet.com wordt society 3.0de doodsteek voor de vergaderzalen in hotels. En de traditioneleeen- en tweesterren hotels hebben geduchte concurrentie van hetzogenoemde couch surfen: gratis logeren bij mensen thuis, die je via organiseren 3.0het sociale web hebt leren kennen. Via couchsurfing.com zijn alleenal in Nederland meer dan 20.000 gratis logeerbedden beschikbaar(dus meer dan 10% van het nationale aanbod aan hotelkamers). Viade site airbnb.com kun je zelfs appartementen, etages en suiteshuren, met prijzen tussen de $50 en $500 per nacht. Dit worden dusde killer apps voor de vier- en vijfsterrenhotels. Singlespotcamping.com doet iets vergelijkbaars maar dan met kampeerplekken in deachtertuinen van particulieren. De wetgever weet het niet meer: zijndit nu commerciële logies- en campingbedrijven of niet? Ieder zicht 374ontbreekt en dat is wat mij betreft maar goed ook. Het is een niet testuiten marktontwikkeling. Ook de klassieke VVV’s en andere toeristische semioverheid-clubs hebben de boot gemist. Zo trok medio 2010 provincie Utrechtde stekker uit het Utrechts Bureau voor Toerisme, bedoeld voor
  • de marketing van het provinciale toerisme. Als bewoner van onzemooie Heuvelrug heb ik van dichtbij meegemaakt hoe deze clubdoor onkunde, politieke belangen en een totaal gebrek aan visievakkundig om zeep is geholpen door haar directie en raad vantoezicht. De laatste ‘vernieuwde’ versie van UBT website dateert vannajaar 2009 en had (nog immer) een web1.0 gehalte van ongekendeomvang. ‘Sociale elementen’ en de mogelijkheid om on-line teboeken ontbraken te enen male. Zonde van het (vele) geld dus. Heel Nederland als toeristische bestemming zit in deproblemen. In 2008 bood deze sector nog wel 250.000 voltijdbanenen was hij goed voor €40 miljard omzet. Uit het Trivago-onderzoekin 2009 blijkt dat het met de on-line reputatie van Nederland slecht society 3.0is gesteld. Amsterdam bijvoorbeeld staat op een beschamende47ste plaats in de lijst van wereldsteden. Het Nederlands Bureauvoor Toerisme gaf in 2008 opdracht tot onderzoek naar het imago organiseren 3.0van Nederland als toeristische bestemming met als conclusie:wij scoren slecht op het terrein van kunst, cultuur, architectuuren culinair, en een verrassende destinatie zijn we al evenmin.Op zaken als vriendelijkheid, gastvrijheid, service en kwaliteitscoren we gemiddeld of daaronder. Wel zijn wij ‘familievriendelijk’,gemakkelijk bereikbaar en worden we niet als duur ervaren. Maarheel veel hebben we als land blijkbaar niet meer te bieden.De attractie als flessenhals 375 Capaciteit is in toenemende mate het probleem. Niet alleenin Nederland; in geheel Europa. Steden willen steeds meerhotels zonder zich af te vragen of er in de toekomst genoeg tebeleven valt. Natuurlijk: het mondiaal toerisme stijgt en zekerde nieuwe toeristen uit de BRIC landen - vooral uit China enIndia – zullen op korte termijn nog zorgen voor een ongekende
  • stijging toeristenaantallen. En Europa heeft nu eenmaal eenrijk cultuurhistorisch verleden, dus zullen wij een groot deelvan die nieuwe toeristen mogen begroeten. Dat lijkt paradoxaal.Je enerzijds afvragen of er wel vraag is naar een hotelproduct,terwijl anderzijds de platte aantallen reizigers enorm gaantoenemen. Maar het zijn de toeristische attracties zelf die voorcapaciteitsproblemen zorgen. Want ze waren natuurlijk nooitgebouwd als ‘attractie’ en zijn dus helemaal niet berekend op grotetoeristenstromen. Voor een bezoek aan de Notre Dame in Parijssta je vaak in de rij. Bij de Eiffeltoren is twee uur wachten heelnormaal. Wil je de Mona Lisa zien? Dat kan, op 35 meter afstandover de hoofden heen van duizenden andere museumbezoekers.Een bezoek aan het Alhambra in Granada is onmogelijk als je society 3.0niet van te voren hebt geboekt. Bij de Toren van Pisa zijn te hogebezoekersaantallen regelrecht gevaarlijk. Ook bij de eerste de bestebijzondere tentoonstelling in Nederland sta je uren in de rij. Zomaar organiseren 3.0een spontaan rondje golfen in Spanje? Dat betekent op de beterebanen heel lang wachten. Op doorreis in Frankrijk? Een uurtjewachten voor een tolpoort of om te tanken wordt zo langzamerhandheel gewoon. Het aantal bezoekers in en rondom steden wordtdus bepaald door de capaciteit van de attracties en het al of nietaanwezig zijn van obstakels om ergens te komen en niet door deaanwezigheid van hotels, luchthavens en andere zaken. Dat is vooronze beleidsmakers toch wel echt iets om rekening mee te gaanhouden. 376De wereld als speelveld De absolute middelmatigheid van de Spaanse Costa’s issymbolisch voor het verval van het fenomeen zonvakantie.Bovendien komen de mensen uit China en India zeker niet naarEuropa om hier aan het strand te liggen. En met de opwarming van
  • de aarde in het verschiet lopen wij steeds meer kans op huidkanker.We dienen ons te realiseren dat toeristen en reizigers door hetdigitale informatieaanbod vrijwel oneindige keuze hebben. Deconcurrentie is mondiaal geworden. Metazoekmachines zoekendwars door alle aanbieder-websites heen en informeren onsover de laagst beschikbare prijs. Denk aan Hotelesio.com voorhotelreserveringen. Een site als BingTravel voorspelt zelfs hetprijsverloop van ticket- en hotelprijzen en geeft advies om ofwelnu het ticket te kopen ofwel nog even te wachten. Andere websitesgeven inzicht in de kwaliteit van dienstverlening rondom eenbepaald ticket: vliegt de luchtvaartmaatschappij goed op tijd, wat isde beenruimte tussen de stoelen en wat is de kans dat de passagierop hetzelfde moment arriveert als diens bagage? Op Seatsguru.com society 3.0kun je van ieder vliegtuig van vrijwel elke luchtvaartmaatschappijzien wat de goede stoelen zijn. En Tripkick doet dat weer voorhotelkamers. Je kunt een digitale butler inhuren die voor jou de organiseren 3.0check-in regelt of die zelfs je hele reisplan in the cloud hangt zodatiedereen kan weten waar je bent. Het mondiale reisaanbod is toegankelijker dan ooit. Wil je naarEuropa of naar Japan, naar Antarctica of naar Noord-Amerika?‘Klik hier’. Op dit moment is daar nog steeds een (te) groot aantalwebsites met een te gefragmenteerd aanbod voor nodig. Zodra hetweb ‘intelligenter’ wordt zal – in ieder geval voor de consument - dieoverbevolking van aanbieders vanzelf verdwijnen. 377De unieke toerist, de unieke consument In de toeristenmarketing wordt nog vaak het ‘archetype vande klant’ gehanteerd. Men probeert te denken in doelgroepen alsActievelingen, Stedenliefhebbers, Medioren, Singles en anderebijna discriminatoire indelingen. De toerist van vandaag laat zich
  • niet in vakjes duwen, zo dat al ooit het geval was. Zaak is dat dieintelligente software, die het zo makkelijk maakt om vakjes tehanteren, op de juiste manier wordt ingezet. De reiziger-in-speis actief, wil alle highlights zien, houdt van varen, fietsen en ookvan vliegeren. Wil graag een vertrouwde maaltijd nuttigen maartoch een beetje verrast worden. Is overdag zakenman of -vrouwmaar ’s avonds gewoon toerist. De mens wil maximaal wordenaangesproken op haar authenticiteit en uniciteit. Meer echtheid.Meer beleving. Zowel virtueel als fysiek. Dat is iets wat de nieuwegeneratie internetsoftware heel goed kan ondersteunen.Over de identiteit en daaraan gekoppelde gastbeleving vantoeristische bestemmingen gaat het boek Place Branding: Glocal, society 3.0virtual and physical, identities constructed, perceived and experienced.In 2009 geschreven door prof. dr. Robert Goverts, houder van deToerisme Vlaanderen Leerstoel aan het Consortium Katholieke organiseren 3.0Universiteit Leuven en prof. dr. Frank Go, hoogleraar TouristMarketing aan de Erasmus Universiteit. Partijen zullen veelintensiever moeten samenwerken. En dan niet alleen de partijen,die dat nu al zo’n beetje doen, maar alle denkbare actoren, diebetrokken zijn bij een toeristische bestemming, maar daar nuop centraal niveau geen enkele positie hebben. Bedenk eenswat er gebeurt als de inwoners van een stad rechtstreeks gaansamenwerken met de in hun wijk gevestigde hotels, of attracties ofde bezoekende toeristen. In navolging van de kreet City Marketing 378noemen Go & Goverts dat Place Branding: “In a globalized world,places increasingly vie for attention. In such a highly competitiveenvironment, place branding can help by building a promise ofworthwhile place experiences by influencing perceived images inrelevant markets. In particular, building brand equity in relation tothe identity of the nation, region, local area or city or town can create
  • sustainable competitive advantage. We think that place brandingis about bridging gaps between: the identity or sense of place; itsproduct offering; the experience that visitors (tourists, expats, potentialinvestors and traders) get when they visit; and the image / perceptionthat people have of a place. Of course, communication (which isnot the same as advertising) is an important policy area that can beexploited in bridging these gaps, but at least as important in placebranding is ‘construction’ and ‘cooperation’. Construction is aboutproduct development or real actions / policy initiatives that support thebrand claims (e.g. development of infrastructure, events, cooperativequality improvement programs, as well as the creation of icons orother symbolic actions). Cooperation is about finding common groundbetween stakeholders, private and public sector and civil society, in society 3.0order to determine what makes a place unique and attractive andto make sure that institutions, companies, but also residents live thebrand.” organiseren 3.0 Kortom, zowel voor de destinaties als de aanbieders is bredersamenwerken het devies. Informele structuren, sociale informatiedelen en via de sociale media actief de dialoog zoeken met allestakeholders. Relatief eenvoudige ingrediënten voor nieuwebedrijfsmodellen, vind je ook niet? 379
  • Hidden road and pathSeasons to explore, fields to find society 3.0 organiseren 3.0 Vision is a gift 380
  • WEGGEVEN EN WINST MAKEN:OP NAAR BUSINESS 3.0 Na de Internet Bubble van 2002, die een voorloper van de huidigefinanciële crisis blijkt te zijn geweest, ging de gevestigde orde weersnel over tot de orde van de dag. De rust leek weergekeerd. Datwas een dure inschattingsfout. In die tijd waarschuwde ik tijdensmijn presentaties voor het schijnevenwicht (Nash-equilibrium). Deogenschijnlijke rust rond organisaties was mijns inziens een stiltevoor de storm. Ik wees mensen op de dreiging die om de hoeklag - buiten het bekende speelveld dus - en adviseerde leidersattent te zijn op verstorende, misschien zelfs bestaanbedreigendebewegingen. Ze hadden dit al geleerd kunnen hebben, want in de society 3.0negentiger jaren verschenen er door de opkomst van internet metgrote regelmaat disruptive concepts die de gevestigde orde in notime op een niet in te halen achterstand zetten. EasyJet en RyanAir organiseren 3.0hebben de Europese luchtvaartindustrie voorgoed veranderd. Delldeed dat in de PC-markt: op het internet kon de consument zijn eigencomputer samenstellen waarna deze vervolgens rechtstreeks werdafgeleverd. Deze vorm van mass customization was de doodsteek voorde PC-tak van IBM, die uit pure armoede van de hand werd gedaan(aan Lenovo in China).Opmaat naar het Business Concept 3.0 Mijn advies van toen is achterhaald. Opletten en vervolgens 381reageren is allang niet meer goed genoeg. Vandaag de dag moet je deveranderingen zelf weten te veroorzaken. Als organisatie moet je heteigen equilibrium doorbreken. Want als een ander dat doet ben je telaat. Iedere organisatie zou eigenlijk permanent zijn businessmodelmoeten evalueren. De marktverstoring of disruption is namelijk eendoel op zich geworden, en een veelgebruikt middel bij het lanceren
  • van nieuwe producten of diensten. Het is voor buitenstaandersniet altijd direct zichtbaar hoe er waarde wordt gecreëerd met aldie ‘verstorende’ business modellen van succesvolle organisaties.En als men dan vraagt: “Wat is jullie business model?” dan bedoeltmen eigenlijk te zeggen: “Hoe gaan jullie geld verdienen, terwijl jullie(bijna) alles gratis weggeven?” Deze vraag adresseert een belangrijkekwaliteit van Organisatie 3.0: het realiseren van een volstrekt nieuwbusiness model. En wel een die de organisatie helpt transformerenvan schakel in de waardeketen naar change agent in de SociaalEconomische Entiteiten van de waardenetwerken. Volgens de Zwitser Alex Osterwalder, auteur van hetspraakmakende boek Business Modelling, is een business model ‘een society 3.0beschrijving van het mechanisme over hoe een organisatie waardecreëert, levert en houdt’. In mijn optiek valt ‘bedrijfsmodellering’uiteen in een transactioneel en een sociaal concept. Beide aspecten organiseren 3.0komen in de komende secties nader aan de orde. Nu eerst enigeachtergronden en voorbeelden van disruptive concepts.N=1 en R=G In zijn boek The New Age of Innovation herdefinieert Prahaladde organisatie tot The New House of Innovation. Prahalad stelt datde traditionele organisatie als epicentrum van waardecreatieverleden tijd is. Waarde wordt nu veeleer gecreëerd door hethebben van toegang tot kennis en informatie en niet door het 382hebben van eigendom of controle. Waarde is iets dat bij uitstekwordt gecreëerd buiten de comfortzone of paradigma van detraditionele organisatie. Sociale netwerken doen de macht vanorganisaties verschuiven naar hun stakeholders, in het bijzonderhun consumenten. Wil de organisatie daarop inspelen, dan moet hetzich ontpoppen als communicatieknooppunt, met als voornaamste
  • doel de samenwerking tussen alle stakeholders te faciliteren en teoptimaliseren. Volgens Prahalad wil iedere klant een gepersonaliseerde engecocreëerde beleving in elk contactmoment met de organisatie, dusin de dienst én in het product. Dan pas is sprake van onderscheidendvermogen. Zoiets vereist een ongekende slagvaardigheid enflexibiliteit in de bedrijfsprocessen: dit is één van de drie kwaliteitenvan zijn New House of Innovation. De tweede organisatiekwaliteit heet N=1: de klant is uniek. Menselijke, materiële en immateriële bronnen voor ‘organiseren’ society 3.0zijn vandaag de dag overal beschikbaar. Hun sleutel tot succesis samenwerking tussen alle stakeholders. De hoge mate vaninternetverbondenheid zorgt ervoor dat zelf de kleinste organisaties organiseren 3.0en free agents een rol op het wereldtoneel kunnen spelen. Of zoalsChris Anderson het zegt in zijn boek The Long Tail: “The webificationof the supply chain in many industries, from electronics to apparel,now means that even the smallest companies can order globally.” Hijonderschrijft daarmee de derde organisatiekwaliteit die Prahaladponeert: R=G, resources are global. Met het model van The New House of Innovation benoemenPrahalad en zijn co-auteur Krishnan een organisatiearchitectuur die 383wat mij betreft het predikaat 3.0 verdient, die zich baseert op eensociale structuur en een technische architectuur en die uitblinktin de kwaliteiten ‘flexibele bedrijfsprocessen’, ‘N=1’ en ‘R=G’. Huninzichten bevestigen dat organisaties, klein en groot, zich moetengaan richten op het individu in plaats van de massa. Dat betekent dathet werken met Anderson’s theorie van de long tail leidend wordt.
  • De waarde zit ‘em in de staart De Wet van Pareto, ook wel de 80-20-regel genoemd, werkt nietmeer. Deze wet stelt dat 20% van de klanten goed zijn voor 80% vande omzet. Of dat 20% van de leveranciers 80% van de grondstoffenleveren. Zo kun je met weinig processen veel doen en dat is lekkerefficiënt, althans voor de traditionele organisatie. Die kunnen feitelijkook nog niets met die hele long tail, want ze zijn er niet op ingericht.Maar in de opkomende Interdependente Economie zien we vele kleineaanbieders en vele kleine kopers. Hoe daarop in te spelen? Hoe kan het dat Chris Anderson zo stellig beweert dat deWet van Pareto vervangen wordt door de Long Tail Theory? Zijnantwoord luidt: “Verkoopruimte voor The Long Tail wordt mogelijk society 3.0gemaakt door de onbeperkte ‘schapruimte’ van internet, het eerstedistributiesysteem in de geschiedenis dat zich leent voor zowel denichemarkt als de massaproducten. Schapruimte is alleen onbeperkt organiseren 3.0als die ruimte niets kost. Doordat de ‘marginale kosten’ van digitaledistributie - de extra kosten van het verzenden van een volgende kopiebovenop de ‘vaste kosten’ van de benodigde hardware - vrijwel nihilzijn, kunnen we daarvan onbegrensd gebruik maken.” Anderson hanteert graag als voorbeeld Apple’s on-linemuziekwinkel ITunes. Deze winkel wordt niet gehinderd door deoude economische beperkingen, zoals schapruimte, openingstijden,folderproductie en -distributie en verkoopmedewerkers. Daardoor is 384ITunes in staat een superbreed assortiment aan te bieden, dat 24/7gekocht kan worden. Al wordt een nummer maar één keer per jaargedownload, dan al maak ITunes daar voldoende marge op. Sterkernog: iemand die zijn favoriete muziek wil aanschaffen is bereid eenhogere prijs te betalen, en dus betere marge te bewerkstelligen. Dejaaromzet van ITunes is inmiddels meer dan $3 miljard. En dat zonder
  • kosten voor opslag, winkels, winkelbediendes en wat dies meer zij.Dat is nog eens een super winstgevend winkeltje! We dienen ons te realiseren dat stakeholders en kopers in deLong Tail verbonden zijn met andere individuen en dat deze prosumersallemaal over eigen sociale netwerken beschikken. Netwerkendie weer verbonden zijn met andere sociale netwerken, dus eenonderdeel zijn van The Mesh, het domein van de waardecreatie vande Interdependente Economie. Deze ‘prosumenten’ vormen daarmeede enige (!) verbinding tot nieuwe markten en zijn dus van grootbelang voor het bestaansrecht van de Organistatie 3.0. Met onsnieuwe ‘verstorende’ vergaderconcept Seats2meet.com zijn we onzeeigen onderneming gaan richten op de long tail van de Nederlandse society 3.0vergadermarkt. En met succes, zoals u kon lezen in ‘ons eigenverhaal’ tussen deel twee en deel drie van dit boek. organiseren 3.0TANSTAAFL Een van de meest indrukwekkende en tegelijkertijd kortstespeeches die ik ooit heb gehoord vond 25 jaar geleden plaats op eenklantenparty in het toenmalige Sheraton Hotel in Chicago. Ik wasdaar vanwege een beurs voor incentive reizen. Het hotel had voordit feestje kosten nog moeite gespaard. De sfeer was speakeasy:clandestiene kroegen uit de tijd van Al Capone en de droogleggingin de twintiger jaren. Bij binnenkomst kreeg iedereen een anjeren een dikke sigaar. Daarna voorzichtig langs de indrukwekkende 385portier behangen met stenguns en ander gangsterdecorum. Hetzag er geweldig uit. Goktafels. IJszuilen als champagnekoelers,oesters, kreeft en ga zo maar door. Ik schat dat er zo’n 2000 gastenwaren. Halverwege de avond vroeg de salesmanager van het hotelde aandacht. Ik maakte mij op voor een lange sales pitch, maar neehoor. De dame in kwestie zei alleen: “There are no such things like
  • a free lunch, so I will be expecting your bookings coming in startingtomorrow!” Dat was de eerste keer dat ik die uitdrukking hoorde.Hij dateert uit de negentiende eeuw toen Amerikaanse barkeeperseen gratis lunch serveerden met het doel meer drinkers te trekken.Natuurlijk was die lunch niet gratis; de kosten waren verpakt in deverkoopprijs van de drank. Vanuit die filosofie werd het begrip freelunch geïntroduceerd in het economische vocabulaire. Tanstaafl:There ain’t no such thing as a free lunch. Gratis bestaat niet! Of wel?Tegen gratis kun je niet op Op internet zie je nogal wat gratis toepassingen, productenen diensten. Of althans ze lijken gratis. Dat komt omdat volgensChris Anderson – in zijn boek Free – sommige internetgerelateerde society 3.0kosten (bandbreedte, data opslag en software) het nulpunt naderenwaardoor er steeds meer gratis kan worden weggeven. Geven iseigenlijk het juiste woord. Het verschil tussen weggeven en geven leg organiseren 3.0ik graag uit. In hoofdstuk Geld 3.0 viel te lezen dat er al veel nieuwewaarde wordt gecreëerd, die niet meer tastbaar of meetbaar is intermen van geld. Het woord gratis betekent wellicht kosteloos maarzeker niet waardeloos. Er is wel degelijk sprake van waarde maardan moet je denken aan ontastbare zaken zoals sociaal kapitaal. Jeontvangt iets en je geeft in ruil er iets voor terug. Als je een boekgratis laat downloaden stijgt de echte boekenverkoop, zoveel is delaatste jaren wel bewezen. Door op de ene plek veel te geven, kunje op een andere plek veel verdienen. En dat laatste soms ook in 386echt geld. Lastig alleen is dat de relatie tussen iets geven en ietsterugontvangen niet altijd een directe of gelijkwaardige is. Dat heetasynchrone wederkerigheid. Wie goed doet, goed ontmoet; je weetalleen niet precies hoe en wanneer. Daar moet je als organisatie (3.0dus) op durven vertrouwen!
  • Geven heeft alleen zin als je een goed netwerk hebt waaraanje iets kunt geven. Alleen dan wordt het geven onderdeel van hetsociaal kapitaal systeem en krijg je er ooit of ergens wel een keeriets voor terug. Gratis geven is dus iets anders dan gratis weggeven!Organisaties die niet over een omringende sociale structuurbeschikken kunnen niets geven. Die kunnen alleen letterlijk ietsweggeven. Want er is geen mogelijkheid voor de ontvanger (indirect)iets terug te doen. Een van de bedrijven die heel goed in zijn in ‘geven’is Google. Haar CEO Eric Schmidt noemt het de Google Max Strategy:“Wat je ook doet; doe het maximaal in termen van distributie. Andersgezegd: omdat de distributiekosten marginaal zijn, kun je de dingen netzo goed overal terecht laten komen.” society 3.0 Het fenomeen gratis heeft hele bedrijfstakken in haar greep.Tegen gratis kun je als traditionele organisatie nooit op. Maaruiteindelijk is er ergens natuurlijk wel iemand die iets betaalt. organiseren 3.0Google biedt weliswaar veel toepassingen gratis aan, maar ontvangtdaarvoor in ruil heel veel data en informatie over u en mij. Die data isvoor anderen weer geld waard. Zo laat Google zich goed betalen voorhaar professionele trendrapportages. Ook genereert Google metdat geven veel bezoekers naar haar websites, zodat ze weer meerkan verdienen aan haar advertenties. Niet alles kan betaald wordenmet alternatieve of niet-tastbare valuta. Een boek kan weliswaargratis gedownload worden maar daarvoor heeft u dan wel eerst eencomputer en internetverbinding moeten aanschaffen. 387Gratis muziek of liever niet? De muziekindustrie en de traditionele uitgeverijen proberen‘gratis’ tegen te houden. Dat is natuurlijk gewoon kansloos. Artiestenverdienen gewoonweg meer door hun muziek zelf uit te geven. Zekunnen hun fans de keuze geven hoeveel (of hoe weinig) die voor de
  • muziek willen betalen. Ze kunnen varianten aanbieden, zoals de luxeuitgave van de CD van Radiohead, die 100.000 keer is besteld voor $80per stuk. Bands die met hun fans een goede relatie opbouwen, wetenwaar de meeste fans wonen en kunnen daardoor hun concerten beterplannen. Het is een niet te stoppen ontwikkeling. De oude industriekan deze mogelijkheden gewoonweg niet aanbieden. Mondiaal gaan is mooi, maar let wel even op de cultuurverschillen.Waar wij in het Westen tobben met auteursrechten, waait er inChina een hele andere wind. Copyright betekent in China ‘hetrecht tot kopiëren’ en dat gebeurt er dan ook volop. Het is namelijkjuist respectvol om ‘meesters’ te kopiëren! Dat leidt daar totvernieuwende businessmodellen. De traditionele Chinese muziek- society 3.0en filmindustrie geeft gewoon alles gratis weg en verdient geld aanGoogle advertenties. Wat in het Westen (nog) niet kan, kan daar dusal wel. Veel optredens worden gesponsord door fabrikanten, die in organiseren 3.0contact willen komen met de consument: gratis concerttickets dus;de artiest leeft van de sponsorinkomsten.Geld verdienen aan webadvertenties? Op een andere wijze waarde creëren. Geld én sociaal kapitaalverdienen. Een bedrijf als Google is er een meester in. Het begonallemaal als zoekmachine. Een gratis en vooral ook zeer goedezoekmachine. Deze trok en trekt heel veel bezoekers. Dat maaktGoogle tot een aantrekkelijke plek voor adverteerders. Deze 388zogenoemde ‘gesponsorde links’ verschijnen rechts naast de‘gewone’ zoekresultaten. Als ik bijvoorbeeld zoek naar een ‘meetingplaza’ dan vind ik onder de gewone resultaten onder andere onzeMeeting Plaza’s in Utrecht en Maarssen, en bij de gesponsorde linksvind ik een advertentie waarin geluidstechniek wordt aangeboden.Dat heeft Google goed voor elkaar, en die advertentie is natuurlijk
  • niet gratis. Hoewel? De adverteerder hoeft pas iets aan Google tebetalen wanneer er op de advertentie wordt geklikt. Hoezo businessmodel? Inmiddels kun je bij Google veel meer dan zoeken: het bedrijflevert een gratis agenda, samenwerkingssoftware, trendinformatieen meer dan dertig andere diensten, waaronder Google Translatedie complete teksten omzet in vijftig mogelijke andere talen.Werknemers van Google besteden 20% van hun tijd aan innovatie,experimenteren of kennisontwikkeling. Grote kans dat een goedidee ervoor zorgt dat Googlecollega’s daaraan hun 20% tijd willenbesteden. Zo is er een natuurlijk broed- en selectieproces gecreëerddat er voor zorgt dat de beste ideeën het snelste worden gerealiseerd.Vele Google-toepassingen zijn vrij toegankelijk voor derden, die erdus zelf weer nieuwe toepassingen van kunnen maken. Een prachtige society 3.0vorm van cocreatie. Google is hiermee bijna synoniem gewordenvoor internetinnovatie en heeft feitelijk een hele value constellationvoor haar eigen organisatie neergezet. Al haar free services en open organiseren 3.0sources hebben Google geen windeieren opgeleverd. Het is namelijkeen van de grootste E-bedrijven ter wereld, met een omzet van meerdan $22 miljard! Facebook doet ongeveer hetzelfde. Doordat ze veel weet van het‘leden’ kan ze ook gericht advertenties aanbieden. Goldman Sachsschatte begin 2011 de waarde van het bedrijf Facebook op $50miljard. Lijkt mij wat aan de hoge kant, maar ja, met zoveel trafficdat Facebook genereert gaan er allerlei interessante kasstromen 389ontstaan. Facebook gebruikt daar zelfs al een eigen valutasysteemvoor. Daar dreigt trouwens wel een volgende zeepbel. VolgensDouglas Rushkoff, auteur van het boek Life Inc: How CorporatismConquered the World and How We Can Take it Back, zegt daaroverop de CNN blog: “This week’s news that Goldman Sachs has chosento invest in Facebook while entreating others to do the same should
  • inspire about as much confidence as their investment in mortgagesecurities did in 2008. For those who weren’t watching, that’s whenGoldman got rich betting against the investments it was selling. Thistime, Goldman is putting up some millions of its own - as if this skinin the game means they couldn’t be up to their old tricks. But thecommissions and underwriting fees Goldman is earning for selling thatother $1.5 billion of private Facebook shares could be enough to offsetthe cost of their own investment. And bets against Facebook could beleveraged any number of times.”Daar ben ik het helemaal mee eens. Ik zet liever mijn kaarten opGoogle dan op Facebook. Maar voor hetzelfde geld is er op dit momentalweer een volgend product in de maak dat de hele Wereld 3.0 op zijnkop gaat zetten. Dat is nu eenmaal de dynamiek van internet! society 3.0 Demand Media heeft het koppelen van advertenties aan contenttot een ware kunst verheven. Demand Media is eigenaar van websites organiseren 3.0zoals Golflink.com (golfers informatie) EHow.com ( ‘how to….’), Mania.com (sciencefiction liefhebbers) die samen goed zijn voor meer dan50 miljoen bezoekers per maand. Met slimme algoritmes wordtuitgezocht welke onderwerpen het meest ‘aangeklikt’ en daarmeedus actueel zijn. Deze informatie stelt Demand Media ter beschikkingvan een eigen netwerk van freelance auteurs (ZP’s) die een artikeltjeof video maken over zo’n onderwerp. Dat (gewilde) artikel wordt alscontent op de eigen websites neergezet, in combinatie met relevanteproduct- en dienstaanbiedingen. Ook Demand Media krijgt per ‘klik’ 390betaald. Zo produceert dit bedrijf meer dan 4.000 informatie-itemsper dag. Alleen al op YouTube trekken de video’s van Demand Mediatwee miljoen bezoekers per dag. Een freelancer, die een pakkendetitel voor zo’n item moet verzinnen, krijgt 8 dollarcent per titel.De videomaker of copywriter krijgt $15 voor zijn document en deeindredacteur, die het artikel of video op het web plaatst ontvangt
  • $2,50 per plaatsing of upload. Jaarlijks betaalt Demand Media$180 miljoen uit zodat duizenden ZP’s er een goede boterham aanverdienen. De winst van dit bedrijf is inmiddels $200 miljoen per jaar!Een mooi voorbeeld van een organisatie die het klaarspeelt om eenwaardenetwerk te vormen.Het is maar een spelletje… Een snel opkomende gratis-markt is die van de spelletjes, maardan wel de serieuze. Gratis toegang, gratis spelen met anderen(althans, in beginsel). Spelletjes die gemodereerd worden, zodatze nooit gaan vervelen. Ik heb in China zo’n operator gezien waarduizenden moderatoren 24/7 de spelers ‘aan de gang te houden’. Het(grote) geld wordt verdiend aan de verkoop van virtuele producten society 3.0en premium lidmaatschappen, maar ook aan in game publicity:President Obama had tijdens zijn verkiezingstijd digitale billboardsgehuurd langs digitale basketballvelden op de X-Box. Gaming is een organiseren 3.0‘verstorende’ industrie van mega-omvang.Een beetje gratis In een freemium product of dienst is de eerste stap of devereenvoudigde versie nog gratis; daarna moet er betaald worden. Jekomt freemiums steeds vaker tegen. Bijvoorbeeld bij psychologischetesten (“betaal €4,95 voor de uitgebreide rapportage”). Een eenvoudigstukje software is gratis, maar de ‘pro’ versie kan meer, of beter, ofsneller, en kost een beetje geld. Op amiestreet.com is muziek voor 391de eerste bezoekers gratis, maar wordt het per download steedsduurder naarmate het nummer populairder wordt. Het mechanismeis niet meer weg te denken. Op www.granniesinc.co.uk/ ontwerp jegratis een eigen wollen muts, handschoenen of een sjaal, waarnajouw unieke ontwerp tegen vergoeding wordt gebreid door bij decommunity aangesloten grannies.
  • Voor echte toegevoegde waarde wil ik betalen Dankzij de democratisering van internet is informatie vrijelijkbeschikbaar. Daar betaal je dus niet meer voor. Dat voelen deuitgevers van kranten als geen ander. Waarom betaal ik maandelijksnog fluitend mijn (enige) krantenabonnement, namelijk die van hetFinancieele Dagblad? Dat betaalde abonnement geeft mij namelijkook internettoegang tot economische en financiële dossiers van eenuitzonderlijke kwaliteit, hetgeen mijn krantenbeleving aanzienlijkversterkt. Geld verdienen in materiële zin impliceert dat de eigenaarvan muziek, tekst of film een grotere eigen verantwoordelijkheidheeft om te ondernemen en zodoende zijn inkomsten veilig te stellen.Slapend rijk worden is er niet meer bij, want het business model zelfmoet continu worden bijgesteld. Doe je dat dan is er wel degelijk geld society 3.0te verdienen in combinatie met ‘gratis’.Verdienen aan het matchen van mensen en dingen organiseren 3.0 Het verbinden van mensen die iets van elkaar willen neemtenorme vormen aan. Of het nu gaat om het letterlijke matchen - datendus - of het matchen van spullen of interesses. Enkele schoenen kunje ruilen via unevenfeet.com. Bij giftcardrescue.com kun je gift cards(kadobonnen) omruilen voor geld en er is zelfs een website waarje frequent flyer miles kunt verkopen. Ben je Nederlander en wil jeSpaans leren? Omgekeerd bestaat er ook zo’n persoon. En livemocha.com brengt beiden met elkaar in contact. Sommige matches zijngratis, bepaalde platforms vragen een bescheiden vergoeding. Al die 392sites zijn in ieder geval geweldige ‘verbinders’. Degene die het eersteweer een nieuwe service faciliteert, onderscheidt zich van de rest.Collaborative prosumption in optima forma dus.
  • De laatste vernieuwing heet WBA WBA staat voor waardebepaling achteraf. Hierbij bepaalt deopdrachtgever na ontvangst van de dienst of product zelf wat hethem waard is geweest. Er is dus geleverd zonder vooraf afgesprokenproject- of uurtarief. Martijn Aslander, Nederlands bekendsteWBA-ambassadeur zegt daarover: “Sinds zes jaar vraag ik voor mijndiensten, hulp, kennis en ideeën vooraf geen geld meer. Waarom zou jedat doen? 1. Je bent bewuster bezig met je klant. 2. Je verlaagt de drempel.3. Je kunt je concentreren op de echte vraag. 4. De zo vaak gehanteerdeformule ‘uren x tarief’ kan overboord. 5. Tijd is geen geld. Tijd is relatief,als ik samenwerk met een klant(mens) dan leer ik zelf ook een hoop.6. Je kunt je eigen voorwaarden stellen. 7. Je kunt gelijk aan de slag! Jehoeft niet meer te wachten op een klus.” Bedenk bij WBA dat er meer society 3.0vormen van tegenwaarde zijn dan alleen geld. Informatie, kennis,ideeën, aandacht, compassie, toegang en ‘wederdiensten’ zijn primabetaalmiddelen. Omzet maken en diensten of producten verkopen organiseren 3.0of ‘geven’ is aan sterke verandering onderhevig. De genoemdevoorbeelden spreken voor zich. Wat zijn de bouwstenen van dezenieuwe business modellen? Lees het volgende hoofdstuk. 393
  • 394 society 3.0 organiseren 3.0 wijwij
  • TRANSACTIONAL BUSINESS CONCEPTING 3.0 Organisatie 3.0 blinkt uit in vernieuwing, vooral ook van haareigen organisatie. Om waardecreatie te (blijven) genereren hanterenzij businessmodellen met exotische benamingen als peer-production,wikinomics, co-creation, co-branding en brand detachment. In dithoofdstuk zal ik ze nader toelichten. Het mag duidelijk zijn dat delijst niet limitatief is. In Society 3.0 wordt vandaag al gewerkt aan hetbusiness model van morgen. Binnen de waardenetwerken van The Mesh werken we natuurlijk opeen andere wijze met elkaar dan we gewend zijn. Juist die verbondenheidvan stakeholders met elkaar en met de organisatie zorgt ervoor dat society 3.0we zaken kunnen oplossen, nieuwe dingen kunnen bedenken, 1-op-1communiceren en nieuwe feedbackloops kunnen gebruiken op eenwijze die nooit eerder is vertoond. organiseren 3.0 Peer production & mass collaboration: wikinomics Open structuren bieden een prima omstandigheid om in opensamenwerking van individuele wereldmensen nieuwe waarde tedoen ontstaan. Don Tapscot noemt dat wikinomics. Hij doelt daarbijop Wikipedia, de welbekende digitale encyclopedie die door heel veelverschillende mensen is en wordt samengesteld. Mensen zoals u en ik. 395 Je kunt ook experts gezamenlijk problemen laten oplossen zoalsdat gebeurt op de site Innocentive. Daar brengen wetenschapperstegen betaling hun kennis in. Zitten de ingenieurs overdag bij hunbazen van Shell, Philips en DSM de problemen aan te pakken; ’s avondszijn ze lekker voor zichzelf bezig zijn en delen ze hun kennis vrijelijk.
  • Je kunt klanten mee laten helpen iets te maken. Zo biedtde virtuele wereld Second Life haar gebruikers een virtueleinfrastructuur waarbinnen zij zelf bouwwerken kunnen creëren. Deconsument is hiermee een producerende consument geworden –een prosument. Cocreatie Starbucks scoorde meer dan 70.000 tips en innovatiesuggestiesin het eerste jaar van haar website My Starbucks Idea. Zo is dedienstverlening gecombineerd met allerlei acties zoals gratis koffieop je verjaardag tot het kunnen kopen van een portie bonen. Allesom beter te kunnen voldoen aan de wensen en de beleving van haar society 3.0stakeholders. En vrijwel alles bedacht door diezelfde stakeholders. Het begrip cocreatie werd in 2.000 ingebracht door Prahalad organiseren 3.0en Ramaswamy in een artikel in Harvard Business Review. Werkenvolgens de principes van cocreatie is een voorwaarde voor hetcreëren van de gewenste klantbeleving. Die weet immers alsbeste waar de behoefte ligt. Of het nu gaat om een nieuw productontwikkelen, een marginale verbetering doorvoeren of een compleetnieuwe experience meemaken; de stakeholders werken er graag aanmee zodra ze zich verbonden voelen met het merk of de organisatie.Gratis. Voorwaarde voor succesvolle zakelijke cocreatie is gelegenin de volgende simpele stelregel: hoe beter de balans tussen de 396geldelijke waarde en het sociaal kapitaal, des te houdbaarder ensterker de organisatie of het business model wordt.Lego laat haar fanaten zelf ontwerpen Lego voert een continue ‘dialoog’ met zes miljoen fanatiekebouwers en bouwertjes, die voor en namens Lego speelgoed
  • ontwerpen. In de galerij van Club Lego worden de nieuwe ontwerpengetoond; er kan op gestemd worden. De winnende ontwerpenworden in productie genomen. En als lid van de LegoClub kun jemeteen de Legodoos bestellen om dat winnende ontwerp thuis zelfte bouwen. Deze intensieve klantinteractie betekende de reddingvoor het bedrijf dat moeilijke tijden heeft gekend. In een tijd waarinkinderen liever gamen in plaats van met steentjes spelen, wasoverleven een ultieme uitdaging voor Lego. Een bijkomend voordeelvan de cocreatie is dat het bedrijf bij lange na niet meer de 300 R&Dmedewerkers meer in dienst hoeft te hebben. Creatieve geestenvanuit de hele wereld zetten namelijk uit liefde voor het merkLego hun talenten belangeloos in. En zo kreeg Lego gratis betereontwerpen, lagere ontwikkelkosten en een stijgende verkoop. society 3.0Iedereen heeft verstand van voetbal Op de website Myfootballclub co-creërden Engelse voetbalfans organiseren 3.0de exploitatie van een voetbalclub. Door tienduizenden donatiesis een pot geld ontstaan, waarmee ze een heuse voetbalclubhebben aangekocht: FC. Ebbsfleet. De duizenden fans bemoeienzich zoals elke voetbalfan met de dagelijkse gang van zaken,met dit verschil dat ze ook mede-eigenaar zijn van de club. Voorde oud managementdenker is dit natuurlijk een drama, want6.000 meningen over ‘de opstelling van aanstaande zondag’ lijktonwerkzaam. Maar ‘de meeste stemmen tellen’. Dit geldt voor allebelangrijke besluiten, ook financiële. Die beslissingen zijn niet persé 397beter of slechter dan wanneer ze door bobo’s worden genomen. Veelmooier is dat de voetbalclub zich mag verheugen in een leger vanduizenden voetbalscouts, die door de gehele UK naar nieuw talentspeuren. Gratis. Zoveel scouts zou een normaal bedrijf zich nooitkunnen permitteren! De resultaten zijn ernaar: langzaam maarzeker ontstijgt de club de onderste regionen. Zo lees ik op de site: “In
  • February 2008, the members purchased the football club for £600,000.Just three months later, Ebbsfleet United won the FA Trophy at Wembley– the club’s greatest achievement in a history that dates back to 1890.”Een nieuwe auto In april 2009 verscheepte Ford 100 nieuwe Fiesta´s vanuit Europanaar Amerika, hiermee het startsein gevende voor de introductievan deze auto op de Amerikaanse markt. Deze auto´s werdengedurende zes maanden kosteloos ter beschikking gesteld aan eengroep voornamelijk jonge automobilisten, geselecteerd op affiniteitmet sociale media. Ford enthousiasmeerde deze testpiloten, agentsgenaamd, om hun rijervaringen online te delen. Dit deden ze heelslim door elke maand een mission mee te geven aan de testrijders. society 3.0Deze opdrachten hadden niet alleen betrekking op het autorijden,maar meer op de lifestyle van deze testers. Opdrachten als ‘laatje vaardigheden zien op een skateboard’ of ‘maak een filmpje met organiseren 3.0puppies’. De agents deden verslag van deze opdrachten via blogs,twitter, foto- en videowebsites. Binnen een half jaar resulteerdedit in meer dan 4,3 miljoen views via YouTube, waren er dik 540.000foto´s van de auto via Flickr bekeken en was de Ford Fiesta meer dandrie miljoen keer voorbijgekomen op Twitter. Om de testrijders tebedanken voor hun inzet vond er op 1 december een Fiesta MovementCelebration Event plaats in Hollywood. Via www.fiestamovement.com konden mensen stemmen op hun favoriete agent. Slim natuurlijk,want deze agents hebben hun volledige netwerk aangewend om op 398hen te stemmen. Nog meer naamsbekendheid voor de Ford Fiestadus. Op de actiewebsite werden rankings weergeven en had elketestrijder een eigen detailpagina met link naar bijvoorbeeld huntwitteraccount, YouTube pagina of (persoonlijke) blog. Daarnaasttoonde de website een live feed van alle activiteiten op verschillendekanalen van de testrijders. De auto verscheen in de zomer van 2010
  • op de markt. Ford creëerde een naamsbekendheid van 60% voor eenproduct dat nog moest verschijnen en dat is natuurlijk een enormsucces. Jim Farly, de Vice-President of Global Marketing van Ford,geeft in een interview de volgende reactie: “If you would have toldme that we would have 100 vehicles in the U.S. and we would have60% brand awareness in the segment, I would have said there is nopossible way. To get 60% awareness in traditional media, it costssomewhere north of $50 million. The marketing world has changeddramatically both for Ford and for all major corporations in thepast year. Online has become mass media. A Yahoo or Google pagetakeover actually gets more eyeballs than a network TV commercialnow. That hasn’t happened before. The importance of communicatingthrough online social media platforms as well as through public society 3.0relations has become far more important because of the evolution oftechnology.” organiseren 3.0De appelwinkel De Iphone is een mooi, coole mobiele telefoon. Allerleihandige tools voor dit apparaat, apps genaamd, kun je via de AppStore kopen. Sommige zijn gratis, voor andere apps moet je eenbescheiden bedrag betalen. Apple stelde de broncode van haartelefoon ter beschikking aan ontwikkelaars. Het sterke is nu datmet iedere app die telefoon een stukje beter wordt; een stukjemeer mogelijkheden biedt. De app ontwikkelaars zijn daar oneindigcreatief in. Samen met die ontwikkelaars verdient Apple mee aan 399die apps, in de verhouding 30:70. Er bestaan intussen meer dan100.000 apps en samen worden die ongeveer twee miljard keer perjaar gedownload. Het geld is natuurlijk mooi meegenomen, maardoor deze ‘ontwikkelingsamenwerking’ wordt de Iphone sterker ensterker. En Apple hoeft hiervoor in feite niets extra’s te doen.
  • Samen een boek schrijven De Zwitser Alex Osterwalder maakte van zijn nieuwe boek BusinessModelling een cocreatietraject. Wel zo congruent zou ik zeggen. Iederstuk tekst (bookchunck) werd besproken en verrijkt door zijn virtueleboekcreatiegroep bestaande uit een kleine 500 deelnemers uit 45landen. De discussies vonden plaats via een sociaal netwerk op hetweb, maar ook tijdens twee fysieke bijeenkomsten. Deze meemakersbetaalden een bedrag om mee te mogen denken en op die manierhad Alex meteen een startfinanciering. Natuurlijk bestelde iedereboekmeemaker tenminste vijf boeken als relatiegeschenk, dusde eerste 2.000 exemplaren waren al verkocht toen het boek noggedrukt moest worden.Ook het boek dat u nu leest is op onderdelen in cocreatie ontstaan. society 3.0Tijdens het schrijven plaatste ik vele stukken tekst op mijn weblog.Alle reacties en ontstane discussies heb ik in volgende versiesverwerkt. Enerzijds gaf ik hiermee extra bekendheid aan het nieuws organiseren 3.0dat er een boek van mij zat aan te komen, anderzijds heeft dekwaliteit van de inhoud ervan geprofiteerd. Iedereen kan het dus, datcocreëren!Klein maar fijn: de cocreatie van Zeeuwier Jenever Cocreatie kan al op bescheiden schaalgrootte. Het van internetbekende ‘Slijterijmeisje’ Petra De Boevere ontwikkelde samen metproducent Rutte een nieuwe jenever. Haar Twittervolgers dachten meemet de positionering, de vormgeving en de naam: Zeeuwier Jenever. 400Als lokale slijter in Breskens realiseert De Boevere inmiddels eenkwart van haar omzet via internet. Petra legt co-creatie overigensuit als ‘samen denken, samen doen’. Een mooie definitie, tussen aldie Engelse managementkretologie. In dit verband is het ook goedPetra’s vier P’s van de marketing te kennen: Passie, Persoonlijk,Profilering en Publiciteit. Petra is misschien niet groot, maar wel
  • groots. Ze laat zien dat het internet haar helpt om zich moeiteloos temeten met de groten der aarde.Cocreatie in het groot: Amsterdam Innovatie Festival Het is najaar 2009. Een groep jonge ambtenaren van de GemeenteAmsterdam organiseert een Open Innovatie Festival met als doelhun 17.000 collega-ambtenaren te laten kennismaken met Web2.0en Overheid2.0. Optimaal werken met de nieuwe sociale media steltnu eenmaal andere eisen aan een organisatie en haar medewerkers.En aangezien Amsterdam de komende jaren €400 miljoen moetbesparen, zijn adviezen over slimmer en anders werken uitermaterelevant. De groep staat onder aanvoering van de al eerder in dit boekaangehaalde 27 jarige ambtenaar Kim Spinder, een schoolvoorbeeld society 3.0van mensen die ik Nieuwe Leider noem. Mede dankzij haarvernieuwende, verbindende en ondernemende inzet, en met behulpvan het sociaal netwerk Ambtenaar2.0 werden er gedurende een organiseren 3.0week iedere dag tientallen sessies georganiseerd rond het themaWeb2.0. Veertig sprekers etaleerden gratis hun visie en kennis,alle gebruikte locaties waren kosteloos aangeboden, de altijd algratis event-software van mijn eigen Mindz.com ondersteunde deorganisatie en internetspecialisten verzorgden zelfs een live streamzodat zelfs mensen buiten Amsterdam aan het evenement meegingen doen. Kortom, een kleine groep mensen mobiliseerde eenhele massa mensen. 401 Het resultaat? De hashtag #openinnovatie stond in het NederlandseTwitternetwerk langdurig op de Top 1 positie. Mijn presentatiegeparkeerd op Slideshare was daar lange tijd eveneens de meestpopulaire, wereldwijd jawel! Kortom: dit evenement strekte veelverder dan de grenzen van stad Amsterdam.
  • In totaal hebben ruim 40.000 mensen meer dan 520.000 tweetsover deze week gelezen. Wat een bereik. Gratis! Alle opgedanekennis is vastgelegd in een foto-stream op Flickr, een dia-stream opSlideshare, video’s op Youtube en diverse webblogs zowel op de interneweb2.0 site van de Gemeente Amsterdam als op het Mindzplaza OpenInnovatie Festival. De week en alles eromheen creëerde een enormebewustwording onder de deelnemende ambtenaren en leidde totallerlei nieuwe initiatieven. Een ware SocioCreatie, dit initiatief dateen ‘houdbare’ waarde kreeg omdat al het in die week gecreëerdesociale kapitaal verbonden kon worden aan het ‘oude’ geld. Een weekdie voor de betrokken ambtenaren zichtbaar maakte dat cocreatiein combinatie met slimmer werken oplossingen biedt die erg veelgeld kunnen besparen. Deze grootschalige vorm van cocreatie society 3.0wordt ook wel crowd sourcing genoemd. Het festival werd in 2010weer neergezet. Nu deden er al meer dan twintig gemeenten mee,waaronder Helsinki. organiseren 3.0 Cocreatie kan ook andersom werken. Dan gaan mensen overtot groepsvorming en maken ze gebruik van de kracht van degroep. Slimme organisaties faciliteren deze processen. Op sites alsTeambuy.com uit China of myfab.com in Europa kun je gezamenlijkmeubilair inkopen. De groep heeft zoveel koopkracht dat deorganisatie rechtsreeks deals maakt met de fabrikanten, de geheletussenliggende oude waarde keten overslaand. In de VS kennen we1bog.org voor de inkoop van zonnepaneel systemen. Dit soort sites 402levert kortingen tot 70%. Groupon.com werkt weer net iets anders.In een stad of regio heeft Groupon zoveel mensen ‘aangesloten’ opzijn netwerk, dat het fabrikanten of winkel bijna een garantie omzetkan beloven, indien de desbetreffende fabrikant of winkel een mooieaanbieding doet. Inmiddels heeft Groupon begin 2011 een bod vanGoogle van $6 miljard afgeslagen, omdat het bedrijf vindt dat het
  • gewoon meer waard is. Je kunt ook een wedstrijd uitschrijven en debeste inzending kiezen. Zo laten we inmiddels logo’s ontwerpen viacrowdsourcing op 99designs en reclametunes op Audiodraft.com. Wanneer mensen zich verzamelen op sites als van Greenpeace enAavaz.org teneinde maatschappelijke veranderingen af te dwingen,spreken we van crowd forcing. En dat is een krachtig middel gebleken.Unilever, Shell en andere clubs weten daar inmiddels alles van. Op deSociety 3.0 website bespreek ik een aantal van die gevallen. Cocreatie hoeft niet altijd een bewuste samenwerking tevertegenwoordigen. De site geenfile.nl probeert files te detecterenaan de hand van GSM posities op de snelwegen. Ofwel: ze peilen SIM- society 3.0kaarten in telefoons en in routeplanners. Dat combineren ze danweer met een digitale landkaart, en daar kunnen files zeer actueelworden weergegeven. De automobilist weet in dit geval niet dat zijn organiseren 3.0gegevens gebruikt worden voor diensten, waaraan door anderen geldwordt verdiend. Deze dienst raakt voor mij dan ook wel de grenzenvan de privacy. Cocreatie is typisch iets voor visiegestuurde bedrijven. Dankzijde sociale media is het cocreëren met stakeholders een stukeenvoudiger geworden. Het is inmiddels duidelijk geworden dat ditde betrokken partijen ‘houdbare’ waarde oplevert. 403 Co-branding Samen sterk. Samenwerken met derden is een van de krachtenvan de visiegestuurde organisatie. In het geval van co-branding gaathet om samenwerken met een ander merk met de bedoeling een
  • nieuw (combinatie)product te brengen. Denk maar aan de Senseo vanPhilips. Douwe Egberts is van de koffie. Het koffiezetapparaat en dekoffiepads vormden een nieuwe en verbeterde koffiebeleving. Beidepartijen hebben hier een eigen omzet, maar de branding van beidemerken gebeurt samen. Unilever maakt Starbucks ijs en draagtlicentie af voor het gebruik van de naam Starbucks. Apple’s Ipodkun je aansluiten op Nike sportschoenen waardoor het geheel eenpersoonlijke loopcomputer oplevert. Dat is dus een hoogwaardigerbeleving dan alleen een sportschoen of alleen een mp3 speler.Ook kledingmagazijn H&M doet aan co-branding. Elk jaar staan deklanten in de rij voor de speciale H&M collectie vervaardigd door eengrote naam in de modewereld: Victor & Rolf, Roberto Cavalli, KarlLagerfeld. Het geeft zowel H&M als de modekoning in kwestie de society 3.0nodige ‘exposure’. Hoe noemen ze dat? Een kwestie van over je eigenschaduw heen kunnen kijken. organiseren 3.0 Brand detachment: verdienen door afscheid te nemen van het kernproces Brand detachment betekent van origine dat de consument afscheidneemt van een merk. Tegenwoordig wordt de term ook gebruiktwanneer een producent afscheid neemt van zijn oude kernactiviteitmet bijbehorende kernprocessen, maar alleen met het merkverder gaat. Het merk is dan de propositie, en alle onderliggendediensten zijn uitbesteed aan ‘meemakers’. Het zet ons regelmatig 404aan het denken – en dat is goed – over de kernactiviteiten van eenonderneming. Vroeger was de kernactiviteit van een luchtvaartmaatschappij‘vliegtuigje vliegen’. Nu bijna alle commerciële vliegtuigen doorBoeing of Airbus worden geleverd zit daar weinig onderscheidend
  • vermogen meer in. De luchtvaartmaatschappij kan het feitelijkevliegen net zo goed uitbesteden en zich richten op ticketverkoop enserviceverlening. Misschien is het op termijn niet eens belangrijkmeer of op het vliegtuig wel het juiste ‘merk’ staat. Als in en methet vliegtuig maar de juiste klantbeleving wordt gecreëerd. Dat iseen ander vak dan het hebben en onderhouden van vliegtuigen. Totnog toe hebben de luchtvaartmaatschappijen vooral de catering,het vliegtuigonderhoud, de call centres en het grondpersoneeluitbesteed. Bij de laatste twee gaat het echter om directeklantcontacten, dus die zou ik zelf nooit wegdoen. Wie besteedter nu zijn customer moments of truth uit aan derden? Star Alliancewas van origine een samenwerkingsverband tussen traditioneleluchtvaartmaatschappijen. Inmiddels presenteert Star Alliance society 3.0zich steeds meer als een zelfstandig merk, terwijl de deelnemendeairline brands naar de achtergrond verschuiven. Het uitbesteden vanvluchten aan niet deelnemende luchtvaartmaatschappijen is dan nog organiseren 3.0slechts een kleine volgende stap. 405
  • Brand detachment kan zo ver gaan dat de houder van het merkhelemaal geen eigenaar meer is in de traditionele zin van het woord.Zo is er Manotel.nu, een hotel voor mannen in scheiding. In dit hotel,dat alleen virtueel bestaat, kunnen mannen terecht voor advies enhulp. Willen ze echt overnachten dan heeft Man-otel daarvoor mooiedeals gesloten met bestaande hotels. Hetzelfde geldt voor initiatievenals het Game-cafe en Network Inn. Of zoiets als Upload Cinema: eenclub die gewoon in een bestaande bioscoop internet filmpjes vertoontrond een bepaald thema. Men brengt, zo staat op de site te lezen “defilms uit de huiselijke sfeer naar een plek die bedoeld is voor eencollectieve ervaring, de bioscoop.” Tot zover deze momentopname van nieuwe businessmodellen. society 3.0Deze modellen hebben een optimale balans tussen het ‘zakendoen’ ende ‘sociale interactie’ met de stakeholders. Natuurlijk houden we nogsteeds de informatie bij over ons zakendoen met de klant. CRM dus. organiseren 3.0Deze dient echter verrijkt te worden met sociale informatie. Over diesociale interactie lees je hieronder meer. En dat zakendoen, zoals weeerder zagen, doen we in de Interdepente Economie binnen de socialewaardenetwerken in The Mesh, met een juridische organisatie structuur,een nieuwe samenwerkingsvorm, die ik de Sociaal Economische Entiteitheb genoemd. Op het moment dat u dit leest zijn er ongetwijfeld weer nieuwevarianten in de maak of zelfs actief. De rode draad door al deze modellenis dat ze 3.0 zijn, dat ze uitgaan van de mogelijkheid om verbindingen 406te leggen met wie of wat dan ook. En opeens is er een overvloed aanmogelijkheden om elke klant te verrassen met diensten die in allefacetten aansluiten bij de hoogste verwachting, of zelfs daar voorbij…Een goed moment om weer even te memoreren dat ook deel drie vandit boek nog steeds niet is bedoeld als ‘managementlectuur’ maar alsvoedsel voor wereldmensen. Immers, wereldmensen zijn verbonden
  • met één of meerdere organisaties. En aangezien het verkeren metstakeholders niet meer afhangt van de marketingafdeling, kan opeenselk lid van de organisatie de dienstverlening, en de innovatie daarvan,meemaken. Dat is nog steeds de opdracht die ik de lezer graag toedicht:doe hier iets mee. society 3.0 organiseren 3.0 407
  • Speed of season change society 3.0Stress, multitask, lack of time organiseren 3.0Anticipation 408
  • SOCIAL BUSINESS CONCEPTING 3.0 Organisatie 3.0 communiceert met haar stakeholders; zoveel magtot nu toe duidelijk zijn geworden. Het transactional business designvan organisatie 3.0 incorporeert stakeholders bij alle aspecten vande product- of dienstontwikkeling. Elke verbinding, elke vorm vansamenwerking is denkbaar. Vrijwel alle communicatie is wederkerigen dus interactief geworden, zoals het woord communicatie ooitbedoeld was. Met de nieuwe bedrijfsmodellen in de aanslag rakende oude communicatiewetten achterhaald. We praten niet meer vanmediagebruik, maar van ‘sociaal worden’: 3.0-organisaties makenprofessioneel en officieel gebruik van de nieuwe sociale media. Datdoen ze niet uit de losse pols; dat doen ze op basis van hun social society 3.0business concept. Het heeft niet zoveel zin meer om de corporate website vol te organiseren 3.0pompen met informatie, of de stakeholders eenzijdig lastig te vallenmet advertenties of andere massamedia. Dat alles is behoorlijk1.0. Iedereen zendt. Wie ontvangt er nog? En stakeholders nemengewoonweg steeds minder de moeite om u of uw organisatie op tezoeken. Het is andersom: de organisatie dient hen op te zoeken.Maar waar zitten die stakeholders dan? Nou, vooral binnen huneigen sociale netwerken. Daar doen verhalen de ronde waarin uworganisatie de hoofdrol speelt zonder dat u het weet. Verhalen overgoede dienstverleningservaringen; verhalen over minder goede 409belevenissen. Ze staan op internetplekken waarvan u het bestaanniet eens vermoedt. Eén ding is zeker: deze verhalen, reviews,endorsements en klachten zijn krachtiger dan uw advertenties ofandersoortige uitingen. Ze vertolken namelijk de werkelijke belevingvan de klant. Hoe krijg je daar als organisatie de vinger achter? Uitervaring durf ik te zeggen: door flink te ploeteren.
  • Sociale media zijn geen tovermiddelen. Veel te vaak zie ik projectenmislukken omdat de ingezette ‘tools te ingewikkeld’ zouden zijn ofomdat de ‘markt er nog niet aan toe’ zou zijn. Deze excuses maskerenhet simpele doch droevige feit dat organisaties te weinig kennishebben van alle nieuwe mogelijkheden, er nauwelijks enige visie opontwikkeld hebben, daar ook heel weinig moeite voor doen en botwegweigeren de organisatiestructuren en verantwoordelijkheden aan tepassen aan dat wat moet gebeuren: optimaal aandacht geven aan destakeholder van deze tijd en aan zijn individuele wensen. Toen mijn vrouw recent op zoek ging naar een nieuwe televisiebezocht ze intuïtief verscheidene review sites en gebruikersfora.Zo vormde ze haar mening zonder ooit de officiële sites van Philips, society 3.0Samsung of Sharp bezocht te hebben. (En ze heeft het toestel gekochtzonder ooit een winkel betreden te hebben. Alle ‘verkoopadvies’ hadze tenslotte al via het internet vergaard.) Bekijk dit voorbeeld nu eens organiseren 3.0door de ogen van de TV-leverancier…Paid or earned media? Als organisatie is het gewoon een must om te weten waar dedigitale hangplekken van uw stakeholders zich bevinden, om daarvervolgens zelf ook te gaan ‘uithangen’ en informatie toe te voegen.Je kunt het bijvoorbeeld de stakeholders gemakkelijk maken omvia wizards, gadgets of widgets iets bij u te bestellen, variërend vangratis informatie tot een heus product. En ga op deze stakeholder 410hangouts vooral ook de dialoog aan - ofwel praat niet alleen maarhoud de oren en ogen open - want juist op deze netwerkplekken isveel informatie te beluisteren die het succes van uw organisatie tengoede kan komen.
  • In de marketingwereld wordt gebruik gemaakt van de volgendedriedeling in mediakeuze:- Paid of bought media : sponsoring en adverteren.- Owned media: de eigen communicatiekanalen.- Earned media: de word-of-mouth door de doelgroep. Volgens Prahalads formule N=1 kun je deze trits hanteren voor jemediakeuzes om in een-op-een communicatie te geraken met iederestakeholder. Door de steeds lagere kosten en grotere eenvoud vandigitale media zijn owned media veel toegankelijker geworden. Heteffect van earned media is exponentieel toegenomen. Paid mediabeginnen uit de gratie te raken: iedere euro die hier nog aan wordt society 3.0gespendeerd is weggegooid geld. De gemiddelde corporate websitezal in de komende jaren weinig meer betekenen dan een virtueelvisitekaartje. Diezelfde corporate website kan echter ook een mix organiseren 3.0vormen van productinformatie en alle sociale informatie die dooruw stakeholders wordt geproduceerd. Het onderhouden van eendergelijke website, met zoveel dynamische informatie, vereist eengoede organisatie. De Amerikaanse E-commerce gigant Amazon.com heeft ditgoed begrepen en is een schoolvoorbeeld. Elk boek dat ze aanbiedtis omkleed met heel veel informatie, maar slechts 10% daarvan isdoor Amazon zelf aangeleverd; de overige 90% bestaat uit sociale 411informatie, van stakeholders dus, door Amazon.com gefaciliteerd engeaggregeerd: boekverslagen, boekbesprekingen, discussiegroepenrond het boek, boek ratings en veel, heel veel meer. En omdat diestakeholders allemaal van dat bepaalde boek houden, zijn ze peers,gelijkgestemden, waardoor juist die 90% sociale informatie doorandere, potentiële kopers, als authentiek en dus betrouwbaar wordt
  • opgevat. Op ons eigen Seats2Meet.com presenteren we al zo’n 80%sociale informatie en dat percentage stijgt nog steeds. Overbodig te vermelden dat de getoonde sociale informatie nietalleen van belang is voor andere stakeholders, maar ook voor deorganisatie zelf. Vroeger heette dat ‘klant- en marktonderzoek’,vereiste dat de aanschaf en koppeling van CRM- en ERP-systemenen kostte dat een hele berg pecunia. Als je het ‘sociaal’ een beetjeslim aanpakt, komt die informatie dus automatisch naar je toe, en ishij ook meteen inzichtelijk voor al je medewerkers! “It is time to writeoff some of those millions of (sunk) investments of useless CRM systems.”Aldus Idris Mootee, een bekende Amerikaanse business strategist. society 3.0 Aangezien al die sociaal aangedragen informatie rond ‘jouwproduct of dienst’ een behoorlijke omvang gaat aannemen zal debehoefte ontstaan om in deze veelheid vooral de relevante data organiseren 3.0boven te laten drijven. Niet alleen relevant, maar ook betrouwbaargraag! En ‘relevant’ is natuurlijk voor elke stakeholder iets anders.De zaak moet dus geordend gaan worden. Maar niet georganiseerd,want dan trek je een vermeend eigenaarschap naar je toe, en datkomt de betrouwbaarheid niet ten goede. Ordenen dus. Of lievergezegd: bevorderen dat de sociale data zo goed mogelijk vindbaaris. Een simpele manier is het toevoegen van een kenmerk aan elkbrokje informatie. Die kenmerken heten tags. Hoe beter we onzeinformatie taggen hoe beter we het ordenen. Er bestaat al software, 412die uit stukken tekst zelf de nodige tags creëert. Binnen ons eigenMindz.com platform gebruiken we beide methodes om tot taggingte komen. Mensen taggen overigens niet vanuit administratieveoverwegingen. In feite bieden hun tags extra context aan, zodat ersociaal gegenereerde kennis ontstaat. Het Web3.0 gaat die contexten daardoor de semantiek van de tekst steeds beter ‘zien’ en
  • ‘begrijpen’ en gaat daardoor dus steeds beter met ons ‘meedenken’op het moment dat we informatie zoeken. Je snapt het al. Hoewelde sociaal gegenereerde informatie door veel meer bronnen wordtaangevoerd dan voorheen slechts via de eigen informatiesystemen,wil dat nog niet zeggen dat je het ‘beheer van sociale informatie’ aanhet toeval kunt overlaten. Hier moet je als organisatie wel even goedover nadenken.Het sociale deel van het business model Social Business Concepting betreft het neerzetten, het op maatordenen en op het juiste moment ontsluiten van een brede datastroomten behoeve van de waardenetwerken van een organisatie. DeAmerikaanse internet consultancy The Dachis Group hanteert de society 3.0volgende definitie voor wat zij noemen een social business design:the intentional creation of a dynamic business culture that empowersall of its constituents to better exchange value. In de zijlijn van Social organiseren 3.0Business Concept kom je benamingen tegen als Client-Cloud Model- de data hangt immers in de lucht en is via internet voor allestakeholders toegankelijk - of Social CRM, hiermee benadrukkenddat het oude begrip Customer Relationship Management een socialecomponent dient te krijgen. 413
  • In een ‘goed’ Social Business Concept (SBC) krijgen drie aspectenextra aandacht van de organisatieleiders. Met aandacht bedoelik niet het aansturen of organiseren, maar de organisatie in staatstellen zichzelf te informeren en te organiseren op dit aspect, zodater een (bijna) informeel en dynamisch ge-cocreëerd en autonoomSBC-systeem ontstaat:- Corporate Story(telling): Waarover willen we met onze stakeholders de dialoog aangaan en wat is ons verhaal, wat is onze informatie die we willen delen? En ook: welk verhalen doen er over onze organisatie de ronde?- Corporate Branding: Hoe engageren we onze stakeholders en hoe creëren we met hen voldoende contactmomenten om een society 3.0 vruchtbare voedingsbodem te leggen voor cocreatie?- Social Media Strategy: Waar gaan we ons bewegen op het internet? Bouwen we een eigen sociaal netwerk of participeren organiseren 3.0 we in bestaande omgevingen? Wie doet daarin wat, wat is ons beleid daarin? Drie zwaarwegende bouwstenen van Organisatie 3.0. Last but notleast zogezegd. Ik kan het niet vaak genoeg opschrijven: dit is nietspeciaal managementleesvoer. Misschien wel speciaal niet. Het isvoer voor wereldmensen, die in en met hun organisaties stappenwillen zetten om de Interdependente Economie ten volle binnen tetreden. Misschien is er nog zoiets als een marketingafdeling die de 414kaders van het Social Business Concept aanreikt. Maar de uitvoeringvan dit ‘communicatiebeleid’ ligt - anders dan vroeger - bij elk lidvan de organisatie. Daar behoort u als lezer linksom of rechtsomook toe. U draagt bij aan het vertellen van het bedrijfsverhaal; u bentonderdeel van de sociale merkbeleving; u bent actor in het bedienenvan de sociale media rond uw organisatie. U bent de wereldburger
  • die gaat meehelpen Organisatie3.0 en daarmee Society3.0 verder inte richten. Hopelijk is dit uw ‘instelling’ als u de laatste secties vandit boek tot zich gaat nemen. Last but not least. Storytelling “In een plaatsje in la Mancha, waarvan de naam mij niet te binnenwil schieten, leefde niet lang geleden zo’n edelman met een lans in zijnwapenrek, een antiek leren schild, een magere knol en een hazenwind.”(Openingszin uit: De vernuftige edelman Don Quichot van LaMancha-Miguel de Cervantes) Verhalen vertellen is zo oud als de mensheid. Verhalen vertellen society 3.0ons wie wij zijn. Ze vormen het landschap waarin we gelijkgestemdentreffen; het kompas waarmee we in het netwerk van menselijkeconnecties trachten te navigeren. Sinds mensenheugenis vertellen organiseren 3.0we elkaar al verhalen, zittend rond het kampvuur of in onze grot. Inde middeleeuwen fungeerde de rondreizende minstreel als zingendekrant of tijdschrift. Een goed verhaal bezit de kracht om de luisteraarhet lineaire denkpad te doen verlaten en mee te gaan dromen. Eengoed verteld verhaal is gemakkelijk te onthouden en door te vertellen.Bij het doorvertellen van een verhaal blijkt de nieuwe verteller opeensde eigenaar te zijn, en de toehoorder staat op het punt in dat eigendomte gaan delen. Een degelijk verhaal kan argumenten, zelfs bewijsaanleveren en etaleert authenticiteit dat afstraalt op de verteller. 415Goede vertellers genieten een zeker aanzien. Verhalen dragen altijdemotie in zich. Dat geeft de toehoorder een gevoel van intimiteit engeborgenheid. Hij of zij hoort bij de community. Corporate storytelling of, heel plat gezegd, het verhaal over eenbedrijf of organisatie, is een krachtig instrument om stakeholders te
  • binden, ze bij de organisatie te betrekken, ze aan te zetten tot cocreatieen kennis te delen en ze te inspireren. Het verhaal zorgt ervoor datstakeholders de identiteit van een bedrijf begrijpen, en wel zodanigdat het in hun achterhoofd blijft hangen. Goede corporate stories bevatten volgens mij, naast deervaringsverhalen over de geleverde diensten of producten vanstakeholders, altijd elementen of onderwerpen die terugslaan opde visie, de cultuur, het leiderschap, het conceptuele- en socialebusiness concept van een bedrijf of organisatie. Dat zijn immers dekritische succesfactoren van Organisatie 3.0! Waar kan een bedrijf oforganisatie dan inhoudelijk over ‘vertellen’? In principe over van alles,als het maar niet teveel gaat lijken op reclametaal, zelfverheerlijking society 3.0of andere navelstaarderij. Zoals Doug Daft, de voormalige CEO vanCoca Cola dat eens mooi verwoordde: “Beware of the temptation tolook in the mirror, while you should be looking out of the window.” organiseren 3.0 De bedrijfsverhalen – en dat moet je ruim zien want ze omvattenzowel tekst als geluid als beeld – kunnen op verschillende plekkenworden verteld, zowel fysiek als virtueel. Ze zijn volkomencrossmediaal. Tegelijkertijd, maar ook parallel of serieel, somsverstrengeld, soms onafhankelijk van elkaar. Ze komen vanverschillende auteurs, makers, brengers. En dat zijn niet altijd dedoor u aangestelde communicatiemedewerkers. Want verhalenworden niet alleen verteld; verhalen worden doorverteld. Daar zit de 416crux. De inhoud van de verhalen moet uiteraard onlosmakelijk zijnverbonden zijn met de totale corporate (markt)communicatie, andersis de geloofwaardigheid in het gevaar. Tegelijkertijd vertellen destakeholders hun verhalen ‘terug’, doorgaans via dezelfde media. Endat is interessant. Het is een illusie te denken dat je tegenwoordigeen verhalenproces kunt controleren of corrigeren. Een fout product
  • is een fout product. Een traag callcenter is gewoon traag. Eenongemotiveerde medewerker verziekt het moment of truth. Daarkan geen goed verhaal tegenop. En daar zit ‘m nu net nou de kneep.Het dilemma is dat niet alleen een bedrijf of organisatie verhalenvertelt over zijn producten en/of diensten. Klanten, medewerkers enandere stakeholders gebruiken het internet om eindeloos, werkelijkeindeloos verhalen te vertellen aan elkaar over zaken die hen wel enniet bevallen. Op allerlei plekken waarvan u niet eens het bestaanvermoedde. Op blogs, fora, review sites en andere plekken komenmensen samen om over u, uw medewerkers en uw producten endiensten een oordeel te geven of ervaringen te delen. Op de siteWikileaks – de gevolgen zijn inmiddels welbekend - staan zelfsvertrouwelijke zaken, zoals ‘geheime’ memo’s en rapporten, op society 3.0enig moment bewust gelekt door medewerkers. Er zijn beroemdevoorbeelden van plekken waar organisaties worden ‘afgemaakt’ enhelaas niet altijd ten onrechte. Op MolBolg, een van de meest bekende organiseren 3.0marketingblogs van Nederland, verscheen in 2008 een blogberichtover kabelaar Ziggo. Het was een open brief van een ontevreden klanten die is inmiddels meer dan 60.000 keer bekeken! Voelt u hem? DellComputers vindt het forum Dell Sucks tegenover zich. Ex-werknemersen andere stakeholders laten hier kritisch en komisch zien hoe zij overDell denken. De inmiddels klassieke blogposting Dell lies , Dell sucksvan ene Jeff Jarvis noopte het bedrijf zijn klantenservice compleet tereorganiseren. Ook KLM, ABN, RyanAir vele andere clubs krijgen erregelmatig van langs. En sinds het najaar van 2010 hoeven we op dit 417punt in Nederland slechts de naam Youp te noemen… We kunnen er niet omheen dat gelijkgestemden eerder elkaarvertrouwen dan het verhaal van het bedrijf zelf. Daar ligt eenbehoorlijke uitdaging voor organisaties. De remedie is tweeledig:continu monitoren van de eigen reputatie(risico’s) en continu het
  • eigen verhaal ventileren. Maar dan moet je wel iets goeds te vertellenhebben!Trust Agents Grotere organisaties hebben een woordvoerder of een hele PRafdeling. Internet-woordvoeders worden vaak trust agents genoemd,door de beroemde Amerikaanse blogger Chris Brogan omschrevenals: “People who use the web in a very human way to build influence,reputation, awareness, and who can translate that into some kind ofbusiness value.” Het aardige is dat op het internet iedereen een trustagent kan worden. Daar heb je geen betrouwbaar uiterlijk, een dureafdeling of veel specialisten voor nodig. Alles wat je nodig hebt iscompassie, doen wat je belooft, openheid en snelheid van reageren. society 3.0En – voor mensen in organisaties - een grote vrijheid van handelen:door alle hiërarchische lijnen heen beslissingen mogen nemen omde stakeholder ultiem van dienst te zijn. Een trust agent kan een organiseren 3.0organisatie een menselijk gezicht geven. En het mooie is, iedereenkan het. Vele mensen in uw organisatie zijn actief op het internet, dusga op zoek naar de juiste talenten, geef ze de vrijheid en positioneerze als trust agent voor uw bedrijf! Denk aan Prahalad’s N=1. Bij Dell is Lionel Menchaca zo’n trust agent. Op Twitter zegt hijover zichzelf: “I’m Chief Blogger for Dell Inc. Feel free to ping me withDell product questions, content ideas for Dell blogs or a request for help.”Kortom, met iemand als Lional kan Dell afscheid nemen van al zijn 418paarse krokodillen. De Amerikaanse prijsvechter JetBlue heeft eencomplete Twitterploeg die dag en nacht contact houdt met meer dan1,2 miljoen klanten. Ook UPC Nederland heeft een goed webcareteamdat direct reageert op vragen en opmerkingen over UPC die opTwitter voorbijkomen. Een letterlijke Trust Agent is een wijkagentin Sassenheim. Met als twitterternaam @wijkkagentsassem is hij
  • rechtstreeks te benaderen voor een digitale dialoog. Niet alleenTwitter is een geschikt medium voor trust agents. Ook weblogs, foraen review sites zijn prima plekken om vertrouwen te wekken bij deklant. Organisaties doen er goed aan hun trust agency door meerderemensen te laten invullen, zoals we dat zien bij JetBlue Airlines.De ene medewerker is goed op Twitter, terwijl de ander liever destakeholderdialoog aangaat via het schrijven van blogs. Trust agentszijn mensen met een nieuw soort vaardigheden. Ze zijn goed thuisin de sociale media, werken heel slim en daardoor snel, zijn goedop de hoogte van de visie van de organisatie en kunnen zaken snelmet elkaar combineren en kunnen ondanks grote informatiestromengoed het overzicht bewaren. society 3.0Social Media Certification bij Coca Cola De grote angst van beursgenoteerde ondernemingen enoverheden is dat hun medewerkers in al die sociale communicatie organiseren 3.0bewust of onbewust mededelingen doen die ongewenste gevolgenkunnen hebben. Denk aan beursgevoelige informatie of berichten uitde Trèvezaal. Coca Cola maakt haar werknemers heel bewust vandeze risico’s en heeft daartoe een Online Social Media CertificationProgram ingericht. Het omvat bewustwording en training gebaseerdop tien Social Media Principles:1. Be Certified in the Social Media Certification Program.2. Follow our Code of Business Conduct and all other 419 Company policies.3. Be mindful that you are representing the Company.4. Fully disclose your affiliation with the Company.5. Keep records.6. When in doubt, do not post.7. Give credit where credit is due and don’t violate others’ rights.
  • 8. Be responsible to your work.9. Remember that your local posts can have global significance.10. Know that the Internet is permanent. Ook binnen onze eigen organisatie hebben we ‘Social MediaRichtlijnen voor Stakeholders CDEF Holding BV’ geformuleerd. Op desite Society30.nl kunt u lezen hoe die eruit zien en ik nodig u uit dezerichtlijnen breed te gebruiken in uw eigen organisatie. Kopiëren mag! Jonathan Schwartz, ex-CEO van Sun, een van de grootstesoftware bedrijven op deze wereld, vertrok in 2010. Hij gaf geenpersconferentie, maar twitterde gewoon een haiku en omzeildehiermee de traditionele PR afdeling van zijn oude werkgever. society 3.0 financial crisis stalled too many customers organiseren 3.0 CEO no moreBuzz monitor Zet in Twitter een zoekmachientje aan met jouw naam alszoekwoord, en je verneemt automatisch of er over jou wordtgesproken. Zo simpel is het in de basis. Ook als organisatie doe je ergoed aan de boel zodanig te organiseren dat je de buzz (het gezoem)over jouw organisatie niet mist. Het internet biedt een scala van toolsom het discours rond organisaties, producten, diensten, mensen, 420gebeurtenissen en wat dies meer zij continu te monitoren. Zelfscan ik het web permanent op sleutelwoorden die voor ons bedrijfvan belang zijn. Met het gratis Netvibes dashboard scan ik dagelijksmet behulp van RSS feeds diverse internationale vaktechnische entrend blogs over onderwerpen die mij bedrijfsmatig interesseren.(Een RSS feed is slim stukje software software dat je steeds een
  • update stuurt als er in een door jou uitgezochte bron - een anderewebsite - iets verandert.) Het monitoren gaat dus verder dan de buzz;ik haal er ook state of art nieuws uit. Momenteel volg ik meer dan 250bronnen. Ook Yahoo Pipes en Google reader bieden gratis handigebuzz dashboards. En de Nederlandse toepassing Trace Buzz magin dit rijtje niet ontbreken. Er zijn vele ZP’s die uw organisatie heelsnel op weg kunnen helpen met het inrichten van zo’n buzz monitor.De kosten zullen variëren van gratis tot een bescheiden bedrag permaand. Branding society 3.0 “Your brand is no stronger than your reputation and willincreasingly depend on what comes up when you are Googled.”(Alan Jenkins) organiseren 3.0 Over branding – het uitdragen en uitnutten van je ‘merk’ - is alheel veel boeiends geschreven. In mijn beleving zijn drie begrippenelementair: brand experience, brand image en brand engagement. z zzz zzB z z z z z z z z z z zzzzz z zzz z z z z z z zzzzz zz Bz zz zz zz zz z zz 421 zz zz B z
  • David Polinchock van het Amerikaanse Brand Experience Labgeeft wat mij betreft een hele mooie omschrijving: “It’s simple.Everything you do is a part of your brand experience. From how youanswer your phones, to how your employees look, to the physicalexperience of your environment, it all needs to play together into onecohesive narrative experience in order to win over the hearts of jadedconsumers. Your brand experience should incorporate a 360° point ofview.” De brand experience resulteert in een brand image: een verzamelingvan waarnemingen en gewaarwordingen over een dienst of product,opgebouwd in het hoofd van de consument. society 3.0 De ‘ervaring’ en het ‘beeld’ zouden bij de stakeholders een brandengagement moeten creëren, een verbondenheid met uw dienst ofproduct. En het is juist die engagement die uw stakeholder bereid organiseren 3.0maakt tot cocreatie met uw organisatie. Rohit Bhargava van Oglivy noemt het in zijn boek Personality notincluded zelfs de personality van een merk: “Personality is the unique,authentic and talkable soul of your brand that people can get passionateabout”. Bij dat andere grote reclamebureau Saachi & Saachi hebbenze het begrip brand zelfs ingeruild voor lovemark.Mijn eigen uitgangspunten in dit verband: 422- Ik ben niet de eigenaar van mijn merkbeleving. Het eigendom van mijn merkbeleving ligt exclusief bij mijn stakeholders.- Mijn brand bestrijkt niet langer alleen mijn product of dienst. Het gaat over het gehele proces dat een stakeholder ervaart in alle contacten met mijn organisatie.- Er doen verhalen de ronde over mijn gehele organisatie, onze
  • mensen, onze producten, onze diensten, onze klanten en die zijn niet beheersbaar.- Ik kan die verhalenstroom alleen beïnvloeden tijdens contact- of aandachtsmomenten in de relatie met mijn stakeholders. Organisaties doen er dus goed aan het aantal stakeholdercontactmomenten (ook wel touch points genoemd of moments oftruth) te optimaliseren. Want alleen zo’n touch point stelt ons alsorganisatie in staat (heel even) de exclusieve aandacht van diebetreffende stakeholder te hebben. Via de massamedia veel lawaaimaken volstaat niet meer: men luistert gewoon niet meer naar u.Maar het internet is echt een ander medium. Duurde het vroeger denodige jaren om een merk op te bouwen, langs de digitale snelweg society 3.0kan dat tegenwoordig razendsnel. Mijn definitie van branding is dan ook: “Branding is the range organiseren 3.0of activities to create, facilitate, manage and evaluate contactopportunities (touch points) and event driven communicationwith stakeholders, resulting in unique and consistent stakeholdersexperiences, thus optimizing the process of the organizationsstakeholders meeting, connecting and engagement.”Personal branding Ook een mens kan een merk zijn. Of deel van een merk. Dat isdan het gevolg van personal branding. Dat is niet ongebruikelijk 423voor ZP’s. Maar ook medewerkers van een organisatie doen aanpersonal branding, en die versterken daarmee de organisatiebredemerkbeleving. Zelf probeer ik door publicaties op mijn eigen blog,het reageren op postings van andere bloggers en door het geven vanveel spreekbeurten het gedachtegoed van onze organisatie uit tedragen. Ik ben benaderbaar via het web en verbind veel mensen aan
  • elkaar. Mijn compagnon doet dat met het maken van filmpjes. Beidengeven we Seats2meet.com, Mindz.com en onze andere bedrijvenletterlijk een gezicht. Via de eerder genoemde RSS feeds kun je jepersonal brand eenvoudig uitdragen. Je zet een bericht of foto opeen internetplek, zoals een weblog en laat van daaruit vervolgensdiezelfde inhoud op allerlei plekken op het web tevoorschijn komen.Mijn blogpostings op Mindz.com verschijnen automatisch op diverseMindz.com plazagroepen waartoe ik behoor, maar op tegelijkertijdook op LinkedIn, Facebook en op Hyves. Mijn diapresentaties voormijn spreekbeurten staan niet alleen op Slideshare maar ook directop mijn persoonlijke pagina bij het LinkedIn netwerk en bij mijneigen profiel op Mindz.com. Dat geldt ook voor mijn tweets. Kortom,wanneer je de eigen personal branding goed organiseert, sta je er op society 3.0vele internet plekjes ‘mooi’ bij, zonder dat het je veel werk kost. DeNederlandse recruitment specialist Bas van de Haterd is van meningdat bedrijven steeds meer personal brands moeten creëren. Mensen organiseren 3.0willen namelijk zaken doen met (gelijkgestemde) mensen, en pas intweede instantie met bedrijven of organisaties. En dat geldt zekervoor werken met of binnen de nieuwe waardenetwerken in de Mesh.Geen touch point onbenut laten met EDC Het creëren en benutten van aandacht- en contactmomententussen de stakeholders en uw organisatie is een discipline op zich.Stap in de wereld van de event driven communication ofwel EDC.Event is dan niet het feestje, maar letterlijk vertaald de gebeurtenis. 424Elk stakeholdercontact is een gebeurtenis, elke gebeurtenis is eenbepaalde stap in de communicatie. Wil een potentiële klant bij onseen aantal vergaderstoelen reserveren, dan is binnenkomen op onssysteem al een gebeurtenis, waarbij je de klant zoveel mogelijk nut enplezier kunt laten beleven. Bijvoorbeeld omdat je diens gegevens enklanthistorie al kent en bijvoorbeeld een dienstverleningssuggestie
  • kunt doen. Op het moment dat op het bedoelde vergadermomentgeen ruimte is op de voorkeurslocatie, biedt het systeem een bestealternatief. Diezelfde gebeurtenis geeft tevens terugkoppeling naar deverschillende vergaderlocaties, bijvoorbeeld over het feit dat iemandhad willen boeken. Dat kan weer reden zijn om na te gaan of er op dejuiste manier met de ‘voorraad’ wordt omgegaan. Eenmaal geboektontvangt de klant op een vast aantal dagen te voren de vraag of dereserveringsgegevens nog kloppen, en of er misschien nog extra’sgewenst zijn. En achteraf vinden er nog after sales benaderingenplaats. Allemaal EDC, door het systeem gegenereerd. De intelligentievan dit soort systemen kan – afhankelijk van de klantgerichtheid ende creativiteit van de organisatie – tot grote hoogten stijgen. EDCstelt je in staat om op het juiste moment relevante informatie of society 3.0aanbiedingen te doen aan klanten. EDC vormt dan ook het cementtussen de kritische succesfactoren van Organisatie3.0: Leadership,Culture, Transactional Business Concepting en Social Business organiseren 3.0Concepting.Branded Utility Tools De waarderelevantie, de belevingswaarde van een stakeholdertijdens diens contact- en aandachtsmomenten, kan wordenverhoogd door de inzet van een branded utility tool. Dat is een stukjesoftware (gereedschapje, hebbedingetje) dat een leverancier viahet web aanbiedt. Een dergelijk tool kan gratis zijn, maar ook alsbetaalde dienst worden aangeboden. Nike heeft met behulp van Ipod 425toepassingen mooie versterkende activiteiten neergezet. Je iPod enje loopschoenen zijn met elkaar verbonden, zodat je naderhand viahet web je eigen loopgegevens kunt bijhouden, en je training beterkunt inrichten. Zo heb je je eigen virtuele coach ingebouwd in jefysieke hardloopschoenen. Ikea biedt onder de naam Design your ownlife software waarmee de klant zelf ontwerpen kan maken op basis
  • van Ikea meubilair. Een goede utility tool versterkt de stakeholderexperience, en dus de relevantie van het product of dienst; hetverhoogt de stakeholder engagement bij dat merk. In de hotellerie isde Amerikaanse boetiekhotelketen Joie de Vivre een mooi voorbeeld.Tijdens het reserveren van je hotelkamer kun je advies inwinnenvan Yvette, je eigen matchmaker. Yvette helpt je in zes stappen eenhotelkeuze te maken op basis van je persoonlijke voorkeuren. Wil ikeen romantisch hotel, veel verschillende soorten mensen ontmoetentijdens mijn verblijf, of een specifieke omgeving (traditioneel,mannelijk, stylish, huiselijk) en dat alles gecombineerd met hoede buitenwereld mij ziet, dan komt Yvette met suggesties welkehotels het beste bij mij passen. Dat is een mooi systeem, want mijnhotelwensen variëren immers: de ene keer ben ik zakelijk onderweg society 3.0en heb ik behoefte aan een andere omgeving dan wanneer ik metmijn lief een weekendje ergens wil relaxen of golfen. De Nederlandsedigitale beleggingsadviseur Alex biedt een gedurfd voorbeeld van organiseren 3.0een branded utility tool. Bij Alex kun je zelf beleggen en je vermogenbeheren. Alex heeft nu een platform toegevoegd waar klanten metelkaar kunnen converseren. Dat is mooi: klanten geven elkaar tips,beantwoorden elkaars vragen, kortom kennis delen elkaars kennis.Alex faciliteert het proces slechts, en zit met de armen over elkaarop afstand te genieten hoe de klanten onderling de merkbelevingverhogen. Spannende gedachte is natuurlijk dat Alex-klantenelkaar beleggingsadviezen geven, die niet het gewenste resultaatopleveren. In hoeverre zou Alex daarvoor aansprakelijk kunnen zijn? 426Het is tenslotte hun utility tool…
  • Social media strategy “In the majority of companies surveyed, marketing continues to bethe primary driver of online communities, resulting in a significant gapbetween community goals and the organizations’ capability to fullyleverage these communities on an enterprise wide basis.”(Bron: Deloitte LLP’s Technology, Media & Telecommunications(TMT) practice: the 2009 Tribalization of Business Study) Social Media Strategy is geen marketingtechniek. Het betreft eencompleet nieuwe manier van communiceren met alle stakeholders.Werken met de (social) media moet in de genen van een bedrijf (gaan)zitten. Het gaat immers steeds om het creëren van contactmomenten society 3.0(= aandacht) van de stakeholders met als doel de start van eenvolgend contactmoment te borgen en zoveel mogelijk informatieuit te wisselen. Stakeholders moeten het gevoel hebben dat ze organiseren 3.01-op-1 contact hebben met andere stakeholders. Dergelijke socialenetwerken kunnen gewoon de bekende bestaande zijn, maar eenorganisatie kan ook zijn eigen netwerk beginnen. Vooralsnog lijktde beste keuze een wederzijds versterkende combinatie van beide:specifiek en generiek, inside-out en outside-in, merkgebondenen publiek. Misschien zijn social media strategieën nog te jong;misschien zijn ze te dynamisch; feit is dat het succes ervan niet tevoorspellen valt, en zeker niet altijd goed meetbaar is in de klassiekereturn on investment benadering. Niettemin maken veel frontrunners 427melding van flinke successen. Zo is volgens de PC-fabrikant Lenovosinds de inzet van de sociale media het aantal telefoontjes naar deservicecentra met 20% afgenomen. Nu al klassiek is het voorbeeldvan de volkomen onbekende producent van blenders-mixersBlendtec. De directeur van dit bedrijf maakte een YouTube-filmpjegetiteld Will it blend? waarin hij de meest uiteenlopende zaken in zijn
  • blender gooide, om daarmee de kwaliteit te bewijzen. Het filmpje waseen groot succes en ging via het web de hele wereld rond. De verkoopsteeg met 500%. Bij ons vergaderbedrijf Seats2meet.com heeft de communityons commerciële communicatieproces overgenomen: stakeholdersinformeren andere stakeholders over onze diensten en producten.Zij zijn onze ambassadeurs geworden. Als gevolg daarvan hebben wijgeen sales- en marketingmensen of webmaster(s) meer in dienst.Op het ontwerp van de nieuwe website van Seats2meet.com is goedte zien dat wij sociale informatie aggregeren en publiceren op onzehomepage. Slechts de reserveringswizard , dat vakje in die getekendecirkel, is nog onze enige zakelijke-transactionele informatie. society