Your SlideShare is downloading. ×
Nut van nep
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Saving this for later?

Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime - even offline.

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Nut van nep

339
views

Published on

Interview in 2002 over het placebo-effect

Interview in 2002 over het placebo-effect


0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
339
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
6
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. 6 december/januari 2003 Monitor
  • 2. placebo’s Tekst: Kees Vermeer Beeld: Helen van Vliet scHijngeneesmiddelenHet nut van nePPlacebos: omstreden effect schijngeneesmiddelen Het kan niet worden ontkend: schijngeneesmiddelen en schijnbehandelingen blijken soms wel degelijk effect te sorteren. Zelfs bijwerkingen van placebos zijn mogelijk. D e feiten zijn er. Laten we ze niet operatie die nog steeds gebeurt. Later bleek ontkennen, maar er gebruik van dat alleen het operatief open- en dichtmaken maken." Anesthesioloog drs. Paul van de huid evenveel effect had als het uit- Lieverse van Erasmus MC-Daniel is voeren van de hele operatie. De placebo- stellig over een omstreden onder- behandeling had eenzelfde langdurende wer- werp: het placebo-effect. Dat het bestaat, is king als een echte behandeling. inmiddels algemeen aanvaard. Dat je er in de gezondheidszorg gebruik van kunt maken, Ethische kanten daarover zijn de meningen nogal verdeeld. Van het bovenstaande onderzoek werd in 1958 melding gedaan in het medisch vak- Een placebobehandeling is als het ware een blad The New England Journal of Medicine. Het symbolische behandeling. Bijvoorbeeld met zorgde ervoor dat men hartkramp maar weer een pil die lijkt op een echt medicijn, maar op een ‘ouderwetse’ manier ging behandelen. geen werkzame stof bevat. Of een operatie Maar het bracht ook een discussie op gang waarbij de patiënt wel in de operatiekamer over de ethische kant van dergelijk onder- komt, maar niet daadwerkelijk wordt geope- zoek: de patiënten was immers verteld dat zij reerd. Als de patiënt denkt dat hij echt is geopereerd zouden worden. Mag je als arts behandeld, kan er een verandering optreden wel tegen een patiënt zeggen dat je iets gaat in het ziektebeeld. Die is dan niet toe te doen, wat je vervolgens niet doet? Ondanks schrijven is aan de behandeling; het medicijn het positieve resultaat van de placebo-behan- of de ingreep was immers niet echt. Maar deling, is het ethisch niet verantwoord om effect is er wel. de patiënt voor te liegen. Het onderzoek werd midden jaren negentig nog eens Suggestie van dieet becommentarieerd in het vaktijdschrift The Placebo-effect kan zich op vele terreinen Lancet om zijn praktische en ethische keer- voordoen. Een voorbeeld: goedgetrainde zijde. sporters vernamen dat zij een nieuw, vitami- Kunnen de ethische bezwaren dan niet opzij nerijk en uitgebalanceerd dieet kregen. Zij worden gezet en placebo-behandelingen kregen echter ongemerkt hun gewone maal- vaker worden uitgevoerd? De patiënt is er tijden, maar gingen vervolgens wel vijf pro- immers bij gebaat. Het antwoord luidt rond- cent beter presteren. Een groep sporters die uit: nee. Het placebo-effect is namelijk bij- wél het nieuwe dieet kreeg, maar aan wie dat zonder ingewikkeld, vertelt Paul Lieverse. niet werd verteld, presteerde één procent "Het heeft alles te maken met de relatie tus- slechter dan voorheen. Alleen de mededeling sen de arts en de patiënt, de manier waarop over het nieuwe dieet had dus een positief de arts de informatie brengt, de verwachtin- effect van zes procent. gen van de arts en van de patiënt, het ver- Ander voorbeeld: bij patiënten met hart- trouwen van de patiënt in de arts... Als je als kramp (angina pectoris) was het ooit, in de arts tevoren weet dat je een placebo-behan- jaren vijftig van de vorige eeuw, gebruikelijk deling gaat verrichten, kun je niet meer om een bloedvat bij het hart operatief te ver- overtuigend iets anders aan de patiënt vertel- binden met een ander bloedvat. Dit is overi- len, denk ik. En dan is de kans klein dat een gens iets anders dan de modernere bypass- placebo-effect optreedt." ▲ Monitor december/januari 2003 7
  • 3. placebo’sscHijngeneesmiddelen maar storend. Onderzoekers hebben of haar thuissituatie? Dat lijken open daarom wel geprobeerd zogenaamde pla- deuren, maar veel artsen stellen dat cebo-gevoelige patiënten vooraf uit de soort vragen niet." studie te halen. Maar die vlieger gaat niet op, weet drs. Lieverse. "Je kunt uit De benadering van Lieverse wordt iemands persoonlijkheid niet z’n ‘vat- gesteund door wetenschappelijk onder- baarheid’ voor een placebo-respons zoek naar pijn. Vroeger was het idee dat voorspellen. Wat wel van invloed kan een pijnprikkel vanaf de pijnplek het zijn, is de mate waarin een patiënt een brein bereikte via opgaande zenuw- effect wíl. Maar een placebo-effect treedt banen. Vervolgens werd de pijn in de in een groep patiënten willekeurig en hersenen geregistreerd. Lieverse: "Nu is altijd op. Dat gegeven maakt het proces bekend dat er ook afdalende zenuwba- ingewikkeld, maar wel boeiend." nen bij betrokken zijn, waarbij een prik- kel vanuit de hersenen naar een pijnplek Hoewel de interactie tussen psyche en gaat; de omgekeerde weg, dus. Het blijkt lichaam voor velen iets zweverigs heeft, mogelijk om met psychologische tech- is er veel onderzoek naar gedaan. Het is nieken juist die afdalende zenuwbanen bijvoorbeeld bekend dat patiënten die te stimuleren. Zo kan de beleving van de somber zijn over hun ziekte vaak moei- pijn worden beïnvloed, zelfs pijn bij lijk te helpen zijn. Maar er zijn ook kanker." gevallen bekend waarbij een patiënt drastisch het roer in zijn leven heeft Contact met lotgenoten omgegooid, met soms een onverklaarba- Of kanker zelf ook is te beïnvloeden met re, wonderbaarlijke genezing als gevolg. zulke technieken of met placebo’s, is Afgelopen oktober stelde dr. Jeanette volgens Lieverse omstreden. "Maar het Simon, die toen promoveerde aan de is wel bekend dat contact met lotgeno- Erasmus Universiteit Rotterdam, dat het ten een positief effect kan hebben. Soms oordeel over de eigen gezondheid van blijven mensen daardoor langer leven, of meer dingen afhangt dan van het al dan hebben ze minder ziekteverschijnselen. niet hebben van bijvoorbeeld een chro- In de Daniel den Hoed is daarom De nische ziekte. Ook minder grijpbare Inloop, waar bij toerbeurt patiëntenver- zaken spelen een rol, zoals: hoe zit ik in enigingen aanwezig zijn. Lotgenoten mn vel? De manier waarop iemand met kunnen kennelijk iets wat wij artsen niet gezondheidsproblemen omgaat, oefent kunnen." ook invloed uit op zn gezondheidsoor- Effect waarderen deel. Kijkt iemand bijvoorbeeld vooral Hoewel middelen die in theorie niet ik zal Wie over het placebo-effect gaat naden- naar wat nog wel kan? Of vooral naar kunnen werken in de praktijk wel dege- beHagen ken, belandt al snel op het terrein van wat niet meer kan? Het oordeel over de lijk een effect kunnen sorteren bij de psychologie. Een ongrijpbaar gebied eigen gezondheid valt positiever uit als patiënten, is het volgens Lieverse geen Placebo komt uit het Latijn voor veel medici, die dan ook liever niet een mens zn (beperkte) zegeningen telt optie om op grote schaal placebo’s te en betekent: ik zal behagen. praten over schijnmedicatie en -behan- en zich vergelijkt met anderen die slech- gaan voorschrijven. Patiënten zouden Oorspronkelijk werd hier- deling. Jammer, vindt Lieverse. "Want ter af zijn, stelt dr. Simon. teleurgesteld kunnen raken. Artsen zou- mee een dodenmis aange- het effect is zeer de moeite waard. Let den bij het voorschrijven van schijnme- duid, een vesper die werd wel: ik stimuleer het gebruik van place- Patiënt is sleutelfiguur dicijnen niet meer uitstralen dat ze seri- gezongen na ontvangst van bo’s niet. Ik ben er niet voor om place- Voor drs. Lieverse heeft het bovenstaan- eus bezig zijn met een goede behande- een forse donatie. bo’s te gaan uitdelen. Dat kán niet eens, de gevolgen voor de manier waarop art- ling. Maar toch, met alle kennis en fei- want placebos die tevoren bekend zijn, sen met patiënten omgaan: "We moeten ten die er liggen, is het goed als artsen Tegenwoordig staat ondermijnen hun eigen effect. Maar ik een patiënt niet maken tot een willoos zich realiseren dat behandelen méér is placebo voor imitatie-medi- vind de werking wel interessant. Ik denk slachtoffer, dat wacht op een receptje. dan een medicijn voorschrijven of een catie, oftewel schijngenees- dat we het placebo-effect moeten gaan Dan creëer je een zogeheten nocebo- operatie uitvoeren. "De medische wereld middelen die sterk lijken op waarderen. De invloed kan groot zijn. effect. Ik probeer de patiënt altijd te sti- houdt te weinig rekening met wat op dat echte medicijnen en soms Het is zonde om dat te negeren en daar muleren om zelf de regie op zich te gebied bekend is," besluit Lieverse. "We ook ongeveer hetzelfde geen aandacht aan te besteden." nemen. Dat begint met goede informatie mogen de psychologische kant van ziek- smaken. Een placebo bevat geven, ook over de medicatie, zodat de te en genezing niet miskennen. Als je geen werkzame stoffen, Het placebo-effect heeft eigen farmacolo- patiënt begrijpt wat er gaande is en weet dat doet, ben je geen hele maar een maar kan toch een bepaal- gische regels. De kleur van een pilletje dat hij of zij serieus wordt genomen. Je halve dokter." ■ de werking veroorzaken speelt een rol. Ook het áántal blijkt kunt als patiënt bijvoorbeeld veel doen door de suggestieve invloed invloed uit te oefenen op de werking: aan pijn, wat onder mijn vakgebied die het heeft op de patiënt. twee tabletten doen meer dan één. Drie Anesthesiologie valt. Je kunt met pijn maal daags werkt beter dan eenmaal. leren omgaan. Dat probeer ik ook uit te Binnen Erasmus MC en de Placebo-medicijnen kunnen zelfs dezelf- stralen naar de patiënt. Ik wil de patiënt “lotgenoten Erasmus Universiteit de bijwerkingen hebben als hun echte tot sleutelfiguur maken in zn behande- Rotterdam bestaat overi- varianten. Vooral de bijwerkingen die in ling. Volgens mij zouden alle artsen hun kunnen kennelijk iets gens een cabaretgroep die de bijsluiter worden genoemd, treden patiënten zo moeten benaderen. Een waartoe artsen zichzelf De Placebos vaak op. behandeling is niet alleen een techniek, noemt. In de medische wetenschap vindt men maar ook: hoe ga je met de patiënt om? niet in staat zijn” het placebo-effect bij klinische studies Wat vindt de patiënt ervan? Hoe is zijn8 december/januari 2003 Monitor
  • 4. placebo’s Tekst: Joop van de Leemput Beeld: Levien Wilemse scHijngeneesmiddelenzelfgenezing Huisartsen kunnen leren om patiënten met behulp van pijn lijkt een wit pilletje het beste te Jomanda, dan zij dat zo, maar de een stappenplan te trainen de lege accu op te laden. werken. En een grote capsule sor- patiënt kan ook leren zn problemen teert meer effect dan een kleine. te attaqueren. Bij bijvoorbeeld ME, net zoals een sportcoach atleten met een schema klaar- Patiënten die een naam kunnen de chronische vermoeidheidsziekte, stoomt voor een marathon. artsen kunnen zelfgenezing geven aan hun kwaal, herstellen en bij lage rugklachten kunnen bevorderen door te benadrukken wat iemand wél kan. eerder dan mensen die hun ziekte mensen leren te focussen op wat ze niet kunnen benoemen. Dit staat los wél kunnen. Stel die rugpijn beslaat van juistheid van de diagnose. 10% van je lichaam. Wat kun je dan met de 90% van jouw lijf die wél in Placebobehandelingen zijn groten- orde is? Een van de belangrijkste deels onbegrepen, erkent Veenema. problemen bij chronisch zieken is Veel factoren zijn met elkaar ver- dat ze permanent energie stoppen in bonden in een ingewikkeld verband wat ze niet meer kunnen. De arts, of en grijpen daarbij in op de iemands een andere hulpverlener, kan ze als persoonlijke beleving van een coach op weg helpen naar een ver- kwaal. Niettemin noemt de huisarts sterkt zelfgevoel. Met andere woor- schijnmedicijnen werkzaam bij den: wat kan de patiënt zelf toevoe- pijn, misselijkheid, milde vormen gen aan zn eigen welzijn? Daarvoor van depressie en hoge bloeddruk. kunnen tegenwoordig trainingsche- mas worden opgesteld, net als in de Spontane genezing sport. Een atleet bouwt het vermo- Prof. Siep Thomas, hoofd van het gen om een marathon te lopen Instituut Huisartsgeneeskunde van immers ook in stappen op. Oudere Erasmus MC, voegt hieraan toe dat artsen passen de fijne kneepjes van spontane genezing de afgelopen deze techniek - want dat is het - al jaren steeds meer erkenning krijgt. decennia lang toe. Het is geen toeval Huisartsen hebben al langer met dit dat de anesthesiologen, zeg maar fenomeen te maken. Zij buigen zich pijnbestrijders, zeer geïnteresseerd vaker dan specialisten over kwalen zijn in zelfgenezing en de kracht van die vanzelf overgaan. de patiënt hiertoe." Prof. Thomas, die voorheen een praktijk had in een Fries dorp en Nieuwe energie tegenwoordig colleges geeft en actief "Patiënten met een chronische ver- is als huisarts aan de Leuvehaven in moeidheidsziekte kunnen leren Rotterdam: "Het vraagstuk is veel haalbare doelen na te streven. breder dan enkel placebos, het gaat Bijvoorbeeld: Ik wil deze winter om de geneeskracht van de natuur, geregeld naar het park om op een over spontane genezing en vooral bankje naar de vogeltjes te luiste- om hoe artsen daarop kunnen ren; Ik wil een keer koken voor inspelen. Het gaat om geneeskunst, mn partner; Ik wil graag zo nu en en niet alleen geneeskunde. Hoe dan iets leuks ondernemen met mn induceren artsen bij patiënten het kind. Training hiervoor heeft kans positieve gevoel dat ze hun situatie van slagen als zij stoppen met focus- de baas worden? Placebo-effecten sen op wat niet lukt. Dat maakt hunOf een patiënt beter wordt, hangt geloof aan de man brengt. Over- komen uit de patiënt, niet uit een accu nog leger. Slagen ze erin eenvaak vooral af van de overtuigings- tuigingskracht speelt dus een hoofd- voorgeschreven pilletje. Hoe boor je bescheiden doel te realiseren, dankracht van de arts, en niet van het rol in het ritueel. "De dokter zélf is die effecten aan? De Medische geeft dat nieuwe energie. De huis-voorgeschreven medicijn. Dat stelde het belangrijkste geneesmiddel," zo Psychologie heeft met onderzoeken arts kan hierbij als coach een grotede Friese huisarts Veenema afgelo- haalde de Friese arts de Engelse aangetoond dat een positief gevoel rol spelen."pen zomer op een studiedag over psychiater Balint aan. "Het helpt als een patiënt daadwerkelijk kan hel-alternatieve behandelwijzen, in de hulpverlener de patiënt aanraakt, pen. En ook dat voortdurende angs- In het vernieuwde curriculum vanNijmegen. De Friese arts ziet de positieve verwachtingen uitspreekt ten en negatieve gevoelens averechts de opleiding Geneeskunde aan debehandeling als een ritueel tussen en consequent vraagt welke aanpak werken." Erasmus Universiteit Rotterdam,twee partijen, de patiënt en de dok- in het verleden het best heeft gehol- getiteld Erasmus Arts 2007, ister. De arts voert bepaalde handelin- pen. Ook een hoog sociaal aanzien Verkeerde focus expliciete aandacht gereserveerdgen uit en het effect ervan zal afhan- van de arts kan werken als een Prof. Thomas: "Zelfgenezing is niet voor de nieuwe rol van artsen alsgen van zn geloofwaardigheid. Als robuuste bekrachtiger van herstel," vaag. Het gaat niet om semi-religieu- trainers. Studenten leren in het vier-de dokter geloof in eigen kunnen en betoogde huisarts Veenema. ze gevoelens, niet om loze kreten als de studiejaar veel concreter danstelligheid uitstraalt, wordt de positief denken en vertrouw in voorheen hoe ze patiënten met eenpatiënt eerder beter dan bij een arts De Friese arts somde ook enkele jezelf en alles komt vanzelf goed. chronische ziekte de regie over hundie zn behandeling met minder treffende placebo-werkingen op: bij Als iemand baat meent te hebben bij gezondheid kunnen teruggeven. ■ Monitor december/januari 2003 9