RESOCJALIZACJA DOROSŁYCH ,NIELETNICH W POLSCE IZAGRANICĄSPIS TREŚCI1
WPROWADZENIE……………………………………………….str. 3-4I.RESOCJALIZACJA W POLSCEI.1Dane demograficzne Polski …………………………...str.5I.2Historia...
PODSUMOWANIETABELA ……………………………………………………….str.43-44PODSUMOWANIE OGÓLNE ………………………………..str.45-47BIBLIOGRAFIA....................
PORÓWNANIE RESOCJALIZACJI DOROSŁYCH I NIELETNICH WWYBRANYCH KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ : POLSCE, FRANCJII WIELKIEJ BRYTANII...
Resocjalizacja to zespół zabiegów mających na celu ukształtowanie prospołecznych cech wjednostce i internalizację wartości...
Rozdział IRESOCJALIZACJA W POLSCE1.1. Dane demograficzne Polski.Polska liczy prawie 39 mln. mieszkańców, położona jest w E...
173m.n.p.m. Charakterystyczną cechą ukształtowania powierzchni kraju jest pasowy układrzeźby: pas pobrzeży, pojezierzy, ni...
W okresie powstawania w Polsce pierwszych placówek dla nieletnich, tworzonorównocześnie przepisy prawa karnego uwzględniaj...
i zindywidualizowanego ich traktowania. Podstawowymi zasadami, na których opiera siępolski system penitencjarny są:-zasada...
Odrębne systemy postępowania z nieletnimi oparte są na innych niż stosowane wobecdorosłych zasadach odpowiedzialności praw...
Celami ustawy było : zapobieganie i zwalczanie demoralizacji i przestępczości, a więcprofilaktyka i resocjalizacja oraz st...
W postępowaniu z nieletnimi sąd rodzinny stosuje trzy rodzaje środków:wychowawcze, poprawcze, lecznicze. Do środków wychow...
- usamodzielnienie wychowanka i wprowadzenie go w życie.10Młodzież może być umieszczana w :1. Rodzinnym domu dziecka: twor...
Umieszcza się tam osoby które popełniły czyn karalny nie umyślnie, incydentalnie.Podopieczni mogą opuszczać teren instytuc...
1.6. Resocjalizacja w Zakładach Karnych.Resocjalizacja w ZK jest obowiązkowa wobec nieletnich. Dorośli nie mają przymusuko...
Ważne jest zaangażowanie skazanego w proponowane mu rozwiązania – szczególnieistotne jest to, jeśli chodzi o programy opar...
–psychoterapia grupowa – daje możliwość nacisku grupy na zachowanie jej określonegoczłonka, psycholog kieruje aktywnością ...
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003r. w sprawie sposobówprowadzenia oddziaływań penitencjarnyc...
•14 oddziałów dla skazanych uzależnionych od środków psychotropowych (ok. 481 miejsc)•22 oddziały dla skazanych z niepsych...
WZMACNIANIE RÓL SPOŁECZNYCH POPRZEZ PRACĘ Z OSOBAMINIEPEŁNOSPRAWNYMIProgramy te mają:•odbudować pozytywny system wartości•...
•uczenie technik autoprezentacji, pisania życiorysów, listów motywacyjnychPROGRAMY PRZYGOTOWUJĄCE DO ŻYCIA NA WOLNOŚĆI•uła...
•dostarczenie wiedzy na temat zjawiska przemocy domowej•wiadomości z zakresu: funkcjonowania rodziny jako systemu, wychowa...
PROGRAMY EDUKACJI KULTURALNO – OŚWIATOWEJ:•podstawowym celem jest nauka umiejętności właściwego zorganizowaniai wykorzysty...
Rozdział IIRESOCJALIZACJA WE FRANCJI2.1.Dane demograficzne Francji.Republika Francuska jest państwem położonym w Europie Z...
2.2. Pojęcie resocjalizacji we Francji.W polskich publikacjach poprzez resocjalizację rozumie się zespół zabiegów, których...
Do tychże zaliczamy karę grzywny oraz karę pozbawienie lub ograniczenia praw.Poza karami zasadniczymi wymienionymi powyżej...
przygotowanie jednostki do życia w społeczeństwie. Ponadto wyróżnia się ośrodkipenitencjarne, które łączą w sobie oddziały...
anulowana. Trochę inaczej wygląda zawieszenie kary z poddaniem sprawcy próbie, gdyżw tym przypadku jest dodatkowy warunek ...
rzeczywistością, nie jest oderwany od rodziny, nie zachodzi zjawisko prizonizacjii stygmatyzacji związanej z odbywaniem ka...
Resocjalizacja nieletnich we Francji ma na celu ochronę przed dalszym wykolejeniemoraz stworzenie im optymalnych warunków ...
Po czasie obserwacji sędzia decyduje o tym, czy w ogóle i jaki środek wychowawczyzastosować wobec nieletniego.Do placówek ...
Innym przykładem alternatywnej dla tradycyjnych oddziaływań formą resocjalizacjimoże być organizacja Action Educative en M...
przestępstwa. Konsekwencją tego są przepełnione ZK i niespełnianie wymogów europejskichco do ilości skazanych we więzienia...
Rozdział IIIRESOCJALIZACJA WWIELKIEJ BRYTANI3.1. Dane demograficzne.Liczba mieszkańców Wielkiej Brytanii wynosi około 60ml...
terytoria zależne zamieszkiwała jedna czwarta wszystkich mieszkańców ziemi. Wedługobecnych statystyk jest trzecią najludni...
uwagi na wysoce stygmatyzujący charakter interwenci sądowej.Ustawa o dzieciach i nieletnich z 1969 r. ustanawia dwie kateg...
środka łub też jego uchylenia. W wypadku, gdy środek wychowawczy zastosowanyzostał przez ośrodek w wyniku orzeczenia sądow...
•których rozwój jest zagrożony, są zaniedbani lub maltretowani przez rodziców;•zagrożonych demoralizacją, nieuczących się;...
Wielka Brytania została powszechnie uznana za ojczyznę systemu probacji. Co prawdaprzywykliśmy uznawać za prekursora kurat...
3.4. Zakłady dla nieletnich.Anglia ma wielki dorobek w zakresie organizowania zakładów dla nieletnich. Dla tego typumłodzi...
Należy zwrócić uwagę, że bardzo często w wychowaniu resocjalizującym wraca się do tegosystemu. Typ pobytu borstalskiego zo...
W latach 90. powstało w Wielkiej Brytanii wiele wspólnot rehabilitacyjnychi terapeutycznych, które zajmują się resocjaliza...
wolność. W Wielkiej Brytanii każdy więzień podlega przy tym nadzorowi, który obejmujerównież pomoc i opiekę ze strony dwóc...
adaptacyjnym w miejscowym zakładzie karnym kieruje się do innych zakładów w celuumożliwienia im dalszej nauki lub uzupełni...
a)Zapomogi dobroczynnej.b)Zapomogi specjalnej.c)Zapomogi na dziecko uczęszczające do szkoły.d)Zapomogi w spłatach czynszu ...
wymagany do ułaskawienia jest tu traktowany bardzo elastycznie. Trzeba też zaznaczyć, iżnie wszyscy ułaskawieni są z urzęd...
RESOCJALIZACJAPOLSKA FRANCJA WIELKA BRYTANIADOROSŁYCHZAKŁADYKARNE• ZAMKNIĘTE• PÓŁOTWARTE• OTWARTE• ARESZT ŚLEDCZY• ARESZT ...
-DOZÓR ELEKTRONICZNYNIELETNICHSTOSOWANE ŚRODKI• WYCHOWAWCZE• LECZNICZE• POPRAWCZE•WYCHOWAWCZE•TERAPEUTYCZNEWYCHOWANIEINSTY...
PODSUMOWANIE OGÓLNEW Polsce termin resocjalizacja pojawił się stosunkowo niedawno. Co prawda w XVIIwieku powstał pierwszy ...
bardzo ważną uważa się pomoc postpenitencjarną. Wielu więźniów, którzy wychodząna wolność, nie mają do czego wrócić, nie m...
6. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003r. w sprawie sposobówprowadzenia oddziaływań penitencjar...
52
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Resocjalizacja dorosłych, nieletnich w Polsce i zagranicą

20,280

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
20,280
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
217
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Resocjalizacja dorosłych, nieletnich w Polsce i zagranicą

  1. 1. RESOCJALIZACJA DOROSŁYCH ,NIELETNICH W POLSCE IZAGRANICĄSPIS TREŚCI1
  2. 2. WPROWADZENIE……………………………………………….str. 3-4I.RESOCJALIZACJA W POLSCEI.1Dane demograficzne Polski …………………………...str.5I.2Historia rozwoju praktyki resocjalizacyjnej wPolsce i na świecie …………………………………….str.5-7I.3Polski system penitencjarny …………………………...str.7-8I.4Resocjalizacja wobec nieletnich ………………………str.8-10I.5Etapy resocjalizacji i instytucje które się tym zajmują..str.10-13I.6Resocjalizacja w zakładach karnych ………………….str.13-14I.7Terapie stosowane w resocjalizacji …………………...str.14-16I.8Programy resocjalizacyjne …………………………… str.16-21II.RESOCJALIZACJA WE FRANCJIII.1Dane demograficzne Francji ……………………..str.22II.2Pojęcie resocjalizacji we Francji …………………str.22II.3Resocjalizacja dorosłych we Francji……………....str.23II.4Kary izolacyjne we francuskim Kodeksie Karnym..str.23-24II.5Probacja czyli akranie w środowisku otwartymwe Francji ……………………………………………......str.24-26II.6Resocjalizacja nieletnich we Francji ………………str.26-30III RESOCJALIZACJA W WIELKIEJ BRYTANIIIII.1 Dane demograficzne ………………………………......str.31III.2 Postępowanie z nieletnimi w Wielkiej Brytanii ……str.31-35III.3 Probacja w Wielkiej Brytanii ………………………str.35-36III.4 Zakłady dla nieletnich ……………………………...str.36-38III.5 Resocjalizacja dorosłych …………………………str.38-422
  3. 3. PODSUMOWANIETABELA ……………………………………………………….str.43-44PODSUMOWANIE OGÓLNE ………………………………..str.45-47BIBLIOGRAFIA.........................................................................str.48-49Autorzy:Marlena CzarnowskaKatarzyna BabińskaPaulina WilkowskaPaulina Czaja3
  4. 4. PORÓWNANIE RESOCJALIZACJI DOROSŁYCH I NIELETNICH WWYBRANYCH KRAJACH UNII EUROPEJSKIEJ : POLSCE, FRANCJII WIELKIEJ BRYTANII.WPROWADZENIEW każdym środowisku ludzie potrafią odróżnić zachowania, które nazywają albonormą, albo patologią, jednak jednoznacznych definicji tych pojęć nie ma. Ogólnie rozumiananorma to zachowanie zgodne z oczekiwaniem społeczeństwa i standardami społeczno-kulturowymi.1Ogólnym założeniem procesu resocjalizacji jest leczenie defektów charakteru.Deficyty można leczyć poprzez psychoterapie wychowawczą, której celem jestspowodowanie u wychowanka zwiększenia zdolności do indywidualnego dostosowania sięwobec trudności i sytuacji życiowych. 2W pracy zostały porównane systemy resocjalizacji dorosłych i nieletnich w wybranychpaństwach Unii Europejskiej. Pierwsza część pracy przedstawia działania resocjalizacyjne wPolsce, rozdział drugi dotyczy oddziaływań resocjalizacyjnych we Francji, natomiast ostatnirozdział ukazuje jak postępuje się z osobami wykolejonymi w Wielkiej Brytanii.Podstawowe definicje problemu:Pedagogika resocjalizacyjna jest to dyscyplina teoretyczna i praktyczna, która zajmuje sięwychowaniem osób z zaburzeniami w procesie socjalizacji. Zajmuje się osobami, którewykazują objawy nieprzystosowania i wykolejenia społecznego.1 L. Pytka: Pedagogika resocjalizacyjna, Wybrane zagadnienia teoretyczne, diagnostyczne i metodyczne, APS, Wwarszawa 2005, s. 17.2 K. Sawicka: Polska myśl resocjalizacyjna , WUW1993, s.33-34.4
  5. 5. Resocjalizacja to zespół zabiegów mających na celu ukształtowanie prospołecznych cech wjednostce i internalizację wartości oraz eliminację patologicznych zachowań, aby mogłaoptymalnie i twórczo funkcjonować w społeczeństwie.3Proces resocjalizacji obejmuje osoby wykolejone społecznie, a więc niedostosowane.Niedostosowanie rozumiemy jako nieprzestrzeganie i nierespektowanie ogólnie uznanychnorm społecznych, prawnych i obyczajowych. Wykolejenie społeczne postrzegane jest jakodziałania destruktywne, manifestowane poprzez negatywne zachowanie. Wynikają onegłownie ze sfery zaburzeń motywacyjno – emocjonalnych, dlatego też spod oddziaływaniaresocjalizującego wyłączone są osoby, u których niedostosowanie wynika z odmiennejkulturowo przynależności społecznej lub z antagonizmu konstruktywnego. 43 L. Pytka: Pedagogika resocjalizacyjna, Wybrane zagadnienia teoretyczne, diagnostyczne i metodyczne, APS,W warszawa 2005, s. 9-11.4 K. Sawicka, Polska myśl resocjalizacyjna, WUW 1993, s 81.5
  6. 6. Rozdział IRESOCJALIZACJA W POLSCE1.1. Dane demograficzne Polski.Polska liczy prawie 39 mln. mieszkańców, położona jest w Europie Środkowej. Przebiegająprzez nią ważne szlaki komunikacyjne, położenie jej jest zatem korzystne ponieważ łączybogate państwa zachodniej Europy z zasobnymi w surowce państwami wschodniej Europy.Współczesne granice Polski zostały ustanowione po I wojnie światowej. W przeszłościgranice naszego kraju często się zmieniały. Pod względem obszaru Polska w Europie ma 9miejsce a na świecie 69. Terytorium Polski wynosi w przybliżeniu 323 tys. km2A obszar lądowy wynosi ~312 tys. km2. Najwyższym punktem jest tatrzański szczyt Rysy2499m.n.p.m.Najniższy punkt mieści się na Żuławach Wiślanych – Raczki Elbląskie –1,8m.p.p.m.Powierzchnia kraju obniża się w kierunku północno zachodnim. Jest to kraj wybitnie nizinny.75% powierzchni państwa zajmują obszary poniżej 200m.n.p.m. Średnia wysokość to6
  7. 7. 173m.n.p.m. Charakterystyczną cechą ukształtowania powierzchni kraju jest pasowy układrzeźby: pas pobrzeży, pojezierzy, nizin środkowopolskich, wyżyn, kotlin podkarpackich, gór.Na obszarze gór i wyżyn stare struktury geologiczne były wielokrotnie niszczone izrównywane, aby następnie, w wyniku procesów wypiętrzających, ulec odmłodzeniu. Stądtak wyraziste w Polsce południowej, najstarsze rysy rzeźby ukształtowały się zasadniczo wokresie trzeciorzędowym. Formował się wtedy również potężny łańcuch górski Karpat zTatrami, w których położony jest najwyższy szczyt Polski- Rysy(2499mn.p.m.). Rzeźba nizinPolski środkowej i północnej ma inny charakter i pochodzenie.1.2. Historia rozwoju praktyki resocjalizacyjnej w Polsce i na świecie.Z pierwszymi przejawami myśli resocjalizacyjnej na świecie spotykamy się w XVI w. Dotego czasu główną zasadą karania był odwet, a podstawowym środkiem karnym- śmierć.Karę śmierci zastąpiono sankcjami poprawczymi. W Anglii i Holandii zaczęłypowstawać domy pracy i poprawy. W Polsce pierwszy dom poprawy powstał w 1629 roku. 5W okresie od XVI do XVIII wieku stan polskiego więziennictwa funkcjonowałpodobnie jak więziennictwo w Europie zachodniej. Dzieci które popadały w konfliktz prawem traktowane były na równi z dorosłymi przestępcami. Odpowiedzialność karnaobejmowała dziecko od 7 roku życia, a wymierzane kary były dotkliwe i okrutne. Powstaniezakładów poprawczych w celu zwalczania żebractwa i włóczęgostwa przyczyniłysię do powstania do zmiany dzieci skazanych na karę więzienia. Po raz pierwszy metodywychowawczo – poprawcze wobec nieletnich zostały zastosowane w przytułku dla sierot św.Brunona w Warszawie w 1629 roku. Pierwszy zakład o charakterzeopiekuńczo – prewencyjnym założony został w 1736 roku. Jako główne metodywychowawcze stosowano : dyscyplinę, dyby i kajdany, przebywanie na zimnie i w ciemnioraz zmniejszenie porcji żywieniowych i zakaz rozmów.Znaczące zmiany w sytuacji młodocianych przestępców nastąpiły dopiero w XIXwieku, a powstałe systemy więzienne głosiły, iż celem kary pozbawienia wolności nie możebyć zemsta, lecz poprawa sprawcy.5 B. Urban, J. M. Stanik: Resocjalizacja, PWN, Warszawa 2007, s. 327
  8. 8. W okresie powstawania w Polsce pierwszych placówek dla nieletnich, tworzonorównocześnie przepisy prawa karnego uwzględniając problem odrębnego traktowania dzieciza popełnione czyny karalne. W chwili gdy Polska odzyskała niepodległość zajęto sięrozbudową zakładów dla nieletnich przestępców, dzieląc je na poszczególne kategorie : wiek,płeć, poziom umysłowy i stopień demoralizacji. Od 1919 roku powstawały już pierwsze sądydla nieletnich. 6Współczesne prawne systemy postępowania z nieletnimi uznają resocjalizacjęza główny cel oddziaływań stosowanych wobec tej kategorii dzieci i młodzieży.Idea resocjalizacji zrodzona na gruncie kierunku pozytywnego w prawie karnym i reformw więziennictwie, najpełniej, najszybciej przeniknęła do ustawodawstwa dotyczącegonieletnich i w drugiej połowie XX wieku stała się trwałym elementem prawa w wielu krajachEuropy i Ameryki Płn.W Polsce proces resocjalizacji może przebiegać w warunkach naturalnych wskutekzamierzonych, spontanicznych wpływów środowiskowych. Może także być efektemokreślonego układu wychowawczego, celowo powołanego do realizacji zadańresocjalizacyjnych. Na jego aktywność składają się wówczas świadome działania powodująceprocesy socjalizacji reedukacyjnej i edukacyjnej, tj. takie procesy, które polegająna przysposobieniu osób wykolejonych społecznie do pożądanego funkcjonowaniaw społeczeństwie i do postępowania zgodnego z podstawowymi oczekiwaniami społecznymi.Realizacji resocjalizacji służy działalność składająca się z wychowania, opiekii psychoterapii. W postępowaniu z nieletnimi którzy przez prawo karne byli traktowanijak mali dorośli, znaczące zmiany przyniósł wiek XX, a właściwie jego druga połowa. Po IIWojnie Światowej stało się możliwe w wielu krajach zrealizowanie w praktycewcześniejszych rozwiązań ustawowych np. upowszechnienie sądownictwa dla nieletnich,rozwój kurateli sądowej, zakładów wychowawczych i poprawczych, zamiast więzień 7.1.3. Polski system penitencjarny.W 1997 roku uchwalono Kodeks Karny Wykonawczy, którego główną ideą jestposzanowanie godności osób pozbawionych wolności, sprawiedliwego6 R. M. Ilnicka wybrane elementy pedagogiki resocjalizacyjnej – ujęcie teoretyczne i praktyczne Lublin 2011 str20-287 K. Sawicka, Polska myśl resocjalizacyjna str. 175,1768
  9. 9. i zindywidualizowanego ich traktowania. Podstawowymi zasadami, na których opiera siępolski system penitencjarny są:-zasada humanitaryzmu ( zakłada że każdy człowiek posiada niezbywalną godność,stanowiącą źródło jego wolności i podmiotowości, znajduje ona szczególne odniesienie doosób pozbawionych wolności wyznaczając przesłanie dla organów wykonujących orzeczenia,zgodnie z którymi nie mogą one stosować form i metod postępowania niezgodnych z celamiwykonywania kar , uwłaczając godności ludzkiej osadzonych).-Zasada indywidualizacji ( polega na dostosowaniu sposobu wykonywania kary, wszczególności stosowanych oddziaływań do indywidualnych skazanych).-Zasada odpowiedzialności ( oparta na przeświadczeniu że godność i podmiotowośćskazanych muszą być szanowane, uznaje że człowiek jest zdolny do odpowiedzialności zawybór dokonany świadomie, u podłoża którego leży jego wola. System stwarza rzeczywistąszansę dla osób pragnących zmienić swój sposób życia.-Zasada wolnej progresji ( jej istotą jest uzależnienie warunków odbywania kary od postawyskazanego, stanowi ona ważny bodziec mobilizujący więźnia do pracy nad sobą).-Zasada udziału społeczeństwa w wykonywaniu orzeczeń oraz w świadczeniu pomocyspołecznej i readaptacji skazanych (dotyczy społecznej kontroli nad wykonywaniem kar,środków karnych zabezpieczających i zapobiegawczych oraz pomocy w społecznejreadaptacji skazanych ).-Zasada ochrony społeczeństwa i bezpieczeństwa skazanych w zakładach karnych( ograniczenie do minimum możliwości popełnienia przestępstw w trakcie pobytu w ZK orazw czasie przepustek, prawo do bezpieczeństwa osobistego w trakcie wykonywania kary.81.4. Resocjalizacja wobec nieletnich.8 M. Marczak Resocjalizacyjne programy penitencjarne realizowane przez służbę więzienną str 29-309
  10. 10. Odrębne systemy postępowania z nieletnimi oparte są na innych niż stosowane wobecdorosłych zasadach odpowiedzialności prawnej za zachowania dewiacyjne. Systemy terozwiązują problemy przestępczości nieletnich w samodzielnych aktach prawnych, pozaprawem karnym i na drodze postępowania opiekuńczo-wychowawczego.Na tej drodze przemian, która datuje się od II połowy XIX wieku zaważyło wieleczynników np.: dokonania szkoły antropologicznej, a zwłaszcza socjologicznej, rozwój nauko człowieku i wzrost zainteresowania losem dzieci zaniedbanych. W prawie karnym zaczętouwzględniać: wiek, osobowość sprawcy, przyczyny przestępczości, a nie tylko dokonanyprzez niego czyn. Elementy te zaczęły wyznaczać zasady odpowiedzialności karneji stosowanie odpowiednich do zawinienia oraz potrzeb sprawcy przestępstwa kar i środkówoddziaływań. Wysuwano na czoło szczególnie prewencyjne funkcje kary, a badania osobopoznawcze miały mieć istotne znaczenie w procesie karania. W kodeksach karnych pojawiłysię instytucje takie jak: warunkowe skazanie, przedterminowe zwolnienie, środkizabezpieczające, specjalne środki probacyjne i poprawcze stosowane wobec nieletnichmłodocianych. Stopniowo odchodziło się od uznawania dziecka za winne popełnionego czynuna rzecz postrzegania go jako znajdującego się w warunkach zagrożenia jego prawidłowegorozwoju wychowawczego, a także przez odejście od orzekania surowych kar więzieniai zastępowania ich środkami probacyjnymi, wychowawczo poprawczymi i leczniczymi.Przełomowe znaczenie miało powstanie odrębnego sądownictwa dla nieletnich zrywającegoz tradycyjną procedurą i środkami karania osób w wieku od 17,18 lat.Sądownictwo stopniowo rozszerzało zakres swojej działalności resocjalizacyjnej stosowanejwobec nieletnich popełniających przestępstwa na profilaktyczną obejmującą dzieci i rodzinyzagrożone. Przemiany te doprowadziły do stworzenia w wielu krajach odrębnych od prawakarnego norm prawnych określających postępowanie z nieletnimi jako automatyczne prawonieletnich.W 1982 roku uchwalono odrębną ustawę o postępowaniu w sprawach nieletnich któraw sposób kompleksowy i rozbudowany określa prawne podstawy systemu zapobieganiai zwalczania wykolejenia społecznego młodzieży.99 K. Sawicka , Polska myśl resocjalizacyjna, str. 175-17810
  11. 11. Celami ustawy było : zapobieganie i zwalczanie demoralizacji i przestępczości, a więcprofilaktyka i resocjalizacja oraz stwarzanie nieletnim jak najlepszych warunkówfunkcjonalnych aby nie popadali w konflikty z prawem.Zasady ustawy zawierały : kierowanie dobrem nieletniego w celu jak najlepszegofunkcjonowania nieletniego społeczeństwie oraz zmobilizowanie rodziców i opiekunówdo jak najlepszego wypełnienia swoich obowiązków, a także stosowanie środków.Ustawa wyodrębniła trzy kategorie nieletnich :* do 18 roku życia ( w związku ze zwalczaniem i zapobieganiem resocjalizacji)* 13-17 roku życia (osoby wobec których toczy się postępowanie o popełnienie czynukaralnego* do 21 roku życia ( osoby wobec których sąd zastosował środki poprawcze i wychowawcze)Natomiast sądowe postępowanie z nieletnimi jest jedną z form interwencjiw wychowanie dziecka. Dokonuje się niezależnie od woli rodziców, a zapadające w nimdecyzje mają charakter przymusu. Interwencja ta dotyczy określonej kategorii osóbwyodrębnionej ze względu na wiek , rodzaj zachowań dewiacyjnych, oraz potrzebęstosowania specjalnych oddziaływań resocjalizacyjnych. Należy stwierdzić, że kategoriapodopiecznych sądu wykazująca objawy demoralizacji mimo braku sprecyzowania pojęciai nieokreślenia dolnej granicy wieku doznaje na tle całości wielu ograniczeń. Wszczęciesprawy następować powinno wtedy gdy : ustali się występowanie przejawów demoralizacjina ogół kilku jako zjawiska trwałego, wcześniej stosowane oddziaływania rodziny, szkoły,poradni, czy innych osób okazało się nie skuteczne, w interesie nieletniego po wyczerpaniudrogi pozasądowej należy podjąć działania opiekuńczo – wychowawcze przez sąd.11
  12. 12. W postępowaniu z nieletnimi sąd rodzinny stosuje trzy rodzaje środków:wychowawcze, poprawcze, lecznicze. Do środków wychowawczych zaliczamy: upomnienie,zobowiązanie do odpowiedniego zachowania np. przeproszenie pokrzywdzonego, zmuszeniedo obowiązku szkolnego, zabronienie spożywania alkoholu, zabronienie spożywania środkówodurzających, terapia, zabronienie kontaktu z grupą przestępczą, odpowiedzialny nadzórrodziców, dozór kuratora, instytucji, organizacji, osoby godnej zaufania w trzech obszarach:szkoły, rodziny i grupy rówieśniczej, kuratorskie ośrodki pracy z młodzieżą, umieszczenienieletniego w np. rodzinnym domu dziecka, internacie. Środki lecznicze związane sąze zmianą miejsca pobytu nieletniego, zawierają leczenie : farmakologiczne, medyczne,terapie, rehabilitacje. Środki poprawcze, a więc umieszczenie nieletniego w zakładziepoprawczym, w tym celu muszą być spełnione warunki : ukończenie 13-go roku życia, osobamusi popełnić czyn karalny, poza popełnieniem czynu karalnego musi występować elementdemoralizacji, charakter i okoliczności popełnionego czynu, przekonanie że zastosowanieśrodka wychowawczego nie przyniesie rezultatu.1.5. Etapy resocjalizacji i instytucje, które się tym zajmują.Na treść resocjalizacji składają się przepisy, które różnicują zakłady, grupywychowawcze ze względu na stan zdrowia psychicznego, dopuszczają terapię, pozwalająna swobodne tworzenie przez personel wspólnie z wychowankami systemówwychowawczych poszczególnych instytucji.Ze względu na warunki instytucjonalne w których realizuje się wychowanieresocjalizujące można wyróżnić wychowanie w warunkach:- kurateli sprawowanej przez poradnię czy inne środki psychopedagogiczne- kurateli sądowej- zakładu resocjalizującegoWychowanie resocjalizujące wyróżnione ze względu na kontekst instytucjonalnyobejmuje trzy etapy:- diagnozę wstępno ukierunkowującą i adaptację do warunków stwarzanych przez instytucjeresocjalizujące,- resocjalizację w warunkach danej instytucji,12
  13. 13. - usamodzielnienie wychowanka i wprowadzenie go w życie.10Młodzież może być umieszczana w :1. Rodzinnym domu dziecka: tworzone przez małżeństwa heteroseksualne, przebywająoni z dziećmi cały czas, umieszczane są na stałe, czasami na krótki okres, co jest formąinterwencji.2.Rodzinne pogotowia opiekuńcze: tylko na pewien czas ( do zapadnięcia wyroku)otrzymują opiekę. Dzieci mogą przebywać tam do trzech miesięcy z możliwościąprzedłużenia. Ma charakter interwencyjny.3. Policyjna izba dziecka: obecnie stopniowo są likwidowane. Jest środkiemtymczasowym, przebywają tam osoby od 13 do 17 roku życia, które dopuściły się czynukaralnego, przebywać tam mogą do 14 dni, prowadzi się tam działania profilaktyczne.4.Schronisko dla nieletnich : środek procesowy o charakterze zapobiegawczym,umieszcza się tam nieletnich podejrzanych o popełnienie czynu karalnegolub przestępstwa. Podobnie jak AŚ, stosowany na 3 miesiące z możliwością przedłużenia.Stosowane są obowiązkowe oddziaływania resocjalizacyjne i edukacyjne. Przebywać tammogą osoby od 13 do 21 roku życia. Wyróżniamy schronisko zwykłe ( są przy nichzespoły szkół) i interwencyjne ( przebywają tu osoby mocno zdemoralizowanei niebezpieczne, także występuje element szkoły).Wyróżniamy zakłady poprawcze dla nieletnich typu:- otwartego : są to Młodzieżowe Ośrodki Adaptacji Społecznej, trafiają tu osoby, którenie identyfikują się z podkulturą. Osoby te nie są zdemoralizowane w kontekście instytucji.10 K. Sawicka , Polska myśl resocjalizacyjna str 179-184, 19313
  14. 14. Umieszcza się tam osoby które popełniły czyn karalny nie umyślnie, incydentalnie.Podopieczni mogą opuszczać teren instytucji;- półotwartego : trafiają nieletni, którzy nie byli wcześniej w żadnej instytucji, osoby, któreza dobre zachowanie zostały przeniesione z zakładu zamkniętego lub z zakładu otwartego;-zamkniętego: są to wszyscy nieletni o wysokim stopniu demoralizacji, przebywajątu nieletni, którzy wcześniej uciekali z innych instytucji.W zakładach poprawczych typu: otwartego, półotwartego, zamkniętego umieszcza sięosoby które ukończyły 13 rok życia i popełniły czyn karalny.W zakładach poprawczych o wzmożonym nadzorze wychowawczym mogą przebywaćosoby, które ukończyły 15 rok życia. Trafiają tu nieletni, którzy popełnili przestępstwo z art.10 paragrafu 2. Z założenia przebywają tam do 21 roku życia. Każdy osadzony jest osobno.Do zakładów poprawczych o charakterze resocjalizacyjno – rewalidacyjnym trafiająosoby niepełnosprawne psychicznie i fizycznie. Przebywać tam mogą osoby które ukończyły13 rok życia i mają zaburzenia w funkcjonowaniu psychicznym i fizycznym.Do zakładów poprawczych o charakterze resocjalizacyjno – terapeutycznym trafiająosoby które ukończyły 13 rok życia i są uzależnione.Działalność resocjalizacyjną wobec nieletnich prowadzi się więc w zasadziew instytucjach oświatowo- wychowawczych dostępnych ogółowi dzieci i młodzieżynatomiast działalność nielicznych instytucji i zakładów (rodzinne ośrodkikonsultacyjno – diagnostyczne, schroniska dla nieletnich, kuratorskie ośrodki pracy zmłodzieżą i zakłady poprawcze) przeznaczonych wyłącznie dla podopiecznych sądu iwłączonych w strukturę organizacyjną resortu sprawiedliwości jest z nimi w pewnymzakresie powiązana. Podstawowymi środkami stosowanymi wobec nieletnich, są środkipozwalające pozostać mu w jego środowisku wychowawczym. Środki izolacyjne stosowanesą po wyczerpaniu wszystkich innych możliwości oddziaływań.14
  15. 15. 1.6. Resocjalizacja w Zakładach Karnych.Resocjalizacja w ZK jest obowiązkowa wobec nieletnich. Dorośli nie mają przymusukorzystania z programów resocjalizacyjnych. Poprawa skazanych w trakcie odbywaniaprzez nich kary pozbawienia wolności polega w szczególności na oddziaływaniu na nichza pomocą różnego rodzaju środków lub działań o charakterze leczniczym, rehabilitacyjnymoraz terapeutycznym. Głównym celem takich zabiegów jest przywrócenie im zdrowiapsychicznego lub sprawności fizycznej oraz przygotowanie ich do powrotu do społeczeństwa.Każdy osadzony (poza osobami pozbawionymi praw publicznych przez Sąd)zachowuje prawa i wolności obywatelskie oraz ma prawo do ochrony zdrowia – czyli międzyinnymi terapii.Terapia w więzieniu nie jest jednak dobrowolna – skazani nie wybierają systemuterapeutycznego, w którym wykonywana byłaby wobec nich kara pozbawienia wolności.Są oni do niego kwalifikowani (przez Sąd lub Komisję Penitencjarną) w odróżnieniuod systemu zwykłego i programowego oddziaływania (którego to wyboru mogą dokonaćsamodzielnie).L. Pytka tak odnosi się do psychoterapii w więzieniach:„Chociaż nowoczesna pedagogika resocjalizacyjna postuluje stosowanie psychoterapiiresocjalizującej jako skutecznej formy interwencji, to należy zdawać sobie sprawę z szereguograniczeń jej aplikacji, zwłaszcza w odniesieniu do pensjonariuszy zakładów zamkniętych.Wychowankowie tych placówek nie mają dostatecznej motywacji do poddawania sięprocesowi terapeutycznemu, gdyż pobyt w placówce postrzegany jest przez nich przedewszystkim jako przymus i represja. A to wyklucza w zasadzie możliwość nawiązania ścisłego,szczerego kontaktu emocjonalnego z terapeutą. Ponadto nie ma należycie przygotowanejkadry do prowadzenia systematycznej psychoterapii resocjalizującej zatrudnionej w tychżeplacówkach.”15
  16. 16. Ważne jest zaangażowanie skazanego w proponowane mu rozwiązania – szczególnieistotne jest to, jeśli chodzi o programy oparte na edukacji, aktywizacji zawodowej, twórczościartystycznej czy rekreacji i sporcie.1.7. Terapie stosowane w resocjalizacji.Najczęściej stosowanymi w Polsce rodzajami terapii są:•Terapie dotyczące leczenia uzależnień młodocianych i dorosłych – mieszczą się one wnurcie resocjalizacji pojmowanej jako korektura – czyli poprawianie nieznośnych nawyków ipostaw uznawanych za destrukcyjne.•Twórczą resocjalizację – art. terapia i metodyka kulturo techniczna ukierunkowanana relaksację, rozładowywanie napięć i łagodzenie konfliktów – celem nadrzędnym jestuaktywnienie potencjałów i możliwości osobistych jednostki (talentów).•Trening zastępowania agresji•Farmakoterapia – opiekę nad skazanym roztacza psychiatra lub neurolog. Prowadzona jestna 3 płaszczyznach: terapeutycznej, diagnostycznej i konsultacyjnej. Dobrze postawionadiagnoza może umożliwić stosowanie odpowiednich leków których stosowanie jest wskazaneprzy pracy z pacjentami agresywnymi, pobudzonymi psychoruchowo, depresyjnymi,epileptykami, psychopatami, uzależnionymi od środków odurzających czy alkoholikami.•Ergoterapia – polega na uzmysłowieniu osadzonym, że praca jest potrzebna i ma byćużyteczna. Właściwe organizowanie pracy wpływa na wykształcenie umiejętności pracy wzespole, pobudzanie do podejmowania aktywności, rozwija wiarę w siebie itp.•Psychoterapia – polega na korygowaniu zaburzeń przy użyciu środków psychologicznychpojedynczo lub grupowo (terapia indywidualna lub grupowa)- psychoterapia indywidulana – polega na bezpośrednim kontakcie osadzonego zpsychologiem, który podczas rozmów ze skazanym wpływa na zamianę jegopostaw, pomaga mu rozwiązać problemy, umożliwia odreagowanie napięcia itp.16
  17. 17. –psychoterapia grupowa – daje możliwość nacisku grupy na zachowanie jej określonegoczłonka, psycholog kieruje aktywnością grupy by ta wpływała na zachowanie osadzonego.W oddziałach terapeutycznych prowadzone są między innymi:•program doskonalący funkcjonowanie poznawcze i społeczne dla skazanych upośledzonychumysłowo,•trening umiejętności interpersonalnych,•grupa Anonimowych Alkoholików oraz Anonimowych Narkomanów,•aktywizacja ruchowa dla skazanych z dysfunkcjami narządów ruchu bądź pozostających wzłym stanie psychicznym,•trening relaksacyjny,•zatrudnienie,•terapia zajęciowa,•nauczanie,•zajęcia sportowe i artystyczne,CELE TERAPII:•wzbudzenie nadziei na lepsze życie poprzez kształtowanie zdolności do krytycznej refleksji•zrozumienie dotychczasowych doświadczeń poprzez przeciwdziałanie poczuciu bezradnościi wyobcowania•rozpoznanie własnego uzależnienia•nauka radzenia sobie z przymusem picia/zażywania środków odurzających•wykształcenie umiejętności zwracania się o pomoc do innych ludzi17
  18. 18. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003r. w sprawie sposobówprowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (DzU zdnia 29 sierpnia 2003r.) 111.8. Programy resocjalizacyjne.W zakładzie karnym prowadzi się programy readaptacji społecznej, skierowane dogrup skazanych, wyodrębnionych ze względu na wspólne potrzeby, w szczególności wzakresie:•przeciwdziałania agresji i przemocy•przeciwdziałania uzależnieniom oraz nadużywania alkoholu lub używania narkotyków•przeciwdziałania pro-kryminalnym postawom•aktywizacji zawodowej i promocji zatrudnienia•kształtowaniu umiejętności społecznych i poznawczych•integracja rodzin, zwłaszcza wobec skazanych na długoterminowe kary pozbawieniawolności•zajęcia kulturalno oświatowe z zakresu kultury fizycznej i sportuObecnie w polskich jednostkach penitencjarnych funkcjonuje 56 oddziałówterapeutycznych :•22 odziały dla skazanych uzależnionych od alkoholu (ok. 739 miejsc)11 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003r. w sprawie sposobówprowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (DzUz dnia 29 sierpnia 2003r.)18
  19. 19. •14 oddziałów dla skazanych uzależnionych od środków psychotropowych (ok. 481 miejsc)•22 oddziały dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymilub upośledzonych umysłowo (1683 miejsca)Według danych z 2006r. (Niewiadomska 2007) na terenie Polski realizowano:•21 programów dla uzależnionych od alkoholu (689 miejsc)•13 programów dla uzależnionych od środków odurzających i substancji psychotropowych(481 miejsc)•22 programy dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymilub upośledzonych umysłowo (1612 miejsc) – w tym 7 dla sprawców przestępstwseksualnych z zaburzeniami preferencji seksualnychI GRUPA PROGRAMÓW :ODDZIAŁYWANIA REDUKUJĄCE DEFICYTY WYCHOWAWCZEProgramy te mają na celu zdobywanie umiejętności społecznych przez skazanych, sąto m.in.:•inicjowania, negocjowania oraz utrzymywania związków i relacji z najbliższymi osobami•zdobycie podstawowej wiedzy na temat interakcji międzyludzkich•poznać reguły społeczne obowiązujące w różnych sytuacjach•nauka konstruktywnego rozwiązywania problemów interpersonalnych•istotne jest również położenie nacisku na aktywizację zawodową, rozumianą nie tylko jakozdobywanie umiejętności, ale także zdolność autoprezentacji i komunikowania się z innymiludźmi•przyczynienie się do zwiększenia trwałości i satysfakcji z relacji interpersonalnych, zarównorodzinnych jak i z obcymi ludźmi19
  20. 20. WZMACNIANIE RÓL SPOŁECZNYCH POPRZEZ PRACĘ Z OSOBAMINIEPEŁNOSPRAWNYMIProgramy te mają:•odbudować pozytywny system wartości•dać poczucie sensu i celu w życiu poprzez pomaganie i bycie potrzebnym•przełamywać monotonie codzienności zarówno skazanych jak i niepełnosprawnych•zdobycie opieki nad osobami niepełnosprawnymiWZMACNIANIE I WYPEŁNIANIE RÓL SPOŁECZNYCH POPRZEZ OPIEKĘ NADZWIERZĘTAMI I PIELĘGNACJĘ ROŚLINProgramy te mają na celu:•rozwijanie poczucia odpowiedzialności•wyrabianie umiejętności organizacyjnych•wzmacnianie dyscypliny•wzmacnianie szacunku dla pracy i jej wytworów•uwrażliwienie osadzonych na cierpienie i los opuszczonych zwierząt•poszanowanie istot żywych•poznanie oraz zasad jej ochrony w środowisku naturalnymPROGRAMY AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ•kierowane przeważnie do więźniów opuszczających zakład karny•skazani zdobywają wiedzę na temat rejestracji, praw i obowiązków osób bezrobotnych orazposzukujących pracy a także modeli i technik poruszania się po rynku pracy•zdobycie informacji na temat miejsc i sposobów skutecznego o prace•poszerzenie kwalifikacji zawodowych20
  21. 21. •uczenie technik autoprezentacji, pisania życiorysów, listów motywacyjnychPROGRAMY PRZYGOTOWUJĄCE DO ŻYCIA NA WOLNOŚĆI•ułatwianie społecznej readaptacji osadzonych - „startu wolnościowego”•przygotowanie do życia na wolności•doradztwo w zakresie spraw rodzinnych, socjalno-bytowych•określenie potrzeb w zakresie pomocy postpenitencjarnej i kontaktu z instytucjamiODDZIAŁYWANIA PSYCHOKOREKCYJNEII GRUPA PROGRAMOW:PROGRAMY PROFILAKTYKI ZACHOWAŃ AUTOAGRESYWNYCHW ZAKŁDZIE KARNYMPROGRAMY Z ZAKRESU PROFILAKTYKI PRZEMOCY W RODZINIE :•kształtowanie postaw prospołecznych•zwiększenie samokontroli21
  22. 22. •dostarczenie wiedzy na temat zjawiska przemocy domowej•wiadomości z zakresu: funkcjonowania rodziny jako systemu, wychowaniu dzieci,komunikowaniu się w rodzinie, konstruktywnych sposobów rozwiązywania konfliktówrodzinnych a także mitów i stereotypów dotyczących przemocy domowejPROGRAMY Z ZAKRESU PORFILAKTYKI UZALEŻNIEŃ•edukacja terapie indywidualna i grupowa•obowiązkowo realizuję się pierwszy krok Anonimowych Alkoholików – uznanie bezsilnościwobec alkoholu i utraty kontroli wobec jego używania•skazani wraz grupą i indywidualnym terapeutą przepracowują psychospołecznei biomedyczne obszary zaburzeń spowodowanych piciem, uczą się radzenia sobie z typowymizagrożeniami występującymi na poszczególnych etapach trzeźwienia, kształtują asertywnezachowania abstynenckie•ważną cechą tych programów jest praca nad samoocena, nauka wyrażania uczuć, proszenia opomoc, odbudowanie poczucia własnej wartości oraz odpowiedzialności za swoje przeszłe iprzyszłe zachowaniePROGRAM TERAPI PRZESTĘPSTW SEKSUALNYCHPROGRAM Z ZAKRESU PROFILAKTYKI ZDROWIA I EDUKACJI•kształtowanie zdrowego stylu życia•zainteresowanie profilaktyką chorób, dbania o higienę i urodę•umiejętność udzielania pierwszej pomocy przedmedycznejIII GRUPA PROGRAMÓW:ODDZIAŁYWANIA EDUKACYJNE PRZEZ KULTURĘ22
  23. 23. PROGRAMY EDUKACJI KULTURALNO – OŚWIATOWEJ:•podstawowym celem jest nauka umiejętności właściwego zorganizowaniai wykorzystywania wolnego czasu•kształtowanie społecznie porządnych postaw•wpajanie zasad współżycia społecznego•rozbudzanie pozytywnych zainteresowań•uczenie norm prawnych i etyczno-moralnychPROGRAMY AKTYWIZAJI KULTUROWEJ:•kultura wypełnia wolny czas i przezwycięża nudę•kształtuję u skazanych szacunek dla narodowego dorobku, tradycji oraz zasad demokracji•uczy rozpoznawania, rozbudzania i zaspokajania potrzeb kulturowych przy jednoczesnymkształtowaniu poczucie odpowiedzialności, samokontroli i samodyscypliny.PROGRAMY ROZWIJANIA TWÓRCZOŚCI WŁASNEJ SKAZANYCH:•W ramach rozwoju twórczości własnej skazani rozwijają twórczość literacką, wykonywaćróżnego rodzaju przedmioty, rękodzieła, rysunki obrazy itd.•Rozwijają wrażliwość i talentyPROGRAMY Z ZAKRESU KULTURY FIZYCZNEJ I SPORTU:•mają na celu podtrzymanie i rozwijanie sprawności fizycznej•utrzymanie w należytym stanie zdrowia psychofizycznego•eliminacja bądź osłabienie zjawiska frustracji, głównego źródła agresji na terenie zakładówkarnych•poprawa sylwetki, czemu towarzyszy duma i pewność siebie1212 M. Marczak, „Resocjalizacyjne programy penitencjarne realizowane przez Służbę Więzienną w Polsce”23
  24. 24. Rozdział IIRESOCJALIZACJA WE FRANCJI2.1.Dane demograficzne Francji.Republika Francuska jest państwem położonym w Europie Zachodniej nad OceanemAtlantyckim i Morzem Śródziemnym, graniczącym z takimi państwami jak: Belgia,Luksemburg, Niemcy, Szwajcaria, Włochy, Monako, Hiszpania oraz Andora. Ustrojempolitycznym Francji jest republika, gdzie bardzo ważną rolę odgrywa prezydent. Na rok 2010Francja liczyła sobie 68,2 mln mieszkańców co daje średnio 113,8 osób na km 2. Francja jestjednym z państw założycielskich Unii Europejskiej i Organizacji Narodów Zjednoczonychoraz kolebką narodzin Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela oraz hasła „wolność,równość, braterstwo”.24
  25. 25. 2.2. Pojęcie resocjalizacji we Francji.W polskich publikacjach poprzez resocjalizację rozumie się zespół zabiegów, którychcelem jest ukształtowanie prospołecznych cech w jednostce i internalizację wartościoraz eliminację patologicznych zachowań, aby mogła optymalnie i twórczo funkcjonowaćw społeczeństwie13. Mówiąc o podobnych oddziaływaniach w innych krajach,m.in we Francji rzadko spotkamy się z terminem resocjalizacja. Częściej owe oddziaływaniaokreślane są mianem rehabilitacji społecznej, readaptacji tudzież po prostu pracy socjalno-wychowawczej14. Podobnie jak w przypadku rozumianej w Polsce resocjalizacji pod hasłempraca readaptacyjna tudzież praca socjalno-wychowawcza jawi nam się szereg oddziaływańmających na celu adaptację społeczną, co obejmuje m. in.: szeroko pojętą edukację, szkoleniazawodowe, opiekę zdrowotną, pomoc w zakwaterowaniu, pomoc w uzyskaniu zatrudnienia,pomoc materialną oraz mediację i pomoc w utrzymywaniu więzi rodzinnych15. We Francjitakie oddziaływania stosowane są zarówno wobec osób dorosłych, które wkroczyły na drogęprzestępstwa jak i dzieci i młodzieży, które popadły w konflikt z prawem, bądź znajdują sięw grupie ryzyka.2.3. Resocjalizacja dorosłych we Francji.Działania socjalno-wychowawcze w odniesieniu do dorosłych stosowane są wobecosób, które popadły w konflikt z prawem. We Francji podstawą regulującą takiepostępowanie, będzie prawo karne. Francuski kodeks karny dzieli oddziaływania nasprawców przestępstw na trzy kategorie: kary kryminalne, kary poprawcze i karywykroczeniowe.16 Pierwsze z nich odnoszą się do zbrodni i najcięższych przestępstw iobejmują więzienie kryminalne i kryminalne pozbawienie wolności, kary poprawcze stosujesię wobec sprawców występków i zaliczamy do nich karę więzienia zwykłego, grzywnę orazgrzywnę w stawkach dziennych, kurs podnoszący świadomość obywatelską, pracę w interesieogółu, kary pozbawienia lub ograniczenia praw oraz sankcję naprawczą17. Ostatnia kategoriato kary wykroczeniowe, stosowane jak sama nazwa wskazuje wobec sprawców wykroczeń.13 L. Pytka: Pedagogika resocjalizacyjna, Wybrane zagadnienia teoretyczne, diagnostyczne i metodyczne, APS,Warszawa 2005, s. 17;14 P. Stępniak: Wymirt sprawiedliwości i praca socjalna w krajach Europy Zachwniej, PDM „Ławica”, Poznań1998, s. 241-242;15 Ibidem, s. 24216 A. Adamski, J. Bojarski, P. Chrzczonowicz, M. Filar, P. Girdwoyń Prawo karne i wymiar sprawiedliwościpaństw Unii Europejskiej. Wybrane zadanienia, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika,Toruń 2007, s. 79;17 Ibdem, s.8025
  26. 26. Do tychże zaliczamy karę grzywny oraz karę pozbawienie lub ograniczenia praw.Poza karami zasadniczymi wymienionymi powyżej, francuski system karny przewiduje takżekary alternatywne stosowane zamiast kar zasadniczych i dodatkowe czyli uzupełniające,stosowane obok kar zasadniczych18.2.4. Kary izolacyjne we francuskim kodeksie karnym:Charakterystyczne dla sądownictwa francuskiego jest określanie górnej, a nie dolnejgranicy kary. Karę kryminalnego pozbawienia wolności bądź kryminalnego więzienia orzekasię dożywotnio, na okres do lat 30, do lat 20 oraz do lat 15, natomiast kara więzieniazwykłego może być orzeczona na okres od 2 miesięcy do 10 lat. W przypadku karkryminalnych oraz kar poprawczych określany jest także tzw. „okres bezpieczeństwa”czyli okres kiedy, skazany pozbawiony jest prawa do korzystania z instytucji pozwalającychna łagodzenie dolegliwości kary tj. np. zwolnienia warunkowego i trwa on średnio przezpołowę czasu nałożonej kary19. Nie bez wpływu na wymiar kary i okres bezpieczeństwajest też recydywa przestępcza, która znacząco zaostrza wymiar kary20.W ramach francuskich zakładów penitencjarnych wyróżnia się areszty śledcze,ośrodki detencyjne, ośrodki penitencjarne, więzienia centralne, ośrodki półwolnościoweoraz ośrodki , w których wykonuje się kary, o krótkim terminie do ich zakończenia21.Areszty śledcze przeznaczone są dla tymczasowo aresztowanych i nie różniąsię znacznie od aresztów śledczych w Polsce. Różnice pojawiają się raczej w przypadkukolejnych zakładów. Ośrodki detencyjne stworzone są dla przestępców o dobrychrokowaniach i pozytywnej prognozie resocjalizacyjnej, toteż tutaj szczególny nacisk kładziesię na oddziaływania resocjalizacyjne i korekcyjne. Więzienia centralne są przeznaczonedla jednostek szczególnie niebezpiecznych i recydywistów. Praca korekcyjna z osadzonyminie ma tu większego znaczenia, główną funkcją tego typu placówek jest zabezpieczeniespołeczeństwa przed niebezpiecznymi jednostkami. Dwa z ostatnich wymienionych rodzajówzakładów karnych to placówki, w których osadzeni mają możliwość pracy i edukacjipoza murami więzienia, większą swobodę i kontakt ze społeczeństwem. Mają one na celu18 Ibidem, s. 79;19 Ibidem, s. 8120 Ibidem, s. 9421 Ibidem, s. 16026
  27. 27. przygotowanie jednostki do życia w społeczeństwie. Ponadto wyróżnia się ośrodkipenitencjarne, które łączą w sobie oddziały wszystkich pozostałych rodzajów zakładówkarnych, te zaś najbardziej przypominają polski system penitencjarny – systemprogramowego oddziaływania, oddziały półotwarte w zakładach karnych, oddziałyo zaostrzonym rygorze itp. Osoby przebywające w warunkach izolacji więziennej we Francjimają możliwość pracy nad sobą dzięki możliwości kształcenia się i zdobywania zawodu,pomocy w podjęciu zatrudnienia i znalezienia mieszkania. Mają też zapewnioną sieć opiekimedycznej do swojej dyspozycji22. Ponadto we Francji szczególnie ważne jest dokształcaniei poziom przygotowania kadry do pracy w zawodzie. Często same studia wyższe nie sąwystarczające do pracy korekcyjnej z drugim człowiekiem, a wymagany jest szereg szkoleńi kursów23.2.5. Probacja czyli karanie w środowisku otwartym we Francji.Choć system penitencjarny we Francji, jest przemyślany, rozbudowany i stwarzaszansę rozwoju i poprawy skazanym jednak bezwzględne kary pozbawienia wolnościorzekane są tam stosunkowo rzadko24. Alternatywę dla izolacji więziennej stanowi tutajbardzo rozbudowany system probacji.Początków probacji w prawie karnym Francji upatruje się w powstaniu zapisuw kodeksie postępowania karnego z 1957r. dotyczącego zawieszenia wykonania karypozbawienia wolności z poddaniem sprawcy próbie. Obecnie instytucja probacji działana podstawie uregulowań kodeksu postępowania karnego z 1992r.25 Na gruncie przepisówkarnych probacja obejmuje: zawieszenie kary pozbawienia wolności z poddaniem sprawcypróbie, zawieszenie kary pozbawienia wolności z nałożeniem na skazanego obowiązkuwykonywania pracy w interesie ogółu, odroczenie orzeczenia kary z poddaniem sprawcypróbie oraz warunkowe zwolnienie z odbywania kary pozbawienia wolności26. Francuskieprawodawstwo przewiduje dwa typy zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności:zawieszenie proste i zawieszenie połączone z poddaniem sprawcy próbie27. Pierwsze z nichogranicza się do ukarania formalnego czyli zawieszamy wykonanie kary pozbawieniawolności na 5 lat, jeżeli przez ten czas delikwent nie popełni przestępstwa, kara jest22 P. Stępniak, op. cit, s. 231;23 Ibidem, s. 241-245;24 Ibidem, s. 23125 A. Adamski, J. Bojarski, P. Chrzczonowicz, M. Filar, P. Girdwoyń, op. cit., s. 103;26 Ibidem, s. 10327 P. Stępniak, op. cit, s. 227;27
  28. 28. anulowana. Trochę inaczej wygląda zawieszenie kary z poddaniem sprawcy próbie, gdyżw tym przypadku jest dodatkowy warunek stosowania się do obowiązków nałożonychprzez sąd przez okres próby. Do takich obowiązków należą: wykonywanie pracy zawodowej,kontynuowanie nauki bądź kształcenia zawodowego, poddanie się leczeniu, przyczynianie siędo kosztów utrzymania rodziny, zaprzestanie działalności zawodowej, w wyniku którejpopełniono przestępstwo, zakaz przebywania w określonych miejscach, abstynencjaalkoholowa, wykonywanie darmowej pracy na rzecz ogółu i inne. Jeżeli skazany wywiązujesię ze swoich obowiązków i nie powraca do przestępstwa, po okresie próby orzeczona wobecniego kara jest anulowana. W odwrotnej sytuacji sąd może pozbawić delikwenta przywilejuodbywania kary w warunkach probacji. Podobnie rzecz się ma w przypadku warunkowegozwolnienia z poddaniem sprawcy próbie z tą różnicą, że o ile zawieszenie wykonania karypozbawienia wolności ma na celu uchronienie skazanego przed izolacją więzienną, o tyleinstytucja warunkowego zwolnienia za cel stawia sobie przede wszystkim społecznąreadaptację więźniów i pomoc w zaklimatyzowaniu się na wolności28.W polskim prawie karnym o probacji w takim kształcie jak we Francji mówić jeszczenie można i długo nie będzie można. Głównym problemem polskiego prawa w zakresiedziałań probacyjnych jest brak jednostek odpowiedzialnych za egzekwowanie i kontrolowaneskazanych poddanych próbie. We Francji do tego celu stworzono tzw. Komitety do sprawProbacji i Pomocy Postpenitencjarnej, w skład których wchodzą sędziowie orzekający karyprobacyjne oraz tzw. agenci do spraw probacji. Do zadań tejże instytucji należy udzielenieskazanemu wszelkiej pomocy w powrocie do środowiska. Obejmuje to pomoc w znalezieniupracy i lokum, pomoc w kontynuowaniu nauki czy leczeniu, ale także wsparciu w pracyz rodziną.Choć we Francji probacja jest podstawą pracy z dorosłymi, w środowisku otwartymto nie jest jedyną możliwością poza tradycyjnymi karami. Coraz większą popularnościąwe Francji, podobnie jak w Polsce, cieszy się areszt domowy i dozór elektroniczny. Jest toniewątpliwie bezpieczniejsza i mniej inwazyjna forma pozbawienia wolności niż tradycyjnewięzienie gdyż zapobiega wzajemnej demoralizacji więźniów, deprywacji potrzeb skazanychi wielu innym dolegliwościom, które pociąga za sobą izolacja więzienna. Ponadto skazanypozostaje w swoim naturalnym środowisku dzięki czemu ciągle konfrontuje się z28 A. Adamski, J. Bojarski, P. Chrzczonowicz, M. Filar, P. Girdwoyń, op. cit., s. 109;28
  29. 29. rzeczywistością, nie jest oderwany od rodziny, nie zachodzi zjawisko prizonizacjii stygmatyzacji związanej z odbywaniem kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym29.2.6. Resocjalizacja nieletnich we Francji.Pierwsze działania skierowane ku młodzieży pojawiły się we Francji już w XVII w.Początkowo były to zakłady dla dzieci organizowane przez Kościół. Jednymi z pierwszychtego typu zakładów były m. in. szpital dzieci znalezionych założony w 1648r. przezśw. Wincentego a Paulo oraz przytułek dla dzieci bezdomnych założony przez Jean Endes.Chwilę później za wzorem Kościoła dziećmi i młodzieżą z ulicy zajął się francuski rząd,a w XIXw. nastąpił rozwój placówek przeznaczonych już nie tylko dla dzieci i młodzieżyzaniedbanej, ale także dla nieletnich przestępców30.Obecnie kwestię oddziaływań resocjalizacyjnych wobec dzieci i młodzieży we Francjireguluje Rozporządzenie z dnia 2 lutego 1945r. w sprawie dzieci – przestępców31. Akt tenzakłada dwie fundamentalne zasady: zasada odpowiedzialności karnej nieletnich oraz zasada„przywileju jurysdykcji”. Pierwsza z nich mówi o tym, że nieletni do lat trzynastunie podlegają absolutnie żadnej odpowiedzialności karnej. Ponadto nieletniego przestępcęnależy wychowywać, a nie karać, w związku z czym pierwszeństwo zawsze będą miałyśrodki wychowawcze, a dopiero wtedy kiedy nie są w stanie spełnić one celówresocjalizacyjnych uciekać się można do stosowania wobec nieletniego środków karnych.Taka sama zasada funkcjonuje w Polsce. Druga zasada omawianego rozporządzenia mówi opotrzebie stworzenia odrębnego, specjalnego sądownictwa dla nieletnich32.Oddziaływania wobec nieletnich we Francji nie ograniczają się do pracy z nieletnimiprzestępcami, ale obejmują także pracę z dziećmi i młodzieżą, których zdrowie,bezpieczeństwo, moralność lub warunki wychowania są zagrożone33.29 Ibidem, s. 165-167;30 M. Kalinowski, J. Pełka: Zarys dziejów resocjalizacji nieletnich, Wydawnictwo Akademii PedagogikiSpecjalnej, Warszawa 2003, s. 36-3831 P. Stępniak, op. cit, s. 204;32 M. Kalinowski: Resocjalizacja nieletnich w państwach europejskich i pozaeuropejskich”, WydawnictwoAkademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa 2005, s. 78;33 I. Motow: Readaptacja społeczna nieletnich we Francji (w:) I. Motow (red) Readaptacja społeczna nieletnichprzestępców w wybranych krajach Unii Europejskiej, Wydawnictwo Akademia im. Jana Długosza w29
  30. 30. Resocjalizacja nieletnich we Francji ma na celu ochronę przed dalszym wykolejeniemoraz stworzenie im optymalnych warunków do pełnego wdrożenia w społeczeństwo34.Środki pracy z dziećmi i młodzieżą wykolejoną we Francji to szereg środkówwychowawczych takich jak: upomnienie, oddanie pod nadzór rodzicom lub innymopiekunom, oddanie pod nadzór osobie godnej zaufania, umieszczenie w internaciereedukacyjnym lub umieszczenie nieletniego w placówce leczniczej lub leczniczo-pedagogicznej. Tak jak widać, niektóre z tych środków są stosowane również w naszym kraju.Znaczniej rzadziej we Francji wobec młodocianych stosuje się środki karne takie jak: karępozbawienia wolności (bezwzględną albo z zawieszeniem zwykłym lub próbnym) orazgrzywnę (bezwzględną lub z zawieszeniem)35.Pierwszą instytucją, z jaką spotka się w systemie francuskim nieletni, który wkroczyw konflikt z prawem będą placówki obserwacyjne. Dzielą się one na placówki otwarteoraz zamknięte ośrodki obserwacyjne. Obserwację nieletniego w środowisku otwartymprowadzi zespół specjalistów różnych dziedzin (wychowawcy, psycholodzy, pracownicysocjalni, lekarze itp.) i do jego zadań należy obserwowanie nieletniego w jego naturalnymśrodowisku, przeprowadzenie wywiadów środowiskowych oraz przeprowadzenie różnorakichbadań lekarskich, psychologicznych oraz orientacji zawodowej. Po okresie obserwacjitrwającym od czterech do sześciu miesięcy zespół musi przygotować dla sędziego raportz sugestią dotyczącą ewentualnego zastosowania wobec nieletniego środka wychowawczego.Działa to na podobnej zasadzie, jak w Polsce nadzór kuratora. Zamknięte ośrodkiobserwacyjne mają podobne cele i założenia z tym, że przeznaczone są dla nieletnich, którzystanowią zagrożenie dla społeczeństwa, dla tych, których sytuacja jest zbyt złożona abymożliwe było obserwowanie jej w środowisku naturalnym, ale także dla młodzieży, dla którejpozostanie w jej naturalnym środowisku stwarzałoby zagrożenie dla jej dalszegowychowania. W tego typu ośrodkach prowadzone jest nauczanie szkolne, nauczanie zawoduoraz praca w grupie wychowawczej. Pobyt w takim ośrodku może trwać maksymalniedo trzech miesięcy, a po jego zakończeniu specjaliści zobligowani są do przekazaniasędziemu raportu z sugestią co do dalszego postępowania z nieletnim36.Częstochowie, Częstochowa 2008, s. 5334 Ibidem, s. 53;35 Ibidem, s. 55;36 M. Kalinowski, J. Pełka, op. cit., s. 140-141; I. Motow, op. cit., s. 54;30
  31. 31. Po czasie obserwacji sędzia decyduje o tym, czy w ogóle i jaki środek wychowawczyzastosować wobec nieletniego.Do placówek resocjalizacyjnych działających w środowisku otwartym zalicza sięplacówki zajmujące się zbieraniem danych na temat nieletnich, placówki, które sprawująnadzór nad nieletnimi, placówki wychowawcze organizujące czas wolny nieletnichpo zajęciach szkolnych czy pracy, placówki konsultacyjne dla osób wymagających pomocypsychologicznej, placówki działające na zasadzie poradni zawodowej oraz placówkizajmujące się umieszczaniem dzieci i młodzieży w rodzinach zastępczych. Drugą grupąśrodków resocjalizacyjną są ośrodki zamknięte i półotwarte. Do tych pierwszych zalicza sięinternaty zawodowe, gdzie podopieczni kontynuują naukę szkolną, ale przede wszystkim ucząsię pracy w zawodzie, co pozwala im uzyskać dyplom zawodowy. Poza wyżej opisanymiośrodkami we Francji funkcjonują także tzw. instytucje specjalne nadzorowaniawychowawczego i są to szkoły dla osób upośledzonych umysłowo oraz nieletnichz zaburzeniami psychicznymi. Ponadto we Francji funkcjonują także ośrodki pomocywychowawczej nazywane wcześniej internatem półotwartym. W tego typu ośrodkachmłodzież mieszka i spędza czas wolny, natomiast uczy się i pracuje poza murami zakładu37.We Francji resocjalizacja organizowana i prowadzona jest przez wybranedepartamenty w ramach ustawy o pomocy społecznej oraz Ministerstwo Sprawiedliwości.Ponadto pojawia się tam wiele nowych prywatnych ośrodków resocjalizacyjnychoraz alternatywnych form pomocy dzieciom i młodzieży zagrożonej i wykolejonej.Przykładem nowego podejścia do pracy z młodzieżą mogą być rodziny zastępcze.W każdym departamencie Francji w ramach Departamentalnej Administracji PomocySpołecznej (ADES) funkcjonuje wydział, który zajmuje się rekrutacją rodzin zastępczych,umieszczaniem w nich nieletnich i kontrolą ich funkcjonowania. Kandydaci na rodzicówzastępczych muszą spełniać wiele wymogów oraz wywiązywać się z obowiązków nałożonychna nich w chwili przyjęcia dziecka do swojego domu. Takiej formy pomocy resocjalizacyjnejzazwyczaj nie stosuje się jeśli naturalna rodzina funkcjonuje poprawie, natomiast wprzypadku dzieci z rodzin patologicznych, rodzina zastępcza jest w stanie zapewnić dzieckuto co dla niego najważniejsze, czyli warunki bytowe, możliwość rozwoju oraz ciepło rodzinnei zainteresowanie38.37 M. Kalinowski, J. Pełka, op. cit, s. 143-144, M. Kalinowski, op. cit., s. 79-81;38 M. Kalinowski, op. cit., s. 81-82;31
  32. 32. Innym przykładem alternatywnej dla tradycyjnych oddziaływań formą resocjalizacjimoże być organizacja Action Educative en Mikeu Ouvert (AEMO). Jest to organizacjaskupiająca grono specjalnie przygotowanych specjalistów z dziedzin nauk społecznychoraz lekarzy, którzy podejmują się pracy z rodzinami dysfunkcyjnymi. Każdy z pracownikówAEMO ma pod sobą od kilku do kilkunastu podległych rodzin, gdzie z każdą z nich spotykasię przynajmniej raz na dwa tygodnie. AEMO pracuje zarówno z rodzicami jak i dziećmiw rodzinach dysfunkcyjnych przy ścisłej współpracy ze szkołą, lekarzem, policją czy sądem.Praca z rodziną zaczyna się od diagnozy przyczyn kryzysu rodziny i trwa około 2 lat, przyczym przez cały ten okres rodzina współpracuje z jednym opiekunem39.Jeszcze inną alternatywą dla tradycyjnej resocjalizacji nieletnich jestGrupa Pedagogiki i Animacji Społecznej (GPAS). GPAS skupia animatorów i psychologów,którzy zajmują się dziećmi zagrożonymi niedostosowaniem społecznym oraz ich rodzicami.Pracownicy zaczynają od rozpoznania sytuacji nieletniego poprzez zbieranie różnorakichinformacji na temat rodziny (ze szkoły, z biur zatrudnienia, oraz z rozmów z samymizainteresowanymi). Później nawiązują kontakt z dziećmi w pobliżu ich miejsca zamieszkania.Zadaniem GPAS jest zapewnienie dzieciom atrakcyjnego spędzenia wolnego czasu poprzezrealizację różnych projektów. Dzieci uczą się przy tym, że to do czego dążymy jest możliwedo osiągnięcia jeśli tylko włożą w to chęci i swoją pracę np. dzieci chcąc jechać na wycieczkęmuszą najpierw zrobić szczegółowy jej plan, załatwić sprawy organizacyjne, pozyskać środkina ten cel itp. Uczy to odpowiedzialności, sumienności, planowania działań i wytrwałościw dążeniu do wyznaczonych celów. Ponadto GPAS współpracuje także z rodzicami dzieciangażując ich w różne projekty i pracę GPAS dając możliwość zarobienia pieniędzy, uczącodpowiedzialności, pokazując , że im, że są potrzebni, i że mają realny wpływ zarównona swoje życie jak i życie swoich dzieci40.We Francji wyraźnie widać tendencję do stosowania raczej resocjalizacji w otwartymśrodowisku, aniżeli w izolacji i odnosi się to zarówno do działań podejmowanych wobecdorosłych, jak i wobec młodzieży. Trochę inaczej wygląda to w Polsce. Co prawda praca ztrudną młodzieżą również częściej odbywa się na wolności, ale wśród dorosłych dominujetendencja skazywania przez sąd na wyroki kary pozbawienia wolności, nawet za błahe39 Ibidem, s. 83-8440 Ibidem, s. 84-8632
  33. 33. przestępstwa. Konsekwencją tego są przepełnione ZK i niespełnianie wymogów europejskichco do ilości skazanych we więzieniach. Resocjalizacja we Francji ma na celu uspołecznienierozumiane jako korekturę postaw i poprawne wejście w przypisane nam role społeczne. Niemożna zatem ani dorosłych ani tym bardziej nieletnich przestępców izolować, zamykać wwięzieniach czy internatach, skazując ich na społeczne napiętnowanie, izolację od rodziny itego wszystkiego co kochają, deprawując ich potrzeby, nierzadko pozbawiając pracy i domu.Resocjalizując należy dać szansę na poprawę w naturalnym środowisku, wskazaćperspektywy innego niż dotychczas, często nieznanego wcześniej dla tych osób sposobużycia. System pracy resocjalizacyjnej we Francji jest bardzo dobrze przygotowanyna resocjalizację w środowisku otwartym, ma wykształconą kadrę i instytucje, którekontrolują sprawców przestępstw poddanych próbie posiadających wyrok kary pozbawieniawolności w zawieszeniu ale także szerokie spektrum organizacji i instytucji pomocowych dladzieci i młodzieży, których w Polsce niestety ciągle brakuje. Bez cienia wątpliwości możemystwierdzić, że system resocjalizacji we Francji mógłby stać się wzorem do naśladowania dlapolskiej resocjalizacji, która w porównaniu do tej pierwszej, dopiero zaczyna się rozwijać.33
  34. 34. Rozdział IIIRESOCJALIZACJA WWIELKIEJ BRYTANI3.1. Dane demograficzne.Liczba mieszkańców Wielkiej Brytanii wynosi około 60mln., co klasyfikuje ją na 4.miejscu w Europie i 20. na świecie. Choć wydaje się to dużo, należy pamiętać, że w czasienajwiększego rozkwitu imperium na przełomie XVII i XVIII wieku, Wielką Brytanię i jej34
  35. 35. terytoria zależne zamieszkiwała jedna czwarta wszystkich mieszkańców ziemi. Wedługobecnych statystyk jest trzecią najludniejszą wyspą świata, a gęstość zaludnienia wynosi248os./km². Zamieszkuje ją 8,5% mieszkańców Europy. Społeczeństwo brytyjskie tworzą:Anglicy (80%), Szkoci (10%) i Walijczycy (2%). Resztę ludności stanowią imigranci zEuropy (gł. Wsch.), Azji (Pakistan, Indie) i Afryki. Ustrojem politycznym Wielkiej Brytaniijest monarchia parlamentarna a władzę wykonawczą sprawuje Premier. Wielka Brytania towyspiarskie państwo położone w północno- zachodniej Europie. Zajmuje przeważającą częśćarchipelagu Wysp Brytyjskich, który liczy łącznie ok. 5 500 wysp, z czego 140zamieszkałych. Największe z nich to Wielka Brytania, Irlandia , Anglesey, Hebrydy,Szetlandy, Orkady. Pod względem obszaru Wielka Brytania zajmuje bardzo. Terytoriumwynosi w przybliżeniu 230 tys. km2., oddzielonej od kontynentu europejskiego cieśninami LaManche i Kaletańską41.3.2. Postępowanie z nieletnimi w Wielkiej Brytanii.Brytyjski system postępowania z nieletnimi charakteryzuje się przyjęciem wieluspecyficznych rozwiązań odróżniających go od systemów obowiązujących na kontynencieeuropejskim. Aktualnie obowiązujący system postępowania z nieletnimi jest wynikiem bliskostuletniej ewolucji. Wydana w 1969 r. ustawa o dzieciach i nieletnich jest postępowym aktemustawodawczym, regulującym obowiązujący system postępowania z nieletnimi.42I. Ustawa ta - A. Walczak-Żochowska - charakteryzuje się oparciem przyjętych rozwiązańobowiązujących na trzech podstawowych założeniach:1.Zjawisko przestępczości nieletnich i zjawisko nieletnich w zagrożeniu uznane zostało zapodobne fenomeny społeczne, spowodowane takimi samymi przyczynami i wymagającetakiej samej reakcji ze strony powołanych w tym celu organów.2.Działalność wychowawcza uznana została za bardziej wskazaną metodę postępowania znieletnimi, aniżeli stosowanie środków o charakterze represyjnym.3.Pociągnięcie nieletnich do odpowiedzialności sądowej uznane zostało za niepożądane, z41Encyklopedia PWN, t. 3, Warszawa 1998, s. 234 (hasło: Wielka Brytania).42 A. Walczak-Żochowska: Systemy..., op. cit., s. 143.35
  36. 36. uwagi na wysoce stygmatyzujący charakter interwenci sądowej.Ustawa o dzieciach i nieletnich z 1969 r. ustanawia dwie kategorie nieletnich:•dzieci do lat 14,•nieletni w wieku 15-17 lat43.Dzieci do lat 14 uznane zostały za nieodpowiadające karnie. W stosunku do nieletnichw wieku 15-17 lat można wszcząć postępowanie karne, jednak wykluczone jest stosowaniekary pozbawienia wolności. Organami uprawnionymi do zajmowania się nieletnimi są:miejscowe ośrodki opieki społecznej, policja i sądy dla nieletnich.-Miejscowe ośrodki opieki społecznej zajmują naczelne miejsce w systemieuprawnionym do zajmowania się nieletnimi. Jest to wynikiem wprowadzenia przezustawodawcę daleko idących ograniczeń kontaktów nieletnich w wieku do lat 17z wymiarem sprawiedliwości. Do kompetencji ośrodka opieki społecznej należąwszystkie sprawy nieletnich do lat 17 potrzebujących opieki i ochrony, sprawynieletnich sprawców przestępstw, wobec których policja zastosowała odpowiedniśrodek wychowawczy (z pominięciem interwencji sadu dla nieletnich) oraz sprawyprzekazane przez sąd, w których orzeczony został środek wychowawczy, np. oddaniepod opiekę miejscowego ośrodka opieki społecznej lub oddanie pod nadzór kuratora.Miejscowe ośrodki opieki społecznej mogą zastosować wobec nieletnich różne środkiwychowawcze, włącznie z umieszczeniem nieletniego w odpowiedniej placówcewychowawczej lub w rodzinie zastępczej. Jeżeli ośrodek zajmuje się nieletnimibez uprzedniej interwencji sądu dla nieletnich, konieczne jest uzyskanie zgodyrodziców i nieletniego na zastosowanie środka wychowawczego proponowanegoprzez pracownika ośrodka. W przypadku braku takiej zgody konieczne jestprzekazanie sprawy do rozpatrzenia przez sąd dla nieletnich w uzyskania orzeczeniao oddaniu nieletniego pod opiekę ośrodka opieki społecznej. Ośrodek opiekispołecznej ma obowiązek rozpatrywać co 6 miesięcy każdą prowadzoną przez siebiesprawę w celu zbadania, czy zaistniała konieczność zmiany wcześniej zastosowanego43 A. Walczak-Żochowska: Systemy..., op. cit., s. 145.36
  37. 37. środka łub też jego uchylenia. W wypadku, gdy środek wychowawczy zastosowanyzostał przez ośrodek w wyniku orzeczenia sądowego, rodzice, opiekunowielub nieletni mogą wnosić sprawę o jego zmianę lub uchylenie co 3 miesiące.O zmianie lub uchyleniu środka na podstawie opinii przedstawionych przezmiejscowy ośrodek opieki społecznej postanawia sąd dla nieletnich. Metodazastosowana wobec nieletniego powierzonego ośrodkowi może trwać do ukończeniaprzez niego 18. roku życia.-W brytyjskim systemie postępowania z nieletnimi szczególna rola przyznanazostała policji. W odróżnieniu od rozwiązań przyjętych przez inne systemyeuropejskie, ustawodawca całość prowadzenia spraw nieletnich na etapieprzygotowawczym przekazał policji. Jest to konsekwencja brytyjskiej koncepcji rolisędziego, zgodnie z którą sędzia musi być przede wszystkim osobą bezstronnąi obiektywną. Aby postulat ten mógł być spełniony, uważa się, że sędzia nie powinienznać nieletniego, którego sprawę ma rozpatrywać. Sprawami nieletnich zajmują sięspecjalne sekcje dla nieletnich utworzone przy każdej komendzie dzielnicowej.Policjanci zajmujący się nieletnimi upoważnieni są do działania we wszystkichwypadkach, w których zamieszani są młodociani. Zobowiązani są do współpracyze wszystkimi organami opieki nad dzieckiem, a zwłaszcza z ośrodkami opiekispołecznej i sądami dla nieletnich. Do kompetencji policji należy przekazanie sprawynieletniego do rozpatrzenia przez sąd lub ośrodek opieki społecznej. Policja ma prawodo nienadawania postępowania prawnego błahym przestępstwom. Może onapoprzestać na udzieleniu nieletniemu ostrzeżenia.-Trzecim organem powołanym do rozpatrywania spraw nieletnich jest sąddla nieletnich. Sądy dla nieletnich są rodzajem sądów pokoju, w których zasiadająsędziowie społeczni. Sądy te są całkowicie oddzielone od sądów zwykłych.Orzekający w nich sędziowie na ogół nie są prawnikami. Sprawy nieletnichrozpatrywane są przez trzyosobowy skład sędziowski, któremu pomagaw rozpatrywaniu spraw prawnych specjalny urzędnik, który musi być z wykształceniaprawnikiem44Do kompetencji sądu dla nieletnich należą sprawy nieletnich:44 tamże, s. 147.37
  38. 38. •których rozwój jest zagrożony, są zaniedbani lub maltretowani przez rodziców;•zagrożonych demoralizacją, nieuczących się;•sprawców czynów karalnych.Jeżeli sprawa rozpatrywana jest w postępowaniu cywilnym, sąd dla nieletnich możeorzec w stosunku do nieletniego następujące środki:•oddanie pod nadzór rodziców lub opiekunów;•oddanie pod nadzór kuratora sądowego dla nieletnich;•oddanie pod opiekę ośrodka opieki społecznej;•zapłacenie odszkodowania, jeżeli nieletni nie ma ukończonych 18 lat, zapłaceniegrzywny przez rodziców.Wymienione środki mogą zostać orzeczone także w postępowaniu karnym. Środkami, któremogą być orzeczone wyłącznie w postępowaniu karnym, są:•kara grzywny;•umieszczenie w ośrodku zatrzymania; środek ten może być orzeczony tylko stosunku donieletniego w wieku powyżej 14 lat na okres nieprzekraczający 3 miesięcy;•umieszczenie w zakładzie wychowawczym; środek ten może być orzeczony przez sąddla nieletnich. Jeżeli sąd dla nieletnich uzna, że należy ten środek zastosować,przekazuje sprawę do rozpatrywania przez sąd wyższy; środek ten można orzecw stosunku do nieletniego w wieku 15-21 lat; pobyt w zakładzie może trwać od6 miesięcy do 3 lat.Środki wychowawcze i poprawcze stosowane wobec nieletnich w Wielkiej Brytanii są więcpodobne do tych, stosowanych w Polsce i we Francji.3.3. Probacja w Wielkiej Brytanii.38
  39. 39. Wielka Brytania została powszechnie uznana za ojczyznę systemu probacji. Co prawdaprzywykliśmy uznawać za prekursora kuratorów Amerykanina Johna Augusta, któryw połowie XIX w. zajął się grupą podopiecznych, ale i Anglicy przypominają, że jużw 1876 r. Kościół anglikański ustanowił przy kilku londyńskich sądach swoich misjonarzy,mających pomagać młodym ludziom, którzy weszli w konflikt z prawem. Po tychnieformalnych próbach, już w 1907 r. ustanowiono w Wielkiej Brytanii akt prawnyotwierający przed sądami możliwość oddawania przestępców pod nadzór kuratora wrazz zobowiązaniem do spełniania określonych czynności, zamiast skazywania nieletniegona karę pozbawienia wolności. Ten akt prawny, który powołał kuratorów zawodowych, ludziodpowiadających za przebieg okresu próby, oparł pracę kuratora o kardynalną zasadę -doradzać, towarzyszyć i być przyjacielskim w stosunku do podopiecznego. Ta podstawowazasada jest aktualna w pracy kuratorskiej do dziś, chociaż współczesność niesie ze sobą nowe,trudne problemy nieznane w początkach XX w. Od początku Anglicy postawili na zawodowysystem kurateli sądowej, z tym że nie przy wszystkich sądach grodzkich, w których zasiadająsędziowie społeczni, tzw. magisirntes, powołano od razu kuratorów zawodowych. Od 1929 r.,w którym wydano kolejny akt prawny, przy każdym sądzie powołano kuratora zawodowego.Po II Wojnie Światowej system probacji w Wielkiej Brytanii znacznie się rozwinął i umocniłw stosunku do innych środków prawnych. Położono nacisk na przygotowanie kuratorówzawodowych do pracy, zobowiązując ich, podobnie jak w Polsce, do pisania wywiadówśrodowiskowych dla potrzeb sądu.Lata 1970-1985 przyniosły dalsze zmiany w zakresie obowiązków służb kuratorskich,ponieważ powołano instytucje mające towarzyszyć systemowi probacji. Zostały utworzonetzw. hostełe, czyli domy całodziennego pobytu dla osób, które weszły w konflikt z prawem,ale nie zostały skazane na kare więzienia. Kierownikami i prowadzącymi zajęcia w hostelachsą również kuratorzy zawodowi. Hostele są odpowiednikiem polskich OśrodkówKuratorskich, w których nieodpłatnie pracują kuratorzy. Niestety jednak odchodzimy już odtej formy pracy z nieletnimi. Nadzór nad całością sprawują inspektorzy z Home Office i tzw.Komitet do spraw Probacji i Nadzoru po Wykonaniu Kary, przy czym trzeba podkreślić, że wkażdym obwodzie przy władzach lokalnych działa miejscowy odpowiednik tego komitetu,który decyduje o przyznaniu funduszy na cele związane z probacją, wypowiada się wsprawach miejscowych potrzeb, a także decyduje o warunkowym zwolnieniu przestępców zzakładów karnych45.45 J. Majer: Bardzo ważna służba. „Gazeta Prawnicza" 1985, nr 1.39
  40. 40. 3.4. Zakłady dla nieletnich.Anglia ma wielki dorobek w zakresie organizowania zakładów dla nieletnich. Dla tego typumłodzieży prowadzą działalność wychowawczą zakłady prywatne, wyznaniowe i państwowe.Największe tradycje mają zakłady borstalskie, które już należą do historii. Twórcą systemuborstalskiego (wychowawczego) był sir Evelin Ruggles-Brise, który około 1905 r. założyłpierwszy zakład w miejscowości Borstal koło Rochester.•Podstawą tego systemu jest jak najdalej posunięta indywidualizacja oddziaływańwychowawczych na wychowanka. Każdy z zakładów w Borstalu przeznaczony byłdla innego typu nieletnich i młodocianych. Organizowano zakłady dla osób mniejzdemoralizowanych, co do których istniało prawdopodobieństwo szybkiegozwolnienia warunkowego; zakłady dla opóźnionych w rozwoju umysłowymlub niepełnosprawnych; zakłady dla chłopców o wysokim ilorazie inteligencjiwykazujących silne tendencje do życia przestępczego i dalszej demoralizacjioraz zakłady dla starszych chłopców recydywistów bardzo już zdemoralizowanych.Każdy z chłopców przechodził przez punkt obserwacyjno-rozdzielczy, gdzie podlegałbadaniom psychologicznym, pedagogicznym, lekarskim i innym. Na podstawieopracowanej diagnozy kierowano go do odpowiedniego typu zakładu. W zakładzieodbywała się dalsza segregacja, w wyniku której przydzielano go do określonej grupywychowawczej. Wszystkie te zabiegi zmierzały do tego, aby można było stwarzaćmożliwość indywidualnych oddziaływań wychowawczych. Każdy zakład składał sięz kilku domów, w których przebywali wychowankowie podzieleni na kilkuosobowegrupy. Na czele każdego domu stał kierownik, który podlegał bezpośredniodyrektorowi zakładu. Personel pedagogiczny i administracyjny w zakładachborstalskich był liczny i o wysokich kwalifikacjach pedagogicznych, wysokimpoziomie moralnym oraz odpowiednich cechach charakteru. Byli to ludzie dobieranii przygotowywani do pracy z młodocianymi przestępcami. Każdy chłopiec nowoprzyjęty do zakładu przez kilka pierwszych miesięcy ciężko pracował, wykonującroboty ziemne, budując drogi. Następnie był przygotowywany do zawodu i naukiogólnokształcącej4646 P. Suchan: Resocjalizacja IU zakładach dla społecznie niedostosowanych. Warszawa, PZWS 1965, s. 29.40
  41. 41. Należy zwrócić uwagę, że bardzo często w wychowaniu resocjalizującym wraca się do tegosystemu. Typ pobytu borstalskiego został zastąpiony w Anglii zakładem Approved schools, wktórym przebywają nieletni w wieku 10-17 lat. Zakłady te są zróżnicowane wiekowo: 10-13lat; 13-15 lat; 15-17 lat. Niektóre z tych zakładów służą obserwacji i wstępnej kwalifikacji47.Ustawodawstwo angielskie przewiduje, iż każdy nieletni po wyjściu na wolność z zakładuwychowawczego lub poprawczego podlega obowiązkowi nadzoru kuratorskiego przez dwalata, w celu przyjścia mu z pomocą w uzyskaniu odpowiedniej pracy i zabezpieczeniakoniecznych warunków życia. Zakład pozostaje w bezpośrednim kontakcie z nieletnimi ze stowarzyszeniem postpenitencjarnej opieki, którego pracownicy nawiązują kontaktze swoimi przyszłymi podopiecznymi. Tu ustala się przyszłościowe plany życiowenieletniego, również w porozumieniu z jego rodziną. Nadzór trwa przez dwa lata, w czasiektórego nieletni zobowiązany jest do bezwarunkowego podporządkowania się wymaganiomkuratora pod groźbą powtórnego osadzenia go w zakładzie48.Interesującą formą resocjalizacji nieletnich w Anglii jest kierowanie ichdo tzw. nadzorujących ośrodków opiekuńczych. Instytucje te przeznaczone są dla chłopców wwieku 10-17 lat. Uczestnikami tego typu instytucji mogą być tylko ci chłopcy, którzy niedopuścili się dotychczas żadnego poważniejszego przestępstwa. Nadzorujące ośrodkiopiekuńcze organizują dla uczęszczających doń nieletnich i młodocianych zajęcia mające nacelu nauczenie ich właściwego zorganizowania wolnego czasu poprzez prace politechniczne,lekturę o charakterze społeczno-prawnym i obywatelskim oraz zajęcia gimnastyczne isportowe z nastawieniem na uwzględnienie indywidualnych zainteresowań nieletnich. Popewnym czasie uczestnicy nawiązują bliskie kontakty z różnymi organizacjami itowarzystwami, gdzie należycie zużytkowują nabyte w ośrodku umiejętności i wiadomości.Zajęcia odbywają się w sobotnie popołudnia w szkołach, w klubach młodzieżowych łub wbudynkach policji, a prowadzą je zwykle pracownicy policji. Co ciekawe w Polsce Policja niejest angażowana do żadnych tego typu zadań. W niedziele zajęcia odbywają się przedpołudniem, ale tylko w kilku ośrodkach. Zasadniczym celem wychowawczym tych instytucjijest nauczenie i przyzwyczajenie nieletniego do poszanowania norm prawnychpraworządnego społeczeństwa, a więc poszanowania cudzej własności, współżycia z innymiosobami na zasadach życzliwości i wzajemnego zrozumienia49.47 H. A. VeiUarrd-Cybulsky: Nieletni..., op. cit., s. 179.48 tamże, s. 179.49 B. Kowalska-Ehrlich: Sądownictwo karne w Anglii. (W:) Angielski system kurateli. Niektóre źródła deiuiacji.Warszawa, Wyd. UW 1985.41
  42. 42. W latach 90. powstało w Wielkiej Brytanii wiele wspólnot rehabilitacyjnychi terapeutycznych, które zajmują się resocjalizacją narkomanów. Do najbardziej znanychnależą: Rehabilitacyjny Dom Elżbiety w Londynie i Wspólnota Terapeutyczna w Londynie.Dom Elżbiety przeznaczony jest dla młodzieży zagrożonej narkomanią. Nieletni kierowani sądo tego domu przez kuratorów sądowych. „W Ośrodku - pisze Czesław Cekiera - obowiązujątylko trzy zasady:•nie wolno przyjmować środków narkotycznych,•nie wolno dopuszczać się przemocy,•należy uiszczać regularnie opłaty.Te trzy zasady stanowią minimum wymagań stawianych wychowankom. Nieprzestrzeganietych zasad powoduje wydalenie z zakładu. W zakładzie prowadzi się określony rodzajpsychoterapii. Wychowankowie przebywają razem i w ten sposób resocjalizują się.Są organizowane dwa typy zebrań: regularne, związane z prowadzeniem domu i na wniosekwychowanka w celu przedyskutowania jakiegoś bardzo ważnego dla niego problemu"50.3.5. Resocjalizacja dorosłych.W Wielkiej Brytanii na przełomie XX i XXI w. dokonują się duże zmiany w politycekryminalnej, a w szczególności w systemie penitencjarnym. Kształtuje się interesujący modelpomocy dla osób odbywających karę pozbawienia wolności i ich rodzin, a w szczególnościmłodocianych. Pomoc ta obejmuje zarówno więźnia, jak i jego najbliższą rodzinę.Pomoc dla więźniów nie nosi charakteru pomocy tylko postpenitencjarnej i rozpoczyna sięjuż z chwilą osadzenia w zakładzie, obejmując także rodzinę skazanego. W Polsce nieprzywiązujemy tak dużej uwagi do pomocy postpenitencjarnej, tak naprawdę dopiero półroku przed planowanym opuszczeniem ZK, skazany jest przygotowywany do wyjścia na50 Cz. Cekiera: Psychoterapeutyczni’i resocjalizacyjne programy terapii narkomanóio (RFN, Anglia, StanyZjednoczone, Kanada, Wiochy). „Zeszyty Problemowe Narkomanii". Materiały Sympozjum 10-12 XII 1984.Warszawa, TZN 1986, s. 372.42
  43. 43. wolność. W Wielkiej Brytanii każdy więzień podlega przy tym nadzorowi, który obejmujerównież pomoc i opiekę ze strony dwóch kategorii osób. Pierwszą z nich jest kurator sądowy,mający swoje biuro w miejscu zamieszkania więźnia i jego rodziny. Drugą zaś stanowispecjalny opiekun ustanawiany dla skazanego w zakładzie karnym i mający w tymżezakładzie swoją siedzibę. Osoby te w zakresie nadzoru nad więźniem oraz jego rodziną ściśleze sobą współpracują.Analizą form pomocy i opieki nad więźniami oraz ich rodzinami w okresie pobytuskazanego w zakładach karnychCharakteryzując formy opieki i pomocy więźniom w trakcie pobytu w ZK trzeba na wstępiepodać, iż angielski system penitencjarny kładzie nacisk na dwie sprawy:•Pierwsza z nich to swoista ochrona więzi łączących skazanego z rodziną, przejawiającasię w dbałości o to, by nie uległy one zerwaniu. Udziela się więc wszelkiej możliwejpomocy przy kontaktach skazanego z jego bliskimi. Jej organizowaniem zajmują sięwspólnie wclfare officer oraz kurator sądowy. Działa w zakładzie karnym, gdzieprzebywa skazany.•Drugi - zaś w jego uprzednim środowisku wolnościowym”51.Kontakty odbywającego karę z rodziną mogą mieć charakter systematycznych widzeńi korespondencji. Liczba widzeń zależy od typu zakładu karnego i regulaminu więziennego,podobni jak ma to miejsce w Polsce. Zwykle kontakty odbywają się raz w miesiącu. Zasadąjest, że w pierwszych dniach po osadzeniu w zakładzie, najbliższa rodzina może złożyćskazanemu tzw. wizytę przyjęciową.Częstym odwiedzinom sprzyja fakt, że skazany w początkowym okresie odbywania kary jestkierowany do zakładu w pobliżu swego miejsca zamieszkania. Adres zakładu rodzina możeuzyskać w miejscowym biurze kuratora sądowego, a numer telefonu takiego biura możnaznaleźć w książce telefonicznej pod hasłem „Probation". Większość skazanych odbywa całośćkary w miejscowym zakładzie karnym. Tylko niektórych skazanych po początkowym okresie51 P. Stępniak: Angielski model pomocy dla więźniów i tch rodzin. „Opieka - Wychowanie -Terapia" 1991, nr 1-2,s. 25, 26.43
  44. 44. adaptacyjnym w miejscowym zakładzie karnym kieruje się do innych zakładów w celuumożliwienia im dalszej nauki lub uzupełnienia braków w edukacji. O takiej decyzji kuratorsądowy niezwłocznie powiadamia rodzinę skazanego.Organizowaniem i załatwianiem odwiedzin zajmują się wspólnie kurator sądowy orazpracownik socjalny, który udziela formalnej zgody na widzenie. Od niego więc skazanyotrzymuje tzw. dokument wizytowy, w którym wpisuje się personalia odwiedzających.Następnie dokument ten przesyła się na adres osób bliskich, dla których stanowi onprzepustkę do zakładu. W czasie odwiedzin muszą więc koniecznie mieć go ze sobą. Wartojeszcze dodać, że widzenie ze skazanym trwa co najmniej 1/2 godziny, mogą też wziąć w nimudział małoletnie dzieci skazanego. Przy okazji odwiedzin można zgłaszać pracownikowisocjalnemu wszystkie uwagi i wnioski, jakie nasuwają się w związku z pobytem skazanegow zakładzie. Kontakt z pracownikiem socjalnym uzyskać można za pośrednictwem strażnika,względnie – po odwiedzinach - listownie lub telefonicznie.Zdarza się też często, że „osoby bliskie skazanego, które znalazły się w trudniej sytuacjimaterialnej, mogą być np. bezrobotne, bądź też pracować w niepełnym wymiarze godzin.W takiej sytuacji niezbędnej pomocy przy odbywaniu widzeń udziela biuro kuratorskie.1.W niektórych dzielnicach Londynu np. podstawia się służbowe autobusy, którymi bliscyskazanego mogą pojechać do zakładów karnych, jeśli te ostatnie są znacznie oddaloneod miejsca ich zamieszkania. Za miejsce w autobusie trzeba w zasadzie płacić, jednakosoby uboższe mogą starać się u kuratora o bilety kredytowe i to zarówno dla siebie,jak i swoich dzieci. Bilety takie można jednak otrzymać nie częściej niż 1 raz na 4tygodnie i nie wcześniej niż po odbyciu przez skazanego 1 miesiąca kary"52.2.Drugą formą pomocy dla więźniów i ich rodzin jest ochrona bytowo- -materialnarodziny, która, gdyby znalazła się w trudnej sytuacji, może liczyć na pomoc kuratorasadowego.„Rodzina skazanego ma więc w okresie jego pobytu w zakładzie karnym prawodo następujących świadczeń:52 tamże, s. 26.44
  45. 45. a)Zapomogi dobroczynnej.b)Zapomogi specjalnej.c)Zapomogi na dziecko uczęszczające do szkoły.d)Zapomogi w spłatach czynszu za mieszkanie lub pożyczek mieszkaniowych.e)Prolongaty terminu lub zawieszenia spłaty kredytów na zakup.f) Taniego lub bezpłatnego poradnictwa adwokackiego"53.3. Trzecią formą pomocy dla rodziny skazanego jest możliwość zwrotu kosztówwydatków szkolnych. Żona skazanego może zwrócić się do dyrektora szkoły, do którejuczęszcza dziecko, o bezpłatne obiady, bezpłatne bilety miesięczne na dojazdy, a takżezapomogę na zakup ubrania szkolnego54.4. Czwartą formą pomocy dla skazanego jest możliwość ubiegania się o prolongowanie,względnie zawieszanie, wszelkich kredytów zaciągniętych w prywatnych firmach, np.w sklepach, na zakup przedmiotów stanowiących wyposażenie mieszkania. O to możewystąpić sam skazany. Decyzja jednak należy do kierownictwa firmy. Prawie zawszetego typu wnioski są popierane przez kuratora sądowego lub pracownika socjalnego.5.Piątą formą pomocy dla rodziny odbywającego karę w zakładzie karnym są zniżki nausługi i poradnictwo adwokackie związane z wykonywaną karą pozbawieniawolności. Możliwe jest także zwolnienie z opłat. Lista adwokatów, którzy udzielająpomocy rodzinom więźniów na takich zasadach, znajduje się zarówno w miejscowymbiurze kuratorskim, jak i miejscowym Obywatelskim Biurze Porad55.Kilka refleksji o przedterminowym zwolnieniu56.Rzadko zdarza się, aby odbywający karę pozbawienia wolności odbywał ją w całości. Na ogóldzieje się tak, kiedy jest ona krótsza niż miesiąc. Ułaskawienia, czyli przedterminowegozwolnienia, udziela się na ogół po odbyciu 2/3 kary. Jeżeli skazany odbywa karę pozbawieniawolności wyższą od 10 miesięcy i 2 tygodni, może „w wypadku nienagannego zachowania idobrej opinii z okresu przed skazaniem zostać zwolniony przed upływem wspomnianych 2/3 ito po prostu na słowo honoru, że będzie dalej sprawować się dobrze. Tak więc okres53 tamże, s. 27.54 Książki, pomoce i przybory szkolne dzieci w Wielkiej Brytanii otrzymują bezpłatnie.55 Adwokatów udzielających porad bezpłatnie opłaca się ze skarbu państwa.56 W angielskim systemie karnym przedterminowe zwolnienie nosi nazwę „ułaskawienia".45
  46. 46. wymagany do ułaskawienia jest tu traktowany bardzo elastycznie. Trzeba też zaznaczyć, iżnie wszyscy ułaskawieni są z urzędu oddawani pod nadzór kuratora sądowego, jak ma tomiejsce w Polsce. Dozorem takim obejmuje się tylko osoby, które mają trudności wzaadaptowaniu się do warunków normalnego życia na wolności. Jest on wykonywany przeztego samego kuratora, który w okresie pobytu więźnia w zakładzie karnym opiekował się jegorodziną"57. Wszystkie informacje odnoszą się do odbywania kary pozbawienia wolności przezmężczyzn, kobiety w Wielkiej Brytanii bardzo rzadko trafiają do zakładów karnych.PODSUMOWANIE57 Stępniak: Angielski..., op. cit., s. 78.46
  47. 47. RESOCJALIZACJAPOLSKA FRANCJA WIELKA BRYTANIADOROSŁYCHZAKŁADYKARNE• ZAMKNIĘTE• PÓŁOTWARTE• OTWARTE• ARESZT ŚLEDCZY• ARESZT ŚLEDCZY• OŚRODKI DETENCYJNE• OŚRODKI PENITENCJARNE• WIĘZIENIA CENTRALNE• OŚRODKIPÓŁWOLNOŚCIOWE• OŚRODKI W KTÓRYCHWYKONUJE SIĘ KARY OKRÓTKIM TERMINIE DOICH ZAKOŃCZENIA•OŚRODKI PENITENCJARNE•ARESZTY ŚLEDCZE•OŚRODKI W KTÓRYCHWYKONUJE SIĘ KARY OKRÓTKIM TERMINIE DOICH ZAKOŃCZENIA•ZAMKNIETE O OSTRYMRYGORZESYSTEMYODDZIAŁYWAŃ W ZK• ZWYKŁY• TERAPEUTYCZNY• PROGRAMOWEGOODDZIAŁYWANIA•TERAPEUTYCZNYSTOSOWANE KARY• KARA GRZYWNY• KARA OGRANICZENIAWOLNOŚCI• KARA 25 LATPOZBAWIENIAWOLNOŚCI• KARADOŻYWOTNIEGOPOZBAWIENIAWOLNOŚCI• KARA ARESZTUWOJSKOWEGO• WIĘZIENIE KRYMINALNELUB KRYMINALNEPOZBAWIENIE WOLNOŚĆIKARY POPRAWCZE:-WIĘZIENIE ZWYKŁE-GRZYWNA-GRZYWNA WYZANCZANA WSTAWKACH DZIENNYCH-KURS PODNOSZACYŚWIADOMOŚĆ OBYWATELSKĄ-PRACA W INTERESIE OGÓŁ U-KARA POZBAIWENIA LUBOGRANICZENIA PRAWSANKCJA NAPRAWCZAKARY WYKROCZENIOWE:-GRZYWNA-POZBAWIENIE LUBOGRANICZENIE PRAWKARY ALTERNATYWNE:-PROBACJA•KARA GRZYWNY•OŚRODKI ZATRZYMANIA•MONITORING•POZBAWIENIE LUBOGRANICZENIE PRAW•PROBACJA•DOZÓR ELEKTRONICZNY47
  48. 48. -DOZÓR ELEKTRONICZNYNIELETNICHSTOSOWANE ŚRODKI• WYCHOWAWCZE• LECZNICZE• POPRAWCZE•WYCHOWAWCZE•TERAPEUTYCZNEWYCHOWANIEINSTYTUCJONALNE• KURATELA SĄDOWA• ZAKŁADRESOCJALIZUJĄCY• KURATELASPRAWOWANA PRZEPORADNIĘ LUB INNEŚRODKIPSYCHOPEDAGOGICZNE•KURATELA SĄDOWAŚRODKIWYCHOWAWCZO-POPRAWCZE• RODZINNE DOMYDZIECKA• RODZINNEPOGOTOWIAOPIEKUŃCZE• POLICYJNE IZNYDZIECKA• SCHRONISKA DLANIELETNICH•MIEJSCOWE OŚRODKIOPIEKI SPOŁECZNEJZAKŁADYPOPRAWCZE• OTWARTY• PÓŁOTWARTY• ZAMKNIĘTY• O WZMOŻONYMNADZORZEWYCHOWAWCZYM• O CHARAKTERZERESOCJALIZACYJNO –REWALIDACYJNYM• OTWARTE• PÓŁOTWARTE• ZAMKNIĘTE•OTWARTE•PÓŁOTWARTE•ZAMKNIĘTE•O WZMOŻONYMNADZORZEWYCHOWAWCZYM48
  49. 49. PODSUMOWANIE OGÓLNEW Polsce termin resocjalizacja pojawił się stosunkowo niedawno. Co prawda w XVIIwieku powstał pierwszy w Polsce dom poprawczy w Gdańsku, ale nie posługiwano sięjeszcze tym terminem. W naszym kraju resocjalizacja obejmuje oddziaływania wformie wolnościowej, czyli m. in. prewencja osób zagrożonych demoralizacją, nadzórkuratora, funkcjonują również ośrodki wychowawcze i terapeutyczne oraz w formieizolacji, a zatem Zakłady Karne i Areszty Śledcze. Występuje także podział zewzględu na sprawców przestępstw: są to nieletni oraz osoby dorosłe.Wobec tych pierwszych stosuje się przeważnie środki wychowawcze, a niepoprawcze, czy izolacyjne. Kodeks Karny zawiera szereg możliwych kar, które sądmoże zastosować wobec dorosłych np.: kara pozbawienia wolności, kara grzywny, czyograniczenia wolności.Sądy często skazują na kary pozbawienia wolności osoby, które popełniły stosunkowoniegroźne przestępstwa, co skutkuje przepełnieniem w polskich ZK. Ten aspekt różnisię, porównując inne kraje Europy, gdzie większy nacisk kładzie się na prewencję ikary wykonywane na wolności, czy kary grzywny. Pod tym względem polski systemresocjalizacyjny powinien brać przykład od krajów sąsiednich, ponieważ badaniawykazują, że kary długoterminowe pozbawienia wolności powodują trudności w życiuskazanych po opuszczeniu ZK i duży wskaźnik powrotu do przestępstw.System resocjalizacji we Francji skupia się przede wszystkim na działaniach wnaturalnym środowisku osoby resocjalizowanej. Przez lata Francuzi wypracowalisprawnie działający system probacji z siecią instytucji wykonawczych. Ponadto weFrancji ciągle rośnie liczba prywatnych placówek resocjalizacyjnych dla dzieci imłodzieży oraz pozarządowych stowarzyszeń i instytucji pracujących z wykolejonymilub zagrożonymi wykolejeniem dziećmi i młodzieżą oraz ich rodzinami. Doresocjalizacji w podobnym kształcie Polsce niestety wciąż jeszcze bardzo daleko choćpostępy w polskiej resocjalizacji na przestrzeni ostatnich lat są bardzo znaczące.Większość form resocjalizacji w tych trzech krajach przebiega podobnie, równieżnieletni zawsze są traktowani łagodniej, jednak np. we Francji bardziej rozwinięte sąprogramy prewencji. Przykład powinniśmy także czerpać od krajów, w których za49
  50. 50. bardzo ważną uważa się pomoc postpenitencjarną. Wielu więźniów, którzy wychodząna wolność, nie mają do czego wrócić, nie mają pracy, a często też dachu nad głową,nie zapewnia im się leczenia w przypadku osób np. z problemem alkoholowym i niedba o relacje z rodziną. Są to powody, przez które często skazani wracają ponownie dowięzień.System resocjalizacyjny w Wielkiej Brytanii posiada wiele specyficznych rozwiązań .Aktualnie obowiązujący system postępowania z nieletnimi jest wynikiem bliskostuletniej ewolucji. Ustawa jest postępowym aktem ustawodawczym, regulującymobowiązujący system postępowania z nieletnimi. Organami uprawnionymi dozajmowania się nieletnimi są: miejscowe ośrodki opieki społecznej, policja i sądy dlanieletnich. Środki wychowawcze i poprawcze stosowane wobec nieletnich w WielkiejBrytanii są podobne do tych, stosowanych w Polsce i we Francji. Wielka Brytaniazostała powszechnie uznana za ojczyznę systemu probacji. Po II Wojnie Światowejsystem probacji w Wielkiej Brytanii znacznie się rozwinął i umocnił w stosunku doinnych środków prawnych. Położono nacisk na przygotowanie kuratorówzawodowych do pracy, zobowiązując ich, podobnie jak w Polsce, do pisaniawywiadów środowiskowych dla potrzeb sądu. Powołano instytucje mającetowarzyszyć systemowi probacji tzw. hostele. Anglia ma wielki dorobek w zakresieorganizowania zakładów dla nieletnich, prowadzono działalność wychowawczą typu:zakłady prywatne, wyznaniowe i państwowe. W latach 90 powstało w WielkiejBrytanii wiele wspólnot rehabilitacyjnych i terapeutycznych. Kształtuje sięinteresujący model pomocy dla osób odbywających karę pozbawienia wolności i ichrodzin, a w szczególności młodocianych. Pomoc ta obejmuje zarówno więźnia, jak ijego najbliższą rodzinę.BIBLIOGRAFIA1. L. Pytka: Pedagogika resocjalizacyjna, Wybrane zagadnienia teoretyczne, diagnostyczne imetodyczne, APS, W warszawa 2005,2. K. Sawicka: Polska myśl resocjalizacyjna , WUW1993,3. B. Urban, J. M. Stanik: Resocjalizacja, PWN, Warszawa 20074. R. M. Ilnicka wybrane elementy pedagogiki resocjalizacyjnej – ujęcie teoretyczne ipraktyczne Lublin5. M. Marczak Resocjalizacyjne programy penitencjarne realizowane przez służbę więzienną50
  51. 51. 6. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 sierpnia 2003r. w sprawie sposobówprowadzenia oddziaływań penitencjarnych w zakładach karnych i aresztach śledczych (DzU zdnia 29 sierpnia 2003r.)7.P. Stępniak: Wymirt sprawiedliwości i praca socjalna w krajach Europy Zachwniej, PDM„Ławica”, Poznań 1998,8. A. Adamski, J. Bojarski, P. Chrzczonowicz, M. Filar, P. Girdwoyń Prawo karne i wymiarsprawiedliwości państw Unii Europejskiej. Wybrane zadanienia, Wydawnictwo NaukoweUniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 20079. Kalinowski, J. Pełka: Zarys dziejów resocjalizacji nieletnich, Wydawnictwo AkademiiPedagogiki Specjalnej, Warszawa 200310. M. Kalinowski: Resocjalizacja nieletnich w państwach europejskich i pozaeuropejskich”,Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej, Warszawa 200511. I. Motow: Readaptacja społeczna nieletnich we Francji (w:) I. Motow (red) Readaptacjaspołeczna nieletnich przestępców w wybranych krajach Unii Europejskiej, WydawnictwoAkademia im. Jana Długosza w Częstochowie, Częstochowa 200812. Encyklopedia PWN, t. 3, Warszawa 1998, s. 234 (hasło: Wielka Brytania)13. A. Walczak-Żochowska: Systemy14. J. Majer: Bardzo ważna służba. „Gazeta Prawnicza" 1985, nr 1.15. P. Suchan: Resocjalizacja IU zakładach dla społecznie niedostosowanych. Warszawa,PZWS 196516. B. Kowalska-Ehrlich: Sądownictwo karne w Anglii. (W:) Angielski system kurateli.Niektóre źródła deiuiacji.17. Cz. Cekiera: Psychoterapeutyczni’i resocjalizacyjne programy terapii narkomanóio(RFN, Anglia, Stany Warszawa, Wyd. UW 1985.18.Zjednoczone, Kanada, Wiochy). „Zeszyty Problemowe Narkomanii". MateriałySympozjum 10-12 XII 1984. Warszawa, TZN 1986,19. P. Stępniak: Angielski model pomocy dla więźniów i tch rodzin. „Opieka - Wychowanie-Terapia" 1991, nr 1-251
  52. 52. 52

×