Τα τοπία της συλλογικής μνήμης

  • 395 views
Uploaded on

Άρθρο: Παρασκευή Ταράνη και Πρόδρομος Νικηφορίδης στο 1ο Εθνικό Συνέδριο "Ήπιες Επεμβάσεις σε Μνημεία και Σύνολα". Θεσσαλονίκη 23 - 25 / 11 / 2000

Άρθρο: Παρασκευή Ταράνη και Πρόδρομος Νικηφορίδης στο 1ο Εθνικό Συνέδριο "Ήπιες Επεμβάσεις σε Μνημεία και Σύνολα". Θεσσαλονίκη 23 - 25 / 11 / 2000

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
395
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
4
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. ÔÁ ÔÏÐÉÁ ÔÇÓ ÓÕËËÏÃÉÊÇÓ ÌÍÇÌÇÓ Áñ÷áéïëïãéêïß ÷þñïé ìÝóá óôïí áóôéêü éóôü - Ýíôáîç Þ ðåñé÷áñÜêùóç; ÐáñáóêåõÞ ÔáñÜíç Ðñüäñïìïò Íéêçöïñßäçò
  • 2. Ç ðüëç õðÞñîå ðÜíôá ç õëéêÞ êáé ôñéóäéÜóôáôç áíôáíÜêëáóç ìéáò óõãêåêñé- ìÝíçò êïéíùíéêÞò êáé ïéêïíïìéêÞò äïìÞò. ÉóôïñéêÜ ïñãáíþíåé ôç äïìÞ êáé ôç ìïñöïëïãéêÞ ôçò õðüóôáóç ìå âÜóç ôç ÷ùñéêÞ åîÜñôçóç êáé óõó÷Ýôéóç ôïõ éäéùôéêïý ÷þñïõ (êáôïéêßá) ìå Ýíá ç ðåñéóóüôåñá êÝíôñá äçìüóéïõ ÷þñïõ: ðëáôåßá, áãïñÜ, ÷þñïé ëáôñåßáò, äçìüóéï êôßñéï, êôßñéï åîïõóßáò. Ç ÷ñçóç ôïõ äçìüóéïõ ÷þñïõ ìéáò ðüëçò áðü ôïõò ðïëßôåò ôçò, ãßíåôáé ãéá ëüãïõò øõ÷áãùãßáò, áíÜðáõóçò, Üèëçóçò, áëëÜ áðïôåëåß åðßóçò ìéá ðñÜîç åðéêïéíùíßáò êáé óõíåýñåóçò. Ï äçìüóéïò áíïé÷ôüò ÷þñïò ìéáò ðüëçò åßíáé ôï âáóéêü óõóôáôéêü ôçò, ôï äõíáìéêü óôïé÷åßï ðïõ êáèïñßæåé ôçí ôáõôüôçôá êáé ôá åããåíÞ ôçò ÷áñáêôçñéóôéêÜ. Áõôïýò ôïõò ÷þñïõò, ïé åëëçíéêÝò ðüëåéò åãêáôáëåßøáí óôçí ôý÷ç ôïõò, ìÝóá åéóáãùãÞ óå äåêáåôßåò óõíå÷ïýò êé áíåîÝëåãêôçò åðÝêôáóçò, ãéá íá åðéóôñÝøïõí óÞìåñá äõíáìéêÜ óôï ðñïóêÞíéï ôïõ áñ÷éôåêôïíéêïý ðñïâëçìáôéóìïý. Óå ïñéóìÝíåò åëëçíéêÝò ðüëåéò, óôï éóôïñéêü ôïõò êÝíôñï, ðáñïõóéÜæåôáé Ýíá ìïíáäéêü öáéíüìåíï ðïõ áíôßóôïé÷ü ôïõ óõíáíôïýìå, ßóùò ìüíï óôçí Éôáëßá: ïé áíïéêôïß ÷þñïé åßíáé êõñßùò áõôïß ôùí áñ÷áéïëïãéêþí áíáóêáöþí, ôùí áñ÷áéïëïãéêþí åñåéðßùí ðïõ Ý÷ïõí ðáñáìåßíåé ìÝóá óôçí ðõêíÞ áóôéêÞ ìÜæá. Áõôïß ïé ôüðïé âéþíïíôáé áðü ôïõò êáôïßêïõò ùò äçìüóéïé ÷þñïé, êáé Ý÷ïõí åããñáöåß óôï åéóáãùãÞ óõëëïãéêü õðïóõíåßäçôï, ùò ôüðïé äéá÷ñïíéêïß áëëÜ êáé êáèçìåñéíïß óõã÷ñüíùò, ðïõ åêôïíþíïõí, üðïõ áõôü åßíáé äõíáôü, ôéò áíÜãêåò ôçò äçìüóéáò æùÞò (ðáé÷íßäé, áíÜðáõóç, ðåñßðáôïò). ÌÝóá óå áõôü ôï ðëáßóéï, ç äéá÷åßñéóç êáé äéáìüñöùóç ôïõ äçìüóéïõ áíïéêôïý ÷þñïõ óôçí åëëçíéêÞ ðüëç, áîßæåé íá ìáò áðáó÷ïëÞóåé óôï âáèìü ðïõ åìðåñéÝ÷åé ôçí Ýííïéá ôïõ ôüðïõ, ôïõò óõìâïëéóìïýò ôïõ, ôçí áíÜãíùóç ôçò éóôïñéêÞò êáé äéá÷ñïíéêÞò ôïõ óõíÝ÷åéáò. Ç Ýííïéá ôïõ ôüðïõ, áðïôåëåß óÞìåñá, Ýíá ìåãÜëï ðåäßï ðáãêüóìéáò åðáíáðñïóÝããéóçò, ü÷é ìüíï áðü ôïõò áñ÷éôÝêôïíåò êáé ôïõò åíáó÷ïëïýíôåò ìå ôïí ÷þñï. Ôï ìåãÜëï óôïß÷çìá ðïõ èá ðñÝðåé íá êåñäßóïõí ïé ðüëåéò óôçí áõãÞ ôçò ôñßôçò ÷éëéåôßáò - óå ìéá åðï÷Þ ðïõ ç åðéêïéíùíßá äåí áðáéôåß êáô' áíÜãêç ôç ÷ùñéêÞ óõíåýñåóç - åßíáé íá îáíáêåñäßóïõí ôïí ñåáëéóôéêü ôüðï, íá îáíáâñïýí ôéò ÷áìÝíåò ôïõ ðïéüôçôåò, ôçí êëßìáêá, ôéò áéóèÞóåéò êáé åéêüíåò, ôç âéùìáôéêÞ ìíÞìç, üëá åêåßíá ôá óôïé÷åßá ðïõ äåí ìåôáöÝñïíôáé êáé äåí ìåôáâéâÜæïíôáé ìå êáíÝíá çëåêôñïíéêü ôñüðï, íá îáíáâñïýí ôåëéêÜ ôçí ëçóìïíçìÝíç "çèéêÞ ôïõ ôüðïõ".1 1. Åßíáé ÷áñáêôçñéóôéêüò ï ôßôëïò ôçò 7çò Äéåèíïýò Áñ÷éôåêôïíéêÞò ¸êèåóçò, óôç Biennale ôçò Âåíåôßáò: City-Less aesthetics more ethics, ðïõ ðñïóðáèåß íá åðáíáöÝñåé ôï èÝìá ôçò “çèéêÞò” ôùí áñ÷éôåêôïíéêþí åðåìâÜóåùí, ôéò ðïéüôçôåò ôïõ ðáñáãüìåíïõ ÷þñïõ, ôç óõìâïëéêÞ ôïõ ôüðïõ, óå ìéá åðï÷Þ "áéóèçôéêÞò" êáé ìïñöïëïãéêÞò ðáíôïäõíáìßáò. 1
  • 3. Óå ìéá éóôïñéêÞ ðüëç, "ôçí Ðüëç ôçò ÓõëëïãéêÞò ÌíÞìçò", üðùò ôçí ïíïìÜæåé ç Christine Boyer óôï ïìþíõìï âéâëßï ôçò [1], áíáêáëýðôïõìå ôá åðÜëëçëá óôñþìáôá ôïõ éóôïñéêïý ÷ñüíïõ, Þ ôá äéÜöïñá áñ÷éôåêôïíéêÜ óôñþìáôá, ðïõ óõíõðÜñ÷ïõí, åöÜðôïíôáé, ÷ùñßò áíáãêáóôéêÜ íá ðáßñíïõí õðüøç ôïõò ôï Ýíá ôï Üëëï. Óôï öáéíüìåíï ôçò áñãÞò äéÜôáîçò ôçò ðüëçò óå óôñþìáôá, üôáí ìéá ÷ñïíéêÞ öÜóç ðñïóôßèåôáé ðÜíù óôçí Üëëç, öÝñíïíôáò ìáæß ôçò íÝåò ìïñöÝò êáé ðïëéôéóìéêÝò ðñáêôéêÝò, ôï ãåãïíüò áõôü áíáãíùñßæåôáé ùò ãåãïíüò åìðëïõôéóìïý. Ôï èÝìá üìùò åßíáé ôåëåßùò äéáöïñåôéêü êáé ðïëõóýíèåôï üôáí åìöáíßæïíôáé ôìçìáôéêÝò ëïãéêÝò óôçí ßäéá ÷ñïíéêÞ ðåñßïäï, üôáí Ýíáò ôüðïò- Ýíáò öëïéüò- ìéáò ðñïçãïýìåíçò ðåñéüäïõ Ýñ÷åôáé óôçí åðéöÜíåéá ôçò ôñÝ÷ïõóáò ðüëçò. Ïé "ðáñÜëëçëåò ðüëåéò" èÝôïõí åìðüäéá ç ìéá óôçí Üëëç, óõãêñïýïíôáé Þ áëëçëïáãíïïýíôáé, êáèþò äéåêäéêïýí êáé ïé äýï, ôïí ðáñüíôá ñåáëéóôéêü ÷þñï. Óå áõôïýò áêñéâþò ôïõò ôüðïõò, óôéò ñùãìÝò ôïõ áóôéêïý éóôïý, ïöåßëïõìå íá åðÝìâïõìå, áðïêáèéóôþíôáò ôçí éóïññïðßá áíÜìåóá óôï ðáñüí êáé ôï ðáñåëèüí, áíÜìåóá óôç ìíÞìç êáé ôç óõíÝ÷åéá, äçìéïõñãþíôáò ôï ìÝëëïí ôçò óýã÷ñïíçò ðüëçò. Ç ëïãéêÞ, ç Ýíôáóç, ç "çèéêÞ" ôåëéêÜ, áõôþí ôùí åðåìâÜóåùí, åßíáé Ýíá ìåãÜëï èÝìá áíïéêôü ðñïò óõæÞôçóç. Áðáéôåßôáé óõæÞôçóç ãýñù áðü ôá æçôÞìáôá åñìçíåßáò êáé áíôßëçøçò ôïõ ôüðïõ, ãéá ìéá óýã÷ñïíç åðáíáðñïóÝããéóç ôùí éóôïñéêþí ÷þñùí ìÝóá óôéò ðüëåéò. Êáé ðáñ' üëç ôç äõóêïëßá ôïõ, ç ðñüêëçóç âñßóêåôáé óå áõôÞ áêñéâþò ôçí áíáæÞôçóç ôçò "åíéáßáò ðüëçò", ðïõ óõíôßèåôáé áðü ôá îå÷ùñéóôÜ êé áíïëïêëÞñùôá êïììÜôéá ôçò, óôçí ðïëëáðëüôçôá êáé ôçí áìöéóçìßá ôçò. Ç ðëáôåßá San Marko óôç Âåíåôßá ðëçììõñéóìÝíç áðü ôï íåñü 2
  • 4. Ç äïìÞ ìéáò ðüëçò åßíáé ðÜíôïôå ç äïìÞ ìéáò óõãêåêñéìÝíçò åðï÷Þò, åìðåñéÝ÷åé üìùò êáé ôéò äïìÝò ðñïçãïýìåíùí éóôïñéêþí åðï÷þí ðïõ óõíõðÜñ÷ïõí ìå ôéò óýã÷ñïíåò. Áêüìç êáé óôçí äéÜñêåéá ôçò æùÞò åíüò áíèñþðïõ, ç ðüëç ãýñù ôïõ áëëÜæåé êáé ïé áíáöïñÝò óå áõôÞ äåí åßíáé ðïôÝ ïé ßäéåò. Ç ìåãáëýôåñç äõóêïëßá êáôáíüçóçò åíüò ôüðïõ, Ýãêåéôáé óôï ãåãïíüò, üôé ç áíôßëçøÞ ìáò ãéá áõôüí åìðåñéÝ÷åé êáëõììÝíç ôçí Ýííïéá ôïõ ÷ñüíïõ. Óõóóùñåýåé ìÝóá ôïõ åñåßðéá, óýìâïëá, ãëþóóåò, âéùìáôéêÝò ìíÞìåò, äåí åßíáé ðïôÝ ï ßäéïò êáé Ýôóé äåí ìðïñåß íá õðáêïýóåé óå ìéá åýêïëç ôõðïëïãéêÞ áíÜëõóç [2]. Ìðïñåß íá äåé êáíåßò ôïí ôüðï ùò Ýíá ìïõóåßï ðïõ äéáôçñåß êáôáãñáììÝíåò üëåò ôéò áíèñþðéíåò ðñÜîåéò óôçí äéÜñêåéá ôïõ ÷ñüíïõ. Ç ðïëýðëïêç êáé "ãïçôåõôéêÞ" ó÷Ýóç ôïõ ôüðïõ ìå ôïí ÷ñüíï, Ý÷åé áðáó÷ïëÞóåé ðïëëïýò ëïãïôÝ÷íåò, óôçí ðñïóðÜèåéÜ ôïõò íá ðåñéãñÜøïõí ìéá ãíþñéìÞ ôïõò ðüëç. "Äåí åßíáé ðéá ôï ðáëéü Ðáñßóé. Ç ìïñöÞ ìéáò ðüëçò / áëëÜæåé ðéï ãñÞãïñá, áëßìïíï áðü ü,ôé ç êáñäéÜ åíüò èíçôïý"2, ãñÜöåé ï Baudelaire, ðïõ ïé êñéôéêÝò ôïõ óêÝøåéò ãéá ôçí ðüëç åßíáé áðü ôéò ðéï åêðëçêôéêÝò. Êáé ï Marcel Proust óôï ßäéï áêñéâþò ðëáßóéï, ðñïóðáèåß íá áðïäþóåé ôçí ðåñéãñáöÞ ôïõ ÄÜóïõò ôçò Âïõëþíçò: "...ç áðÜíèñùðç åñçìéÜ ôïõ äÜóïõò, ìå âïçèïýóå íá êáôáëÜâù êáëýôåñá ôçí áíôßöáóç ðïõ õðÜñ÷åé üôáí áíáæçôÜò ôçí ðñáãìáôéêüôçôá óôéò åéêüíåò ôçò ìíÞìçò, áðü ôéò ïðïßåò èá ëåßðåé ðÜíôá ç ãïçôåßá ðïõ ðñïÝñ÷åôáé áðü ôçí ßäéá ôçí ìíÞìç êáé áðü ôï ãåãïíüò üôé äåí ôéò óõëëáìâÜíïõí ïé áéóèÞóåéò ìáò. Ç ðñáãìáôéêüôçôá ðïõ åß÷á ãíùñßóåé äåí õðÞñ÷å ðéá".3 ôï ðñüâëçìá ôçò åñìçíåßáò ôïõ éóôïñéêïý ôüðïõ "Äåéíüí ôå êáé ÷áëåðüí ëçöèÞíáé ï ôüðïò", ëÝåé ï ÁñéóôïôÝëçò, äçëþíïíôáò ôï ó÷åäüí áêáôüñèùôï ðüíçìá ôçò êáôáíüçóçò ôïõ ôüðïõ. Êáé óßãïõñá ôï èÝìá åßíáé äõóêïëüôåñï üôáí ìéëÜìå ãéá ôçí êáôáíüçóç êáé ôïí ðñïóäéïñéóìü ôçò Ýííïéáò ôïõ éóôïñéêïý ôüðïõ, ðïõ óõíõðÜñ÷åé ìå Ýíá óýã÷ñïíï ðåñéâÜëëïí. Ç óõíýðáñîç êáé ç åðéêÜëõøç ðïëëþí ÷ñïíéêþí óôéãìþí óôçí ßäéá ôïðïèåóßá, êÜíåé ðïëõðëïêüôåñï ôï æÞôçìá. ¸íáò áñ÷áéïëïãéêüò ÷þñïò ìÝóá óå óýã÷ñïíï áóôéêü éóôü, äéáôçñåß ôïí ðñïóäéïñéóìü ôïõ ùò "ðåñßêëåéóôïò ÷þñïò", ùò "Üâáôïí", ùò ÷þñïò öýëáîçò ôçò ìíÞìçò åíüò ðïëéôéóìïý - ìéá ëåéôïõñãßá áðáñáßôçôç, áëëÜ ü÷é ðáñÜëëçëç ìå ôç ñïÞ êáé ôïí áìößäñïìï ÷áñáêôÞñá ôçò óýã÷ñïíçò ðüëçò. Ç éóôïñéêÞ ðüëç Ýñ÷åôáé áðü ôï ðáñåëèüí, áðü ôá ß÷íç ðïõ áõôü ìáò Üöçóå, êáé ôá äéáôçñåß ìÝóá óôéò õðÜñ÷ïõóåò óýã÷ñïíåò äïìÝò ôçò. ÁõôÞ ç äéáäéêáóßá åîÝëéîçò äçìéïõñãåß Ýíáí êáôáêåñìáôéóìü ôùí ÷ñüíùí, ìéá ñùãìÞ óôç äéáäï÷Þ ôùí áóôéêþí ãåãïíüôùí, Ýíá óýóôçìá áóõíÝ÷åéáò. Ãéá Ýíáí ÷þñï, üðùò ï áñ÷áéïëïãéêüò, ðïõ âñßóêåôáé óôéò ðáñõöÝò åíüò äéáñêþò ìåôáëëáóóüìåíïõ áóôéêïý éóôïý, åêåß üðïõ ç äõíáìéêÞ óõíÝ÷åéá êáé ïìïéïãÝíåéÜ ôïõ õðï÷ùñåß, Þ äéáêüðôåôáé áðüôïìá, ï ÷ñüíïò êõëÜ äéáöïñåôéêÜ 2. Charles Baudelaire: “Les Fleures du Mal” 3. Marcel Proust: "Áíáæçôþíôáò ôïí ÷áìÝíï ÷ñüíï", Åêäüóåéò Çñéäáíüò. ÌåôÜöñáóç Ðáýëïò ÆÜíáò. 3
  • 5. êáé áðïêôÜ äéáöïñåôéêÝò äéáóôÜóåéò. Ï ×ñÞóôïò Ðáðïýëéáò [2] áíáæçôþíôáò íá áðïäþóåé Ýíáí ðñïóäéïñéóìü ôïõ áñ÷áéïëïãéêïý ôüðïõ, áíáôñÝ÷åé óôï êåßìåíï ôïõ Michel Foucault ãéá ôçí åôåñïôïðßá, êáôÜ ôïí ïðïßï, óõãêáôáëÝãïíôáé ùò åôåñïôïðéêïß ôüðïé, ôá ìïõóåßá êáé ôá íåêñïôáöåßá. Óýìöùíá ìå ôçí åñìçíåßá ôïõ Ðáðïýëéá, ïé êáô' åîï÷Þí åôåñïôïðéêïß ôüðïé åßíáé ïé áñ÷áéïëïãéêïß ÷þñïé, êáé êõñßùò áõôïß ðïõ âñßóêïíôáé óôá êÝíôñá ôùí éóôïñéêþí ðüëåùí êáé áõôïß ïé ôüðïé äåí êáôáãñÜöïíôáé áðü ôïí Foucault, ßóùò ãéáôß ôï Ðáñßóé äåí äéáèÝôåé ôÝôïéïõ ìåãÝèïõò áñ÷áéïëïãéêÝò ôñýðåò - åñåéðéþíåò óôïí éóôü ôïõ. Ôï ÷Ýñé ôïõ Le Corbusier Ìéá ïëüêëçñç ãåíéÜ áñ÷éôåêôüíùí, áíôéäñþíôáò óôç á-ôïðéêÞ äéáäéêáóßá ðáñïõóéÜæåé ôï Plan Voisin ãéá åðéíüçóçò ôçò ìïñöÞò, ìå ôïí ôñüðï ðïõ ãéá ÷ñüíéá áíáðáñÞãáãå ôï ÌïíôÝñíï ôï Ðáñßóé (1923). Ôï ó÷Ýäéï Êßíçìá, áíáæÞôçóå åðßìïíá "ôá óçìÜäéá ôçò óõëëïãéêÞò ìíÞìçò" êáé ôç ðñïôåßíåôáé ãéá ôçí áíÜðëáóç ôïõ êÝíôñïõ ôïõ Ðáñéóéïý, ôï ôáõôüôçôá åêåßíùí ôùí óôïé÷åßùí ðïõ êÜíïõí êÜèå ôüðï ìïíáäéêü. Ï Aldo Rossi ßäéï ùò íá ðñïôåéíüôáí ãéá Ýíáí óôá 1966, ìå Ýíá âéâëßï ïñüóçìï [3], áíáæçôÜ ôçí ìïíáäéêüôçôá êÜèå áóôéêÞò êåíü ôüðï. äïìÞò, ôïí "locus solus", ìÝóá áðü Ýíá ðëÞèïò åôåñüêëçôùí ÷ñÞóåùí êáé ìéá äéáäéêáóßá ìåôáó÷çìáôéóìþí, ãåãïíüôùí êáé óõìâüëùí, ìÝóá óôïí éóôïñéêü ÷ñüíï ôçò ðüëçò. Ãéá ôïí Rossi ç ðüëç ç ßäéá, åßíáé ç óõëëïãéêÞ ìíÞìç ôùí ðïëéôþí ôçò. Ç ìíÞìç åßíáé óõíäåäåìÝíç ìå ôá ãåãïíüôá êáé ôïõò ôüðïõò, Ýôóé ç ðüëç áðïôåëåß ôïí "locus" ôçò ìíÞìçò. Ç óõëëïãéêÞ ìíÞìç óõììåôÝ÷åé óôï ìåôáó÷çìáôéóìü ôïõ ÷þñïõ ìÝóá áðü ôç äñÜóç ôïõ êïéíùíéêïý óõíüëïõ. Ç èåþñçóç ôïõ Rossi áíôéìåôùðßæåé ôçí éóôïñßá ùò ôñüðï ìåëÝôçò ôçò ðüëçò, ùò "õëéêÞ äïìÞ" êáé ùò "Ýñãï ôùí ÷åñéþí ôïõ áíèñþðïõ", áëëÜ êáé ùò ôñüðï áíÜãíùóçò ôçò éäÝáò ðïõ Ý÷ïõìå ãé' áõôÞí. Ìå áõôÞ ôçí Ýííïéá ç óõëëïãéêÞ ìíÞìç ãßíåôáé ôï íÞìá ðïõ äéáðåñíÜåé üëç ôçí ðïëýðëïêç äïìÞ ôçò ðüëçò, ôï ßäéï üðùò ç ìíÞìç äéáôñÝ÷åé ïëüêëçñç ôç æùÞ åíüò áíèñþðïõ. Ç éäÝá ôçò ðüëçò üðùò áõôÞ êáôáãñÜöåôáé ìÝóá óôï óõëëïãéêü õðïóõíåßäçôï áðáó÷ïëåß êáé ôçí Christine Boyer, ðïëëÜ ÷ñüíéá ìåôÜ, êáé áðü ìéá äéáöïñåôéêÞ óêïðéÜ [1]. Ç Boyer õðïóôçñßæåé üôé ç ìåôáìïíôÝñíá åéêïíïðïßçóç ôïõ ÷þñïõ êáé ôïõ ÷ñüíïõ, åêìåôáëëåýåôáé ôçí éóôïñßá êáé ôá èñáýóìáôá ôïõ ðáñåëèüíôïò ãéá ìéá ñïìáíôéêÞ êáé ðáñáðëáíçôéêÞ áíôßëçøç ôçò ðüëçò. "¼ìùò ãéá íá åêôéìÞóïõí ïé èåáôÝò ðëÞñùò Þ ãéá íá åßíáé óå èÝóç íá äéáâÜóïõí áõôü ôï áóôéêü ôïðßï ùò êåßìåíï, ðñÝðåé íá äïõí ôçí ðüëç ü÷é ìüíï ìå ôõðéêïýò êáé ëåéôïõñãéêïýò üñïõò áëëÜ êáé ìå ìïñöïëïãéêü ôñüðï" (Boyer 1994). Ç Boyer áíáæçôÜ óôá èñáýóìáôá ôïõ ðáñåëèüíôïò ôï åíïðïéçôéêü íÞìá ãéá íá óõãêñïôçèåß "...ìéá óõíå÷Þò áóôéêÞ ôïðïãñáößá, ìéá ÷ùñéêÞ äïìÞ ðïõ êáëýðôåé ðëïýóéïõò êáé öôù÷ïýò ôüðïõò, ôéìçôéêÜ êáé ôáðåéíÜ ìíçìåßá, ìüíéìåò êáé åöÞìåñåò ìïñöÝò, ðïõ ðñÝðåé íá ðåñéëáìâÜíåé ÷þñïõò äçìüóéáò óõíÜèñïéóçò êáé óõæÞôçóçò, áëëÜ êáé éäéùôéêïýò ðåñéðÜôïõò ìíÞìçò êáé ðñïóùðéêÜ êáôáöýãéá". Ãéá ðïëëïýò Üëëïõò óõããñáöåßò, ç ýðáñîç ôùí é÷íþí ôïõ ðáñåëèüíôïò óôçí êáñäéÜ óýã÷ñïíùí ìçôñïðüëåùí êáé ç óõíýðáñîÞ ôïõò ìå ôá íÝá áóôéêÜ ôïðßá, äåí áðïôåëåß ðáñÜ ìéá ìáñôõñßá ôçò ðïëõðëïêüôçôáò ôùí óçìåñéíþí ðüëåùí, êáé åóôéÜæïõí óôçí åñìçíåßá êáé óôç áíÜãêç äéáôÞñçóçò áõôÞ ôçò åôåñüôçôáò [4]. Ï Marc Auge [5] áíôéðáñáâÜëëåé ôçí Ýííïéá ôïõ "ìç-ôüðïõ" óôçí êëáóóéêÞ êïéíùíéïëïãéêÞ åñìçíåßá ôïõ ôüðïõ, ùò åããåãñáììÝíïõ ðïëéôéóìïý óå ÷þñï êáé ÷ñüíï. ÅÜí Ýíáò ÷þñïò Ý÷åé áðïêôÞóåé ôçí ôáõôüôçôÜ ôïõ óôï óõëëïãéêü õðïóõíåßäçôï, ÷Üñéò óôéò éóôïñéêÝò ôïõ áíáöïñÝò êáé ôçí âéùìáôéêÞ ìíÞìç, Ýíáò ôüðïò ðïõ äåí óõãêåíôñþíåé áõôÜ ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ, êáôáãñÜöåôáé ùò 4
  • 6. "ìç ôüðïò". Ç óõíýðáñîÞ ôïõò åßíáé ãíþñéìï öáéíüìåíï ôùí êáéñþí ôçò õðåñ- ìïíôåñíéêüôçôáò4. Ç äéêáéïëïãçìÝíá ìåãÜëç äéáöïñïðïßçóç óôçí åñìçíåßá ôùí éóôïñéêþí ôüðùí, ðïõ åìöáíßæåôáé óôç âéâëéïãñáößá, ïöåßëåôáé óôçí åîáéñåôéêÜ ðïëýðëïêç ó÷Ýóç ìéáò ðüëçò ìå ôá ìíçìåßá ôçò êáé ôïõò éóôïñéêïýò ôçò ôüðïõò. Åßíáé ìéá ó÷Ýóç ðïõ åìðåñéÝ÷åé ðïëëÝò êáé åíåñãÝò ëåéôïõñãßåò ïëüêëçñçò ôçò êïéíùíßáò, áëëÜ êáé ôùí îå÷ùñéóôþí ìïíÜäùí ôçò: ëåéôïõñãßåò èñçóêåõôéêÝò, áéóèçôéêÝò, óõìâïëéêÝò êáé éäåïëïãéêÝò, âéùìáôéêÝò êáé óõíáéóèçìáôéêÝò. Ôá ðñþôá óôïé÷åßá ðïõ ðñïâÜëëïõí óôïí êáèïñéóìü Þ ôçí êáôáóêåõÞ ôçò ôáõôüôçôáò ìéáò ðüëçò, åßíáé ôá ìíçìåßá êáé ïé áñ÷áéïëïãéêïß ôçò ÷þñïé. ¸ôóé ç åðáíáöïñÜ óôç ìíçìïíéêÞ êáé óõìâïëéêÞ áíÜãíùóç ôçò ðüëçò, ðÝñá áðü ôéò Üìåóåò åöáñìïãÝò ôçò óôçí ðïëéôéóôéêÞ - ôïõñéóôéêÞ ïéêïíïìßá ôçò, åìðåñéÝ÷åé êáé ìéá óåéñÜ áðü "âáñéÝò" üøåéò ðïëéôéêïý êáé éäåïëïãéêïý ÷áñáêôÞñá, ðïõ ìå ôç óåéñÜ ôïõò ïäçãïýí óå áðïêëßíïõóåò åñìçíåßåò êáé óõãêñïýóåéò [6]. Åðßóçò ç äéáäéêáóßá äéáôÞñçóçò êáé ðñïóôáóßá ôïõò, óõíåðÜãåôáé ÷ùñéêÝò êáé õëéêÝò Áåñïäñüìéï Öñáíêöïýñôçò "èõóßåò" ãéá ôç óýã÷ñïíç ðüëç, ðïõ ôï êåíôñéêü êñÜôïò Þ ç ôïðéêÞ êïéíùíßá ïé óýã÷ñïíåò áåñïðüëåéò êáëïýíôáé íá áíáëÜâïõí. ¼ëåò áõôÝò ïé ðïëýðëïêåò êáé ðïëõåðßðåäåò ó÷Ýóåéò õðáãïñåýïõí ôåëéêÜ ôñüðïõò áíÜãíùóçò êáé èÝáóçò ôùí óõìâïëéêÜ öïñôéóìÝíùí éóôïñéêþí ôüðùí, êáé ëáìâÜíïõí ôåëéêÜ, õëéêÞ êáé áéóèçôéêÞ ìïñöÞ, ìÝóá áðü ôçí äéáìüñöùóç ôùí ßäéùí ôùí ìíçìåßùí êáé ôïõ Üìåóïõ ðåñéâÜëëïíôüò ôïõò. ÓÞìåñá, ìÝóá óå Ýíá êáèåóôþò ðáãêïóìéïðïßçóçò, ôï ôïðéêü êáé ç áíáæÞôçóç ôçò éäéáéôåñüôçôáò áíáäýåôáé óå Ýíá óçìáíôéêü ðåäßï, ðïõ áíáæçôåß ôç ó÷Ýóç ôïõ ìå ôï ðáãêüóìéï. ÕðÜñ÷ïõí ðïëëÜ èÝìáôá êáé åí åîåëßîåé áíáæçôÞóåéò ãéá ôïí åðáíáðñïóäéïñéóìü ôùí ìíçìåéáêþí ÷þñùí, ôçò "áóôéêÞò áõèåíôéêüôçôáò", ôçò ôïðéêÞò ôáõôüôçôáò, áëëÜ êáé ôçò ó÷Ýóçò áéóèçôéêÞò êáé êïéíùíßáò [7]. ¼ìùò ðáñÜ ôéò üðïéåò äéáöïñÝò óôéò áíáëýóåéò ôùí ìåëåôçôþí ôïõ ÷þñïõ, êáé ôï äéáöïñåôéêü óçìåßï åêêßíçóçò ôïõ êáèåíüò, ï ôåëéêüò óôü÷ïò ôçò ðñïóôáóßáò êáé ôçò äéáôÞñçóçò ôùí éóôïñéêþí ÷áñáêôçñéóôéêþí ôïõ ôüðïõ, ðáñáìÝíåé ï ßäéïò. Óôçí óçìåñéíÞ ìÜëéóôá èåþñçóç ôùí ðñïâëçìÜôùí ôùí ðüëåùí, ç ðáñÜìåôñïò ôçò äéáôÞñçóçò êáé äéá÷åßñéóçò ôùí éóôïñéêþí ôüðùí, áðïêôÜ ìéá ðåñáéôÝñù äéÜóôáóç - ôç äéÜóôáóç ôçò âéùóéìüôçôáò. Áðïôåëïýí Ýíá ðïëýôéìï õëéêü, Ýíá áðüèåìá ÷þñïõ, ðïõ ìðïñåß êáé ðñÝðåé íá áîéïðïéçèåß, íá åîõðçñåôÞóåé êáé íá óõíõðÜñîåé ìå ôéò óýã÷ñïíåò áíÜãêåò. 4. Ãéá ôïí Auge ïé "ìç ôüðïé" åßíáé óõãêåêñéìÝíïé öõóéêïß ÷þñïé (áåñïäñüìéá, óôáèìïß íÝùí äéêôýùí, íÝá åìðïñéêÜ óõãêñïôÞìáôá ê.Ü) áëëÜ êáé ïé ó÷Ýóåéò ðïõ áíáðôýóóïíôáé ìåôáîý ôùí áôüìùí - ôáîéäéùôþí ìå áõôïýò. Áîßæåé åäþ íá ðáñáôçñÞóïõìå ðùò ï Auge õðïóôçñßæåé ðùò, åíþ ïé áíèñùðïëïãéêïß - éóôïñéêïß ôüðïé äçìéïõñãïýí ãýñù ôïõò Ýíá ðëÝãìá ïñãáíéêþí äåóìþí, ïé "ìç - ôüðïé" áíôßèåôá, áðïðíÝïõí ìéá óõìâáôéêÞ ìïíáîéÜ. 5
  • 7. Ç åêñçêôéêÞ áíÜðôõîç ôçò åëëçíéêÞò ïéêïíïìßáò óôá ìÝóá ôçò äåêáåôßáò ôïõ '50, ïäÞãçóå óôá ìåãÜëá êýìáôá åóùôåñéêÞò ìåôáíÜóôåõóçò ôïõ ðëçèõóìïý êáé óôç ãñÞãïñç óõãêñüôçóç ôùí áóôéêþí êÝíôñùí, êõñßùò ôçò ÁèÞíáò. Ïé ãñÞãïñïé ñõèìïß áíÜðôõîçò ðåñéï÷þí ðïõ äåí åìöÜíéæáí êáìßá ðñïûðÜñ÷ïõóá õðïäïìÞ, ç ðáíôåëÞò áðïõóßá ôçò áóôéêüôçôáò, êáé ïé áíÜãêåò óôÝãáóçò ôïõ ðëçèõóìïý ðïõ êáôÝöèáíå ìáæéêÜ, åß÷áí ùò áðüññïéá ôç äçìéïõñãßá ðüëåùí ÷ùñßò óõíåêôéêÞ äïìÞ, óôï Ýëåïò ìéáò áíåîÝëåãêôçò ïéêéóôéêÞò åðÝêôáóçò, áðïóðáóìáôéêÝò êáé åôåñïãåíåßò. ¸íá óõãêåêñéìÝíï óýóôçìá ðïõ ÷ñçóéìïðïßçóáí éäéþôåò êáôáóêåõáóôÝò - ç áíôéðáñï÷Þ êáé ç äéáñêÞò åðáíÜëçøç ôïõ ìïíôÝëïõ ôçò ðïëõêáôïéêßáò, ðïõ ôïõò ðáñåß÷å ìåãÜëç êáôáóêåõáóôéêÞ åõåëéîßá, åðÝôñåøáí ìåí ôç óôÝãáóç ôïõ ðëçèõóìïý áëëÜ ìïñöïðïßçóáí ìå Ýíáí éäéáßôåñá ÷áñáêôçñéóôéêü ôñüðï ôéò åëëçíéêÝò ðüëåéò. Áõôüò ï ôñüðïò áíÜðôõîçò, ç áðïõóßá óõíåêôéêÞò äïìÞò, ï êáôáêåñìáôéóìÝíïò áóôéêüò éóôüò ðïõ ðïëëÝò öïñÝò Ý÷åé êáèïñéóôåß áðü ôï ôõ÷áßï êáé ôïí áõôïó÷åäéáóìü, äéáìïñöþíïõí Ýíá áóôéêü ôïðßï ãéá ôçí åëëçíéêÞ ðüëç, ðïõ áäéáöïñåß ãéá ôïí äçìüóéï ôüðï, ãéá ôçí ýðáñîç ÷þñùí óõëëïãéêþí äñáóôçñéïôÞôùí. Ï äçìüóéïò áíïéêôüò ÷þñïò óôçí åëëçíéêÞ ðüëç äåí áðïôÝëåóå ðïôÝ äïìéêü ôçò óôïé÷åßï, õðÞñîå ðÜíôá ôï êåíü õðüëïéðï ôçò Üíáñ÷çò äüìçóçò. Åßíáé ÷áñáêôçñéóôéêÝò ïé ðåñéðôþóåéò üðïõ ôï êôéóìÝíï "óôñÝöåé ôçí ðëÜôç" óôïí áíïé÷ôü ÷þñï áêüìç êé áí áõôüò ðñïóöÝñåé áðñüóêïðôç èÝá. ðñïêëÞóåéò ãéá ôçí åëëçíéêÞ ðüëç ÊáôÜ ôïí ßäéï ôñüðï -ìÝóá óôçí Üíáñ÷á åðåêôåéíüìåíç áóôéêïðïßçóç - ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ ôüðïõ, ôï éóôïñéêü ôïõ ðáñåëèüí, ïé ðïéüôçôåò ôùí "áóôéêþí óõíôåëåóôþí"5 ðáñÝìåíáí óôï ðåñéèþñéï ôïõ ðñïâëçìáôéóìïý ãéá ôçí åëëçíéêÞ áñ÷éôåêôïíéêÞ. Áí êáé ðïëëïß îÝíïé ðåñéçãçôÝò, ëïãïôÝ÷íåò êé áñ÷éôÝêôïíåò åß÷áí "áíáêáëýøåé" ôçí ðëáóôéêÞ êáèáñüôçôá ôïõ åëëçíéêïý ôïðßïõ, ôçí ïñãáíéêÞ ôïõ óýóôáóç, ôçí Ýíôïíç êáé ðëçèùñéêÞ ðáñïõóßá ôïõ éóôïñéêïý õðïóôñþìáôïò, ç Ýííïéá ôïõ ôüðïõ äåí áðáó÷üëçóå éäéáßôåñá ôïõò Ýëëçíåò áñ÷éôÝêôïíåò ðñéí ôï 1953-1963. Ôçí ðåñßïäï áõôÞ ìåôáôñÜðçêå óå êõñßáñ÷ï æÞôçìá, êõñßùò ìÝóá áðü ôç äñÜóç ôçò ÅèíéêÞò Êïóìçôåßáò Ôïðßïõ êáé Ðüëåùí. Ç Êïóìçôåßá ëåéôïõñãïýóå óôá ðëáßóéá ôïõ Ôå÷íéêïý Åðéìåëçôçñßïõ êáé áðïôåëïýíôáí áðü äéáðñåðåßò ðñïóùðéêüôçôåò. Ðñùôáñ÷éêüò ôçò óôü÷ïò Þôáí ç äéÜóùóç êáé äéáôÞñçóç ôçò öõóéêÞò êáé éóôïñéêÞò áîßáò ôïõ åëëçíéêïý ôïðßïõ, ç óõíåéäçôïðïßçóç ôçò êïéíÞò ãíþìçò, ïé ðñïôÜóåéò ìÝôñùí êáé ç ðáñüôñõíóç ôùí áñìüäéùí öïñÝùí. Óôçí ðåñßïäï áõôÞ ôçò åíåñãÞò äñÜóçò ôçò Êïóìçôåßáò óõíôåëÝóôçêáí ôá óçìáíôéêÜ Ýñãá ôçò äéáìüñöùóçò ôùí ëüöùí ôçò Áêñüðïëçò êáé ôïõ ÖéëïðÜððïõ ìå ôçí åðïðôåßá ôïõ ÄçìÞôñç Ðéêéþíç êáé ç äéáìüñöùóç ôïõ Ëõêáâçôôïý ìå ôï èÝáôñï ôïõ ÔÜêç ÆåíÝôïõ [8&9]. ÐáñÜ ôç óçìáíôéêÞ äñÜóç ôçò Êïóìçôåßáò ôï ãåãïíüò ôçò áðåñßóêåðôçò êáôáóðáôÜëçóçò åíüò ôüðïõ ìå ìïíáäéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ, êáé ðëïýóéá éóôïñéêÞ óôñùìáôïãñáößá, äåí Ýãéíå äõíáôü íá áíáôñáðåß. Ç åìðåéñßá ôùí ôåëåõôáßùí äåêáåôéþí, Þôáí ôåëéêÜ ïäõíçñÞ ãéá ôéò åëëçíéêÝò ðüëåéò. Ç åîÜðëùóç åíüò 5. Ìå ôçí Ýííïéá ðïõ ôïõò áðïäßäåé ï Aldo Rossi [3] 6
  • 8. Üìïñöïõ áóôéêïý ðåñéâÜëëïíôïò, ç âáèìéáßá åîáöÜíéóç ôçò ôáõôüôçôáò, ç õðïâÜèìéóç ôïõ äçìüóéïõ ÷þñïõ êáé ôçò áóôéêÞò åéêüíáò, ðñïêáëåß óÞìåñá, ôçí åðÝêôáóç ôïõ åíäéáöÝñïíôïò ôùí åéäéêþí, ðÝñá áðü ôá ëåéôïõñãéêÜ êáé ôå÷íéêÜ áäéÝîïäá ôçò åëëçíéêÞò ðüëçò, óå æçôÞìáôá üðùò ç éäéáéôåñüôçôá ôïõ ôïðßïõ, ç éóôïñßá êáé ôá ìíçìåßá ôçò, ç ôáõôüôçôÜ ôçò [10]. Ç áäõíáìßá ðáñÝìâáóçò êáé óõíïëéêïý ó÷åäéáóìïý óå ìßá ðüëç ðïõ åîáêïëïõèåß ôç äéêÞ ôçò áíåîÝëåãêôç ðïñåßá, óôçí áíáðüöåõêôç ðïñåßá ôùí ðñáãìÜôùí, êáé óôïí áíôßðïäá ìåãÜëùí ðñïãñáììÜôùí ðïõ ìïéÜæïõí íá ìçí ðñáãìáôïðïéïýíôáé ðïôÝ, ç ëýóç ìðïñåß íá âñßóêåôáé óôç äéáôÞñçóç ðïëýôéìùí "êïéôáóìÜôùí", ôüðùí, óçìåßùí êáé åéêüíùí, ôùí é÷íþí êáé ôçò éóôïñéêÞò ìíÞìçò. Ïé "åíäéÜìåóïé ôüðïé", ôá êåíÜ ðïõ áðïìÝíïõí óáí ñÞãìáôá ìÝóá áðü ôçí ðõêíÞ áóôéêÞ ìÜæá, åßíáé ïé ÷þñïé ðïõ ìðïñïýí íá áðïôåëÝóïõí ôï åðßêåíôñï äçìéïõñãéêþí ðñïôÜóåùí êáé ðåéñáìáôéóìþí. Áäéáìüñöùôåò åêôÜóåéò üðïõ áíáäåéêíýåôáé ôï ðñïûðÜñ÷ïí öõóéêü áíÜãëõöï, ôüðïé üðïõ óõãêåêñéìÝíåò ÷ñÞóåéò Ýðåóáí óå ìáñáóìü êáé ôïõò óõìðáñÝóõñáí óôçí õðïâÜèìéóç êáé êõñßùò ôüðïé üðïõ îåðñïâÜëëïõí ôá éóôïñéêÜ åðßðåäá ôçò ðüëçò, üëá áõôÜ áðïôåëïýí Ýíá ðïëýôéìï õëéêü ðïõ ìðïñåß íá áîéïðïéçèåß ðñïò ôçí êáôåýèõíóç ôçò âåëôßùóçò ôçò åéêüíáò ôçò ðüëçò. Íéêçöïñßäçò, Cuomo, ÔáñÜíç: Äéáìüñöùóç ôïõ ðÜñêïõ ôçò Áñ÷áßáò ÁãïñÜò, ÄéåèíÞò äéáãùíéóìüò ãéá ôïí áíáó÷åäéáóìü ôïõ ìíçìåéáêïý Üîïíá ôçò ÁñéóôïôÝëïõò - Á’ Âñáâåßï. 7
  • 9. Ç Èåóóáëïíßêç åßíáé áðü åêåßíåò ôéò ðüëåéò ðïõ ôá ìíçìåßá êáé ôá åñåßðéá ìéáò ðïëõðïßêéëçò éóôïñéêÞò óôñùìáôïãñáößáò, âñßóêïíôáé óå Üìåóç óõíýðáñîç ìå ôïí óýã÷ñïíï áóôéêü éóôü, êáôáãñÜöïíôáò ôïí éóôïñéêü ôçò êïóìïðïëéôéóìü áëëÜ êáé ìéá áäéÜëåéðôç éóôïñéêÞ óõíÝ÷åéá. Ïé õðÜñ÷ïõóåò ÷ùñéêÝò ó÷Ýóåéò ôçò óýã÷ñïíçò ðüëçò ìå ôá ìíçìåßá êáé ôéò áñ÷áéïëïãéêÝò "ñùãìÝò" åßíáé ó÷Ýóåéò ïéêåéüôçôáò êáé áìåóüôçôáò, áí êáé, ü÷é ðÜíôá áñìïíéêÞò óõíýðáñîçò. Ôá ìíçìåßá ôçò Èåóóáëïíßêçò åðéâÜëëïõí "áíÜóåò" óôïí áóôéêü ôçò éóôü, ðñïêáëïýí áëëáãÞ êëßìáêáò, ôçí áíèñþðéíç åðéêïéíùíßá êáé ôçí áðñüóìåíç åíóùìÜôùóç åíüò äéáöïñåôéêïý ðåñéâÜëëïíôïò. ÕðÜñ÷åé ðÜíôá ìéá ðïéêéëßá óõìâïëéóìþí êáé óçìáôïäïôÞóåùí óôïí áóôéêü êáé êïéíùíéêü ÷þñï ðïõ ðåñéâÜëëåé ôá ìíçìåßá: ëáôñåßá, áíáøõ÷Þ, åðéêïéíùíßá. Ôï ãåãïíüò áõôü, äçìéïõñãåß ìéá ðïëý óçìáíôéêÞ êáé åíäéáöÝñïõóá ðïéêéëßá óôï óýã÷ñïíï áóôéêü ðåñéâÜëëïí ôçò ðüëçò êáé áíáêïõößæåé áðü ôï õëéêü êáé "áéóèçôéêü" ôïõ âÜñïò. ïé áñ÷áéïëïãéêïß ÷þñïé ôçò Èåóóáëïíßêçò ìéá Üãíùóôç ðüëç Ï áñ÷áéïëïãéêüò ÷þñïò ôçò ðëáôåßáò Íáõáñßíïõ åßíáé ç ÷áñáêôçñéóôéêüôåñç ðåñßðôùóç áñ÷áéïëïãéêþí åñåéðßùí ðïõ "áíáäýïíôáé" ìÝóá óå Ýíá áíïéêôü äçìüóéï ÷þñï. Óôçí êáñäéÜ ôïõ ðéï æùíôáíïý êáé ðïëõóý÷íáóôïõ áíïéêôïý äçìüóéïõ ÷þñïõ ôçò Èåóóáëïíßêçò, ðåñßêëåéóôïõ áðü ôá ìÝôùðá ôùí ðïëõêáôïéêéþí, ôá åñåßðéá ôïõ áíáêôïñéêïý óõãêñïôÞìáôïò ôïõ Ãáëåñßïõ áðïôåëïýí ôï ÷áñáêôçñéóôéêü ôçò ðåñéï÷Þò. Ï áñ÷áéïëïãéêüò ÷þñïò åßíáé õðïâáèìéóìÝíïò óå ó÷Ýóç ìå ôçí ðëáôåßá êáé ôïí ðåæüäñïìï, êáé ðáñüëï ðïõ öáßíåôáé ðùò åßíáé Ýíáò ôüðïò ïéêåßïò ãéá ôïõò êáôïßêïõò ôçò ðåñéï÷Þò, ÷ùñéêÜ äåí åíôÜóóåôáé óôïí äçìüóéï ÷þñï êáé ôéò äñáóôçñéüôçôÝò ôïõ. ÐáñÜ ôçí êáëýôåñç ôý÷ç ôïõ áðü Üëëïõò áñ÷áéïëïãéêïýò ÷þñïõò, ðïõ áóöõêôéïýí óå åëÜ÷éóôï ÷þñï áíÜìåóá óôéò ðïëõêáôïéêßåò, ðáñáìÝíåé ôï óéùðçëü öüíôï, ï áðïêëåéóìÝíïò ôüðïò èÝáóçò ãéá ôïõò ðåæïýò, ôï óêçíéêü êÜôù áðü ôïõò åîþóôåò ôùí ãýñù ðïëõêáôïéêéþí. Ôá ðñüóöáôá áðïêáëõöèÝíôá áñ÷áéïëïãéêÜ ß÷íç êÜôù áðü ôçí ðñþçí ðëáôåßá Äéïéêçôçñßïõ, ôçí Ý÷ïõí ìåôáôñÝøåé ôá ôåëåõôáßá ÷ñüíéá, óå Ýíáí áêüìç "äñáìáôéêü" ôüðï - ñùãìÞ, ìÝ÷ñé íá áðïöáóéóôåß êáé êáèïñéóôåß ç ôý÷ç ôïõò. Ôï óçìáíôéêü äçìüóéï êôßñéï êáé ï áíïéêôüò ðïõ ôá ðåñéâÜëëåé, äéåõêïëýíïõí åðéëýóåéò ðïõ èá áîéïðïéïýí ôïí áñ÷áéïëïãéêü ÷þñï êáé äåí èá äéáêüðôïõí ôç ëåéôïõñãéêÞ óõíÝ÷åéá ôçò ðåñéï÷Þò. Ï áñ÷áéïëïãéêüò ÷þñïò óôç óõìâïëÞ ôùí ïäþí Éáóïíßäïõ êáé Áññéáíïý, äõôéêÜ ôïõ íáïý ôïõ Áãßïõ ÐáíôåëåÞìïíá, âñßóêåôáé ïõóéáóôéêÜ óôïí ðõèìÝíá åíüò ðçãáäéïý, êáèþò ðñüêåéôáé ãéá Ýíá ìéêñü óå Ýêôáóç ÷þñï ðåñßêëåéóôï áðü ôá ìåãÜëá ýøç êáé ôéò ôõöëÝò üøåéò ôùí ðïëõêáôïéêéþí. Åäþ êáé ÷ñüíéá Ý÷åé ðñïâëåöèåß ç áíÝãåñóç ó÷ïëéêïý óõãêñïôÞìáôïò ðÜíù áðü üëï ôïí áñ÷áéïëïãéêü ÷þñï, ôï ïðïßï èá åßíáé õðåñõøùìÝíï êáé èá åðéôñÝðåé ôçí ðñüóâáóç êáé äéÝëåõóç ìÝóá áðü áõôüí. ÊÜèå áñ÷áéïëïãéêüò ÷þñïò ðïõ áðïìÝíåé ìÝóá óôïí óýã÷ñïíï áóôéêü éóôü, âõèéóìÝíïò êáé áðïêïììÝíïò, ðåñßêëåéóôïò óõíÞèùò áðü ìåãÜëá ýøç, äéáôçñåß åî' áñ÷Þò ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ 8
  • 10. åíüò "åóùôåñéêïý ÷þñïõ", åíüò "óêïôåéíïý êïéëþìáôïò". Óôçí ðåñßðôùóç ôïõ áñ÷áéïëïãéêïý ÷þñïõ ôçò ïäïý Éáóïíßäïõ êáé ìå ôçí ðñïïðôéêÞ áíÝãåñóçò ôïõ ó÷ïëéêïý óõãêñïôÞìáôïò, ç áßóèçóç ôïõ óêïôåéíïý êïéëþìáôïò åßíáé êÜôé ðåñéóóüôåñï áðü ðñïöáíÞò. Ç êáôáóêåõÞ ôïõ ó÷ïëåßïõ ðÜíù áðü üëç ôçí åðéöÜíåéá ôïõ áñ÷áéïëïãéêïý ÷þñïõ, ôïí êáèéóôÜ áíáðüöåõêôá ôï õðüãåéï åíüò êôéñßïõ, ðïõ ç ýðáñîç êáé ìüíï ôùí áñ÷áéïôÞôùí äåí áñêåß ãéá íá äéáöïñïðïéÞóåé ôçí ðïéüôçôá êáé ôá Ï áñ÷áéïëïãéêüò ÷þñïò ôçò ïäïý ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ ùò ôÝôïéïõ. Ç éäéáéôåñüôçôá ôïõ êôéñßïõ äåí åðéôñÝðåé ôçí Éáóïíßäïõ ðñéí ôçí áíÝãåñóç ôïõ áíáãêáßá õðåñýøùóç, þóôå íá áðåëåõèåñùèåß ðåñéóóüôåñï ï áñ÷áéïëïãéêüò ó÷ïëéêïý óõãêñïôÞìáôïò ðÜíù áðü ÷þñïò. ¸íáò áíïéêôüò ìç åëåã÷üìåíïò õðüãåéïò ÷þñïò êÜôù áðü ôï áõôüí óõãêñüôçìá ôùí äýï ó÷ïëåßùí, ìðïñåß åýêïëá íá ìåôáôñáðåß óå ÷þñï óêïõðéäéþí êáé óå åóôßá êéíäýíùí êáé ðéóôåýïõìå ðùò, üðùò êáé íá äéáìïñöùèåß, èá åîáêïëïõèåß íá ðáñáìÝíåé Ýíáò ÷þñïò - õðüëïéðï, ðïõ áöÝèçêå ãéá íá åîéëåþóåé ôéò åíï÷Ýò ìáò. Ï áñ÷áéïëïãéêüò ÷þñïò ôçò ïäïý Ã' Óåðôåìâñßïõ ðáñáìÝíåé óõìðéåóìÝíïò Ç ðñüôáóÞ ôùí Íéêçöïñßäç, áóöõêôéêÜ áíÜìåóá óôá åðßðåäá ôçò ðüëçò, ôåìá÷éóìÝíïò áõèáßñåôá óôï Êïõüìï, ÔáñÜíç ãéá ôïí áðïêáëõöèÝí êïììÜôé êáé ôï ïñéóôéêÜ èáììÝíï. ÊÜôù áðü ôç ãÝöõñá ôçò Ã' áñ÷áéïëïãéêü ÷þñï ôçò ïäïý Óåðôåìâñßïõ êáé áíÜìåóá óå äýï ðåñéöñÜîåéò - üñéá ðïõ ôïí áðïìïíþíïõí áðü Éáóïíßäïõ óôï äéáãùíéóìü "Äéáìïñöþóåéò 10 áñ÷áéïëïãéêþí åêáôÝñùèåí ðåæïäñüìïõò, áðïôåëåß åðßóçò Ýíá óêïôåéíü êïßëùìá, Ýíáí ÷þñùí óôç Èåóóáëïíßêç", Þôáí íá åíäéÜìåóï ôüðï, ðåñßåñãï, êëåéóôïöïâéêü, êáé áðüëõôá åãêáôáëåéììÝíï. Ìå äçìéïõñãçèåß Ýíáò êëåéóôüò ôïí ßäéï ôñüðï, åãêëùâéóìÝíá êÜôù áðü ôçí ïäü ÏëõìðéÜäïò, ôá åñåßðéá ôçò åóùôåñéêüò ÷þñïò - Ýíá ÊéíóôÝñíáò, ìüëéò ðïõ åìöáíßæïíôáé óôï ðáñáêåßìåíï Ü÷ôéóôï ïéêüðåäï. ÅñãáóôÞñéï Áñ÷áéïëïãßáò - êÜôù áðü ôï ó÷ïëéêü óõãêñüôçìá, ìå Ç äéáìüñöùóç ôùí áñ÷áéïëïãéêþí ÷þñùí ùò äçìüóéùí ÷þñùí, åíôáãìÝíùí äéáìïñöùìÝíç üøç ðñïò ôçí ïäü óôç ëåéôïõñãéêÞ óõíÝ÷åéá ôçò ðüëçò, áðïôåëåß Ýíá óýã÷ñïíï áñ÷éôåêôïíéêü Éáóïíßäïõ, þóôå íá ðñïóôáôåýåôáé êáé íá ðñïöõëÜóóåôáé áðü ôçí èÝìá ðïõ åìðåñéÝ÷åé ðïëëÜ êáé óýíèåôá ðñïâëÞìáôá ãéá ôçí åðßëõóÞ ôïõ. áíáðüöåõêôç ðáñáêìÞ åíüò Áðáéôåß ìéá ìåãÜëç óõæÞôçóç ãýñù áðü ôçí åñìçíåßá êáé ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ áíïéêôïý õðüãåéïõ ÷þñïõ. ôùí áñ÷áéïëïãéêþí ôüðùí, ðïõ èá áããßæåé ôçí ïõóßá ôïõ ó÷åäéáóìïý áõôþí ôùí ÷þñùí, êáé ðïõ èá èÝôåé ôï ïõóéáóôéêüôåñï ßóùò åñþôçìá: Ýíôáîç ìÝóá óôïí óýã÷ñïíï áóôéêü éóôü êáé áîéïðïßçóÞ ôïõò ãéá ôç äçìéïõñãßá éäéáßôåñùí äçìüóéùí ÷ñÞóåùí Þ ðåñé÷áñÜêùóÞ ôïõò ùò äéÜóðáñôùí ìïõóåéáêþí ñùãìþí. Íá åðåìâáßíåé êáíåßò óå áñ÷áéïëïãéêïýò ôüðïõò, óðÜæïíôáò ìéá "éóôïñéêÞ" áðáãüñåõóç Ý÷åé íüçìá óôï âáèìü ðïõ èÝôåé ôï ðñüâëçìá ôçò óõíÝ÷åéáò ôçò ðüëçò, ìéáò óõíÝ÷åéáò éêáíÞò íá õðåñâåß ôçí áíôßèåóç áíÜìåóá óôï Ðáëáéü êáé ôï ÍÝï. Ïé áñ÷áéïëïãéêïß ôüðïé, ðïõ âñßóêïíôáé ìÝóá óå ìéá óýã÷ñïíç êáé æùíôáíÞ ðüëç, äåí ìðïñïýí íá áíôéìåôùðßæïíôáé ìüíï ìå ôçí Ýííïéá ôçò "ðñïóôáóßáò", áëëÜ êáé ìå ôçí Ýííïéá ôçò "Ýíôáîçò", Ýíôáîç äçëáäÞ óôï óýã÷ñïíï êïéíùíéêü, ëåéôïõñãéêü êáé ðïëéôéóôéêü ãßãíåóèáé, ôçò ðüëçò ðïõ ôïõò ðåñéâÜëëåé. Ç äéáäéêáóßá ôçò Ýíôáîçò åßíáé ç ìüíç ðïõ ìðïñåß íá áíôéóôáèåß óôçí õðïâÜèìéóÞ ôïõò êáé ôçí óôáäéáêÞ ôïõò åãêáôÜëåéøç, êáé èá ôïõò 9
  • 11. ìåôáôñÝðåé óå æùíôáíïýò ïñãáíéóìïýò êáé ü÷é áðëÜ áîéïèÝáôá, üóï êáëÜ äéáôçñçìÝíá êáé áí åßíáé. ¼ëá áõôÜ âÝâáéá ðñïûðïèÝôïõí ðùò èá öôÜóïõìå óå ìéá íÝá èåþñçóç ôïõ ðåñéå÷ïìÝíïõ ôçò Ýííïéáò ôïõ "éóôïñéêïý" áíôéêåéìÝíïõ. "Ï ðåñéïñéóìüò åíüò áíôéêåéìÝíïõ óå ìïõóåßï ôïõ åáõôïý ôïõ äåí åßíáé ìßá ðñáêôéêÞ ðïõ ìðïñåß íá åðåêôáèåß óå ìéá ïëüêëçñç ðüëç", ëÝåé ï Manfredo Tafuri [11]. ÌÝóá óå áõôü ôï ðëáßóéï ôçò Ýíôáîçò ôùí áñ÷áéïëïãéêþí ÷þñùí êáé ôçò åíóùìÜôùóÞ ôïõò ìÝóá óôç óýã÷ñïíç áóôéêÞ äïìÞ, Ý÷ïõí ðñáãìáôïðïéçèåß ìéá óåéñÜ áðü åíäéáöÝñïõóåò ìåëÝôåò, ðïõ áíôéìåôùðßæïõí ôá ðáñáðÜíù æçôÞìáôá. Ãéá ôçí Èåóóáëïíßêç, ç ðñüóöáôç åìðåéñßá ôùí áñ÷éôåêôïíéêþí äéáãùíéóìþí ãéá ôç äéáìüñöùóç ôïõ ðåñéâÜëëïíôïò ÷þñïõ äÝêá áñ÷áéïëïãéêþí ôüðùí ôçò ðüëçò, ðïõ äéïñãÜíùóå ç 9ç Åöïñåßá Âõæáíôéíþí Áñ÷áéïôÞôùí, óôá ðëáßóéá ôïõ Ïñãáíéóìïý ÐïëéôéóôéêÞò Ðñùôåýïõóáò ôçò Åõñþðçò "Èåóóáëïíßêç '97", êáé ï äéåèíÞò äéáãùíéóìüò ãéá ôïí Áíáó÷åäéáóìü ôïõ ¢îïíá ôçò ÁñéóôïôÝëïõò, Þôáí ðñáãìáôéêÜ ðïëýôéìç. ¸äùóå ôçí åõêáéñßá íá ìåëåôçèïýí ãéá ðñþôç öïñÜ, äÝêá óçìåßá ôçò Èåóóáëïíßêçò, ðïõ öÝñïõí Rafael Moneo: Modern Museum of Roman Art, ï ôï âÜñïò ôçò éóôïñßáò êáé ôçí áðåéëÞ ôùí õðïâáèìéóìÝíùí êåíþí ôüðùí. ÌÝóá áñ÷áéïëïãéêüò ÷þñïò êáé áðü äéáöïñåôéêÝò êÜèå öïñÜ åðéëïãÝò êáé ó÷åäéáóôéêÝò êáôåõèýíóåéò, ðïëëÝò ôá áñ÷éêÜ óôÜäéá ìåëÝôåò ðñïóðÜèçóáí, êéíïýìåíåò óå ÷þñïõò ãåìÜôïõò äåóìåýóåéò, êáôáóêåõÞò ôïõ ðåñéïñéóìïýò êáé éäéÜæïõóåò äõóêïëßåò, íá óõíäõÜóïõí ôçí éóïññïðßá êáé ôïí Ìïõóåßïõ. Äßðëá óôï Ìïõóåßï âñßóêïíôáé ìéíéìáëéóìü ôùí ðáñåìâÜóåùí ìå ôïí ðåéñáìáôéóìü êáé ôçí êáéíïôïìßá. êáëïäéáôçñçìÝíá, äýï èÝáôñá áðü 18 ð.×. Ôï Modern Museum of Roman Art, ôïõ áñ÷éôÝêôïíá Rafael Moneo, óôçí ÌÝñéäá ôçò Éóðáíßáò, Ýèåóå ìå ôçí êáôáóêåõÞ ôïõ, ôï 1980, óçìáíôéêÜ åñùôÞìáôá ãýñù áðü ôç ó÷Ýóç áñ÷éôåêôïíéêÞò êáé éóôïñéêïý ôüðïõ. Ç áðüöáóç íá êáëõöèåß üëç ç Ýêôáóç åíüò áñ÷áéïëïãéêïý ÷þñïõ üðïõ âñÝèçêáí åñåßðéá ñùìáúêïý áóôéêïý éóôïý, ìå Ýíá óõìðáãÝò êôßñéï, óßãïõñá äåí Þôáí åýêïëç. Ç äéáäéêáóßá êáôáóêåõÞò åíüò Ìïõóåßïõ, áêñéâþò ðÜíù áðü ôá áñ÷áßá åñåßðéá, áíáöÝñåôáé óôç äéáäéêáóßá ôçò óôñùìáôïãñáöéêÞò áíÜðôõîçò ôùí éóôïñéêþí ðüëåùí: óå áõôÞ ôçí ðüëç, ç íåþôåñç êáôáóêåõÞ "ðáôïýóå" ðÜíôá óôá åñåßðéá ôçò ðñïçãïýìåíçò êáé áõôü ãéíüôáí Ýôóé, ãéá ðÜíù áðü 2000 ÷ñüíéá. ¸ôóé ôï êôßñéï ôïõ Ìïõóåßïõ ÑùìáúêÞò ÔÝ÷íçò, ìåôáôñÝðåôáé, ôï ßäéï ìå ôç äïìÞ ôïõ, óå ìéá ìüíéìç áíáöïñÜ ôçò éóôïñéêÞò áóôéêÞò óôñùìáôïãñáößáò, êÜôé ðïõ óôï õðüëïéðï ÷ôéóìÝíï ðåñéâÜëëïí, äåí ãßíåôáé êáèüëïõ öáíåñü. Ç áñ÷éêÞ éäÝá ìåôáöÝñåôáé ùò êáôáóêåõáóôéêÞ ëïãéêÞ ãéá üëï ôï êôßñéï, ôï ïðïßï áðïôåëåßôáé áðü ìéá óåéñÜ ðáñÜëëçëùí ôïß÷ùí ìå óõíå÷Þ ôïîùôÜ áíïßãìáôá, óå ìéá ÷Üñáîç ìåôáôïðéóìÝíç áðü áõôÞ ôùí åñåéðßùí. Ìå Ýíáí áíÜëïãï ôñüðï, áëëÜ åðéìÝíïíôáò óôï íá êÜíåé üóï ôï äõíáôüí ðéï åìöáíÞ ôçí éäÝá ôçò éóôïñéêÞò äéáóôñùìÜôùóçò, ï Mathias Ungers, óêåðÜæåé ôá åñåßðéá ñùìáúêþí ëïõôñþí óôçí ðëáôåßá del Mercato óôï Treviri, ìå Ýíá ãõÜëéíï êïõôß. Äçìéïõñãåß Ýôóé ìéá åíäéáöÝñïõóá "âéôñßíá" ãéá ôçí ðëáôåßá êáé ðñïóôáôåýåé ôá áñ÷áéïëïãéêÜ ß÷íç. Ìå ôïí ôñüðï áõôü, êáèþò êáé ìå ôéò ÷áñÜîåéò ôïõ áñ÷áßïõ êáíÜâïõ, ðïõ åããñÜöïíôáé óôçí äéáìüñöùóç ôçò ðëáôåßáò, ðåôõ÷áßíåé ôçí áëëçëïäéåßóäõóç ôùí äýï éóôïñéêþí åðéðÝäùí ôçò ðüëçò. 10
  • 12. Ôá ß÷íç ðáëáéüôåñïõ áíáêôüñïõ ðïõ áðïêáëýöèçêáí êáôÜ ôéò åñãáóßåò êáé åðåêôÜóåéò ðïõ Ýãéíáí óôï Ìïõóåßï ôïõ Ëïýâñïõ, åíóùìáôþèçêáí ìÝóá óå áõôÝò êáé áðïôåëïýí åðéóêÝøéìïõò ÷þñïõò. Tá áñ÷áéïëïãéêÜ ß÷íç ôùí ñùìáúêþí ëïõôñþí, ï éóôüò ôçò áñ÷áßáò ðüëçò, êáé ç ðñüôáóç ôïõ Ungers ãéá ôçí äéáìüñöùóç ôçò ðëáôåßáò del Mercato ï äçìüóéïò áíïéêôüò ÷þñïò Ôï ãõÜëéíï êïõôß ôïõ Ungers, óêåðÜæåé ôá åñåßðéá, áëëÜ áðïóêïðåß óôçí äéáìüñöùóç ôçò ðëáôåßáò del Merkato. Ôá ß÷íç ôçò êÜôù ðüëçò ãßíïíôáé ïé åíäéáöÝñïõóåò Óôçí ÅëëÜäá, ôï Åðéôüðéï Ìïõóåßï ÍÜîïõ óôçí ðëáôåßá Ìçôñüðïëçò ÍÜîïõ áöïñìÝò ãéá ôçí áíáâÜèìéóç ôïõ äçìüóéïõ (1992-94), ôçò ÁãíÞò ÊïõâåëÜ, áðïôåëåß Ýíáí êáôÜëëçëá ðñïóôáôåõìÝíï áíïéêôïý ÷þñïõ ôçò áñ÷áéïëïãéêü ÷þñï, äéáìïñöùìÝíï Ýôóé þóôå íá åðéôñÝðåé ôçí áóöáëÞ Ýêèåóç óýã÷ñïíçò ðüëçò. ôùí åõñçìÜôùí "in situ", êáé íá ðáñÝ÷åé ôç äõíáôüôçôá åðßóêåøçò ôïõò áðü ôï Ãéá ôçí ÁãíÞ ÊïõâåëÜ, óôï êïéíü. ÔìÞìá ôïõ ôåß÷ïõò ðïõ ðåñéÝâáëëå ôç ìõêçíáúêÞ ðüëç, åñãáóôÞñéá in situ Ìïõóåßï óôç ÍÜîï, êåñáìéêÞò êáé ìåôáëëïôå÷íßáò áðü ôçí ðåñßïäï 1300-1100ð.×, ß÷íç ðïõ ôï êôßñéï ãéá ôçí êÜëõøç ôùí áñ÷áéïëïãéêþí ìáñôõñïýí ìéá éóôïñéêÞ óõíÝ÷åéá 3.500 ÷ñüíùí, åíóùìáôþèçêáí ìÝóá óôï åõñçìÜôùí ãßíåôáé ç Ìïõóåßï. Ôï åíäéáöÝñïí óôï ðñüãñáììá áõôü Ýãêåéôáé óôï ãåãïíüò, üôé ôï áöïñìÞ ãéá ôçí ïñãÜíùóç Ìïõóåßï äåí áíôéìåôùðßóôçêå óáí êôßñéï áëëÜ ùò ôüðïò Üìåóá óõíõöáóìÝíïò ôïõ äçìüóéïõ áíïéêôïý ìå ôïí äçìüóéï ÷þñï ãýñù áðü áõôüí, ôïí ïðïßï óõíäéáìïñöþíåé êáé áðïôåëåß ÷þñïõ. áíáðüóðáóôï óôïé÷åßï ôïõ. 11
  • 13. Ô á æçôÞìáôá åðÝìâáóçò êáé ìåôáó÷çìáôéóìïý åíüò êåíôñéêïý äçìüóéïõ ÷þñïõ, áëëÜ êé åíüò ôüðïõ ðïõ öÝñåé ôï âÜñïò ôçò éóôïñßáò, åß÷áí ôç äõíáôüôçôá íá áíôéìåôùðßóïõí, üóïé óõììåôåß÷áí óôïí äéåèíÞ áñ÷éôåêôïíéêü äéáãùíéóìü ãéá ôïí Áíáó÷åäéáóìü ôïõ Ìíçìåéáêïý ¢îïíá ôçò ÁñéóôïôÝëïõò. Ï äéåèíÞò áõôüò äéáãùíéóìüò, áðïôåëåß ìéá óçìáíôéêÞ åìðåéñßá ãéá ôçí ðüëç. Ï Ìíçìåéáêüò ¢îïíáò ôçò ÁñéóôïôÝëïõò áðïôåëåß óÞìåñá ìéá äéáäï÷Þ äçìüóéùí áíïé÷ôþí ÷þñùí, áðü ôçí ðáñáëßá Ýùò ôçí åêêëçóßá ôïõ Áãßïõ Äçìçôñßïõ, ìéá åãêÜñóéá ôïìÞ óôçí äéáìÞêç áíÜðôõîç ôçò ðüëçò, ðïõ áíáäåéêíýåé ôçí åíäéáöÝñïõóá ôïðéïãñáößá ôçò êáé åíïðïéåß ôï øçëüôåñï óçìåßï ôçò ìå ôç èÜëáóóá. íá îáíáêåñäßóïõìå ôá “Ýíï÷á” åñåßðéá ¼ëá ôá ãåãïíüôá ãýñù áðü ôçí ðñáãìáôïðïßçóç ôïõ "Ìíçìåéáêïý ¢îïíá ôçò ÁñéóôïôÝëïõò", ïé áíáôñïðÝò ôïõ áñ÷éêïý ôïõ ó÷åäßïõ áðü ôïí Hebrard, õðïäçëþíïõí ìå óáöÞíåéá ôï "ðñüâëçìá" ôùí éóôïñéêþí ðüëåùí, ìå ôá ðïëëáðëÜ åðßðåäá áíÜðôõîçò, üðïõ ôï ðáëéü áðïêáëýðôåôáé êáé áíáéñåß ôç äçìéïõñãßá ôïõ íÝïõ. H óçìáíôéêÞ óõìâïëéêÞ äýíáìç ôïõ "Ìíçìåéáêïý ¢îïíá ôçò ÁñéóôïôÝëïõò" ìå ôçí óçìåñéíÞ áíïëïêëÞñùôç ìïñöÞ ôïõ êáé üëåò ôéò éóôïñéêÝò êáé êïéíùíéêÝò öïñôßóåéò ðïõ ðñïóÝëáâå êáôÜ ôï ðÝñáóìá ôùí ÷ñüíùí, âñßóêåôáé áêñéâþò óå áõôü: óôï ãåãïíüò üôé êáôáãñÜöåé ôçí ðïëõìïñößá êáé ôçí éóôïñéêÞ óõíÝ÷åéá ìéáò ðüëçò öôéáãìÝíçò áðü ôá åðÜëëçëá éóôïñéêÜ ôçò ôìÞìáôá. Óôçí ðáñáðÜíù äéáðßóôùóç âáóßóôçêå ç ðñüôáóÞ ìáò, (Íéêçöïñßäçò, Êïõüìï, ÔáñÜíç Á Âñáâåßï), ãéá íá êáôáëÞîåé, ðùò ìéá íÝá åñìçíåßá ãéá ôçí óçìåñéíÞ äõíáìéêÞ ôïõ "¢îïíá" ìðïñåß íá âáóéóôåß óôçí ðïëõìïñößá, ôçí ðïëëáðëüôçôá êáé ôçí Ýíôïíç óôñùìáôïãñáößá ôïõ. Ç ðñïâëçìáôéêÞ áõôÞ ïäÞãçóå óå ó÷åäéáóôéêÝò åðåìâÜóåéò ðïõ äßíïõí Ýìöáóç óôç äéáóôñùìÜôùóç êáé ôá åðÜëëçëá åðßðåäá ôçò ðüëçò, Ýôóé þóôå íá åßíáé áìöüôåñá áíáãíþóéìá, íá óõíõðÜñ÷ïõí êáé íá óõíôåëïýí óôçí äçìéïõñãßá åíüò óýã÷ñïíïõ áóôéêïý ðëÝãìáôïò äçìüóéùí ÷þñùí ãéá ôçí ðüëç. Ìå ó÷åäéáóôéêü åñãáëåßï ôïí ôåôñáãùíéêü êÜííáâï - ðïõ ðáñáðÝìðåé óôïí áíáóêáöéêü - ç ðñüôáóç ðñïóðáèåß íá åíåñãïðïéÞóåé, óå üëï ôï ìÞêïò ôïõ Üîïíá, Ýíáí ðïëýôéìï éóôü áðü ëåðôÝò ðåñéâáëëïíôéêÝò áíáöïñÝò êáé áóôéêÝò áñìïíßåò ðïõ äéáôçñïýí âáèéÝò áíôç÷Þóåéò óôç óõëëïãéêÞ ìíÞìç, Ýôóé þóôå íá áíáäåé÷èåß ï ñüëïò ôïõ ùò êåíôñéêüò äçìüóéïò ôüðïò ôçò ðüëçò. Ôï óßãïõñï ðÜíôùò åßíáé ðùò ï êÜèå ôüðïò åßíáé ìïíáäéêüò, ìå äéáöïñåôéêÝò áíÜãêåò, êáé äéáöïñåôéêü ôï åõñýôåñï ðåñéâÜëëïí ôïõ. Ìå óôü÷ï ôçí ðñïóôáóßá ôïõ áñ÷áéïëïãéêïý åõñÞìáôïò, ìå åöüäéá ôç ãíþóç ôçò óðïõäáéüôçôÜò ôïõ, ôçí ïéêåéïðïßçóç áëëÜ êáé ôçí "áðïìõèïðïßçóÞ" ôïõ, ïé áñ÷éôåêôïíéêÝò åðåìâÜóåéò ïöåßëïõí íá áðïâëÝðïõí óå ôüðïõò ïéêåßïõò êáé âéþóéìïõò ãéá ôçí óýã÷ñïíç ðüëç êáé ôéò áíÜãêåò ôçò. 12
  • 14. 1 CHRISTINE BOYER, The City of Collective Memory - Its Historical Imagery andArchitectural Entertainments, The MIT Press, Cambridge, Massachusetts, London, 1994 2 ×ÑÇÓÔÏÓ ÐÁÐÏÕËÉÁÓ, Õðåñôüðïò Äýï áñ÷éôåêôïíéêÝò ìåëÝôåò, Futura, ÁèÞíá, 1999 3 ALDO ROSSI, Ç áñ÷éôåêôïíéêÞ ôçò ðüëçò, Óýã÷ñïíá ÈÝìáôá, Èåóóáëïíßêç, 1987 4 FRANCOIS ASCHER, Metapolis ou L'avenir des villes, Odile Jacob, Ðáñßóé, 1995. 5 MARC AUGE, Non - Lieux. Introduction a une anthropologie de la surmodernite, Seuil, Paris, 1992. 6 ARGYRO LOUKAKI, Creece: Ancient Ruins, Value Conflicts and Aspects of Development, Doctoral Dissertation, School of Geography, Oxford University, 1994. 7 ÁÑÃÕÑÙ ËÏÕÊÁÊÇ, ÐïëéôéóôéêÞ óõíéóôþóá äéåèíïðïßçóçò ôçò Èåóóáëïíßêçò, óôï "Ìç÷áíéóìïß äéåèíïðïßçóçò ôçò Èåóóáëïíßêçò: Ïéêïíïìßá -Ôå÷íïëïãßá - Ðïëéôéóìüò", åñåõíçôéêü ðñüãñáììá ÁÐÈ, åðéóôçìïíéêÞ åõèýíç: Ã. ÊáõêáëÜò, Èåóóáëïíßêç 1999. â é â ë é ï ã ñ á ö ß á 8 YORGOS SIMEOFORIDIS, Collective Visions and Isolated Trajectories, Landscapes of modernisation. Greek Architecture 1960s and 1990s, Aesopos & Simeoforidis, editors, Metapolis Press, Athens 1999 9 ÄÇÌÇÔÑÇÓ ÖÉËÉÐÐÉÄÇÓ, ÍåïåëëçíéêÞ Áñ÷éôåêôïíéêÞ, ÌÝëéóóá, ÁèÞíá, 1984. 10 ÁÍÄÑÅÁÓ ÓÕÌÅÙÍ (åðéìÝëåéá), 15 áñ÷éôÝêôïíåò êáé ðïëåïäüìïé ãéá ôçí ÁèÞíá, áöéÝñùìá Áñ÷éôåêôïíéêÜ ÈÝìáôá, 33/1999, óåë.46-88. 11 MANFREDO TAFURI "Éóôïñßá, äéáôÞñçóç, áíáóôÞëùóç" óõíÝíôåõîç óôïõò C. Baglione, B. Pedretti, ðåñéïäéêü Casabella, No 580, 1991. 12 ÃÉÙÑÃÏÓ ËÁÂÂÁÓ, Ðñïóôáóßá êáé áíÜäåéîç âõæáíôéíþí áñ÷áéïëïãéêþí ÷þñùí, “Ç Üãíùóôç ðüëç - Äéáìïñöþóåéò äÝêá áñ÷áéïëïãéêþí ÷þñùí óôç Èåóóáëïíßêç”, Untimely Books, ÁèÞíá, 1997, óåë. 168-169 13 ÃÉÙÑÃÏÓ ÓÇÌÁÉÏÖÏÑÉÄÇÓ, ¸íá ðñüãñáììá ãéá ôçí ðüëç - éóôïñéêïß ôüðïé êáé óýã÷ñïíç áñ÷éôåêôïíéêÞ,“Ç Üãíùóôç ðüëç - Äéáìïñöþóåéò äÝêá áñ÷áéïëïãéêþí ÷þñùí” óôç Èåóóáëïíßêç, Untimely Books, ÁèÞíá, 1997, óåë. 168-169 14 FRANCO PURINI, ÄéáóôñùìÜôùóç êáé Ìåôáôüðéóç - Äýï óôñáôçãéêÝò ãéá ôï ìÝëëïí ôçò Ñþìçò, ðåñéïäéêü Ôåý÷ïò, Íï 4, 1990, óåë. 50-53 15 CARLO OLMO, Ç áéóèçôéêÞ ôùí ðüëåùí - êïéíùíéêü óõìâüëáéï êáé óõëëïãéêü üñáìá, ðåñéïäéêü Ôåý÷ïò, (áöéÝñùìá: Êôßæïíôáò óôï êôéóìÝíï), Íï 9/1990, óåë. 62-65 16 BERNARD REICHEN, Ãéáôß êáôáóêåõÜæïõìå, ðùò êáôáóêåõÜæïõìå, ðåñéïäéêü Ôåý÷ïò, (áöéÝñùìá: Êôßæïíôáò óôï êôéóìÝíï), Íï 9/1990, óåë. 66-71 13