Your SlideShare is downloading. ×
XXII sezony spolecznej pracy Magurycza i Nadsania na cmentarzach poludniowo-wschodniej Polski i Ukrainy
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Saving this for later?

Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime - even offline.

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

XXII sezony spolecznej pracy Magurycza i Nadsania na cmentarzach poludniowo-wschodniej Polski i Ukrainy

1,264
views

Published on

Folder Stowarzyszenia MAGURYCZ

Folder Stowarzyszenia MAGURYCZ

Published in: Technology, Health & Medicine

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
1,264
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Nagrobek Hrycia Buchwaka – front (opis na s. 2) XXII sezony społecznej pracy MAGURYCZA i NADSANIA na cmentarzach południowo-wschodniej Polski i Ukrainy 1987–2008 Nowica–Kraków–Warszawa 2008
  • 2. Lewy bok nagrobka Hrycia Buchwaka (* 1852, + 1926), wykonanego przez niego Nazwa stowarzyszenia pochodzi od nazwy góry kresu kamieniarstwa, nauczyć się pracy z kamie- własnoręcznie, z niezwykłą inskrypcją. nieopodal wsi Bartne, w Beskidzie Niskim, gdzie niem i uczestniczyć w wycieczkach i wykładach. Cmentarz greckokatolicki, Berehy Górne, niegdyś pozyskiwano piaskowiec, służący miej- Niektórzy z nich wciągają się w pracę stowarzy- gm. Lutowiska – Bojkowszczyzna. Zdjęcia nagrobka na s. 1, 2, 15 i 16, scowym rzemieślnikom za materiał na żarna, szenia i w kolejnych latach odwiedzają Beskid wykorzystane za uprzejmą zgodą Stanisława kamienie młyńskie, nagrobki i krzyże. Bartneń- Niski oraz Roztocze i Bieszczady, by brać udział Krycińskiego. scy kamieniarze słynęli w całej okolicy ze swego w przedsięwzięciach MAGURYCZA . kunsztu i znakomitych wyrobów, i do tej tradycji – Większość uczestników obozów stanowią kobie- pracy z kamieniem i w kamieniu – STOWARZY- ty, niezastąpione przy lżejszych pracach – takich SZENIE MAGURYCZ nawiązuje, od lat remontując jak czyszczenie kamienia, kitowanie i uzupełnia- cmentarze na terenach południowo-wschodniej nie ubytków oraz malowanie żeliwnych krzyży – Polski: na Bojkowszczyźnie i Łemkowszczyźnie wymagających cierpliwości, precyzji i uważności. oraz Roztoczu. Słowo magurycz, pochodzące z języka rumuń- Z myślą o wszystkich tych, którzy chcą pracować skiego, a mające słowiańską końcówkę, wskazu- na cmentarzach, wydaliśmy w 2008 r. broszurę je na dawne dzieje regionu, których dzisiejszym Kamienie są lekkie czyli jak pracować na cmenta- śladem są m.in. toponimy. W nich przechowała rzu, już dostępną w języku ukraińskim i niemiec- 2 się historia osadnictwa oraz miejsca i świata, kim na naszej stronie (w w w. m a g u r yc z .o r g). w którym przez setki lat współistniały różne gru- Bierzemy także udział w konferencjach, spotka- o stowarzyszeniu, py etniczne, narody, kultury i religie. niach i innych wydarzeniach, starając się popula- ryzować ideę pracy na cmentarzach i opieki nad jego nazwie W działaniach STOWARZYSZENIA MAGURYCZ biorą sztuką sepulkralną. udział młodzi ludzie zainteresowani historią Ga- i słowie magurycz licji i ochroną dziedzictwa kulturowego i nie tyl- ko. Pracują społecznie na cmentarzach i przy ka- pliczkach (m.in. pionując, czyszcząc, klejąc oraz zabezpieczając krzyże i nagrobki) oraz mogą po- znać przede wszystkim podstawowe pojęcia z za- Piaskowcowa podstawa pod chrzcielnicę w kształcie łodzi opatrzonej wizerunkiem ryby – symbolem Chrystusa, chrztu i eucharystii, XIX w. Cerkwisko na cmentarzu greckokatolickim w Beniowej, gm. Lutowiska – Bojkowszczyzna. Zdjęcie wykorzystane za uprzejmą zgodą Stanisława Krycińskiego.
  • 3. Idea pracy na cmentarzach jest apolitycz- Wielkim. Było to rozporządzenie Wysokiego na, nie służy żadnej instytucji, nie głosi je- Wydziału Krajowego z 1889 r., które wzywało dynie słusznej wizji historii, nie wynika też „do ochrony licznych w kraju naszym zabytków z inspiracji religijnych, ale odwołuje się do przeszłości mających znaczenie archeologicz- 3 wrażliwości i potrzeby służenia. Jej istota tkwi ne, historyczno-pamiątkowe albo artystyczne”. w fascynacji różnorodnością i współistnieniem. Praca nasza zatem służy ochronie zabytków, idea Remonty cmentarzy i kapliczek oraz krzyży dziedzictwa kulturowego, a także środowiska służą ocalaniu pejzażu kulturowego, który przyrodniczego, przede wszystkim na terenach współtworzył różnorodny i bogaty krajobraz południowo-wschodniej Polski i Karpat, ze Karpat. Ocalanie to jest dla nas wartością samą szczególnym uwzględnieniem sztuki sepulkral- w sobie. Idea MAGURYCZA to zachęta do od- nej, cmentarzy i małej architektury sakralnej. krywania historii miejsc, gdzie nie tak daw- no współistniały różne kultury i religie. Działania MAGURYCZA mają charakter społecz- „Współistnienie” to ważne słowo, które jest klu- ny i przyczyniają się do rozwoju wrażliwości na czem do pojmowania naszych intencji. Analogicz- sztukę mniejszości narodowych, zarówno wśród ną myśl widzimy w dokumencie odnalezionym uczestników obozów, jak i społeczności lokalnej. przez nas w cerkwi p.w. św. Onufrego w Wisłoku Zachowanie krajobrazu kulturowego ma istotny wpływ na współczesną percepcję całego regio- Krzyż piaskowcowy nieznanego pochodzenia, nu. Większość obiektów, które są przedmiotem o nieznanym przeznaczeniu, odnaleziony bez podstawy i cokołu. naszego zainteresowania, została niegdyś celo- Otoczenie greckokatolickiej cerkwi wo zdewastowana, a dziś pozostaje bez opieki z XVIII w. p.w. śś Kosmy i Damiana, i ochrony. Jesteśmy przekonani, że przywraca- Kotań, gm. Krempna, środkowa Łemkowszczyzna, Beskid Niski. nie im dawnego stanu ma sens, a jednocześnie Remont wykonał MAGURYCZ we wrześniu 2005 r. kształtuje postawy pełne szacunku dla wielo- kulturowej przeszłości, otwarte i tolerancyjne.
  • 4. W 1986 r. Szymon Modrzejewski zaczął zajmo- wać się greckokatolickim cmentarzem w Bere- hach Górnych (Bieszczady). Rok później Stanisław Kryciński, z zamiłowania historyk i krajoznaw- ca, członek SKPB Warszawa oraz Społecznej Komisji Opieki nad Zabytkami Sztuki Cerkiewnej, zorganizował obóz remontowy na cmentarzach w Bystrem i Michniowcu (Bieszczady). Przedsię- wzięcie to nosiło nazwę NADSANIE i było częścią działań Społecznej Komisji Opieki nad Zabytka- mi Sztuki Cerkiewnej przy Towarzystwie Opieki nad Zabytkami (rozwiązanej w 1999 r.), w któ- rej zarządzie obaj wymienieni zasiadali. Inspira- cję dla NADSANIA stanowiła zainicjowana przez warszawskie SKPB Akcja Opis, której celem było uchwycenie przeszłości w każdej dostępnej jesz- 4 cze materialnej i duchowej formie na terenach Bieszczadów, Beskidu Niskiego i Pogórzy. Od historia NADSANIA 1988 do 1995 r. Kryciński i Modrzejewski wspól- MAGURYCZ (NADSANIE przestało istnieć), która nie organizowali obozy remontowe na Bojkow- działała głównie pod auspicjami Towarzystwa i MAGURYCZA szczyźnie (Bieszczady). Karpackiego. Celem obozów było remontowanie Od 1996 do 2006 r. Szymon Modrzejewski pro- oraz inwentaryzacja sztuki sepulkralnej, krzyży wadził obozy remontowe w oparciu o założoną i kapliczek przydrożnych, a także innych obiek- przez siebie NIEFORMALNĄ GRUPĘ KAMIENIARZY tów sztuki sakralnej, pozostających bez opieki na terenach południowo-wschodniej Polski (głów- nie Bieszczady i Beskid Niski). Naturalną kontynuacją prac NADSANIA i NGK MAGURYCZ jest działalność powołanego w XII 2006 r. i zarejestrowanego w III 2007 r. STOWARZY- SZENIA MAGURYCZ . Poza pracami remontowymi stowarzyszenie podejmuje różne inne działania na rzecz dziedzictwa kulturowego – prowadzi Piaskowcowa kapliczka z 1909 r. warsztaty i inwentaryzacje, organizuje wystawy Grab, gm. Krempna. i wspiera inne podmioty – a także zaangażowało Prace remontowe w VIII i IX 2007 r. się w ochronę przyrody.
  • 5. Idea ratowania cmentarzy nie oblekłaby się w cia- ło, gdyby nie wolontariusze, sympatycy i nasi przy- jaciele. Przez obozy remontowe przewinęło się od 1987 r. kilkaset osób. Czasem ich zainteresowania wiążą się z Bojkowszczyzną i Łemkowszczyzną, Bieszczadami, Beskidem Niskim, innym razem z historią czy folklorem, konserwacją zabytków lub sztuką sakralną. Jedni pojawiają się regular- nie, inni rzadziej. Zawsze jednak znajdują się chęt- ni, mimo że nasza praca odbywa się w trudnych i spartańskich warunkach. W 2007 roku w obozach Magurycza uczestniczyli: Ryszard Babiasz, Katarzyna Banul, Natalia Bart- kiv, Aleksander Budzyński, Aneta Cedro, Matylda Danielkiewicz, Hałyna Demkiw, Małgorzata Dubo- wiak, Lucyna Dziuba, Światosław Gal, Katarzy- na Gajewska, Sylwia Gajownik, Kamila Gontarz, 5 Weronika Grygowicz, Aleksandra Gulińska, Karo- lina Hendrys, Dorota Hendzel, Olena Horodetska, Dziękujemy Wam wszystkim za waszą pracę, wolontariusze Karolina Janeczek, Anna Jurczyszyn, Bartłomiej przyjaźń oraz zaangażowanie i czas, który po- Kazimierski, Olja Kotska, Dorota Kozińska, Kate- święcacie sprawie. ludzie MAGURYCZA ryna Kravchuk, Jakub Leja, Ihor Leszchuk, Ludmi- ła Łączyńska, Aneta Łukasik, Wiktor Martyniuk, Joanna Mikowska, Filip Modrzejewski, Szymon Modrzejewski, Wiesław Mółka, Jan Nieściur, Damian Nowak, Dariusz Nowak, Rusłan Nykon- czuk, Agnieszka Olszewska, Małgorzata Olszew- ska, Mariusz Ostrowski, Magdalena Pałyska, Ołeksandr Pawljuk, Jakub Pecka, Marcin Pietru- sza, Agata Pitucha, Oleh Rybczyński, Zoriana Ryb- czyńska, Walentyna Serdiuk, Patrycja Skrzypek, Katarzyna Stachnik, Aleksandra Stanowska, Ulja- na Steckiw, Justyna Sułkowska, Mateusz Szafran, Aneta Szeliga, Kinga Szewczyk, Radosław Szmyd, Magdalena Uszycka, Olena Velykodna, Grzegorz Wacek, Beata Woźniak, Włodzimierz Woźnica, Jakub Zaremba i Grzegorz Żero.
  • 6. W latach 1987–2008 prace remontowe i porządkowe prowadzono w wielu – często nieistniejących – 1992 VIII Bandrów, Stebnik, gm. Ustrzyki Dolne – cmentarze miejscowościach Bieszczadów, Beskidu Niskiego i Roztocza oraz na Ukrainie. greckokatolickie i krzyże przydrożne Od 1987 r. w ciągu 46 obozów (12 obozów NADSANIA , 23 obozy NGK MAGURYCZ oraz 11 obozów STOWA- 1993 RZYSZENIA MAGURYCZ) remontom z wykorzystaniem technik konserwatorskich i pracom porządkowym VIII Jałowe, Moczary, Bandrów, gm. Ustrzyki Dolne – cmen- poddano ponad 1200 obiektów w 90 miejscowościach. Są wśród nich nagrobki na prawie 100 cmen- tarze greckokatolickie i krzyże przydrożne Zatwarnica, Hulskie*, Krywe*, gm. Lutowiska – cmen- tarzach w 80 miejscowościach, krzyże i kapliczki przydrożne w 35 miejscowościach, cerkwiska, nadto tarze greckokatolickie chrzcielnice, krzyże z nieistniejących cerkwi, a także kaplica w Balnicy, kapliczka w Grabiu oraz kost- Tworylne*, gm. Czarna – cmentarz greckokatolicki nica w Nowicy. 1994 VIII Smolnik nad Sanem*, gm. Lutowiska – rekonstrukcja NGK MAGURYCZ zorganizowała także ekspozycję w cerkwi w Wisłoku Wielkim, która prezentuje doku- XIX-wiecznego nagrobka z ok. 250 części, cmentarz grecko- menty gminne i parafialne oraz utensylia cerkiewne z Wisłoka Wielkiego i Radoszyc, a także relikty katolicki Chmiel, gm. Lutowiska – płyta nagrobna z XVII w., cmen- cerkwi w Czeremsze. Od 2005 r. NGK MAGURYCZ (teraz jako stowarzyszenie) działa na rzecz powrotu tarz greckokatolicki na kirkut w Jaśliskach macew, które w czasie drugiej wojny światowej zostały użyte do budowy tamy Tworylne*, gm. Czarna – cmentarz greckokatolicki na rzece Bełcza. Rajskie, gm. Solina – cmentarz greckokatolicki Bystre, gm. Baligród – cmentarz greckokatolicki Od kwietnia 2007 r. organizatorem obozów jest STOWARZYSZENIE MAGURYCZ . Berehy Górne*, Caryńskie*, gm. Lutowiska – cmentarze greckokatolickie 1995 6 1987 VIII Michniowiec, Bystre, gm. Czarna – cmentarze grecko- VIII Smolnik nad Sanem*, gm. Lutowiska – cmentarz grecko- katolicki Balnica*, gm. Komańcza – cmentarz greckokatolicki, kalendarium katolickie i krzyże przydrożne Chmiel, gm. Lutowiska – cmentarz greckokatolicki, płyta nagrobna z XVII w. krzyże z nieistniejącej cerkwi Wola Michowa, gm. Komańcza – cmentarz żydowski Nowy Łupków, gm. Komańcza – cmentarz grecko- prac NADSANIA 1988 VIII Lipie, gm. Czarna – cmentarz greckokatolicki i krzyże katolicki W latach 1996–1998 Stanisław Kryciński zorganizował 3 obozy przydrożne NGK MAGURYCZ Lutowiska, Smolnik nad Sanem*, gm. Lutowiska – cmentarze greckokatolickie i krzyże przydrożne remontowe, po czym NADSANIE przerodziło się w przedsięwzięcie archeologiczne (wykopaliska w Berehach Górnych, gm. Luto- wiska, latem 1999 i 2000 r.). i STOWARZYSZENIA 1989 VIII Polana, gm. Czarna – cmentarz greckokatolicki i katolicki Na życzenie Stanisława Krycińskiego kolejne obozy (od 1996 r.) nie używały nazwy NADSANIE. Cele nowej inicjatywy – kontynua- Dwernik, Berehy Górne*, gm. Lutowiska – cmentarze torskiej i funkcjonującej jako NIEFORMALNA GRUPA KAMIENIARZY MA- MAGURYCZ 1990 greckokatolickie i krzyże z nieistniejących cerkwi GURYCZ – pozostały takie same. 1996 1987–2008 VIII Sianki*, gm. Lutowiska – cmentarz greckokatolicki, kaplica grobowa Beniowa*, gm. Lutowiska – cmentarz greckokatolic- VII VIII Królik Wołoski, Deszno, Bałucianka, gm. Rymanów – cmentarze greckokatolickie Smolnik nad Sanem*, gm. Lutowiska – cmentarz grecko- ki, podstawa pod chrzcielnicę (?), krzyże z nieistniejącej katolicki cerkwi, krzyż przydrożny Wola Michowa, gm. Komańcza – cmentarz żydowski Bukowiec*, gm. Lutowiska – cmentarz greckokatolicki, Balnica*, gm. Komańcza – pańszczyźniany (?) krzyż krzyże z nieistniejącej cerkwi, krzyż przydrożny przydrożny Dźwiniacz Górny*, gm. Lutowiska – cmentarz grecko- Nowica, gm. Uście Gorlickie – cmentarz greckokatolicki katolicki i krzyże przydrożne 1997 1991 VII Wisłoczek, gm. Rymanów – cmentarz greckokatolicki VIII Stuposiany, Wołosate, Caryńskie*, gm. Lutowiska – i choleryczny cmentarze greckokatolickie i krzyże przydrożne Tarnawka, gm. Rymanów – cmentarz greckokatolicki IX Wisłok Wielki Górny, gm. Komańcza – cmentarz grecko- katolicki, chrzcielnica z nieistniejącej cerkwi Nowica, gm. Uście Gorlickie – remont drewnianej kostnicy z II poł. XIX w.
  • 7. 1998 2002 IX Myscowa, gm. Krempna – cmentarz greckokatolicki VII Puławy, gm. Rymanów – cmentarz greckokatolicki II Morochów, gm. Zagórz – cmentarz greckokatolicki X wernisaż wystawy fotograficznej poświęconej działal- Rudawka Rymanowska, gm. Rymanów – krzyż przy- VI Radocyna*, gm. Sękowa – cmentarz greckokatolicki, ności NGK MAGURYCZ, kawiarnia Spokój, Kraków; pierwszy drożny krzyże przydrożne zjazd członków i sympatyków NGK MAGURYCZ: Nowica, VIII Wisłok Wielki Dolny, gm. Komańcza – cmentarz grecko- VIII Solinka*, gm. Cisna, cmentarz greckokatolicki, krzyż kuty Berehy, Balnica, Komańcza, Wisłok Wielki, Mszana Dolna, katolicki, krzyż przydrożny, odkrycie archiwum zwierzch- z nieistniejącej cerkwi Myscowa, Nowica ności gminnej z lat 1885–1896 oraz dokumentów parafial- Maniów, gm. Komańcza – cmentarz greckokatolicki, krzyż Od 2007 r. remonty cmentarzy są organizowane przez STOWARZY- nych kuty z nieistniejącej cerkwi SZENIE MAGURYCZ , powołane w XII 2006 r. Poniżej nie wymieniamy Balnica*, gm. Komańcza – remont murowanej kaplicy Smolnik nad Osławą, gm. Komańcza – cmentarz grecko- inicjatyw, obozów i warsztatów wspieranych przez STOWARZYSZE- z XIX w. przy cudownym źródle katolicki NIE MAGURYCZ . Wołowiec, gm. Sękowa – krzyże przydrożne Surowica*, gm. Komańcza – cmentarze greckokatolickie 2007 IX Radruż, gm. Horyniec – cmentarz greckokatolicki Szczerbanówka*, gm. Komańcza – krzyż kuty z nieistnie- IV/V Korczmin, gm. Ulhówek – cmentarz greckokatolicki 1999 jącej cerkwi VII Krempna, gm. w miejscu – cmentarze greckokatolickie VII, VIII, X IX/X Wisłok Wielki, gm. Komańcza – ekspozycja muzealna i krzyże przydrożne Balnica*, gm. Komańcza – remont kaplicy, kontynuacja Balnica*, gm. Komańcza – remontu kaplicy, kontynuacja VII Nowica, gm. Uście Gorlickie – cmentarz greckokatolicki VIII Wisłok Wielki Dolny, gm. Komańcza – polichromia 2003 i krzyże przydrożne w cerkwi p.w. św. Onufrego, chorągiew procesyjna z końca IV Wisłok Wielki, gm. Komańcza – ekspozycja muzealna Przysłup, gm. Uście Gorlickie – cmentarz greckokatolicki, XVIII w., ekspozycja muzealna w wieży cerkwi VIII/IX Zawoje*, gm. Rymanów – cmentarz greckokatolicki, kapliczka i krzyże przydrożne oraz cmentarz wojskowy nr 59 Wisłok Wielki Górny, gm. Komańcza – krzyż przydrożny cerkwisko VIII Grab, gm. Krempna – cmentarz greckokatolicki, kapliczki Moszczaniec, gm. Komańcza – cmentarz greckokatolicki Wernejówka*, gm. Rymanów – krzyż przydrożny i krzyże przydrożne Czystohorb, gm. Komańcza – cerkwisko, cmentarz grecko- Polany Surowiczne*, gm. Komańcza – cmentarze grecko- VIII/IX Ożenna, Cichania*, gm. Krempna – cmentarze grecko- katolicki, chrzcielnica z nieistniejącej cerkwi katolickie, cerkwisko, krzyż przydrożny katolickie 2000 Darów*, gm. Komańcza – cmentarz greckokatolicki, krzyż IX warsztaty Galicja, Galizien, Hałyczyna VIII/IX Moszczaniec, gm. Komańcza – krzyże przydrożne przydrożny Grab, Kotań, Krempna, Rozstajne, gm. Krempna – Wola Niżna, gm. Dukla – cmentarze greckokatolickie Krzyże przydrożne, gm. Komańcza, droga Polany Suro- kapliczki i krzyże przydrożne Wola Wyżna*, gm. Dukla – cmentarz greckokatolicki, wiczne–Puławy, Nowica, gm. Uście Gorlickie – krzyże przydrożne cerkwisko, krzyż przydrożny Wisłok Wielki, gm. Komańcza – XVIII -wieczna chorągiew Przysłup, gm. Uście Gorlickie – cmentarz wojskowy nr 59 Jasiel*, gm. Dukla – cmentarze greckokatolickie, krzyż procesyjna X gm. Uście Gorlickie – inwentaryzacja cmentarzy grecko- kuty z nieistniejącej cerkwi, krzyże przydrożne 2004 katolickich Rudawka Jaśliska*, gm. Dukla – krzyże przydrożne VII Korczmin, gm. Ulhówek – cmentarz greckokatolicki 2008 Wisłok Wielki Dolny, gm. Komańcza – modernizacja VIII Szczawne, gm. Komańcza – cmentarze greckokatolickie IV Kowalówka*, gm. Czarna – krzyż przydrożny ekspozycji muzealnej Komańcza, gm. Komańcza – cmentarze greckokatolickie IV/V Żuków*, gm. Cieszanów – cmentarz greckokatolicki 2001 i prawosławne, kuty krzyż cerkiewny nieznanego pocho- VI Roztoka, gm. Bircza – nagrobek na cmentarzu grecko- V Balnica*, gm. Komańcza – remont kaplicy, kontynuacja dzenia katolickim Szczerbanówka*, gm. Komańcza – krzyż kuty z nieistnie- Szklary, gm. Dukla – cmentarz greckokatolicki, chrzciel- VI/VII Baligród, gm. Baligród – cmentarz żydowski jącej cerkwi nica, cerkwisko VII Podkamień, Ukraina – cmentarz przy klasztorze Wisłok Wielki Dolny, gm. Komańcza – krzyż przydroż- 2005 Huta Pieniacka*, Ukraina – cmentarz katolicki ny, dokumenty zwierzchności gminnej, chrzcielnica z Woli V Szklary, gm. Dukla – cmentarz greckokatolicki, krzyż VIII Polany, Żydowskie, gm. Krempna – cmentarze grecko- Wyżnej gromadzki, kapliczka przydrożna z XVII w. (?) katolickie VIII/IX Czeremcha*, gm. Dukla – cmentarz greckokatolicki, Mszana, gm. Dukla – cmentarz greckokatolicki, cerkwisko krzyże przydrożne, cerkwisko VII Jaśliska, gm. Dukla – translokacja macew pochodzących Asteryskiem (*) oznaczono nieistniejące miejscowości. Lipowiec*, gm. Dukla – cmentarze greckokatolickie z tamtejszego kirkutu Wisłok Wielki Górny, gm. Komańcza – krzyż przydrożny, VIII Mszana, gm. Dukla – cmentarz greckokatolicki ekspozycja muzealna X Kotań, gm. Krempna – cmentarze greckokatolickie, Radoszyce, gm. Komańcza, cerkiew – dokumenty gminne lapidarium i parafialne, utensylia 2006 Jasiel*, gm. Dukla – krzyż przydrożny VI/VII Jaśliska, gm. Dukla – translokacja macew, zakończenie Berehy Górne*, gm. Lutowiska – cmentarz grecko- VII Daliowa, gm. Dukla – cmentarz greckokatolicki katolicki Grab, Ożenna, gm. Krempna – cmentarze grecko- katolickie, kapliczki i krzyż przydrożny VIII Grab, gm. Krempna – cmentarz greckokatolicki, kapliczka przydrożna
  • 8.  usunięcie drzew i krzewów  opasanie stabilizujące i wzmacniające fun- dament oraz wykonanie kamiennych para- petów, podłogi i łuku nad wejściem  rekonstrukcja „cebulki” wieńczącej kaplicę oraz naprawa elementów więźby hełmu nakrywającego kaplicę  wymiana poszycia hełmu  kamienne ogrodzenie wokół kaplicy Balnica istnieje już tylko jako nazwa na mapie zostały przeprowadzone. Bieszczadów. Po ludnej wsi zostało cerkwisko, cmentarz, parę krzyży przydrożnych i murowana Wszystkie prace, poza dekarskimi, były wyko- kaplica z 2 poł. XIX w., zwana kiedyś „kowalową”, nane społecznie dzięki funduszom i wsparciu, gdzie sprawowano liturgię raz w roku, w Zielo- które uzyskaliśmy. Pozostało jeszcze otynkowa- ne Świątki. Prawdopodobnie kaplica była pod nie kaplicy, montaż krat w oknach i wejściu oraz wezwaniem Zesłania Ducha Świętego; dawniej podbicie stropu, co wymaga nie tylko czasu, ale 8 wokół niej ciągnęły się pola, dzisiaj otacza ją i pieniędzy. gęsty las. Remont kaplicy zaczął się dziesięć lat temu kaplica O istnieniu kaplicy nad cudownym źródłem wie- i mamy nadzieję, że zostanie zakończony w naj- dzieliśmy od dawna, pochłaniały nas jednak pra- bliższej przyszłości. W tym miejscu kolejny raz nad cudownym ce cmentarne. Mieliśmy wszakże świadomość, apelujemy do wszystkich władz, także duchow- że kaplica wkrótce popadnie w ruinę. nych, o wsparcie i zainteresowanie sprawą. źródłem W 1998 r. rozpoczęliśmy remont balnickiej kapli- Przecież po dziś dzień kaplicę i cudowne źródło cy. Nie jest on jeszcze zakończony, niemniej naj- w Balnicy odwiedzają dawni mieszkańcy wsi w Balnicy ważniejsze prace, takie jak: oraz ich potomkowie i turyści.
  • 9. Cmentarz żydowski w Jaśliskach został założony podkreślić, że mieszkańcy Jaślisk są przychylnie w 1883 r. Po zagładzie jaśliskich Żydów w 1943 r. nastawieni do naszych starań. tamtejszy wójt użył macew z kirkutu do budo- W tej sprawie będziemy nadal mediować. Mamy wy tamy na potoku Bełcza. Od 65 lat znajdują się swoje propozycje – uważamy, że jedynym sen- one poza cmentarzem, który zdewastowano – sownym rozwiązaniem jest powrót macew na na jego terenie jest urządzony… przydomowy kirkut i urządzenie lapidarium lub ustawienie ogródek z warzywami. nagrobków wzdłuż granicy cmentarza. Więcej informacji na temat kirkutu w Jaśliskach można znaleźć na stronie ht tp://w w w.kirkut y.xip.pl/jasliska.htm 9 kiedy macewy wrócą na kirkut w Jaśliskach? W 2005 i 2006 r. wydobyliśmy z brzegu i koryta Bełczy kilkadziesiąt nagrobków i umieściliśmy je w magazynie w Posadzie Jaśliskiej. Wszyst- kie nagrobki – a na części macew zachowały się ślady polichromii! – zostały oczyszczone mecha- nicznie i chemicznie oraz zabezpieczone środka- mi grzybobójczymi. Dzięki pomocy rabina Avrasi- ma Zeliga przetłumaczono inskrypcje nagrobne. Uważamy, że macewy muszą wrócić na cmen- tarz. Nie będzie to łatwe, bowiem kirkut pozo- staje w rękach prywatnych. Poprosiliśmy o po- moc Fundację Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego i mamy nadzieję, że odniesie to skutek. Warto
  • 10. 20–27 VI – remont macew na kirkucie w Bali- grodzie we współpracy z wolontariuszami zwią- zanymi z forum w w w. b i e s zc z a d y. i n f o. p l 1–15 VII – remont krzyża przydrożnego w Kotani, nagrobków na greckokatolickim cmentarzu cer- kiewnym i grzebalnym oraz krzyży przydrożnych w Krempnej, gm. Krempna 16–30 VII – remont nagrobków na greckokato- lickim cmentarzu cerkiewnym i grzebalnym na Przysłupie oraz krzyży i kapliczki przydrożnej; prace porządkowe na cmentarzu wojennym nr 59; naprawa i montaż krzyży żeliwnych na greckokatolickim cmentarzu grzebalnym w No- wicy oraz remont krzyży przydrożnych; gm. Uście Gorlickie 6–15 VIII – prowadzenie remontu na grecko- 10 katolickich cmentarzach: cerkiewnym i grzebal- katolickiej i MAGURYCZA; dokumentacja cmenta- nym w Krecowie oraz grzebalnym w Tyrawie rza w Podkamieniu działania Wołoskiej, gm. Tyrawa Wołoska, organizator: Sto- 14–30 IX – warsztaty Galicja, Galizien, Hałyczy- warzyszenie Dziedzictwo Mniejszości Karpackich na…, remont kapliczek przydrożnych w Grabiu, MAGURYCZA VIII – pomoc w pracach remontowych na cmen- krzyży przydrożnych w Rozstajnem, Krempnej tarzu greckokatolickim w Korczminie, gm. Ul- i Kotani, zakończenie remontu nagrobka w lapi- w 2007 r. hówek, organizator: Fundacja Kultury Duchowej darium w Kotani, gm. Krempna; kontynuacja Pogranicza z Lublina prac remontowych na cmentarzu wojennym (XXI sezon) VIII – pomoc w pracach remontowych na cmen- nr 59 w Przysłupie, gm. Uście Gorlickie; warszta- tarzu prawosławnym w Sobiborze, gm. Włoda- ty rzeźbiarskie w Nowicy oraz wykłady poświę- wa, organizator: Towarzystwo dla Natury i Czło- cone dziedzictwu kulturowemu, toponomastyce wieka w Karpatach, typografii nagrobnej, krajoznaw- 19 VIII–2 IX – rozpoczęcie remontu kapliczek stwu, cerkwiom łemkowskim i in. III – wystawa prezentująca prace MAGURYCZA i krzyży przydrożnych oraz rekonstrukcji muro- 9–20 X – inwentaryzacja cmentarzy grecko- w 2005 i 2006 r., Młodzieżowy Dom Kultury wanej kapliczki w Grabiu; remont nagrobków na katolickich, gm. Uście Gorlickie w Lublinie cmentarzach greckokatolickich w Grabiu, Ożen- X–XII 2007 – opracowywanie dokumentacji 28 IV–6 V – remont nagrobków na cmentarzu nej i Cichani; gm. Krempna działań oraz praca nad archiwum MAGURYCZA greckokatolickim w Korczminie, gm. Ulhówek 4–12 IX , Ukraina – prowadzenie remontu na XII – wystawa prezentująca warsztaty Galicja, 7–10 V – prace na cmentarzu prawosławnym cmentarzu wielowyznaniowym w Drohobyczu Galizien, Hałyczyna…, pub „Spokój”, Kraków w Kosyniu, gm. Wola Uhruska, organizator: przy ul. Truskaweckiej, wykonanego przez wo- 8 XII – Walne Zebranie STOWARZYSZENIA MAGU- Towarzystwo dla Natury i Człowieka lontariuszy Caritasu Ukraińskiej Cerkwi Grecko- RYCZ w Krakowie
  • 11. Działania na rzecz ochrony przyrody Kapliczka z 1898 r., murowana z kamienia, okrągła. Grab, gm. Krempna. STOWARZYSZENIE MAGURYCZ występowało na pra- Rekonstrukcja: VIII 2006, VIII/IX 2007. Prace obejmowały: inwentaryzację zrujnowanego obiektu, budowę fundamentu wach strony w postępowaniu administracyjnym i rekonstrukcję murów kapliczki w sprawie zbiornika wodnego Kąty-Myscowa na rzece Wisłoce i współpracowało z organizacjami stwo Karpackie (Warszawa), Towarzystwo dla pozarządowymi, placówkami i pracownikami na- Natury i Człowieka (Lublin), Towarzystwo Miło- ukowymi w zakresie ustalenia przewidywanego śników Krempnej i Okolicy (Kotań) oraz Towarzy- oddziaływania planowanego zbiornika na środo- stwo Przyjaciół Nowicy (Nowica). wisko przyrodnicze, kulturowe i społeczne. Inter- weniowało ponadto w sprawie niewłaściwego Środki na działania MAGURYCZA pozyskaliśmy prowadzenia robót hydrotechnicznych na rzece z grantów i dotacji Fundacji Edukacja dla Demo- Wilszni i Wisłoce w obszarach zgłoszonych do kracji oraz Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wol- programu Natura 2000 oraz zmian w przepisach ności, Fundacji Wspomagania Wsi, Fundacji „Pa- i użytkowaniu ziemi ze szczególnym uwzględ- mięć, Odpowiedzialność, Przyszłość” (program nieniem Beskidu Niskiego. Memoria), Fundacji im. Stefana Batorego oraz Braliśmy też udział w tworzeniu społecznych pozarządowymi i placówkami naukowymi (To- Fundacji Żydowskiego Życia i Kultury im. Tada planów zarządzania i ochrony obszarów Natu- warzystwo na Rzecz Ziemi, Klub Przyrodników, Taubego. ra 2000 w Beskidzie Niskim i Bieszczadach oraz Pracownia na Rzecz Wszystkich Istot, Instytut raportu Środowiskowe skutki przedsięwzięć hydro- Ochrony Przyrody PAN w Krakowie, Magurski W 2007 r. remontowi z użyciem wybranych technicznych współfinansowanych ze środków Park Narodowy, Państwowa Rada Ochrony Przy- technik konserwatorskich poddano: 89 nagrob- Unii Europejskiej we współpracy z organizacjami rody). ków na cmentarzach różnych wyznań, 21 krzyży i kapliczek przydrożnych. Sezon w liczbach i danych Nadto pomagaliśmy remontować nagrobki na cmentarzach prawosławnych, greckokatolickich W działaniach MAGURYCZA w 2007 r. wzięło udział i żydowskich w Bieszczadach, Górach Słonych, 104 wolontariuszek i wolontariuszy. na Polesiu, Podlasiu, Roztoczu i w Drohobyczu – W realizacji projektów wspieraliśmy Caritas w sumie około 200 obiektów. Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej (Droho- bycz), Stowarzyszenie Dziedzictwo Mniejszości MAGURYCZ w 2007 r. wydał następujące pozycje: Karpackich (Zagórz) i Fundację Kultury Ducho- ilustrowaną broszurę 20 lat społecznej pracy Niefor- wej Pogranicza (Lublin). Naszymi partnerami malnej Grupy Kamieniarzy MAGURYCZ i NADSANIA na byli Centrum Badań Humanistycznych (Lwów), cmentarzach wyznaniowych południowo-wschod- 15 Wędrownicza Drużyna Harcerska (Poznań), niej Polski, kartę pocztową i ulotkę oraz – z ini- Fundacja Krzyżowa (Krzyżowa), Fundacja Biesz- cjatywy firmy SPSS POLSKA (Kraków), która sfi- czadzka (Ustrzyki Dolne), Urząd Gminy Baligród, nansowała też druk i dystrybucję – kalendarz na parafia rzymskokatolicka w Krempnej, Towarzy- rok 2008, poświęcony działalności MAGURYCZA .
  • 12. Dorobek MAGURYCZA i NADSANIA to suma  Towarzystwo Karpackie [1999–2006] wysiłku wolontariuszek i wolontariuszy  Urząd Miasta i Gminy Dukla [2005] oraz wsparcia fundacji, instytucji, stowa-  Urząd Gminy Cieszanów [2008] rzyszeń i firm, takich jak:  Związek Ukraińców w Polsce, Warszawa [2008]  Caritas Diecezji Samborsko-Drohobyckiej Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej [2007– Na różne inne sposoby pomagali nam i cały czas –2008] pomagają różni dobrzy ludzie, a wśród nich:  Fundacja Edukacja dla Demokracji [2006– –2008] ks. Piotr Kuźniar, proboszcz parafii rzymskokato-  Fundacja im. Stefana Batorego [1997–2007] lickiej w Krempnej; Bogdan Martyniuk, b. prze-  Fundacja J&S Pro Bono Poloniae [2005] wodniczący Społecznej Komisji Opieki nad Za-  Fundacja Karpacka [2002–2003] bytkami Sztuki Cerkiewnej przy Towarzystwie  Fundacja Ochrony Bioróżnorodności Karpat Opieki nad Zabytkami; Juliusz Marszałek i Andrzej Wschodnich [2000] Wielocha, Towarzystwo Karpackie; Darek i Basia  Fundacja „Pamięć, Odpowiedzialność, Mielczarkowie, Towarzystwo Przyjaciół Kremp- 12 Przyszłość”, Memoria [2007] nej i Okolicy; ks. Krzysztof Pichur, b. proboszcz  Fundacja Wspomagania Wsi [2004–2008] parafii rzymskokatolickiej w Wisłoku Wielkim; podziękowania  Magurski Park Narodowy, Krempna [2007] Julian Sabat, sołtys Grabiu; Janusz Smaza, Kated-  Ministerstwo Kultury i Sztuki [1987–1996] ra Konserwacji i Restauracji Rzeźby Kamiennej  Ośrodek Badań Humanistycznych, Lwów i Elementów Architektury, ASP w Warszawie; [2007] Grzegorz Muszyński; Marian Iskra, właściciel  Ośrodek Kultury Prawosławnej „Elpis”, tartaku w Nowym Łupkowie; Jerzy Miliszewski, Gorlice [2002]  PHU „Filar”, Kraków [2002]  Polska Fundacja Dzieci i Młodzieży [2005]  Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności [2005–2008]  Społeczna Komisja Opieki nad Zabytkami Sztuki Cerkiewnej [1987–1999]  SPSS Polska, Kraków [2007]  Stowarzyszenie Dziedzictwo Mniejszości Karpackich [2007–2008]  Studenckie Koło Przewodników Beskidzkich, Warszawa [1987–1988]  Towarzystwo dla Natury i Człowieka, Lublin [2006–2008]
  • 13. leśnictwo Darów; Rafał Nadwyczawski; Katarzy- na Rogowska; Anna Maślana; Małgorzata Dubo- wiak, SPSS Polska, Kraków; Jan Jagielski, Żydow- ski Instytut Historyczny w Warszawie; Sylwia Gajownik, Fundacja ZNAK; abp Jan Martyniak; Piotr Malowany; Andrzej Kobak; ks. Jan Tarapac- ki, proboszcz parafii greckokatolickiej w Ciesza- nowie; ks. Andrzej Żuraw, proboszcz parafii grec- kokatolickiej w Komańczy; ks. Julian Felenczak, proboszcz parafii prawosławnej w Morochowie; abp Adam; ks. Jan Pupczyk, b. proboszcz parafii prawosławnej w Komańczy; Katarzyna Bromir- ska, konserwator dzieł sztuki; Katarzyna Nowak, dziennikarka. Piaskowcowa rzeźba św. Mikołaja, XIX/XX w., posadowiona wtórnie na cokole STOWARZYSZENIE MAGURYCZ w 2007 roku otrzy- nagrobka Wasilija Bowanki, +1849 mało następujące nagrody i wyróżnienia: Krempna, gm. w miejscu.  dyplom od Żydowskiego Instytutu Histo- Wszystkim wspierającym pracę STOWARZYSZENIA rycznego w Warszawie i ambasady Izraela MAGURYCZ , grantodawcom, przyjaciołom i sym- za działalność na rzecz ochrony dziedzictwa patykom – których z braku miejsca nie możemy kultury żydowskiej wszystkich tu wymienić, wybaczcie! – oraz fun-  I nagrodę w konkursie na fotoreportaż przed- datorom nagród dziękujemy z całego serca! stawiający projekty zrealizowane w ramach programu Przemiany w Regionie – RITA Pozyskiwane przez nas środki i otrzymane  nagrodę im. Sergio Vieira de Mello za dzia- darowizny oraz nagrody służą wyłącznie łalność na rzecz pokojowego współistnienia realizacji celów statutowych STOWARZYSZE- i współdziałania społeczeństw, religii i kultur, NIA MAGURYCZ . przyznaną przez Stowarzyszenie Willa Decju- sza STOWARZYSZENIE MAGURYCZ  wyróżnienie w konkursie Pro Publico Bono jesień 2008 na Najlepsze Dzieło Obywatelskie w katego- na koniec XXII sezonu pracy na cmentarzach rii kultura i dziedzictwo narodowe
  • 14. Nigdy nie domagaliśmy się pochwał z powodu gdy podczas prac w Myscowej (gm. Krempna, Be- naszej pracy. Ale bardzo nas cieszy każde wspar- skid Niski) mieszkańcy wsi bardzo nam pomogli, cie i pomoc oraz dobre słowo. Przez pierwsze czując się gospodarzami wiejskiego cmentarza. lata często mieliśmy uczucie, że czasem nie do- Wielu ludzi przekonaliśmy do idei ochrony dzie- strzega się naszej pracy i traktuje nas nieufnie, dzictwa kulturowego. Wielu nasz przykład skło- ponieważ zajmujemy się rzeczami, które dawno nił do samodzielnych działań. Wielu też korzysta skazano na zapomnienie – a mianowicie: cmen- z naszej wiedzy i doświadczenia, a my sami przy tarzami obcych. tym uczymy się ciągle i poznajemy wspaniałe Okazuje się jednak, że to się stopniowo zmienia, osoby. o czym najlepiej świadczy okazywane nam – czasem spontanicznie – wsparcie, jak w 2006 r. 14 cmentarze pełne są ludzi… „Kiedy pierwszy raz zająłem się cmentarzem, wtedy jeszcze sam, ludzie patrzyli. Miałem wra- żenie, że mają mnie za idiotę. Nie zastanawiałem się nad tym aż do dnia, kiedy sędziwy człowiek bez słowa dał mi niesamowity kuty krzyż z nie- istniejącej cerkwi. Nie wykrztusiłem słowa. Póź- niej pomyślałem, że to, co robię, ma sens” – tak przed laty pisał Szymon Modrzejewski.
  • 15. Jesteśmy głęboko przekonani, że to, co zapisane STOWARZYSZENIE MAGURYCZ w kamieniach, drewnie, na papierze, w każdym Nowica 13, 38-315 Uście Gorlickie innym dostępnym człowiekowi materiale, nawet NIP 738-20-54-339, REGON 120442417 w duszy, warte jest zachowania. Warte tym bar- konto: 52 1020 1026 0000 1102 0118 9554 15 dziej, że świadczy o różnorodności i bogactwie kultur oraz możliwości ich współistnienia. w w w. m a g u r yc z .o r g apel Czując niedosyt działań na rzecz dziedzictwa kulturowego, powołaliśmy STOWARZYSZENIE cmentarze STOWARZYSZENIA MAGURYCZ . Szymon Modrzejewski MAGURYCZ zrzesza osoby – niezależnie od ich s z y m o n @ m a g u r yc z .o r g MAGURYCZ narodowości, wyznania, obywatelstwa i miejsca 018 351 63 45, 0600 688 811 zamieszkania – dla których kultura i jej dziedzic- two, a szczególnie obszary sacrum, oraz zabyt- editorial & wolontariat ki, historia i przyroda południowo-wschodniej Filip Modrzejewski Polski są przedmiotem szczególnej troski. f i l i p @ m a g u r yc z .o r g Otwarci jesteśmy na wszelkie sensowne przyroda propozycje wsparcia naszych starań czy Ryszard Babiasz współdziałania z nami! r y s i e k 19 0 1 @ t l e n . p l Z radością powitamy nowe wolontariuszki i nowych wolontariuszy! łączniczka na Ukrainie Nagrobek Hrycia Buchwaka – Kateryna Kravchuk prawy bok STOWARZYSZENIE MAGURYCZ k a te r y n a . k r avc h u k @ g m a i l.c o m (opis na s. 2) jesień 2008
  • 16. Nagrobek Hrycia Buchwaka – tył (opis na s. 2) COPYRIGHT © by STOWARZYSZENIE MAGURYCZ , 2008 All rights reserved REWITALIZACJA F & Szym IDEA F SŁOWO Szym & F OBRAZY Magurycz & Przyjaciele NEKRO-TYPO I KUCIE INSKRYPCJI Małgo KITOWANIE Małgosia KASA Druk folderu został sfinansowany przez Fundację Wspomagania Wsi (program Kultura bliska) w ramach projektu Kamienie wysiedlonych – rejestr przeszłości oraz ze środków STOWARZYSZENIA MAGURYCZ