krimp in twente
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

krimp in twente

on

  • 1,635 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,635
Views on SlideShare
1,635
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
28
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

krimp in twente krimp in twente Presentation Transcript

  • Onderzoekdemografischeveranderingen TwenteInvloed van demografische veranderingen op de ruimtelijkeontwikkeling van de Twentse gemeentenHengelo, november 2010 y a Randstad company 1
  • Voorwoord InhoudVoor u ligt het rapport van het onderzoek dat Yacht heeft uitgevoerdnaar de gevolgen van demografische veranderingen op de ruimtelijke 1. Inleiding 3ontwikkelingen binnen de Twentse gemeenten. Wij willen hierbij de 13Twentse gemeenten die hebben meegewerkt aan het onderzoek bedanken 2. Opzet van het onderzoek 4voor hun medewerking. Wij hebben de interviews als zeer prettig ervaren enwaren verrast door de open sfeer waarin de interviews hebben plaats gehad. 3. Demografische ontwikkelingen in Twente 5Wij hopen dat dit rapport kan bijdragen aan het formuleren van(gemeenschappelijk) beleid voor de Twentse gemeenten, dat er op is 4. Bevindingen uit de interviews 8gericht om zo goed mogelijk te kunnen anticiperen op de gevolgen vandemografische veranderingen. Solidariteit, vertrouwen en innoverend 5. Ideeën aanpak gevolgen demografischevermogen zijn daarbij sleutelwoorden. veranderingen 11Dennis SeppAccount Manager Lokale Overheid bij Yacht 6. Conclusies en aanbevelingen 13Michael Kok Bijlage 14Interim Professional Ruimtelijke Ontwikkeling bij Yacht2
  • 1. InleidingAan de randen van Nederland voltrekken zich veranderingen in de omvang Leeswijzeren samenstelling van de bevolking, die de komende tientallen jaren een grote Eerst wordt ingegaan op de opzet en de scope van het onderzoek. Vervolgensimpact hebben op de ruimtelijke, economische en sociale ontwikkeling. In een wordt ingegaan op de voorspellingen op het gebied van demografischeaantal gebieden, zoals Zuid-Limburg, Zeeuws-Vlaanderen en Oost-Groningen, ontwikkelingen uit diverse onderzoeksrapporten van verschillende instantieskrimpt de bevolking en is er zelfs al sprake van een daling van het aantal die zich professioneel met het onderwerp bezighouden. Daarna komen dehuishoudens. Ingrepen in de ruimte, zoals het onttrekken van huizen uit de bevindingen uit de interviews met de gemeenten aan bod. Ten slotte wordtwoningmarkt of het saneren van in onbruik geraakt bedrijventerrein, zijn ingaan op een aantal ideeën die moeten bijdragen aan het oplossen vanonafwendbaar en zelfs al praktijk in de deze gebieden. dilemma’s die ontstaan door de demografische veranderingen.Een van de regio’s waar demografische ontwikkeling de komende jareneen belangrijk thema op de agenda zal zijn is Twente. Nu verlopen dezeontwikkelingen op de korte tot middellange termijn (0 tot 15 jaar) niet zodramatisch als in bovengenoemde gebieden, er zal toch zeker rekeningmoeten worden gehouden met de gevolgen. Zo bereikt de potentiëleberoepsbevolking (mensen tussen 20-64 jaar) in Twente dit jaar al hethoogtepunt en zal deze vervolgens langzaam gaan dalen. Er komen minderjongeren en meer ouderen: ontgroening en vergrijzing. Op de langere termijnkrimpt de bevolking. Dit betekent dat gemeenten en andere organisaties vooreen belangrijke opgave staan. Er zullen nieuwe oplossingen moeten wordenbedacht, die tegemoet komen aan de veranderingen in de bevolkingsomvangen -samenstelling.Yacht heeft door het hele land Interim Professionals bij overheden en andereorganisaties werken, die te maken hebben of krijgen met de gevolgen vandemografische veranderingen. Yacht wil graag een bijdrage leveren bij hetoplossen van de vraagstukken in het kader van demografische veranderingen.Om die reden is Yacht een oriënterend onderzoek gestart bij de Twentsegemeenten, met als doel globaal inzicht te krijgen in de gevolgen endaarnaast in de wijze waarop gemeenten anticiperen op de aanstaandeveranderingen. Voor u ligt het rapport met daarin de bevindingen van hetonderzoek. 3
  • 2. Opzet van het onderzoekHet onderzoek is uitgevoerd door middel van het afnemen van interviews metambtenaren die betrokken zijn bij de beleidsvorming bij Twentse gemeentenop het gebied van demografische ontwikkelingen. Daarnaast is gebruikgemaakt van cijfers, rapporten en artikelen van instanties die zich metdemografie en ruimtelijke ontwikkeling bezig houden, zoals het CBS en Nirov.Het volgende hoofdstuk geeft daar een weerslag van.Het onderzoek is geenszins wetenschappelijk van aard en wil vooral een beeldgeven van de trend op het gebied van demografie bij de Twentse gemeenten.Naast demografische veranderingen is ook gevraagd naar de invloed van deeconomische crisis op de ruimtelijke ontwikkeling.De volgende gemeenten hebben aan het onderzoek meegewerkt: Almelo,Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hellendoorn, Hengelo, Hof vanTwente, Losser, Oldenzaal, Rijssen-Holten, Twenterand en Wierden.De gevolgen van demografische veranderingen raken de gemeenten opvele beleidsvelden. Dit onderzoek richt zich met name op de gevolgenvan de veranderingen op de ruimtelijke ontwikkeling. In de interviewsis ingegaan op de gevolgen voor de beleidsvelden die een ruimtelijkeontwikkelingscomponent hebben. Dit zijn:• Woningbouw;• Bedrijventerreinen en kantorenlocaties;• Infrastructuur;• Agrarische sector;• Natuur- en landschapsontwikkeling.De interviews zijn gehouden aan de hand van een gesprekspuntenlijst. In dezelijst zijn vragen en stellingen opgenomen, die aan de betreffende ambtenarenzijn voorgelegd. De gesprekspuntenlijst is opgenomen in de bijlage.4
  • 3. Demografische ontwikkelingen in Twente gepubliceerd op CBS Statline. Het Ruimtelijk Planbureau (RPB) en CBS maken gezamenlijk regionale prognoses waarvan de meest recente gegevens tevensIn dit hoofdstuk wordt ingegaan op de geprognosticeerde groei van de uit 2008 dateren.bevolking en de bevolkingssamenstelling. Daarbij wordt tevens de link gelegdtussen de prognoses en de geplande nieuwbouw van woningen en kantorenen de gevolgen voor grondposities van gemeenten.Prognose bevolkingsomvang en -samenstellingVolgens de meest recente prognoses zal de bevolking van Nederland tot 2038toenemen tot 17,5 miljoen inwoners (bron: Verkenning Rijksagenda Krimpen Ruimte, juni 2009). Daarna zal de bevolking in het geheel gaan krimpen.De stijging in de komende dertig jaar wordt veroorzaakt door de hogerelevensverwachting en de komst van immigranten. Een aantal gebieden inNederland, en dan vooral de randen van het land, hebben nu of in de zeernabije toekomst al te maken met krimp. Voor deze gebieden gelden devolgende prognoses:• Limburg: In Parkstad Limburg wordt de grootste krimp verwacht. De bevolking krimpt daar waarschijnlijk van 250.000 tot 190.000 in de periode 2008 – 2040;• Noord-Brabant: In Noord-Brabant wordt vanaf 2030 krimp verwacht;• Zeeland: Het bevolkingsaantal in Zeeland stabiliseert zich de komende jaren en zal naar verwachting vanaf 2025 krimpen;• Groningen: In Groningen zijn in vergelijking met andere provincies de grootste regionale verschillen zichtbaar. De stad Groningen groeit de komende jaren sterk, terwijl het oosten van Groningen en dan vooral Delfzijl, met krimp te maken heeft;• Overijssel: De krimp in Overijssel doet zich voor vanaf 2035. Hierbij is een verschil zichtbaar tussen West-Overijssel en Twente;• Twente zal naar verwachting vanaf 2025 krimpen.Bovenstaande kaarten zijn afkomstig uit de Verkenning Rijksagenda Krimpen Ruimte (juni 2009). Voor het maken van de kaarten is gebruik gemaaktvan de bevolkingsprognoses van het CBS. Het CBS publiceert elke twee jaarnieuwe langetermijnprognoses. De meest recente prognose is uit 2008 en 5
  • Uit de kaarten valt op te maken dat het aantal huishoudens tot 2025 overal in Twente zal blijven groeien, al zijn er grote verschillen in groei per gemeente. Die verschillen zien we ook terug in de prognose voor de grootte van de bevolking. Maar daar waar overal een groei van het aantal huishoudens wordt voorspeld, blijkt uit de kaart voor groei en krimp van de bevolking dat in een aantal gemeenten de bevolkingsomvang zal gaan afnemen. Deze afname wordt vooral voorspeld voor de Twentse plattelandgemeenten, met uitzondering van Rijssen-Holten. De netwerkstadgemeenten, met uitzondering van Oldenzaal, zullen tot 2025 een toename van de bevolking tegemoet kunnen zien. Demografische veranderingen en ruimtelijke ontwikkeling De demografische veranderingen hebben een grote invloed op ruimtelijke ontwikkelingen. Doordat gemeenten gewend zijn te werken vanuit een groeigedachte, worden er in Nederland veel meer ruimtelijke plannen voorbereid dan waar op basis van prognoses behoefte aan is. Het Nederlands Instituut voor Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting (Nirov) heeft dat geconstateerd op basis van een analyse van plannen op de Nieuwe Kaart van Nederland. Zowel voor de planning van woningen, kantoren als bedrijventerreinen is er tot 2025 sprake van een overmaat die in bepaalde regio’s zeer fors is. Tot die regio’s behoort ook Twente. In 60% van de gemeenten is sprake van zeer ruime woningbouwmogelijkheden tussen nu en 2025. Ze kunnen 30% meer bouwen dan volgens de Primosprognose nodig is. Voor heel Nederland zou de behoefte volgens Primos liggen op circa 700.000 woningen, terwijl er ruim een miljoen woningen in de plannen zit. Lokaal kan het beeld nog sterker verschillen. In sommige gemeenten zijn de productiemogelijkheden voor de komende 15 jaar het drievoudige van de verwachte behoefte. Onderstaand plaatje laat zien dat de plancapaciteit in Twente tussen de 161 en 320 % hoger ligt dan waar op basis van de prognose tot 2025 behoefte aan zou zijn. Plancapaciteit ten op zichte van verwachte behoefte per regio Een planning van 100 tot 130 procent is volgens het Nirov ideaal. Wie lager zit, heeft te krap gepland; wie erboven zit, te ruim. Uit het bovenstaande plaatje blijkt dat verreweg de meeste regio’s te veel ruimte hebben gereserveerd voor woningbouw. Zuidoost-Limburg (Parkstad) is vanwege de6
  • specifieke problematiek buiten beschouwing gelaten. Hier krimpt de heleregio. In andere krimpgebieden (Noordoost-Groningen, Zeeuws-Vlaanderenen de Achterhoek) speelt bevolkingsdaling vaak vooral op gemeentelijkniveau en groeien buurgemeenten nog wel.Voor de belangrijkste kantorenmarktregio’s is de planologische reservegemiddeld het dubbele van de verwachte vraag. Als de huidige leegstand vankantoren wordt meegerekend, is de overmaat zelfs bijna 400%.Gevolgen voor gemeentenDe opbrengsten uit grondverkoop en gebiedsontwikkeling zijn steedsbelangrijker geworden als inkomstenbron voor gemeenten. Deze inkomstenvormden onder meer een substantieel deel van de dekking van projectenop het gebied van sociale woningbouw, infrastructuur en maatschappelijkevoorzieningen. Gemeenten worden nu geconfronteerd met de gevolgenvan demografische veranderingen en de economische crisis: grond- enwoningverkoop vallen stil en de opbrengsten blijven uit of schuiven op delange baan.Waar in de afgelopen jaren economische groei en bevolkingsgroeiuitgangspunten waren, moet een deel van de gemeenten nu rekeninghouden met afnemende groei of zelfs krimp, wat op termijn eenverdere daling van de woningvraag inhoudt. Als gevolg daarvan zullende gemeentelijke financiën verder onder druk komen te staan. Als‘opbrengstenprojecten’ niet meer doorgaan valt immers de dekking weg voor‘kostenprojecten’. Dat betekent dat er minder geld te besteden is en er duskeuzes gemaakt moeten worden.Veel van die keuzes zijn complex en kennen grote gevolgen. Het stopzettenvan het ene project, het juist versnellen van het andere of het compleetwijzigen van het investeringsprogramma: alle opties moeten wordenafgewogen. Door in dit proces de juiste keuzes te maken kan een gemeente,ook met een meer bescheiden ambitie, nog steeds kwaliteit toevoegen aande gebouwde omgeving. Daar ligt de uitdaging voor (krimp)gemeenten dekomende jaren. 7
  • 4. Bevindingen uit de interviews Regionale aanpak demografische vraagstukken De ondervraagde gemeenten hebben aangegeven dat op regionale schaalIn dit hoofdstuk wordt ingegaan op de bevindingen uit de interviews met zou moeten worden samengewerkt om tot regionaal demografisch beleid ende Twentse gemeenten. Eerst wordt een algemene indruk gegeven van hoe een regionaal plan van aanpak te komen. Daar ligt volgens de gemeentendemografische veranderingen worden beleefd binnen de Twentse gemeenten. ook meteen de grootste opgave. Het blijkt in de regio Twente moeilijk omVervolgens wordt ingegaan op samenwerking tussen de gemeenten bij gezamenlijk tot gemeenschappelijk beleid te komen, dat vervolgens ookdemografische vraagstukken. Daarna wordt per (besproken) beleidsveld nog eens door alle gemeenten wordt uitgevoerd. Als reden hiervoor wordtaangegeven wat de gevolgen zijn voor de ruimtelijke ontwikkeling en hoe aangeven:de gemeenten anticiperen op de gevolgen van demografische verandering.Ten slotte wordt ingegaan op de gevolgen van de economische crisis op de • onderling wantrouwen, met name tussen de plattelandsgemeenten enkorte en verwachtte demografische veranderingen op de lange termijn voor netwerkstadgemeenten;grondposities van gemeenten. • onderlinge concurrentie, vooral tussen plattelandsgemeenten onderling en tussen de plattelandsgemeenten en netwerkstadIn dit hoofdstuk wordt gesproken over korte, middellange en lange termijn. • de schijnbare tegenstelling van belangen tussen netwerkstad en deHieronder wordt verstaan: plattelandsgemeenten.• Korte termijn: 0-5 jaar Alle gemeenten hebben aangeven dat het voor de vorming van• Middellange termijn: 5-15 jaar gemeenschappelijk beleid, niet alleen op het gebied van demografie, van• Lange termijn: >15 jaar groot belang is dat er onderling vertrouwen komt en men elkaar minder ziet als concurrenten.AlgemeenAlle geïnterviewde gemeenten zijn zich bewust van het feit dat er Als voorbeeld werd gegeven dat veel van de plattelandsgemeenten zich nietveranderingen gaan plaatsvinden in de samenstelling en de groei van de herkennen in bijvoorbeeld de Agenda van Twente. Ze hebben het gevoelbevolking. Een aantal gemeenten accepteert deze veranderingen, zelfs dat het vooral de agenda van netwerkstad is en dat ze vooral geven en erwanneer een krimpende bevolking wordt voorspeld, en richten hun beleid op weinig voor terug krijgen. Ze vrezen dat ze het onderspit delven bij hethet anticiperen op deze verandering. Terwijl andere gemeenten van mening maken van beleid en een plan van aanpak voor demografische veranderingen.zijn dat met de juiste maatregelen negatieve gevolgen voorlopig kunnen Hier ligt dan ook de uitdaging om een uitgebalanceerd pakket van (beleids)worden tegengehouden. maatregelen te formuleren, dat door alle gemeenten gedragen wordt.Hoewel de Twentse gemeenten geen eenduidige houding aannemen ten Demografische veranderingen en ruimtelijke ontwikkelingaanzien van de gevolgen van demografische veranderingen, zijn ze het over Zoals eerder aangegeven zijn alle geïnterviewde gemeenten zich bewust dateen ding eens: onderling moeten afspraken gemaakt worden en er moet er veranderingen aankomen in de samenstelling en daarnaast ook een aantalregionaal beleid komen. In de volgende paragraaf wordt hier verder op gemeenten van de omvang van de bevolking. Deze veranderingen hebbeningegaan. onder andere hun doorwerking op verschillende beleidsterreinen die een ruimtelijke component hebben. In deze paragraaf wordt ingegaan op deze beleidsterreinen.8
  • Woningbouw gemeentelijke plannen. Gemeenten verwachten niet dat er op lange termijnOpvallend is dat vrijwel alle gemeenten hebben aangeven dat zij verwachten naast de geplande terreinen nog terreinen nodig zullen zijn.dat het tempo waarmee groei van de bevolking en huishoudens afneemtminder snel gaat dan wat op basis van de Primosprognoses verwacht Voor wat kantoren betreft wordt verwacht dat alleen de toplocaties nogmag worden. Dit blijkt ook uit de woningbouwprestatieafspraken, ontwikkeld zullen worden. Het merendeel van de gemeenten verwacht dat erdie de gemeenten met de Provincie Overijssel hebben gemaakt. Veel geschrapt zal moeten worden in geplande kantorenlocaties.plattelandsgemeenten zijn met argumenten gekomen, die aantonen datde Primos-cijfers uitgaan van een te lage bevolkingsomvang in 2015. Deze Infrastructuurgemeenten dringen aan om de voorspellende waarde van de Primosprognoses De gemeenten verwachten dat de mobiliteit verder zal blijven groeien.te verbeteren, door meer rekening te houden met de specifieke situatie van Investeren in bereikbaarheid blijft belangrijk. Naast investeren in hetde gemeente. openbaar vervoer en de aanpassing van de N18 zien veel gemeenten noodzaak in de aanpak van N35. Daarnaast pleiten gemeenten voor deOp het gebied van woningbouw is er sprake van spanning tussen gemeenten. uitbreiding van de capaciteit van de A1.Netwerkstadgemeenten beweren de plattelandsgemeenten meer woningente bouwen dan ze volgens de Primosprognoses nodig zouden hebben. Agrarische sectorVolgens de netwerkstadgemeenten is de Provincie te ruimhartig bij het Het aantal arbeidsplaatsen in de agrarische sector blijft als gevolg vanopstellen van de woningbouwprestatieafspraken. Aan de andere kant schaalvergroting afnemen. Door de schaalvergroting en het bouwen vanverwijten de plattelandsgemeenten de netwerkstadgemeenten dat ze vooral grote stallen raakt veel oud agrarisch vastgoed in onbruik. Veel gemeentenaan zich zelf denken en aan hun eigen (grote) woningbouwprojecten. willen een nieuwe (woon- of werk) bestemming geven aan dit vastgoed, waarmee zij tevens een impuls willen geven aan het platteland. VerdereVeel gemeenten houden in hun woonbeleid rekening met een verschuiving leegloop zou kunnen worden voorkomen en het voorzieningenniveau zou opin de woonwensen en –behoeften als gevolg van een vergrijzende bevolking. peil kunnen blijven.Aanpassing van de bestaande woningvoorraad en het nieuw bouwenvoor deze groep wordt gezien als een belangrijke opgave. Gemeenten Natuur- en landschapsignaleren dat de aanpassing van de woningvoorraad aan de demografische De gemeenten zien kansen voor het verder versterken van het landschap,veranderingen in een te laag tempo geschied, waardoor een onbalans doordat er landbouwgronden vrijkomen voor natuurontwikkeling. Dezeontstaan tussen het aanbod en de vraag. Met name het aanbod woningen ontwikkeling is geen gevolg van demografische verandering, maar kan welvoor senioren van voldoende kwaliteit vormt op korte termijn een probleem. van invloed zijn op de veranderingen. Door de versterking van het landschap zal de aantrekkelijkheid van Twente toenemen. Dit komt zowel ten goedeBedrijventerreinen en kantorenmarkt aan de plattelandsgemeenten, die extra inkomsten genereren uit toerisme, alsOp korte termijn wordt als gevolg van de crisis niet veel vraag verwacht aan de netwerksteden, die beter in staat zullen zijn om mensen van buiten denaar nieuwe bedrijven- en kantorenlocaties. Op middellange termijn regio aan zich te binden vanwege het mooie buitengebied.verwacht het merendeel van de gemeenten dat er nog vraag zal zijnnaar nieuwe bedrijventerreinen. Dit ondanks het feit dat de omvang Invloed demografie en crisis op grondposities gemeentenvan de beroepsbevolking in Twente dit jaar het hoogtepunt bereikt. Het Door de economische crisis is de vraag op korte termijn naargrootste deel van de benodigde bedrijventerreinen is al opgenomen in de nieuwbouwlocaties voor huizen, bedrijven en kantoren op een veel lager 9
  • niveau dan voor de crisis. Daarnaast wordt steeds meer duidelijk dat door De tweede stelling luidde als volgt:demografische veranderingen veel gemeenten met grondposities zitten, dieop langere termijn waarschijnlijk nooit zullen worden aangewend waarvoor Twente moet vooral inzetten op een sterke en vitale netwerkstad en opze zijn verworven. innovatieve bedrijvigheid. De plattelandsgemeenten zijn daar uiteindelijk hetEen aantal gemeenten heeft reeds een voorziening getroffen voor een deel meest bij gebaat.van deze gronden, terwijl andere gemeenten hopen op ontwikkeling vande gronden in de toekomst. Vraag voor veel gemeenten is nu wat met de Alle deelnemers waren het eens met deze stelling, maar naast inzet op eengronden te doen. In plaats van geld opleveren drukken de rentelasten van de sterke netwerkstad moeten de plattelandsgemeenten door de regio gesteundgronden op de begroting van grondzaken. En dus op die van de gemeente. worden in ontwikkelingen die voor hen belangrijk zijn.Een van de gemeenten heeft geopperd om een opkoopfonds in het leven teroepen. In het volgende hoofdstuk wordt nader ingegaan op het idee. De derde en laatste stelling was:Bijeenkomst demografische ontwikkeling Als de tegenstellingen tussen de Twentse gemeenten niet worden overbrugdOp donderdag 17 juni jl. zijn een aantal Twentse gemeenten op uitnodiging en onderling wantrouwen blijft bestaan, komt een regionale aanpak voor devan Yacht bijeengekomen om te praten over de gevolgen van demografische demografische veranderingen niet van de grond.veranderingen voor hun gemeente en voor Twente. Tijdens de bijeenkomstin Hengelo is een eerste terugkoppeling gegeven van de belangrijkste Alle aanwezigen waren het eens met deze stelling. Zoals eerder is vermeldconstateringen uit de interviews. Deze terugkoppeling is in de paragrafen werkt het onderlinge wantrouwen en de onderlinge concurrentie door op allehierboven opgenomen. terreinen van samenwerking in de regio Twente. De vraag hoe dit kan worden doorbroken is en blijft lastig. De gemeenten zijn het er over eens dat daarOok is tijdens de bijeenkomst gediscussieerd over demografie aan de hand veel tijd en energie in moet worden gestoken.van een drietal stellingen, die aansloten op de bevindingen uit de interviews.De eerste stelling bestond uit 2 stellingen. Vraag was welke van de 2 volgende Tijdens de bijeenkomst heeft Monique Steijvers, programmaleider demografiestellingen het meest aansloot bij de beleving van de afzonderlijke gemeenten. van de Provincie Limburg, verteld over hoe de Provincie Limburg anticipeert op demografische veranderingen in Parkstad Limburg. In onderstaand kader isA. We kunnen beter accepteren dat de bevolking in Twente over 10 jaar gaat een weerslag van haar verhaal opgenomen.dalen en daar nu ons beleid op gaan aanpassen. De deelnemers aan de bijeenkomst is ten slotte gevraagd naar ideeënB. Door nu de juiste maatregelen te nemen kunnen we voorkomen dat de die een bijdrage kunnen leveren aan de gevolgen van de demografischebevolking in Twente over 10 jaar gaat dalen. ontwikkelingen. Deze ideeën zijn opgenomen in het volgende hoofdstuk.Unaniem werd gekozen voor acceptatie van krimp, waarbij wel dekanttekening werd gemaakt dat het krimpscenario (nog) niet voor alleTwentse gemeenten aan de orde zal zijn. Volgens de deelnemers zal een stadals Enschede waarschijnlijk langer blijven doorgroeien.10
  • Parkstad Limburg 5. Ideeën aanpak gevolgen demografische veranderingenIn Parkstad Limburg neemt de bevolking al jaren af en is er zelfssprake van een afname van het aantal huishoudens. De situatie In dit hoofdstuk worden ideeën voorgesteld voor de aanpak van de gevolgendaar is volgens Monique Steijvers momenteel niet te vergelijkenmet Twente, maar wel met Zuid-Limburg van 20 jaar geleden. van demografische veranderingen. Deze ideeën komen voort uit deToen is het vooruitzicht van een krimpende bevolking lange tijd bijeenkomst met de Twentse gemeenten van juni 2010 (aangeduid met eengenegeerd. Maar nu de krimp overal zichtbaar en voelbaar wordt sterretje*) en uit een interne brainstormsessie binnen Yacht.hebben de gemeenten de handen ineen geslagen en gezamenlijkbeleid gemaakt om de gevolgen van de veranderingen op te van- Kennisplatform demografische veranderingengen. Volgens Monique Steijvers hoeft een regio of een gemeente Opzetten van een platform voor de uitwisseling van regionale kennis endie gaat krimpen niets te vrezen, tenzij men goed op de verand-eringen anticipeert. Een krimpende bevolking betekent een kans ervaring over demografische verandering. Om de uitwisseling van kennis enom aan de ruimtelijke kwaliteit te werken, door bijvoorbeeld ervaring te bevorderen zou er een nominatie kunnen worden verbondenmeer groen in de wijken te brengen. Wel komen maatschap- aan de beste kennis- of ervaringsbijdrage van het kwartaal en een prijs voorpelijke voorzieningen onder druk te staan. Er moeten keuzes de beste bijdrage van het jaar. Deze prijs zou op de jaarlijkse bijeenkomstgemaakt worden waar welke voorzieningen in stand worden ge- ‘Aanpak demografische veranderingen in Twente’ moeten worden uitgereikt.houden of bij elkaar worden gebracht.De Provincie Limburg denkt dat mede dankzij de krimp er ruimte Uitwisselingsprogramma medewerkers gemeentenontstaat voor een betere leefomgeving en dat er nog steeds Door het opzetten van een uitwisselingsprogramma van medewerkers vansprake zal zijn van economische groei. De volgende omslag zal Twentse gemeenten voor een bepaalde tijd kan meer begrip en inzichtvolgens de Provincie Limburg als gevolg van de demografische ontstaan in de standpunten en dilemma’s van buurgemeenten. Tevens krijgtveranderingen worden bereikt: men inzicht in de werkwijze van buurgemeenten. En wat niet onbelangrijk is: er kan gewerkt aan worden aan het verbeteren van de vertrouwensrelatie.• Van onbetaalbaar wonen naar échte prijs kwaliteit;• Van rood naar groen;• Van verrommeld buitengebied naar ruimtelijke kwaliteit; Herstructureringsfonds*• Van traditionele economie naar innovatieve economie; Oprichten van een herstructurerings-/opkoopfonds worden opgericht met als• Van werkloosheid naar volledige arbeidsparticipatie; doel opkopen van gronden en vastgoed (kantoren, bedrijven en woningen)• Van file-leed naar verplaatsingsplezier; waar geen markt meer voor is. De economische crisis heeft er voor gezorgd• Van verspilling naar duurzaamheid; dat veel gronden niet tot ontwikkeling kunnen worden gebracht en de• Van begrensd naar grenzeloos samenwerken;• Van eenheidsworst naar meer smaken. recente inzichten in de demografische ontwikkelingen tonen aan dat veel gronden ook nooit zullen worden aangewend waarvoor ze zijn aangekocht. Aan deze gronden moeten nieuwe functie worden gegeven, die een bijdrage leveren aan de ruimtelijke kwaliteit en de behoeften van de leefomgeving. Dit zou het oogmerk moeten zijn van het herstructurerings-/opkoopfonds. 11
  • Transitie gemeentelijk financieel beleid*Door een aantal gemeenten is geopperd dat doordat bevolkingsgroei oplange termijn geen uitgangspunt meer is er een transitie/innovatie van hetgemeentelijke beleid en de gemeentelijke financiën op termijn noodzakelijkis. Daar komt bij dat de inkomsten van de gemeenten de komende jaren alsgevolg van de crisis op dit moment al zwaar onder druk staan.Door een prijsvraag uit te schrijven voor innovatief beleid, kan innovatie inde beleidsvorming worden gestimuleerd. Deze prijsvraag zou door het op terichten platform demografische veranderingen worden uitgeschreven. Bij deinzendingen moeten dan aan de orde komen een helder plan van aanpak,kosten en opbrengsten en succes- en faalfactoren.Demografische veranderingen op de Agenda van TwenteDoor het thema demografische veranderingen op te nemen in de Agendavan Twente kan er meer samenhang worden gecreëerd in het Twentsedemografiebeleid en wordt het makkelijker om financiële bijdrages vanuithet rijk te krijgen voor pilotprojecten op het gebied van demografischeverandering. Nu gaan die bijdragen vooral naar de topkrimpregio’s Zeeland,Limburg en Groningen.12
  • 6. Conclusies en aanbevelingen Verder lezen en linksDemografische verandering leeft binnen de Twentse gemeenten! Er is 1. Ministerie van Economische Zaken, Ondernemend met krimp!,aandacht voor het fenomeen en de gevolgen. Niet alleen voor beleidsvelden handreiking economische bedrijvigheid bij bevolkingsdaling;met een ruimtelijke component, maar voor alle beleidsvelden die geraakt 2. NEIMED (Nederlands Kennisinstituut Maatschappelijke Effectenworden. Punt van zorg is wel dat er een groot verschil is in de wijze waarop Demografische Krimp), Bevolkingsdaling en Regionale Economie inde gemeenten omgaan met de voorspelde demografische veranderingen. Limburg (op www.vanmeernaarbeter.nl);Mochten de geprognosticeerde cijfers van Primos over de bevolkingsomvang 3. Coelo (Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagerein 2025 en verder blijken te kloppen, dan is het de vraag of op dit moment Overheden aan de Rijksuniversiteit Groningen), Bevolkingsdaling endoor alle gemeenten de juiste keuzes worden gemaakt. gemeentelijke financiën (op www.coelo.nl). 4. Kenniscentrum bevolkingsdaling en beleid: www.bevolkingsdaling.nlAlle gemeenten zien het als een opgave om op regionaal niveau beleid 5. Trendbureau Overijssel: www.trendbureauoverijssel.nlte maken dat toekomt aan de demografische vraagstukken. Hier ligttegelijkertijd ook het probleem. Door onderling wantrouwen en onderlingeconcurrentie blijkt het lastig om op regionaal niveau gezamenlijk afspraken temaken.Aanbevelingen 1. Gemeenten moeten elkaar beter weten te vinden om van elkaar te kunnen leren. Provincie en Regio Twente zijn weliswaar bezig met programma’s op het gebied van demografische verandering, maar onderling zijn de gemeenten onvoldoende op elkaar aangehaakt. Een platform demografische verandering met bijvoorbeeld een digitale ontmoetingsplek dat door de Regio geregisseerd wordt zou kunnen bijdragen aan betere onderlinge samenwerking. 2. Om breed gedragen regionaal beleid te maken dat anticipeert op demografische veranderingen, zal er naar wegen moeten worden gezocht om het onderlinge wantrouwen tussen gemeenten weg te nemen en solidariteit (geven en nemen) als basis voor samenwerking te kiezen. 13
  • Bijlage Demografische ontwikkelingen 7. Welke consequenties hebben de demografische ontwikkelingen op uw ruimtelijke ontwikkelingsplannen?Interview onderzoek ‘Invloed van demografische ontwikkelingen en • Voor woningbouw?economische crisis op de ruimtelijke ontwikkeling van Twente’. • Voor bedrijventerreinen? • Voor infrastructuur?Algemeen • Voor landbouw? • Voor natuur- en landschapsontwikkeling?Economische crisis 8. Wat zouden hogere overheden kunnen/moeten doen om uw gemeente te1. Wat zijn de belangrijkste gevolgen van de economische crisis voor uw ondersteunen bij de gevolgen de demografische ontwikkelingen? gemeente?2. Op welke wijze speelt uw gemeente in op de grootste gevolgen van de Laatste vraag crisis? 9. Als u het voor het zeggen had, was zou dan het eerste zijn dat u zouDemografische ontwikkelingen willen veranderen in het ruimtelijk ontwikkelingsprogramma van Twente3. Wat zijn de belangrijkste gevolgen van de demografische ontwikkelingen (Agenda van Twente)? voor uw gemeente?4. Op welke wijze is uw gemeente zich aan het voorbereiden op de gevolgen van de demografische ontwikkelingen?Ruimtelijke ontwikkelingEconomische crisis5. Welke consequenties heeft de economische crisis voor uw ruimtelijke ontwikkelingsplannen? • Voor woningbouw? • Voor bedrijventerreinen? • Voor infrastructuur? • Voor landbouw? • Voor natuur- en landschapsontwikkeling?6. Wat zouden hogere overheden kunnen/moeten doen om uw gemeente te ondersteunen bij de gevolgen van de crisis?14
  • Yacht is marktleider in het gehele segment van Bouwkunde,Civiele Techniek en Ruimtelijke Ordening. De ruim500 professionals van Yacht werken met name aan deopdrachtgeverzijde (gemeenten, waterschappen, provincies enRijkswaterstaat) op multidisciplinaire projecten in de fysiekeleefomgeving. Zij zetten de passie voor hun vakgebied om ineen daadkrachtige aanpak. Dit is nodig in een segment waarverandering de enige constante is en waar nieuwe wetgevingen,zoals bijvoorbeeld de Wabo, Europees Aanbesteden, Crisis- enHerstelwet, extra capaciteit en expertise vragen. y a Randstad company 15
  • Stellingen: · Er moeten op regionaal niveau keuzes worden gemaakt om de krimp te sturen. Bij de ene gemeente zal een krimpbeleid wordenReactie op: gevoerd, terwijl het beleid van een andere gemeente gericht is opIn de regio Twente worden teveel woningen gebouwd. Becijferd is dat er stabiliteit of zelfs lichte groei.40.000 woningen in de plannen zitten, terwijl er nog maar 13.000 woningengebouwd moeten worden. · De Provincie is de juiste partij om de regie te voeren op het woningbouwprogramma in Twente om te voorkomen dat elke gemeente voor zich gaat. · Als ten gevolge van het ingrijpen door de Provincie op het woningbouwprogramma in Twente gemeenten/woningcorporaties minder mogen bouwen, dan moeten die gecompenseerd worden.Als gevolg van de demografische ontwikkelingen zal de bevolking vanaf 2020gaan krimpen. · Gezien de aankomende krimp van de bevolking kan de rode contour nu definitief worden getrokken. De 13.000 benodigde woningen en de groei van de bedrijvigheid kunnen binnen de huidige bebouwingsgrenzen worden ingepast.Innovatieve kracht van een regio zal steeds belangrijker worden in een snelveranderende wereld. Ruimtelijk-economische ontwikkelingen uit de Agendavan Twente zijn voor een belangrijk deel gericht op innovatie. Het is voorTwente van levensbelang op hoger opgeleiden aan de regio te (blijven)binden. · Indien er op regionaal niveau keuzes gemaakt moeten worden in geplande ruimtelijke ontwikkelingen, dan moeten ontwikkelingen die hoger opgeleiden vasthouden dan wel aantrekken voorrang krijgen.Eens of oneens: · De economische crisis is een kans om sterker te worden ten op zicht van andere regio’s; · De demografische ontwikkelingen zullen een negatieve invloed hebben op de ontwikkeling van Twente;16