09 bahan-bacaan

2,871 views
2,712 views

Published on

0 Comments
3 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
2,871
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
108
Comments
0
Likes
3
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

09 bahan-bacaan

  1. 1. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU TAJUK 1 MORFOLOGI BAHASA MELAYUSINOPSISTajuk ini akan membolehkan anda mengetahui perkara-perkara berikut: • Konsep Morfologi • Bentuk kata Bahasa Melayu • Golongan kata Bahasa MelayuNik Safiah Karim (1996) : Morfologi ialah satu bidang ilmu yang mengkajibentuk perkataan, struktur kata dan penggolongan kata. Dengan struktur katadimaksudkan susunan bentuk bunyi ujaran atau lambang (tulisan) yang menjadiunit tatabahasa yang bermakna. Bentuk kata pula ialah rupa unit tatabahasa,sama ada bentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan,pemajmukan dan penggandaan. Penggolongan kata ialah proses menjeniskanperkataan berdasarkan keserupaan bentuk dan fungsi dengan anggota laindalam kumpulan yang sama. Kesimpulannya, morfologi bahasa Melayu ialahbidang yang mengkaji struktur, bentuk dan penggolongan kata dalam bahasaMelayu.Abdullah Hassan (2006) : Morfologi ialah satu bidang ilmu yang mengkajibentuk perkataan. Istilah ini dipinjam daripada biologi yang bermaksud kajiantentang bentuk tubuh haiwan dan tumbuhan. Konsep bentuk ini diterapkankepada bentuk perkataan bahasa manusia.Raminah Hj. Sabran dan Rahim Syam (1985) : Morfologi ialah satu bidangdalam kajian bahasa yang mengkaji tentang perkataan dan cara-carapembentukkannya. Unit-unit tatabahasa yang menjadi unsur perkataan disebutmorfem. Morfem ialah unit yang terkecil dalam bahasa yang berfungsi gramatis 1
  2. 2. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUatau yang menjalankan tugas nahu. Perkataan ialah bentuk bahasa yangterkecil juga tetapi mengandungi makna yang lengkap dan dapat berdiri sendiri. Perubahan Struktur Contoh : Kata beri – pemberian Perubahan Golongan Contoh : MORFOLOGI Kata cari – pencarian Contoh : Perubahan Maksud Kata – tupai-tupai tupai Rajah 1.1 : Huraian tentang morfologi mengikut Tatabahasa Bahasa DewanPembentukan Kata dalam bahasa Melayu mempunyai beberapa caramembentuk perkataannya. Ada bentuk perkataan yang bersifat tunggal,contohnya rumah, tinggal dan putih. Di samping itu terdapat perkataan yangdibentuk hasil daripada proses pengimbuhan, pemajmukan dan penggandaan.Contoh perkataan yang dibentuk secara pengimbuhan ialah meninggal danmeninggalkan. Contoh perkataan yang dibentuk secara pemajmukan ialah rekabentuk dan surat khabar. Manakala contoh perkataan yang dibentuk secarapenggandaan ialah besar – besar dan baju – baju.Pengimbuhan Kata ialah proses yang menggandingkan imbuhan pada katadasar untuk membentuk kata terbitan. Terdapat empat jenis imbuhan iaituawalan, akhiran dan sisipan. Imbuhan – imbuhan ini apabila digandingkandengan kata dasar membentuk kata terbitan daripada pelbagai golongan kataiaitu kata nama, kata kerja dan kata adjektif. 2
  3. 3. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUPemajmukan Kata ialah proses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebihdan bentuk yang terhasil membawa makna tertentu. Kata majmuk dieja terpisahdan bertindak sebagai satu unit iaitu bentuknya tidak boleh menerima sebarangpenyisipan unsur lain.Penggandaan Kata dalam bahasa Melayu ialah proses yang menggandakankata dasar. Dalam proses demikian, kata dasar boleh mengalami penggandaanpenuh atau penggandaan separa. Kata dasar juga boleh diandakan secaraberentak, iaitu berdasarkan rentak bunyi tertentu.HASIL PEMBELAJARANPada akhir unit ini, anda seharusnya dapat:1. menjelaskan konsep Imbuhan.2. menjelaskan jenis-jenis Imbuhan.3. menjelaskan konsep Pembentukan Kata dalam Bahasa MelayuKERANGKA TAJUK-TAJUK IMBUHAN Konsep Jenis-Jenis Konsep Imbuhan Imbuhan Pembentukan Kata Rajah 1.2 Kerangka Tajuk 3
  4. 4. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU1.0 KANDUNGAN ISIKandungan isi untuk topik ini meliputi huraian tentang konsep menjelaskankonsep Imbuhan, menjelaskan jenis-jenis Imbuhan dan menjelaskan konsepPembentukan Kata dalam Bahasa Melayu1.1 Definisi ImbuhanApakah yang dimaksudkan dengan imbuhan?Tatabahasa Dewan (2004) : Perkataan-perkataan dalam sesuatu bahasa bolehterdiri daripada bentuk dasar iaitu bentuk kata terkecil yang tidak menerimasebarang imbuhan atau bentuk terbitan, bentuk yang dihasilkan daripada prosesmemperluas bentuk dasar tadi melalui berbagai-bagai cara pembentukan kata.Imbuhan yang dimaksudkan ialah unit-unit bahasa tertentu yang ditambah padabentuk-bentuk lain yang menyebabkan perubahan makna nahunya. Tercakupdalam imbuhan ialah bentuk-bentuk berikut : awalan, akhiran, sisipan, apitan,morfem kosong dan bentuk fleksi.Abdullah Hassan (2004) : Pengimbuhan ialah proses yang menggandingkanimbuhan pada kata dasar untuk membentuk kata terbitan. Terdapat empat jenisimbuhan, iaitu awalan, akhiran, apitan, dan sisipan. Imbuhan-imbuhan ini,apabila digandingkan dengan kata dasar membentuk kata terbitan daripadapelbaagai golongan, kata iaitu kata kerja, dan kata adjektif.Nik Safiah Karim dan rakan (1996) : Proses pembentukan kata dalam sesuatubahasa merupakan proses penyusunan morfem menurut peraturan sistemmorfologi bahasa itu. Dalam kebanyakan bahasa, proses pembentukanperkataan melibatkan pengimbuhan. 4
  5. 5. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYURaminah Hj. Sabran dan Rahim Syam (1985) : Morfem yang tidak bolehberdiri dengan sendiri. Di dalam pemakaiannya, imbuhan mestilah dirangkaikandengan perkataan. Proses pengimbuhan ialah satu proses membentukperkataan dengan cara mengimbuhkan sesuatu perkataan dengan imbuhan-imbuhan tertentu supaya dengan demikian akan timbullah satu perkataan yangmembawa konsep yang baharu.1.2 Jenis-Jenis ImbuhanImbuhan-imbuhan dalam bahasa Melayu dapat dibahagikan kepada dua unsuryang besar iaitu imbuhan-imbuhan yang asli dalam bahasa Melayu danimbuhan-imbuhan yang dipinjam daripada bahasa asing.1.2.1 Imbuhan-imbuhan asli dalam bahasa Melayu Imbuhan-imbuhan yang telah sedia ada dalam bahasa Melayu dapatdipecahkan pula kepada empat jenis iaitu awalan, akhiran, sisipan dan apitan. 5
  6. 6. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Awalan • Kata Nama • Kata Kerja • Kata Adjektif Akhiran • Kata Nama • Kata Kerja Apitan • Kata Nama • Kata Adjektif Bentuk- Bentuk Imbuhan Sisipan • Kata Nama • Kata Kerja • Kata Adjektif Morfem Tidak Wujud kosong dalam BM Fleksi Tidak Wujud dalam BM Rajah 1.3 : Bentuk-Bentuk Imbuhan Bahasa Melayu Mengikut Tatabahasa Bahasa Dewan1.2.1.1 Awalan Imbuhan yang diletakkan di awal perkataan (sebelum kata dasar) dalampemakaiannya. Misalnya ter-, ber-, me-, men-, mem-, meng-, meny, pe-, per-,di-, se-, ke-, dan lain-lain. Misalnya ber- dalam ber+jalan dan di- dalam di+ambil, 6
  7. 7. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU1.2.1.2 Akhiran Imbuhan yang ditambah pada bahagian belakang kata dasar (sesudahkata dasar) dalam pemakaian. Misalnya –kan dalam jalan+kan dan -i dalamakhir+i.1.2.1.3 Apitan Imbuhan, yang hadir secara mengepit kata dasar, iaitu dua bahagianimbuhan hadir serentak di awal dan diakhir kata dasar, misalnya ke-.....-andalam ke+cantik+an dan di-.....-i dalam di+ikut+i,1.2.1.4 Sisipan Imbuhan yang hadir di celahan kata dasar. Sisipan terbahagi kepadaempat iaitu er-, el-, em- dan in-. Misalnya –el- dalam t+el+unjuk, -in- dalams+in+ambung,-er- dalam s+er+uling dan –em-, dalam g+em+uruh.1.2.1.5 Morfem Kosong Tidak Wujud dalam bahasa Melayu.1.2.1.5 Fleksi Tidak Wujud dalam bahasa Melayu. 7
  8. 8. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU1.2.2 Imbuhan-imbuhan Pinjaman dalam bahasa MelayuUmumnya, dapat dibahagikan unsur-unsur imbuhan asing ini kepada tigakumpulan mengikut asal imbuhan-imbuhan tersebut. tiga kumpulan ini ialah :1.2.2.1 Imbuhan SanskritImbuhan yang berasal daripada bahasa Sanskrit ialah jenis imbuhan yang telahlama ke dalam sistem tatabahasa bahasa Melayu. Penggunaan imbuhan iniamat produktif dan telah menjadi sebati dengan perkataan-perkataan dasardalam bahasa Melayu. Namun, terdapat dua jenis imbuhan pinjaman daripadabahasa Sanskrit iaitu awalan dan akhiran. Awalan Akhiran maha maharaja man seniman tata tatabahasa man budiman pra prakata wan angkawan swa swadaya wan jelitawan tuna tunabusana wati olahragawati eka ekabahasa wati seniwati dwi dwitahunan nita karyanita tri tribulan nita biduanita panca pancaindera1.2.2.2 Imbuhan Arab Parsi 8
  9. 9. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUPengaruh bahasa Arab-Parsi terhadap bahasa Melayu bermula sejakkedatangan Islam ke alam Melayu kira-kira abad ke-13 masihi. Sebagai bahasarasmi agama Islam, bahasa Arab telah mendapat tempat dalam kalangan orangMelayu dan ini memudahkan proses asimilasi unsur-unsur bahasa Arab kedalam bahasa Melayu, terutamanya dari segi pengambilan bentuk-bentukkatanya. Namun demikian, terdapat dua jenis imbuhan pinjaman daripadabahasa Arab-Parsi iaitu awalan dan akhiran. Awalan Akhiran bi- biadap -wi duniawi bilazim -i abadi binormal -iah lahiriah -in hadirin munafikin -at hadirat munafikat -ah qariah solehah1.2.2.3 Imbuhan Yunani – Latin - InggerisImbuhan asing yang paling banyak dibawa masuk ke dalam bahasa Melayuberasal daripada imbuhan bahasa Yunani – Latin – Inggeris. Tetapi umumnyatersebut tidak berfungsi sebagai imbuhan dalam bahasa Melayu kecualibeberapa imbuhan awalan seperti pro-,anti-, mono-, poli-, auto- dan supra-. Awalan Akhiran pro- probarat -isme sosialisme anti- antikerajaan -isme nasionalisme poli- poliklinik -ik prolifik auto- autograf -ik saintifik 9
  10. 10. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUsub- subbidang -si sensasisupra- supranasional -si revolusihetero- heterograf -al praktikalheksa- heksagon -al klinikalhidro- hidrolisis -is potensihomo- homogen -is praktishiper- hiperbolakilo- kilometermakro- makrolinguistikinfra- intrajabataninter- intervokal 10
  11. 11. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Rajah 1.4 : Bentuk-Bentuk Imbuhan Pinjaman dalam Bahasa Melayu Mengikut Tatabahasa Bahasa Dewan1.3 Proses Pembentukan Kata dalam Bahasa MelayuDalam bahasa Melayu terdapat empat bentuk kata, iaitu kata tunggal, kataterbitan, kata majmuk, dan kata ganda. Kata tunggal tidak melibatkan apa-apaproses pembentukan, tetapi tiga bentuk kata lain melibatkan proses-prosestertentu. Proses-proses ini ialah pengimbuhan. pemajmukan, penggandaan danakronim Proses Pembentukan Kata Pengimbuhan Pemajmukan Penggandaan Akronim Rajah 1.5 : Proses Pembentukan Kata dalam Bahasa Melayu Mengikut Tatabahasa Bahasa Dewan 11
  12. 12. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU1.3.1 Proses Pengimbuhan Proses pengimbuhan ialah proses yang menggandingkan imbuhanpada kata dasar untuk membentuk kata terbitan. Terdapat empat jenis imbuhan,iaitu awalan, akhiran, apitan, dan sisipan. Imbuhan-imbuhan ini, apabiladigandingkan dengan kata dasar membentuk kata terbitan daripada pelbagaigolongan kata iaitu kata kerja, dan kata adjektif. Berikut diperlihatkan beberapacontoh proses pengimbuhan. Imbuhan (Awalan) Kata dasar Kata terbitan Pem- bawa pembawa Memper- kuat memperkuat -isme nasional nasionalisme -i dekat dekati Peng-.....-an isytihar pengisytiharan Men-.....-i ikut mengikuti Ke-...-an sihat kesihatan Ber-....-an lari berlarian -er- gigi gerigi -em- gilang gemilang Proses pengimbuhan boleh berlaku pada pelbagai tahap. Pengimbuhanboleh berlaku pada sejumlah kecil kata akar, misalnya ber- + tapa ( bertapa ),ke- + tawa ( ketawa ) dan ke- + mudi ( kemudi ).Sebahagian besar proses pengimbuhan berlaku pada kata dasar, yangmenghasilkan kata terbitan. Kata terbitan yang dihasilkan oleh prosespengimbuhan boleh menjadi kata dasar bagi proses pengimbuhan kali kedua.Daripada kata dasar karang, misalnya, dapat dilahirkan pengarang melaluiimbuhan peN-. Pengarang pula dapat menerima apitan ke-...-an, menerbitkankepengarangan.Berikut ialah beberapa contoh lain : 12
  13. 13. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU1.3.2 PROSES PEMAJMUKAN Kata Dasar Imbuhan Kata Terbitanlibat terlibat keterlibatanlanjur terlanjur keterlanjuranbalik terbalik menterbalikkansambung sinambung kesinambungan Proses pemajmukan ialah proses yang merangkaikan dua kata dasaratau lebih dan bentuk yang terhasil membawa makna tertentu. Sebagai contoh,kerusi dan malas masing-masing mempunyai makna tersendiri, tetapi apabiladirangkaikan membentuk kata majmuk kerusi malas. Tidak dapat diselitkan apa-apa unsur antara dua kata dasar ini; maksudnya, dalam bahasa Melayu tidakterdapat ungkapan * kerusi yang malas atau * kerusi dan malas atau * kerusiuntuk malas.1.3.2.1Pengimbuhan Kata Majmuk Kata majmuk boleh menerima imbuhan seperti kata dasar lain. Carapengimbuhan kata majmuk terdapat dalam dua bentuk, iaitu : 1.3.2.1.1 Apabila kata majmuk menerima awalan atau akhiran, ejaannya tetap terpisah. Contohnya : urus niaga - berurus niaga cari gali - mencari gali reka bentuk - direka bentuk daya serap - daya serapan 1.3.2.1.2 Apabila kata majmuk menerima apitan, ejaannya menjadi bercantum, Contohnya : 13
  14. 14. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU lipat ganda - melipatgandakan surat khabar - persuratkhabaran urus niaga - diurusniagakan ibu bapa - keibubapaan1.3.2.1 Penggandaan Kata Majmuk Kata majmuk boleh mengalami proses penggandaan. Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama sahaja. Contohnya : rumah sakit - rumah-rumah sakit guru besar - guru-guru besar Raja Muda - Raja-raja Muda Timbalan Naib Canselor - Timbalan-timbalan Naib Canselor Satu kekecualian ialah penggandaan yang melibatkan perkataan yang telah mantap. Dalam hal ini, penggandaan berlaku kepada keseluruhan perkataan. Contohnya : setiausaha - setiausaha-setiausaha jawatankuasa - jawatankuasa-jawatankuasa tanggungjawab - tanggungjawab- tanggungjawab1.3.3 PROSES PENGGANDAAN Proses penggandaan ialah proses yang mengulangi kata dasar, samaada secara penuh, separa atau berentak iaitu berdasarkan rentak bunyi tertentu.Dengan kata lain, terdapat tiga jenis penggandaan, iaitu ; 1. Penggandaan penuh, 2. Penggandaan separa, dan 3. Penggandaan berentak. 14
  15. 15. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU1.3.3.1 Penggandaan penuh Penggandaan penuh ialah proses yang mengulangi seluruh kata dasar.Terdapat dua jenis penggandaan penuh, iaitu : • Yang melibatkan kata dasar yang tidak menerima apa-apa imbuhan. Contohnya : Sekolah • sekolah-sekolah makan • makan-makan besar • besar-besar baju • baju-baju • Yang melibatkan kata dasar yang menerima imbuhan. Contohnya :1.3.3.2 Penggandaan separa Penggandaan separa ialah proses yang mengulangi sebahagian kata pelari • pelari-pelari perbualan • perbualan-perbualan kekasih • kekasih-kekasih kejadian • kejadian-kejadian dasar sahaja. Penggandaan separa berlaku pada dua jenis kata dasar, iaitu : • pada kata dasar tunggal dan lazimnya melibatkan pengulangan suku kata pertamanya serta letak pengulangan itu pada bahagian hadapan kata dasar. Vokal dalam bentuk gandaan ini mengalami 15
  16. 16. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU proses pelemahan, menjadikannya vokal e pepet. Proses ini dapat digambarkan seperti yang berikut : jari jejari jejari siku sisiku sesiku sungut susungut sesungut pohon popohon pepohon laki lalaki lelaki • pada kata dasar yang berimbuhan. Penggandaan separa yang berlaku hanya mengulangi kata dasar dan tidak melibatkan imbuhan. Penggandaan ini berlaku pada kata kerja dan kata adjektif, dan boleh terletak di bahagian belakang kata dasar atau di bahagian hadapan kata dasar. Kata Dasar Berimbuhan Imbuhan tersenyum tersenyum-senyum bercakap bercakap-cakap setinggi setinggi-tinggi membantu bantu-membantu mencuit cuit-mencuit menari tari-menari mengejar kejar-mengejar1.3.3.3 Penggandaan Berentak 16
  17. 17. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Penggandaan berentak ialah proses yang mengulangi kata dasar mengikut rentak bunyi tertentu dalam kata dasar itu. Dalam penggandaan berentak, seluruh kata dasar digandakan dan bunyi-bunyi tertentu diulang atau diubah. Berdasarkan perubahan dan pengulangan bunyi demikian, penggandaan berentak terbahagi kepada tiga jenis, iaitu : 1 Penggandaan Berentak Pengulangan Vokal 2 Penggandaan Berentak Pengulangan Konsonan 3 Penggandaan Berentak Bebas • Penggandaan Berentak Pengulangan Bebas Dalam penggandaan ini, bunyi yang diulang ialah vokal, iaitu yang mempunyai ciri-ciri keharmonian vokal, Contohnya : sayur - sayur-mayur ramah - ramah-tamah cerai - cerai-berai • Penggandaan Berentak Pengulangan Konsonan Dalam penggandaan ini, penggandaan berlaku pada persamaan bunyi-bunyi konsonan tertentu, Contohnya : kayu - kayu-kayan tanah - tanah-tanih simpang - simpang-siurPerhatian:Kata ganda mesti dieja dengan sempang. Salah, misalnya, jika ditulis *ipar duai.1.3.4 KATA AKRONIM Mengikut Tatabahasa Dewan, turut tergolong ke dalam bentuk katatunggal ialah kata akronim. Kata akronim ialah kata singkatan yang terbentuk 17
  18. 18. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUdengan menggabungkan huruf awal suku kata atau gabungan huruf awal dansuku kata daripada satu rangkai kata dan ditulis serta dilafazkan sebagai katayang wajar.Contohnya : ABIM - Angkatan Belia Islam Malaysia Bernama - Berita Nasional Malaysia Kugiran - kumpulan gitar rancakCara Menulis Kata AkronimTerdapat tiga cara menulis kata akronim dalam bahasa Melayu, bergantungpada cara pembentukkannya.1.3.4.1 Ditulis dengan huruf besar seluruhnyaAkronim yang terbentuk daripada gabungan beberapa huruf awal rangkai katayang disingkatkan, keseluruhannya ditulis dengan huruf besar, jika kata namakhas.Contohnya : ABIM - Angkatan Belia Islam Malaysia UMNO - United Malay National Organisation1.3.4.2 Ditulis dengan huruf kecil seluruhnyaAkronim yang terbentuk daripada gabungan huruf awal dan / atau suku kataditulis dengan huruf kecil keseluruhannya, jika bukan kata nama khas.Contohnya : tabika - taman bimbingan kanak-kanak purata - pukul rata kugiran - kumpulan gitar rancak1.3.4.2 Ditulis bermula dengan huruf besar 18
  19. 19. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Jika akronim yang terbentuk daripada gabungan huruf awal dan / atausuku katanya itu menjadi kata nama khas, kata akronim itu ditulis bermuladengan huruf besar.Contohnya : Bernama - Berita Nasional Malaysia Intan - Institut Tadbir Awam Negara Proton - Perusahaan Otomobil Nasional# Perhatian: Lazimnya kata akronim terbentuk untuk kata nama khas danpembentukannya agak longgar serta tidakberdasarkan prinsip yang jelas. Olehitu, proses pembentukan kata seperti ini tidak digalakan sebagai satu kaedahpembentukan kata bagi membentuk perkataan baharu atau kata istilah dalambahasa Melayu. 1. Secara individu anda dikehendaki melayari internet untuk mendapat bahan tentang definisi morfologi bahasa Melayu. 2. Selain itu, anda juga dikehendaki mengumpul maklumat tentang Proses Pembentukan Kata dalam Bahasa Melayu. BACAAN TAMBAHANNik Safiah dan rakan-rakan. (2006). Tatabahasa Dewan Edisi Baharu. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.Abdullah Hassan. (2006). Morfologi Bahasa Melayu. Kuala Lumpur : PTS Profesional.Raminah Hj. Sabran dan Rahim Sham. (1985). Kajian Bahasa Untuk Pelatih Maktab Perguruan. Petaling Jaya: Fajar Bakti Sdn Bhd. 19
  20. 20. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU TAJUK 2 PERKATAAN DAN BENTUK PERKATAAN BAHASA MELAYUSINOPSISTajuk ini membincangkan kata dan bentuk tunggal, kata terbitan, kata majmukdan kata majmuk. Selain itu, tumpuan juga diberi untuk mengenal pastigolongan kata tunggal dan kata terbitan.HASIL PEMBELAJARAN (i) Mengenal pasti Kata Tunggal dan Bentuk Kata Tunggal (ii) Mengenal pasti Kata Tunggal dan Bentuk Kata Terbitan (iii) Mengenal pasti Kata Majmuk dan Bentuk Kata Majmuk (iv) Mengenal pasti Kata Ganda dan Bentuk Kata Ganda (v) Mengenal pasti Golongan Kata Tunggal (vi) Mengenal pasti Golongan Kata TerbitanKERANGKA TAJUK-TAJUK BENTUK KATA BENTUK KATA BENTUK KATA GOLONGAN KATA TUNGGAL DAN MAJMUK DAN KATA TUNGGAL DAN TERBITAN GANDA TERBITAN Rajah 2.1: Kerangka Tajuk 1 20
  21. 21. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU2.0 KANDUNGAN ISIKandungan isi untuk topik ini meliputi huraian tentang mengenal pasti katatunggal dan bentuk kata tunggal, mengenal pasti kata tunggal dan bentuk kataterbitan, mengenal pasti kata majmuk dan bentuk kata majmuk, mengenal pastikata ganda dan bentuk kata ganda, mengenal pasti golongan kata tunggal danmengenal pasti golongan kata terbitan.2.1 Kata Tunggal dan Bentuk Kata Tunggal Kata Tunggal ialah kata yang tidak mengalami proses pengimbuhan,pemajmukan dan penggandaan. Dalam bahasa Melayu, kata tunggal bolehterdiri hanya satu suku kata atau mempunyai lebih daripada satu suku kata.Contohnya : Kata Tunggal Satu Suku Kata had, am, rak, cam, wang, bom,cas, das, cat, dram, teks, zink, golf, skrip, trak, skru Kata Tungga Dua Suku Kata dia, suka, akan, asal, bulat, meja, jauh, dekat, sini, sana Kata Tunggal Tiga Suku Kata bahaya, cahaya, gembira, berita, almari, laksana, isyarat Kata Tunggal Empat Suku universiti, sayembara, mahasiswa, Kata dan lebih cenderamata, personifikasi Kata Tunggal - Akronim ABIM, UMNO, ADUN, MAS. (Gabungan Huruf Awal) Kata Tunggal - Akronim cerpen, purata, tadika, taska, cereka (Gabungan Suku Kata) Kata Tunggal - Akronim Intan (Institut Tadbiran Awam Negara) (Gabungan Huruf Awal dan/ Mara (Majlis Amanah Rakyat) Suku Kata - Nama Khas) Pernas (Perbadanan Nasional) 21
  22. 22. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU2.2 Kata Terbitan dan Bentuk Kata Terbitan Kata terbitan ialah kata yang terhail daripada proses pengimbuhan iaituproses mengandingkan imbuhan pada kata dasar.imbuhan itu pula terdiridaripada kata nama, kata kerja dan lain-lain. Contoh bentuk imbuhan adalahseperti di bawah yang merangkumi awalan, akhiran, sisipan dan apitan.Kata Terbitan Berawalan peN-, pel-, per-, ke-, juru, maha, tata-, pra-,(Awalan Kata Nama) sub-, eka-, dwi-,anti, infra-, ko-, makro-, mikro-, pro-, semi-, tele-Kata Terbitan Berawalan meN-, memper-, ber- bel-, ter-, di-, diper-(Awalan Kata Kerja)Kata Terbitan Berawalan ter-, se-, te-(Awalan Kata Adjektif)Kata Terbitan Berakhiran -an, -wan, -man, -wati, -isme, -in, -at, -ah,(Akhiran Kata Nama) -ita, -is, -Kata Terbitan Berakhiran -kan, -(Akhiran Kata Kerja)Kata Terbitan Berapitan peN-, -an, per-, -an, pel-…-an, ke-…-an(Apitan Kata Nama)Kata Terbitan Berapitan meN-…-kan, ber-…-kan, ber-…, -an, di-…-(Apitan Kata Kerja) kan, meN-…- , di-…- , diper-…-kan, diper--, memper-…-kan, memper-…-Kata Terbitan Berapitan ke-…-an(Apitan Kata Adjektif)Kata Terbitan Bersisipan -el-, -em-(Sisipan Kata Nama)Kata Terbitan Bersisipan -el-, -er-, -em-, -in-(Sisipan Kata Adjektif) 22
  23. 23. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU LATIHAN : Dengan merujuk setiap bentuk imbuhan di atas, kenal pasti contoh- contoh kata terbitan dan senaraikan dalam lajur yang berasingan2.3 Kata Kata Majmuk dan Bentuk Kata Majmuk Kata Majmuk ialah kata yang terbentuk dengan merangkaikan katadasar atau lebih dan membawa makna yang tertentu (baharu). Kata majmukbertindak sebagai satu unit dan kebanyakkannya dieja terpisah. Contohnyaseperti di bawah. Kata Majmuk Bebas bandar raya, lebuh raya, terima kasih, tengah hari, kereta lembu, Ketua Menteri, Perdana Menteri, Naib Canselor, Duta Besar Kata Majmuk Istilah Khusus model linear, garis pusat, lut sinar, cakera padat, telefon dail terus Kata Majmuk Kiasan/Simpulan anak emas, berat mulut, buah tangan, Bahasa kaki ayam, kaki bola Kata Majmuk yang Mantap antarabangsa, suruhanjaya, tandatangan, matahari, kerjasama, pesuruhjaya, bumiputera, beritahu, kakitangan, jawatankuasa, sukarela, setiausaha, olahraga, warganegara, tanggungjawab Kata Majmuk Jamak alat-alat tulis, guru-guru besar, kapal- (Gandaan kata pertama) kapal terbang, Kata Majmuk Jamak semua Ketua Setiausaha, sekumpulan (Penada Jamak - semua, banyak, guru penolong kanan, Persatuan Bekas sekumpulan, persatuan, para, Perajurit, pertubuhan, barisan, sebahagian) Kata Majmuk Terbitan dicampur aduk, mengambil alih, dikenal (Awalan dan Akhiran) pasti, daya serapan Kata Majmuk Terbitan mencampuradukkan, pengambilalihan, (Apitan) pengenalpastian. 23
  24. 24. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU LATIHAN : Senaraikan contoh-contoh kesalahan penulisan kata majmuk di kampus anda yang kerap dilakukan oleh pengguna bahasa.2.4 Kata Ganda dan Bentuk Kata Ganda Kata ganda ialah kata yang terhasil melalui proses mengulang katadasar. Pengulangan kata dasar itu boleh melibatkan seluruh kata dasar ataudigandakan secara berima. Contohnya seperti di bawah.Kata Ganda Penuh rama-rama, kupu-kupu, cantik-cantik, elok-elok, kalau-kalau, jangan-jangan, pulau-pulauKata Ganda Separa lelaki, lelayang, berlari-lari, tertanya-tanya, tolong-menolongKata Ganda Berentak lauk-pauk, kusut-masai,lintang-pukang, simpang- perenang, gunung-ganang2.5 Golongan Kata TunggalKata Tunggal ialah kata yang tidak mengalami proses pengimbuhan,pemajmukan dan penggandaan. Dalam bahasa Melayu, kata tunggal bolehterdiri hanya satu suku kata atau mempunyai lebih daripada satu suku kata. 24
  25. 25. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU2.5.1 Penggolongan Kata: Kata NamaKata Nama Am (Konkrit) baju, seluar, kucing, masjidKata Nama Am (Abstrak) mimpi, perasaan, kemahuan, idaman, kehendak, keadaanKata Nama Khas YAB Datuk Seri Dr. Mahathir, Allahyarham(Hidup - Manusia) Tun Abdul Razak, Alya Nabila, Rafeah, Sudirman Sang Kancil, Si Belang, Comel, Tompok,Kata Nama Khas Vanda Diana (orkid)(Hidup - Bukan Manusia) Jibrail, Jin.Kata Nama Khas Proton Perdana V6, Proton Waja, Bangunan(Tak Hidup) Pentadbiran Kerajaan Persekutuan, KementahKata Ganti Nama (Diri Pertama) ku, beta, daku, kami, patik, hamba, saya aKata Ganti Nama (Diri Kedua) anda, awak, dikau, engkau, kamu, kalian, tuanku, tuan hambaKata Ganti Nama (Diri Ketiga) baginda, beliau, dia, ia, merekaKata Ganti Nama (Tunjuk) ini, ituKata Ganti Nama (Tanya) apa, siapa, mana, berapaKata Ganti Nama (Tempat) sana, sini, situ LATIHAN : Dengan merujuk akhbar, kelompokkan kata ganti mengikut jenisnya. 25
  26. 26. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU2.5.2 Golongan Kata Terbitan Penggolongan Kata: Kata Kerja Kata Kerja Transitif (Aktif) membeli, menggunakan, mendiami, mengabaikan, mempererat, menyiram Kata Kerja Transitif (Pasif) dibeli, digunakan, didiami, diabaikan, dipererat, disiram Kata Kerja Tak Transitif bangun, datang, tersenyum, kerkibaran, (Tak Berpelengkap) menguning, membesar, terduduk, Kata Kerja Tak Transitif tinggal, beransur, berbantalkan (Berpelengkap) LATIHAN : Dengan merujuk keratan akhbar, kelompokkan jenis-jenis kata kerja mengikut kumpulannya.2.5.3 Penggolongan Kata: Kata AdjektifKata Adjektif Sifat/Keadaan berani, cerdik, cerdas, gopohKata Adjektif Warna hitam, putih, merah, biruKata Adjektif Ukuran cetek, dalam, kecil, nipis, tebalKata Adjektif Bentuk bukur, bundar, bulat, leperKata Adjektif Pancaindera ayu, buruk, bising, mersik, merdu, hapak, lazat, manis, basah, halusKata Adjektif Waktu Baru, lama, spontan, segeraKata Adjektif Cara cepat, deras, laju, perlahanKata Adjektif Perasaan benci, cinta, ghairah, ingin 26
  27. 27. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU LATIHAN : Dengan merujuk keratan akhbar, kelompokkan jenis-jenis kata adjektif mengikut jenisnya.2.5.4 Penggolongan Kata: Kata Tugas Kata tugas tidak berfungsi sebagai unsur inti dalam sebarang predikat,baik predikat frasa nama, frasa kerja ataupun frasa adjektif. Kata tugasmempunyai tugas-tugas tertentu dalam pembinaan sesuatu frasa, klausa danayat. Berdasarkan kriteria kedudukan dan fungsi dalam binaan ayat, kata tugasdapat dikelompokkan kepada : kata penyambung ayat, kata praklausa, prafrasadan kata pascakata2.5.4.1 Kata Penyambung AyatKata Penyambung AyatKata Hubung Gabungan dan, atau, tetapi, serta, lalu, malahan, sambil, kemudian.Kata Hubung Pancangan Relatif yangKata Hubung Pancangan Komplemen bahawa, untuk2.5.4.2 Kata PraklausaKata PraklausaKata Seru wah, amboi, aduhKata Tanya bagaimana, siapa, bila, berapaKata Perintah sila, jemput, tolong, jangan, usah, harap, semoga.Kata Pembenar ya, benar, betul.Kata Pangkal Ayat Maka, alkisah, hatta, syahadan2.5.4.3 Prafrasa 27
  28. 28. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUKata PrafrasaKata Bantu akan, pernah, sedang, mahu, masih, hendak, belumKata Penguat amat, sangat, palingKata Penegas juga, lah, kah, tah, punKata Nafi tidak, bukanKata Pemeri ialah, adalahKata Sendi Nama di, dari, dalam, ke, padaKata Bilangan beberapa, banyak, ramai,dua, tiga, kelimaKata Arah atas, situ, dalam2.5.4.4 Kata PascakataKata PascakataKata Pembenda yang, -nyaKata Penekan -nya LATIHAN : 1. Dengan merujuk keratan akhbar, garisi fungsi ‘nya’ sebagai kata pascakata. BACAAN TAMBAHAN 28
  29. 29. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUNik Safiah dan rakan-rakan. (2006). Tatabahasa Dewan Edisi Baharu. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.Abdullah Hassan. (2006). Morfologi Bahasa Melayu. Kuala Lumpur : PTS Profesional.Raminah Hj. Sabran dan Rahim Sham. (1985). Kajian Bahasa Untuk Pelatih Maktab Perguruan. Petaling Jaya: Fajar Bakti Sdn Bhd. Proses Pembentukan Kata Bahasa MelayuTAJUK 3 • Kata Tunggal • Kata Terbitan 29
  30. 30. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUSINOPSISTajuk ini membincangkan proses pembentukan kata bahasa Melayu yangmenumpukan kepada kata tunggal dan kata terbitan.HASIL PEMBELAJARAN i. Mengenalpasti definisi Kata Tunggal dan Kata terbitan dalam bahasa Melayu. ii. Mengenalpasti jenis-jenis Kata Tunggal dan Kata terbitan dalam bahasa Melayu.KERANGKA TAJUK-TAJUK PROSES PEMBENTUKAN KATA DEFINISI DAN JENIS KATA TUNGGAL KATA TERBITAN KATA Rajah 3.1: Kerangka Tajuk 33.0 KANDUNGAN ISI 30
  31. 31. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUKandungan isi untuk topik ini meliputi huraian tentang definisi, jenis-jenis danhuraian Kata Tunggal dan Kata Terbitan bahasa Melayu.3.1 Definisi Kata Tunggal Perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu yang tidak menerimasebarang imbuhan atau tidak menerima sebarang imbuhan atau tidakmengalami proses penggandaan dan perangkaian (Tatabahasa Dewan, 2004). Kata tunggal ialah bentuk kata yang terdiri daripada hanya satu bentukdasar, iaitu tidak menerima apa-apa bentuk imbuhan atau kata dasar yang lain.Kata tunggal mengandungi satu suku kata atau lebih daripada satu suku kata.3.1.1 Jenis-Jenis Kata Tunggal Kata Tunggal terdiri daripada Kata Tunggal Satu Suku Kata, Dua SukuKata, Tiga Suku Kata, Empat Suku Kata dan Akronim. Tahukah anda, apa yangdimaksudkan akronim sebagai Kata Tunggal ? Akronim sebagai Kata tunggal ituadalah akronim yang berasal daripada kata singkatan yang terbentuk denganmenggabungkan huruf awal suku kata atau gabungan kombinasi huruf awal dansuku kata daripada satu rangkai kata, dan ditulis serta dilafazkan sebagai katayang wajar (Tatabahasa Dewan, 1996). Satu Suku Kata KV VK KVK 31
  32. 32. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU KKVK KVKK KKKV KKKVK Dua Suku Kata V + KV V+VK V+KVK VK+KV VK+KVK KV+V KV+KVK KV+KV+VK KVK+KVK Kata Tunggal Tiga Suku Kata KV+V+KV KV+V+KVK V+KV+V KV+KV+V KVK+KV+V KV+KV+VK KVK+KV+VK dan lain-lain Empat Suku Kata KV+KV+VK+KV dan Lebih KV+KVK+KV+KV KVK+KV+KV+KV KVK+KV+V+KV dan lain-lain Akronim Mara Bernama Kugiran Tabika ABIM Gapena Rajah 3.23.1.3 Kata Tunggal dalam bahasa Melayu 32
  33. 33. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU3.1.3.1 Kata TunggalDengan berasaskan pelaksanaan tatabahasa, kata tunggal dapat dibahagikankepada dua jenis (rujuk Rajah 1.5): i. Unit yang bebas dan dapat berdiri sendiri Contoh: i. Kamu. ii. Sudah? iii. Ini? ii. Unit yang tidak dapat berdiri sendiri tetapi memerlukan sekurang- kurangnya satu unit yang bebas untuk melaksanakan tugas nahunya. Contoh: i. di mana? ii. ke Kuala Lumpur iii. dari Terengganu3.1.3.1.1 Kata Tunggal Satu Suku KataJumlah kata tunggal dalam bahasa Melayu terhad, iaitu dipercayai kira-kira 500.Sesetengahnya terdiri daripada kata pinjam asing, terutamanya bahasa Arabdan bahasa Inggeris. Berdasarakan rajah 1 di atas, pola gabungan kata tunggalbahasa Melayu adalah seperti berikut : 1. KV Contohnya : yu, ru, ya 2. VK Contohnya : am 33
  34. 34. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU 3. KVK Contohnya : cat, bah, tin, bin, lap, dan, cap 4. KKVK Contohnya : staf, draf, krim, gred, blok, brek 5. KVKK Contohnya : bank, zink, golf, 6. KKKV Contohnya : skru, skaf, 7. KKKVK Contohnya : Skrip, straw3.1.3.1.2 Kata Tunggal Dua Suku KataAntara pola-pola Kata Tunggal dengan dua suku kata adalah seperti berikut : 1. V + KV Contohnya : aku, ini, apa, iri 2. V + VK Contohnya : ais, aur, aib, air 3. V + KVK Contohnya : izin, acah, alat, ulat 4. VK + KV Contohnya : undi, asli, unta 5. VK + KVK Contohnya : ambil. Iblis, umpan 6. KV + V Contohnya : dia, bau, ria 7. KV + VK Contohnya : jauh, liar, kuih 8. KV + KV Contohnya : jala, pasu, teko 9. KV + KVK Contohnya : jarum, telur dan hiris 10. KVK + KV Contohnya : lampu, binti, senda 11. KVK + KVK Contohnya : sandar, jemput, sunting # Perhatian: Sebahagian besar daripada perkataan dalam bahasa Melayu terdiri daripada dua suku kata. Terdapat 11 pola suku kata bagi kata tunggal dua suku kata.3.1.3.1.3 Kata Tunggal Tiga Suku Kata 34
  35. 35. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUJumlah kata tunggal dengan tiga suku kata dalam bahasa Melayu agak kecil,tetapi pola suku katanya agak banyak, iaitu 19. Sebahagian besar daripadaperkataan tiga suku kata merupakan kata pinjaman. 1. KV + V + KV Contohnya : cuaca, biasa, biola 2. KV + V + KVK Contohnya : siuman, tualang 3. V + KV + V Contohnya : usia, idea, urea 4. KV + KV + V Contohnya : mulia, barua 5. KV + KV + VK Contohnya : tempua, mentua, seluar 6. KVK + KV + VK Contohnya : sekian, haluan 7. V + KV + VK Contohnya : mendiang, tempias, manfaat 8. V + KV + KV Contohnya : utara, ilahi, asasi 9. V + KV + KVK Contohnya : ijazah, amaran, ibarat 10. VK + KV + KV Contohnya : almari, isteri, umpama 11. KV + KV + KV Contohnya : seteru, budaya. Teruna 12. KVK + KV + KV Contohnya : menteri, mesteri, soldadu 13. V + KV + VK Contohnya : ideal, akaun, elaun 14. VK + KV + VK Contohnya : ilmiah, akliah 15. KV + KV + KVK Contohnya : teratak, belukar, hikayat 16. KVK + KV + KVK Contohnya : matlamat, cendawan, sembilan 17. KV + KVK + KV Contohnya : belanja, terumbu keranda 18. KVK + KVK + KV Contohnya : sempurna 19. KV + KVK + KVK Contohnya : belimbing, kelompok3.1.3.1.4 Kata Tunggal Empat Suku Kata dan LebihTerdapat sebilangan kecil kata tunggal yang terdiri daripada empat suku kata.Kebanyakkan merupakan kata pinjaman. Antaranya seperti berikut : 35
  36. 36. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU 1. KV + KV + VK + KV Contohnya : keluarga, biduanda 2. KV + KVK + KV + KV Contohnya : belantara, bijaksana 3. KVK + KV + KV + KV Contohnya : laksamana, sandiwara 4. KVK + KV + V + KV Contohnya : sentiasa 5. KV + KV + KV + KV Contohnya : bidadari, sanubari, selesema 6. KV + KV + KV + KVK Contohnya : muzakarah, kelemumur 7. KVK + KV + KV + KVK Contohnya : sentimeter 8. KVK + KVK + KV + KV Contohnya : dispensari, singgahsana 9. KV + KV + V + KVK Contohnya : mesyuarat, nasional 10. V + KV + KVK + KV + KV Contohnya : universiti 11. KVK + KV + KV + KV + KVK Contohnya : kosmopolitan 12. KV + KV + KV + KV + KV + KV Contohnya ; maharajalela3.1.3.1.5 Kata AkronimMengikut Tatabahasa Dewan, turut tergolong ke dalam bentuk kata tunggal ialahkata akronim. Kata akronim ialah kata singkatan yang terbentuk denganmenggabungkan huruf awal suku kata atau gabungan huruf awal dan suku katadaripada satu rangkai kata dan ditulis serta dilafazkan sebagai kata yang wajar.Contohnya : ABIM - Angkatan Belia Islam Malaysia Bernama - Berita Nasional Malaysia Kugiran - kumpulan gitar rancak3.1.3.1.5.1 Cara Menulis Kata AkronimTerdapat tiga cara menulis kata akronim dalam bahasa Melayu, bergantungpada cara pembentukkannya.a. Ditulis dengan huruf besar seluruhnyaAkronim yang terbentuk daripada gabungan beberapa huruf awal rangkai katayang disingkatkan, keseluruhannya ditulis dengan huruf besar, jika kata nama 36
  37. 37. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUkhas.Contohnya :ABIM - Angkatan Belia Islam Malaysiab. Ditulis dengan huruf kecil seluruhnyaAkronim yang terbentuk daripada gabungan huruf awal dan / atau suku kataditulis dengan huruf kecil keseluruhannya, jika bukan kata nama khas.Contohnya :tabika - taman bimbingan kanak-kanakpurata - pukul ratakugiran - kumpulan gitar rancakc. Ditulis bermula dengan huruf besarJika akronim yang terbentuk daripada gabungan huruf awal dan / atau sukukatanya itu menjadi kata nama khas, kata akronim itu ditulis bermula denganhuruf besar.Contohnya :Bernama - Berita Nasional MalaysiaIntan - Institut Tadbir Awam NegaraProton - Perusahaan Otomobil Nasional# Perhatian: Lazimnya kata akronim terbentuk untuk kata nama khas danpembentukannya agak longgar serta tidakberdasarkan prinsip yang jelas. Olehitu, proses pembentukan kata seperti ini tidak digalakan sebagai satu kaedahpembentukan kata bagi membentuk perkataan baharu atau kata istilah dalambahasa Melayu3.2 Kata TerbitanKata terbitan ialah bentuk perkatan yang dihasilkan melalui prosespengimbuhan, iaitu proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar. 37
  38. 38. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Imbuhan terdiri daripada morfem terikat sementara kata dasar ialahbentuk morfem bebas yang dapat menerima imbuhan. Terdapat empat jenisimbuhan , iaitu:1. awalan, yang hadir sebelum kata dasar, misalnya ber- dalam berjalan dan di- dalam diambil,2. akhiran, yang hadir sesudah kata dasar, misalnya –kan dalam jalankan dan -i dalam ikuti,3. apitan, yang hadir secara mengepit kata dasar, iaitu dua bahagian imbuhan hadir serentak di awal dan diakhir kata dasar, misalnya ke-.....- an dalam keindahan dan di-.....-i dalam diikuti,4. sisipan, yang hadir di celahan kata dasar, misalnya –el- dalam telunjuk dan -in- dalam sinambung.Dalam bahasa melayu, sejumlah besar perkataannya wujud dalam bentuk kataterbitan dan jumlah imbuhan yang membentuk kata terbitan ini juga banyak.Imbuhan- imbuhan ini dihuraikan di bawah ini.3.2.1 Imbuhan awalanDalam bahasa melayu terdapat tiga jenis imbuhan awalan, iaitu :1. awalan kata nama2. Awalan kata kerja3. Awalan kata adjektif3.2.1.1 Awalan Kata NamaAwalan kata nama ialah awalan yang, apabila bergabung dengan kata dasar,membentuk kata nama, 38
  39. 39. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUContohnya : Awalan PerkataanpeN- pe- pelukis, pewangi, penyanyi= pem- pembalut, pembeli, pemberi pen- pendatang, pencari, penjual peng- pengguna, pengayuh, pengukur penge- pengebom, pengetin, pengecat perasap, perbara, pertapaper- pesara, pekedai, peguampe- ketua, kehendak, kelepekke- jurubahasa, jurujual, juruterbangjuru- mahasiswa, mahaguru, maharajamaha- tatabahasa, tatanegara, tatanamatata- prasejarah, prakata, prasangkapra- subbidang, subsistem, subkategorisub- suprakelas, suprasistem, suprakategorisupra- ekabahasa, ekasuku, ekahalaeka- dwibahasa, dwifungsi, dwibudayadwi-3.2.1.2 Awalan Kata KerjaAwalan kata kerja ialah yang, apabila bergabung dengan kata dasar akanmembentuk kata kerja. 39
  40. 40. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUContohnya :Awalan PerkataanmeN- = me- melukis, menari, merasa mem- membeli, memberi, membalut men- mendaki, menduga, mentadbir meng- mengaji, mengasuh, menghasut menge- mengebom, mengetin, mengecat memperisteri, memperbesar, memperoleh memper- berkata, bersetuju, berbangga ber- terkata, terasa, tersenyum ter- diatur, dibeli, disuruh di- diperisteri, diperbesar, diperoleh diper-3.2.1.3 Awalan Kata AdjektifAwalan kata adjektif ialah awalan yang, apabila bergabung dengan kata dasar,membentuk kata adjektif . terdapat hanya dua awalan adjektif , iaitu : Awalan Perkataan ter - terpandai, termerah, terpanjang se- seputih, sehalus, sejernih3.2.1.4 Imbuhan AkhiranDalam bahasa Melayu terdapat hanya dua jenis imbuhan akhiran, iaitu : 1. akhiran kata nama, dan 2. akhiran kata kerja3.2.1.5 Akhiran Kata NamaAkhiran kata nama ialah akhiran yang, apabila bergabung dengan kata dasar,membentuk kata nama. 40
  41. 41. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUContohnya : Akhiran Perkataan -an ajaran, silaan, bacaan -wan ilmuwan, budayawan, usahawan -man budiman, seniman -wati seniwati, peragawati -isme nasionalisme, sosialisme, komunisme --in hadirin, muslimin -at hadirat, muslimat -ah ustazah, sultanah3.2.1.6 Akhiran Kata KerjaAkhiran kata kerja ialah, apabila bergabung dengan kata dasar, membentuk katakerja. Terdapat hanya dua akhiran kata kerja, iaitu –kan dan –i .Contohnya : Akhiran Perkataan -kan lahirkan, ambilkan, hulurkan -i ikuti, jalani, sertai3.2.1.7 Imbuhan ApitanDalam bahasa Melayu terdapat tiga jenis apitan, iaitu : 1. apitan kata nama 2. apitan kata kerja 3. apitan kata adjektif.3.2.1.8 Apitan Kata NamaApitan kata nama ialah apitan yang, apabila bergabung dengan kata dasar, akanmembentuk kata nama. 41
  42. 42. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUContohnya : Apitan PerkataanpeN-.....-an: pe-....-an pelaksanaan, perusuhan, penyuluhan pem-.....-an pembukaan, pemburuan, pemfitnahan pen-....-an pendakian, pencucian, pentauliahan peng-.....-an penguduran, penggandaan, penge-.....-an pengkhayalan pengesahan, pengeboman,pe-......-an pengekodanper-.....-anke-...-an pendalaman, pesisiran, petempatan perjumpaan, persamaan, perlumbaan kecantikan, kebijakan, kelurusan3.2.1.9 Apitan Kata KerjaApitan kata kerja ialah apitan yang, apabila bergabungan dengan kata dasar,membentuk kata kerja.Contohnya: Apitan perkataan meN-......kan me-.....-kan memajukan, melakukan, menanyakan mem-.....- membezakan, memfatwakan, memberikan kan mendirikan, mentakrifkan, mensyaratkan men-....-kan menggulingkan, mengelakkan, meng-....- mengkhususkan kan mengehadkan, mengesyorkan, menge-....ka mengepinkan n beralaskan, berbekalkan, berjudulkan ber-....-kan bertaburan, bergantungan, beratapan ber-....-an ditaburkan, didorongkan, digulingkan di-...-kan meN-.....-i melalui, menyedari, mewarnai me-....-i mendahului, mencucuri, menjauhi men-...-i membanjiri, membelakangi, membasahi mem-...-i menghendaki, mengawasi, mengkhianati meng-....-i dianugerahi, didekati, dianuti di-......-i diperdengarkan, diperlihatkan, diper-.....-kan diperbahaskan diper-....-i diperingati memper-.....-kan memperdengarkan, memperlihatkan, memper-....-i memperingati ke-....-an kehujanan, kepanasan, kecurian 42
  43. 43. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU3.2.1.10 Apitan Kata AdjektifApitan kata adjektif ialah apitan yang, apabila digabungkan dengan kata dasar,membentuk kata adjektif. Hanya terdapat satu apitan kata adjektif , iaitu ke-.....-an.Contohnya : Apitan Perkataan ke-.....-an kemelayuan ke-.....-an keinggerisan ke-.....-an kearaban3.2.1.11 Imbuhan SisipanBentuk sisipan tidak lagi produktif dalam bahasa Melayu sebagai satu caramembentuk perkataan. Maksudnya, tidak ada perkataan baharu yang dibentukdengan sisipan. Bentuk-bentuk kata sisipan sudah membeku dalam kata terbitandan tidak dapat hadir dala m perkataan-perkataan lain, kecuali dalam beberapaistilah yang baru dicipta. Terdapat dua sisipan yang masih wujud, iaitu: 1. sisipan kata nama, dan 2. sisipan kata adjektif.3.2.1.12 Sisipan Kata NamaSisipan kata nama ialah sisipan yang, apabila hadir di celahan kata dasar,membentuk kata nama.Contohnya : sisipan perkataan -el- telunjuk, telapak, kelemumur -er- seruling, keruping -em- kemuning, kemuncup3.2.1.13 Sisipan Kata AdjektifSisipan kata adjektif ialah sisipan yang, apabial hadir di celahan kata dasar,membentuk kata adjektif. 43
  44. 44. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUContohnya : Sisipan Perkataan -el- selerak, gelembung -er- serabut, gerodak -em- gemilang, gemuruh, sementara -in- sinambung AKTIVITISecara berkumpulan, berikan lima contoh perkataan yang mengandungi setiapkata tunggal mengikut jenisnya dalam bahasa Melayu seperti yang telah andapelajari. Pastikan contoh perkataan tersebut berada pada posisi yang berbeza. AKTIVITISecara berkumpulan, berikan lima contoh perkataan yang mengandungi setiapkata terbitan mengikut jenisnya dalam bahasa Melayu seperti yang telah andapelajari. Pastikan contoh perkataan tersebut berada pada posisi yang berbeza. LATIHAN 44
  45. 45. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU1. Nyatakan jenis kata Tunggal untuk perkataan yang bergaris berikut: (i) ghairah (vi) balai (ii) cabar (vii) laut (iii) masyhur (viii) sepoi (iv) dekad (ix) tekukur (v) pulau (x) sarat2. Beri satu contoh perkataan untuk keempat-empat jenis kata terbitan yang telah anda pelajari. BAHAN BACAANAbdullah Hassan. (1980). Linguistik Am untuk Guru Bahasa Malaysia.Petaling Jaya: Penerbit Fajar Bakti.Abdullah Hassan. (2006). Linguistik Am Siri Pengajaran dan PembelajaranBahasa Melayu. Kuala Lumpur:PTS Professional Publishing Sdn.Bhd.Raminah Sabran dan Rahim Syam. (1985). Kajian Bahasa untuk Pelatih MaktabPerguruan. Petaling Jaya: Penerbit Fajar Bakti.Nik Safiah et. Al (1996). Tatabahasa Dewan. Kuala Lumpur : Dewan Bahasa danPustaka. Proses Pembentukan Kata Bahasa MelayuTAJUK 4 • Kata Majmuk • Kata Ganda 45
  46. 46. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUSINOPSISTajuk ini membincangkan definisi dan jenis-jenis kata majmuk dan kata gandayang terdapat dalam Bahasa Melayu. Setiap kata majmuk dan kata ganda puladihuraikan kepada definisi, jenis dan perinciannya.HASIL PEMBELAJARAN (i) Mengenal pasti definisi Kata Majmuk dan Kata Ganda dalam bahasa Melayu. (ii) Menghuraikan jenis-jenis kata majmuk Kata Ganda dalam bahasa Melayu.KERANGKA TAJUK-TAJUK Proses Pembentukan kata Definisi dan Jenis-jenis kata Kata Majmuk Kata Ganda Rajah 4.1: Kerangka Tajuk 44.0 KANDUNGAN ISIKandungan isi untuk topik ini meliputi huraian tentang definisi, jenis-jenis KataMajmuk dan Kata Ganda dalam Bahasa Melayu. Perbincangan juga turut 46
  47. 47. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUditumpukan kepada perincian jenis-jenis kata majmuk dan Kata Ganda dalamBahasa Melayu.4.1 Definisi Kata Majmuk Bahasa MelayuProses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan bentuk yang terhasilmembawa makna. Kata majmuk dieja terpisah dan bertindak sebagai satu unit,iaitu bentuknya tidak boleh menerima sebarang penyisipan. (TatabahasaDewan, 1996). Contoh kata majmuk : kerusi malas, terima kasih, biru laut, dantelefon dail terus. Kata majmuk hendaklah dibezakan daripada frasa. Dua perkataandigabungkan menjadi kata majmuk bertindak sebagai satu unit, dengan maksudtidak boleh menerima sebarang penyisipan. Antara rumah batu, misalnya tidakdapat disisipkan perkataan yang ( *rumah yang batu) atau perkataan dan(*rumah dan batu ). Ini berbeza dengan rumah besar,sebuah frasa, yang bolehmenerima yang (rumah yang besar) atau dengan frasa pinggan mangkuk, yangboleh menerima dan (pinggan mangkuk ).4.2 Jenis-Jenis Kata MajmukDalam bahasa Melayu, jumlah kata majmuk adalah besar, yang sebahagiannyabesar terdiri daripada kata nama. Berdasarkan jenisnya, kata majmuk dapatdigolongkan kepada tiga kategori, iaitu : i. Kata Majmuk Rangkaian bebas ii. Kata Majmuk Pengimbuhan iii. Kata Majmuk Penggandaan4.2.1 Kata Majmuk yang Terdiri daripada Rangkaian Kata BebasContohnya : bandar hijau bom tangan hijau daun kuning langsat terima kasih campuk aduk 47
  48. 48. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU guru besar segi empat panjangdalam kategori ini juga termasuk bentuk kata yang digunakan sebagai gelaran,contohnya : Duta Besar Ketua Setiausaha Setiausaha Politik Timbalan Ketua Perpustakaan Profesor Madya Timbalan Naib Canselor4.2.2 Kata Majmuk yang Berbentuk Istilah khususContohnya : deria rasa segi tiga medan sinaran telefon dail pita suara segi empat terus panjang4.2.3 Kata Majmuk yang Mendukung Maksud Kiasan, iaitu SimpulanBahasaContohnya : kaki ayam panjang tangan anak emas rabun ayam pilih kasih tumbuk rusuk4.2.3.1 Bentuk Kata Majmuk yang Telah MantapLazimnya kata majmuk dieja secara terpisah, misalnya kertas kerja dan urussetia. Namun, terdapat sebilangan kecil kata majmuk yang penggunaannyasudah dianggap mantap sebagai satu perkataan yang utuh, walaupun bentukkata tersebut ternyata mempunyai dua kata dasar. Perkataan-perkataansedemikian (sebanyak 15) tetap dieja sebagai satu perkataann, iaitu : antarabangsa setiausaha beritahu sukarela bumiputera suruhanjaya jawatankuasa tandatangan kakitangan tanggungjawab kerjasama warganegara olahraga pesuruhjaya matahari 48
  49. 49. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUSelain itu, terdapat sejumlah perkataan yang secara lazimnya dianggap satuperkataan dan dieja secara bercantum walaupun kelihatan terdiri daripadagabungan perkataan.Antaranya : 1. Kata Nama Contohnya : peribadi, hulubalang 2. Kata Adjektif Contohnya : sukacita, dukalara 3. Kata Sendi Nama Contohnya : daripada, kepada 4. Kata Hubung Contohnya : manakala, walhal, barangkali 5. Kata Tanya Contohnya : bagaimana 4.2.3.2 Penggandaan Kata Majmuk Dalam penggandaan kata majmuk, pada kebiasaannya melibatkan penggandaan unsur pertama kata sahaja. Contohnya : Alat-alat tulis, gambar-gambar rajah, Naib-naib Canselor, Menteri-menteri besar, Guru-guru Besar Namun, kekecuali berlaku iaitu penggandaan yang melibatkan benntuk yang telah mantap dan melibatkan penggandaan keseluruhan unsur. Contohnya : Warganegara-warganegara, tandatangan-tandatangan, setiausaha- setiausaha 4.2.3.3 Pengimbuhan Kata Majmuk 49
  50. 50. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Kata majmuk juga dapat menerima imbuhan untuk membentuk kata terbitan. Terdapat dua kata majmuk yang melibatkan pengimbuhan, iaitu : a. Kata majmuk yang menerima imbuhan merupakan awalan dan akhiran sahaja dan dieja terpisah. Contohnya : campur aduk menjadi bercampur aduk ambil alih menjadi mengambil alih daya serap menjadi daya serapan b. Kata majmuk menerima imbuhan yang merupakan apitan dan ejaannya bercantum. Contohnya : campur aduk menjadi mencampuradukan ambil alih menjadi pengambilalihan satu padu menjadi menyatupadukan4.3 Kata GandaKata ganda ialah perkataan yang mengalami proses pengulangan pada katadasar (Tatabahasa Dewan, 1996). Kata Ganda dalam bahasa Melayu dapatdibahagikan kepada tiga jenis, iaitu :1.kata ganda penuh,2. kata ganda separa, dan3. kata ganda berentak4.3.1 Kata Ganda PenuhKata ganda penuh ialah kata ganda yang mengalami ulangan secarakeseluruhan. Kata ganda penuh boleh terdiri daripada : 1. kata ganda penuh yang tediri daripada kata dasar. 50
  51. 51. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Contohnya : rumah-rumah buku-buku masjid-masjid 2. kata ganda penuh yang terdiri daripada kata berimbuhan. Contohnya : pelajar-pelajar ajaran-ajaran kementerian-kementerian4.3.2 Kata Ganda SeparaKata ganda separa ialah kata ganda yang terbentuk melalui penggandaansebahagian kata dasar sahaja. Kata ganda separa boleh terdiri daripada : 1. kata ganda yang berasal daripada kata dasar tunggal yang penggulangannya berlaku pada suku kata pertama sahaja disertai pelemahan vokal dalam suku kata tersebut kepada vokal e pepet. Contohnya : Laki-laki menjadi lalaki menjadi lelaki Siku-siku menjadi sisiku menjadi sesiku Jari-jari menjadi jajari menjadi jejari Langit-langit menjadi lalangit menjadi lelangit2. kata ganda yang berasal daripada kata berimbuhan, tetapi yangpenggandaan berlaku hanya pada kata dasar dan tidak melibatkan imbuhannya.Pengganda separa jenis ini berlaku hanya pada golongan kata kerja dan kataadjektif. Bentuk gandaan boleh terletak di belakang kata dasar atau dibahagianhadapan. Contohnya : Di Bahagian Belakang Kata Dasar Di bahagian Hadapan Kata Dasar berlari-lari cinta-mencintai mencari-cari bantu-membantu sepandai-pandai kejar-mengejar 51
  52. 52. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU4.3.4 Kata Ganda BerentakKata ganda berentak ialah kata ganda yang mengalami penggulangan katadasar mengikut rentak bunyi tertentu dalam kata dasar. Seluruh kata dasardigandakan dan bunyi-bunyi tertentu diulang atau diubah. Berdasarkanpengubahan dan pengulangan bunyi-bunyi tertentu, kata ganda berentakterbahagi kepada tiga jenis iaitu : 1. kata ganda berentak yang terbentuk melalui pengulangan vokal. Contohnya : Sayur-mayur Calar-balar Saki-baki 2. kata ganda berentak melalui pengulangan konsonan Contohnya ; mundar-mandir tanah-tanih kayu-kayan 3. kata ganda berentak bebas, iaitu yang terbentuk berdasarkan rentak bunyi, tetapi tidak melibatkan ciri-ciri persamaan bunyi. Contohnya : kusut-masai rempah-ratus ipar-duai lintang-pukang AKTIVITI 52
  53. 53. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUSecara berpasangan, teliti kata majmuk dan kata terbitan vokal dalam BahasaMelayu. Kemudian senaraikan lima perkataan untuk setiap jenis kata majmukdan kata terbitan tersebut. LATIHAN1. Teliti kata majmuk dalam Bahasa Melayu berdasarkan contoh di beri. Kemudian, Nyatakan jenis kata majmuk tersebut. a. Simpang siur b. Mengadu domba c. Penyahtaksaan d. Melatih tubi e. Pengambilalihan2. Teliti kata terbitan dalam bahasa Melayu berdasarkan contoh diberi. Kemudian, nyatakan kata terbitan tersebut. a. Gunung-ganang b. Lintang pukang c. Lelabi d. Pokok-pokok e. Anak beranak BAHAN BACAAN 53
  54. 54. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUAbdullah Hassan. (1980). Linguistik Am untuk Guru Bahasa Malaysia.TAJUK 5 GOLONGAN KATA BAHASA MELAYU Petaling Jaya: Penerbit Fajar Bakti.Abdullah Hassan. (2006). Linguistik Am Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa Melayu. Kuala Lumpur:PTS Professional Publishing Sdn.Bhd.Nik Safiah Karim et.al. (2006). Tatabahasa Dewan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.Raminah Sabran dan Rahim Syam. (1985). Kajian Bahasa untuk Pelatih Maktab Perguruan. Petaling Jaya: Penerbit Fajar Bakti.SINOPSISTajuk ini akan membolehkan anda mengetahui perkara-perkara berikut: 54
  55. 55. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU • Konsep golongan kata Bahasa Melayu secara umum; • Konsep golongan kata nama dan kata kerja Bahasa Melayu; • Ciri-ciri golongan kata nama dan kata kerja Bahasa Melayu; • Jenis-jenis golongan kata nama dan kata kerja Bahasa Melayu Tahukah anda bahawa perkataan dalam sesuatu bahasa bolehdigolongkan ke dalam golongan tertentu berdasarkan beberapa kriteriamisalnya, kriteria struktur fonologi atau bunyi, kriteria struktur morfem, kriteriasintaksis dan kriteria semantik?. Walaupun demikian, perbincangan dalam topikini menjurus kepada Tatabahasa Dewan (Nik Safiah Karim et.al. 1996) yangmenggolongkan perkataan berdasarkan kriteria sintaksis dan kriteria semantiksebagai satu bentuk bebas yang menjadi unsur dalam binaan tatabahasa, iaitufrasa, klausa dan ayat. Binaan sintaksis merujuk kepada konstruksi yang dibentuk oleh perkataanyang berfungsi sebagai ayat ataupun sebagai konstituen dalam ayat, iaitu klausadan frasa. Oleh itu, perkataan daripada sudut binaan sintaksis ialah bentukbebas yang minimum yang menjadi unsur setiap konstruksi sintaksis, iaitu ayat,klausa dan frasa. Ayat dan klausa mengandungi dua konstituen utama, iaitufrasa subjek dan frasa predikat. Sehubungan itu, frasa subjek dibentuk olehfrasa nama, manakala frasa predikat dibentuk oleh empat jenis frasa, iaitu frasanama (FN), frasa kerja (FK), frasa adjektif (FA) dan frasa sendi nama (FS).HASIL PEMBELAJARANPada akhir unit ini, anda seharusnya dapat: 1. menjelaskan konsep golongan kata Bahasa Melayu secara umum; 2. menghuraikan konsep golongan kata nama dan kata kerja Bahasa 55
  56. 56. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Melayu; 3. mengklasifikasikan ciri-ciri golongan kata nama dan kata kerja Bahasa Melayu; 4. mencerakinkan jenis-jenis golongan kata nama dan kata kerja Bahasa Melayu;KERANGKA TAJUK-TAJUK Golongan Kata Bahasa Melayu Jenis-jenis Konsep Ciri-ciri golongan golongan kata Konsep golongan kata kata nama dan nama dan kata golongan kata nama dan kata kata kerja kerja Bahasa Bahasa Melayu kerja Bahasa Bahasa Melayu Melayu Melayu5.0 KANDUNGAN ISIAnda perlu mengetahui bahawa, kandungan isi untuk topik ini meliputi huraiantentang konsep golongan kata berdasarkan pendapat ahli-ahli bahasa yangberbeza. Seterusnya, perbincangan ditumpukan kepada ciri-ciri dan jenis-jenisgolongan kata nama dan kata kerja Bahasa Melayu.5.1 Konsep Golongan Kata Bahasa MelayuWalaupun Nik Safiah Karim et.al. (1996) menggolongkan perkataan BahasaMelayu berdasarkan kriteria sintaksis dan kriteria semantik namun, ahli-ahli 56
  57. 57. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUbahasa lain pula membahagikannya berdasarkan pemahaman masing-masing(Ali Mahmood et.al. 2010) seperti berikut: a. Golongan Kata Menurut Marsden (1812): Rajah 5.1: Golongan Kata Menurut Marsden (1812) b. Golongan Kata Menurut Winstedt (1927) Rajah 5.2: Golongan Kata Menurut Winstedt (1927) c. Golongan Kata Menurut Asmah (1968): 57
  58. 58. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Rajah 5.3: Golongan Kata Menurut Asmah (1968) d. Golongan Kata Menurut Tatabahasa Dewan (1996): Rajah 5.4: Golongan Kata Menurut Tatabahasa Dewan (1996)5.2 Ciri-Ciri Golongan Kata Bahasa Melayu 58
  59. 59. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUWalaupun terdapat pelbagai pendapat tentang golongan kata Bahasa Melayu,namun perbincangan dalam topik 5 dan topik 6 hanya menjurus kepada empatgolongan perkataan, iaitu kata nama, kata kerja, kata adjektif dan kata tugas.Sehubungan itu, perbincangan seterusnya ditumpukan kepada ciri-ciri golongankata nama dan kata kerja Bahasa Melayu5.2.1 Ciri-Ciri Golongan Kata NamaGolongan kata nama merangkumi sejumlah perkataan yang boleh menjadiunsur inti kepada binaan frasa nama dan lazimnya perkataan ini menamakanorang, tempat atau benda. Golongan kata nama ini boleh dibahagikan pulakepada sub golongan berdasarkan ciri-ciri semantik, iaitu kata nama khas, katanama am dan kata ganti nama seperti rajah di bawah. Rajah 5.5:Ciri-Ciri Golongan Kata Nama5.3 Jenis-Jenis Golongan Kata Bahasa MelayuBahagian ini pula membincangkan jenis-jenis golongan kata Bahasa Melayu,iaitu perincian kepada ciri-ciri golongan kata nama dan kata kerja.5.3.1 Jenis-Jenis Golongan Kata Nama 59
  60. 60. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUSeperti yang telah dibincangkan, jenis-jenis golongan kata nama terdiri daripadakata nama khas, kata nama am dan kata ganti nama. a. Kata Nama Khas Kata nama dapat dibahagikan kepada tiga kumpulan, iaitu kata nama khas, kata nama am dan kata ganti nama (Rajah 2.1). Nik Safiah Karim et al.(1996) menyatakan, kata nama khas ialah kata yang digunakan untuk rujukan khusus pada sesuatu nama orang, haiwan, benda, perbadanan (institusi), undang-undang, bangsa, bahasa, pangkat, dan seumpamanya. Huruf pertama kata nama khas ditulis dengan huruf besar dalam tulisan. Kata nama khas pula dibahagikan kepada dua, iaitu nama khas hidup dan nama khas tidak hidup. Nama khas hidup dibahagikan kepada dua, iaitu manusia dan bukan manusia. Rajah 5.6: Kata nama khas b. Kata Nama Am Kata nama am ialah perkataan yang merujuk benda, perkara atau konsep yang umum sifatnya. Kata nama am boleh dibahagikan kepada 60
  61. 61. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU kumpulan-kumpulan kecil berdasarkan ciri makna perkataannya, iaitu (i) hidup atau tidak hidup, (ii) manusia atau bukan manusia, (iii) Institusi atau bukan institusi, (iv) konkrit atau abstrak dan (v) berbilang atau tak berbilang seperti berikut: Rajah 5.7: Kata Nama Amc. Kata Ganti NamaMenurut Nik Safiah et.al (1996), kata ganti nama sebagai perkataan yangmenjadi pengganti kata nama khas dan kata nama am. Kata ganti namadibahagikan kepada dua golongan kecil, iaitu (i) Kata ganti nama diri; dan(ii) kata ganti nama tunjuk.Kata ganti nama diri pula dibahagikan kepada dua, iaitu kata ganti namadiri orang dan kata ganti nama diri tanya. Seterusnya, kata ganti nama diriorang dibahagikan kepada tiga, iaitu kata ganti nama diri orang pertama, 61
  62. 62. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU kedua dan ketiga. Penggolongan kata ganti nama ditunjukkan seperti berikut: Rajah 5.8: Kata Ganti Nama5.3.2 Ciri-Ciri Golongan Kata KerjaGolongan kata kerja pula merangkumi sejumlah kata dasar yang menjadi unsurinti dalam binaan frasa kerja. Golongan kata kerja dapat dibahagikan kepadadua kumpulan, iaitu kata kerja transitif dan kata kerja tak transitif. Kata kerjatransitif pula boleh dibahagikan kepada kata kerja transitif aktif dan kata kerjatransitif pasif (Nik Safiah Karim et.al.2006) seperti berikut: 62
  63. 63. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU KATA KERJA KATA KERJA KATA KERJA TAK TRANSITIF TRANSITIF TAK AKTIF PASIF BERPELENGKAP BERPELENGKAP Rajah 5.5:Ciri-Ciri Golongan Kata Kerja5.3.3 Jenis-Jenis Golongan Kata KerjaPerkataan-perkataan golongan kata kerja bahasa Melayu terbahagi kepadaempat jenis, iaitu (i) kata kerja aktif transitif, (ii) kata kerja aktif tak transitif dan(iii) kata kerja pasif.(a) Kata kerja aktif transitifKata kerja aktif transitif adalah kata kerja yang boleh menerima objek tepat danobjek tak tepat (sipi) dalam ayat aktif transitif yang predikatnya mengandungikata kerja. Dalam ayat transitif ini, kata kerjanya hendaklah menerima awalanme-, sama ada sebagai awalan yang tersendiri atau sebagai sebahagiandaripada apitan me-…kan, me-…i, memper-…kan, memper-…i atau akhiran –idengan menduduki kedudukan kata kerja dalam rangkai kata predikat.Contoh: i) Samad membacakan ayahnya surat. ii) Pengarang itu menulis buku. 63
  64. 64. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU iii) Aminah sedang mencuci pakaian. iv) Ibu sedang menggoreng ikan di dapur.(b) Kata kerja aktif tak transitifKata kerja tak transitif adalah kata kerja yang tidak boleh menerima objek dalamayat-ayat yang predikatnya mengandungi kata kerja. Kata kerja aktif tak transitifboleh dibahagikan kepada dua kumpulan iaitu kumpulan kata kerja yang tidakmenerima sebarang imbuhan seperti perkataan-perkataan tidur, duduk, jatuh,datang dan pergi dan kumpulan yang menerima salah satu daripada imbuhan-imbuhan : me-, ber-, ber-…an dan ter seperti perkataan menangis, berkereta,terjatuh, dan bersendirian.Contoh : i) Pegawai itu berkereta ke pejabat. ii) Pelajar-pelajar itu pergi ke Pulau Besar semalam. iii) Anak Pak Mat menangis di dalam bilik. iv) Gadis itu tersenyum. v) Padi sedang menguning. vi) Pemuda itu sedang berbual.(c) Kata kerja pasifKata kerja pasif ialah kata kerja untuk ayat pasif sebagai lawan ayat aktiftransitif. Terdapat tiga jenis kata kerja pasif, iaitu (i) Kata kerja pasif berawalan ber- seperti berasah, berlipat, bertulis dan sebagainya. (ii) Kata kerja pasif berawalan ter- seperti terangkat, terbunuh, tercapai dan sebagainya. (iii) Kata kerja pasif ke …..an seperti kecurian, kedinginan, kehujanan dan sebagainya. 64
  65. 65. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU AKTIVITI1.Secara berpasangan, kenal pasti kata nama am, kata nama khas dan kata ganti nama berdasarkan senarai perkataan yang berikut: Tugu Negara Dia Cangkul Cantik Sepet Hospital Siti Mereka Meja Kuala Lumpur Sedih Komputer Kamu Tun Ali2. Secara berkumpulan (tiga hingga empat orang), pilih satu petikan akhbar yang sesuai dan jalankan aktiviti berikut: i. Kenal pasti jenis-jenis kata kerja yang terdapat dalam petikan tersebut. ii.Bina ayat yang tepat berdasarkan kata kerja tersebut. LATIHAN 65
  66. 66. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUIsi tempat kosong di bawah ini dengan jawapan yang tepat tentang golongankata nama dan kata kerja.i. Kata nama ialah kata yang digunakan untuk nama_______, nama______ nama _____dan nama_______.ii. _______ialah kata yang merujuk khusus kepada nama orang, haiwan, benda, perbadanan dan sebagainya serta dieja dengan huruf beasr.iii. Kata nama khas dibahagikan kepada dua, iaitu nama khas ________dan nama khas_______ ___________.iv. Kata ganti nama ialah kata yang menggantikan _____ ______.v. Kata kerja ialah perkataan yang menunjukkan ____________vi. Kata kerja dibahagikan kepada dua kumpulan, iaitu kata kerja ________dan kata kerja ____ ____________. BAHAN BACAANAbdullah Hassan. (1980). Linguistik Am untuk Guru Bahasa Malaysia. Petaling Jaya: Penerbit Fajar Bakti.Abdullah Hassan (penyunting) (1983). Rencana Linguistik. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.Abdullah Hassan. (2006). Morfologi:Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa Melayu. Petaling Jaya:Penerbit Fajar Bakti.Ali Mahmood et.al. (2007). Modul Pembelajaran Morfo Sintaksis Bahasa Melayu:Kuala Lumpur:Open University Malaysia. 66
  67. 67. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUAli Mahmood et.al. (2010). Modul Morfologi dan Sintaksis Bahasa Melayu:Kuala Lumpur:Open University MalaysiaNik Safiah Karim et.al (1996; 2006). Tatabahasa Dewan. Kuala Lumpur:Dewan Bahasa dan PustakaRaminah Hj.Sabran dan Rahim Syam. (1985). Kajian Bahasa untuk Pelatih Maktab Perguruan:Penerbit Fajar Bakti. 67
  68. 68. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU TAJUK 6 GOLONGAN KATA BAHASA MELAYUSINOPSISTajuk ini akan membolehkan anda mengetahui perkara-perkara berikut: • Konsep golongan kata adjektif dan kata tugas Bahasa Melayu; • Ciri-ciri golongan kata adjektif dan kata tugas Bahasa Melayu; • Jenis-jenis golongan kata adjektif dan kata tugas Bahasa Melayu Untuk pengetahuan anda, kata adjektif ialah kata yang menerangkan sifatatau keadaan sesuatu benda atau kata nama. Oleh itu, kata adjektif boleh berdirisendiri sebagai frasa adjektif untuk memenuhi tugas predikat sesuatu ayat.Sehubungan itu, kata adjektif boleh disertai oleh kata keterangan amat, sungguhdan sangat. Kata tugas pula hadir dalam ayat, klausa, atau frasa untuk mendukungsesuatu tugas sintaksis tertentu sama ada sebagai penghubung, penerang,penentu, penguat, pendepan, pembantu, penegas, penafi, pembenar, pemeridan tugas-tugas lain.HASIL PEMBELAJARANPada akhir unit ini, anda seharusnya dapat: 1. menghuraikan konsep golongan kata adjektif dan kata tugas Bahasa 68
  69. 69. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Melayu; 2. mengklasifikasikan ciri-ciri golongan kata adjektif dan kata tugas Bahasa Melayu; 3. mencerakinkan golongan kata adjektif dan kata tugas Bahasa MelayuKERANGKA TAJUK-TAJUK Golongan Kata Bahasa Melayu Jenis-jenis golongan Konsep golongan kata Ciri-ciri golongan kata kata adjektif dan kata adjektif dan kata tugas adjektif dan kata tugas tugas Bahasa Melayu Bahasa Melayu Bahasa Melayu6.0 KANDUNGAN ISIUntuk pengetahuan anda, kandungan isi untuk topik ini meliputi huraian tentangkonsep golongan kata adjektif dan kata tugas Bahasa Melayu, seperti yangdikemukakan khususnya berdasarkan pendapat Nik Safiah Karim et.al (1996,2006) dan ahli-ahli bahasa yang lain. Perbincangan selanjutnya pula ditumpukankepada ciri-ciri dan jenis-jenis golongan kata adjektif dan kata tugas BahasaMelayu.6.1 Konsep dan Ciri-Ciri Golongan Kata AdjektifTahukah anda bahawa kata adjektif yang juga dikenali sebagai kata sifatmerupakan perkataan yang menjadi unsur inti dalam binaan frasa adjektif?. 69
  70. 70. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYUFrasa adjektif pula boleh terdiri daripada satu atau beberapa perkataan yangmengandungi kata adjektif dan unsur lain seperti kata bantu atau kata penguat.Ayat yang mempunyai kata adjektif adalah seperti contoh yang berikut: Ahmad sangat pandai bermain muzik. Pemuda itu baik sungguh. Buah cempedak itu enak sekali.6.2 Jenis-Jenis Golongan Kata AdjektifAnda tentu telah mengetahui bahawa kata adjektif yang juga dikenali sebagaikata sifat merupakan perkataan yang menjadi unsur inti dalam frasa adjektifseperti manis sekali, sudah lama sungguh, masih lebat lagi.Kata dalam golongan kata adjektif menerangkan keadaan atau sifat sesuatunama atau frasa nama. Kata adjektif mudah dikenali jika kata berkenaandidahului oleh kata penguat seperti amat, sangat, sungguh, sekali, paling, agak,benar. Kata adjektif boleh terbentuk berdasarkan kata itu sendiri atau terbentuksecara menerima imbuhan; sama ada imbuhan awalan, apitan, atau sisipan (AliMahmood et.al. 2007) Menurut Nik Safiah Karim et.al. (2006) kata adjektif terbahagi kepadasekurang-kurangnya sembilan jenis, iaitu (i) kata adjektif sifatan atau keadaan;(ii) kata adjektif warna; (iii) kata adjektif ukuran; (iv) kata adjektif bentuk; (v) kataadjektif waktu; (vi) kata adjektif jarak; (vii) kata adjektif cara; (viii) kata adjektifperasaan; dan (ix) kata adjektif pancaindera Kata adjektif sifatan atau keadaan ialah perkataan yang digunakan bagimenerangkan sifat atau keadaan sebagai unsur keterangan kepada kata nama,seperti contoh berikut: kuat pintar nakal 70
  71. 71. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU keras lemah sihat bijak cergas jahat Contoh ayat: i. Budak nakal selalu kena marah ii. Dia lemah dalam matematik iii. Kubu pertahanan pemberontak itu amat kuat. iv. Anak Pak Kamar bijak sekali. v. Peserta itu berdiri dengan cergas. Kata adjektif warna sebagai unsur keterangan kepada kata nama ialahperkataan yang memberi pengertian warna, seperti contoh berikut: jingga perang hitam putih biru kelabu Contoh ayat: i. Adik suka pakai baju hijau. ii. Pakaian pelajar sekolah berwarna putih. iii. Baju kesukaan saya berwarna kuning. iv. Kereta merah itu kepunyaan abang. v. Dia memiliki mata berwarna biru. Kata adjektif ukuran sebagai unsur keterangan kepada kata nama ialahperkataan yang memberi pengertian ukuran, seperti contoh yang berikut: tebal gemuk panjang nipis kurus pendek tinggi rendah kecil Contoh ayat: i. Buku tebal itu sudah saya baca. ii. Anaknya masih kecil lagi. iii. Badannya semakin kurus. 71
  72. 72. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU iv. Kertas nipis itu tidak boleh digunakan lagi. v. Pokok itu semakin hari semakin tinggi. Kata adjektif bentuk sebagai unsur keterangan kepada kata nama ialahperkataan yang memberi maksud rupa bentuk, seperti contoh berikut: lurus bulat bujur bengkok leper bundar lonjong buncit tajam Contoh ayat: i. Jalan lurus mudah dilalui. ii. Bentuk buah kelapa itu lonjong. iii. Mukanya bujur sirih. iv. Pinggan leper itu untuk pinggan makan. v. Matanya tajam memandang ke hadapan Kata adjektif waktu sebagai unsur keterangan kepada kata nama ialahperkataan yang memberi pengertian konsep masa, seperti contoh yang berikut: kerap awal sering jarang lewat silam baharu dahulu lampau Contoh ayat: i. Kedatangannya lewat hari ini. ii. Dia berada di kampus sehari suntuk. iii. Kenangan silam sukar dilupakan. iv. Nenek masih menyimpan barang-barang lama. v. Cikgu menasihatkan kami supaya datang awal Kata adjektif jarak sebagai unsur keterangan kepada kata nama ialahperkataan yang memberi makna konsep ruang seperti contoh yang berikut: 72
  73. 73. BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU nyaris dekat hampir jauh Contoh ayat: i. Rumahnya tidak jauh dari Pejabat Pos. ii. Universiti itu dekat dengan lebuhraya. iii. Dia berdiri hampir dengan kereta saya. Kata adjektif cara sebagai unsur keterangan kepada kata nama ialahperkataan yang memberi pengertian keadaan kelakuan atau ragam, seperticontoh yang berikut: pantas deras ligat lambat gopoh perlahan laju cermat cepat Contoh ayat: i. Kereta itu dipandu dengan laju. ii. Siapa cepat dia dapat. iii. Gasing itu berpusing ligat. iv. Arus sungai itu sangat deras. v. Dia cermat apabila berbelanja. Kata adjektif perasaan ialah perkataan yang digunakan sebagai unsurketerangan kepada kata nama yang memberi pengertian atau konsep perasaan,seperti contoh yang berikut: kasih takut malu sayang hendak geram cinta rindu marah Contoh ayat: i. Dia masih marah kepada saya. ii. Nenek itu terlalu kasih akan cucunya. 73

×