ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ             ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ          ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ                  Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ    ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΓΚΟΓΚΟΣΗ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ Ε...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥΕισαγωγή στη Βιολογία        Η βιολογία είναι η επιστήμη που μελετά την ζωή, το πιο ενδιαφέρ...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΜΙΤΩΣΗ ΚΑΙ ΜΕΙΩΣΗ ΔΥΟ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙΣ!ΜΙΤΩΣΗΗ μίτωση ε...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥΜείωσηΜείωση είναι η διαδικασία παραγωγής γαμετών (ωάρια και σπερματοζωάρια) στουςευκαρυωτικ...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΚεφάλαιο:1Το γενετικό υλικό                                            ...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥΔιδακτικοί Στόχοι  •   Ν α αναφέρεις τα μακρομόρια που δομούν ένα κύτταρο  •   Να ορίζεις τι...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΧρήσιμοι ορισμοίΓΟΝΙΔΊΩΜΑ : Το σύνολο του γενετικού υλικού ενός κυττάρο...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ   •   Γενικά τα πλασμίδια μεταφέρονται από βακτήριο σε βακτήριο και αποτελούν έναν       απ...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΕπισημάνσεις θεωρίαςΚΥΤΤΑΡΙΚΌΣ   ΚΎΚΛΟΣΚυτταρικός κύκλος είναι η περίοδ...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥΟι όψεις της χρωματίνης στις διάφορες φάσεις του κυτταρικού κύκλου          Φάση κυτταρικού ...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΜε βάση την παραπάνω θεωρία, να συμπληρώσετε στις παρακάτω προτάσεις   ...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ   Ερωτήσεις Θεωρίας1. Ποιο μακρομόριο πίστευαν μέχρι το 1944 ότι αποτελεί το γενετικό υλικό...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης17. Τι είναι γενικά ο καρυότυπος; Ποια διαδικασία θα ακολουθούσατε για ...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ   Συνδυαστικές Ερωτήσεις1. Να περιγράψεις ένα πείραμα που δείχνει ότι οι πρωτεΐνες δεν είνα...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης16. Τι ονομάζεται γονιδίωμα; Τι ονομάζονται ομόλογα χρωμοσώματα; Σε τι ...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ31. Να αναφέρετε τις ιδιότητες του γενετικού υλικού;32.Εάν εργάζεστε στο κυτταρολογικό εργασ...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης      34.Να συμπληρώσετε το παρακάτω πινακάκι                          ...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝΚΕΦΑΛΑΙΟ 1  1. Οι αζωτούχες βάσεις είναι μεταξύ τους συμπληρωματικές. Δη...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης6. Όπως φαίνεται ο αριθμός των φσφωδιεστερικών δεσμών, είναι ίσος με το...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ                            •   4ν αν πρόκειται για μονόκλωνο μόριο        •     4ν/2 αν πρό...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης   ΑΣΚΗΣΕΙΣ1. Κατά το σχηματισμό πλασμιδίου αφαιρούνται 22960 μόρια νερ...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ11. Σε τμήμα DNA που αποτελείται από 200 ζεύγη βάσεων βρέθηκε ότι υπάρχουν 110 βάσεις   θυμί...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης18. Από ανάλυση του γενετικού υλικού 2 οργανισμών διαπιστώθηκε η παρακά...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ23. Το πλασμίδιο ενός βακτηρίου έχει 900 νουκλεοτίδια και θυμίνη σε ποσοστό 14%.Ζητάμε:    a...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΕρωτήσεις πολλαπλής επιλογήςΝα βάλετε σε κύκλο την σωστή απάντηση1. Η π...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ5. Ο όρος αλληλουχία βάσεωνα. εκφράζει την ακολουθία των νουκλεοτιδίων σε ένα νουκλεϊκό οξύβ...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσηςb. Στους ευκαρυωτικούς οργανισμούςc. Στους ιούςd. Σε όλους τους οργανισ...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥc. C = G,d. A + C = T + G.19. Τα κύτταρα στα οποία το γονιδίωμα υπάρχει σε ένα μόνο αντίγραφ...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΝα χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασμένες.Για κάθ...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥΚεφάλαιο : 2Αντιγραφή, Έκφραση και ρύθμιση της γενετικής πληροφορίας                        ...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΔιδακτικοί στόχοι     •     Να κάνεις ορθή ανάκληση των ορισμών και Διά...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥΕπισημάνσεις Θεωρίας     Είναι γνωστό ότι η γενετική πληροφορία βρίσκεται πάνω στα γονίδια κ...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΟι διαδικασίες της αντίστροφης μεταγραφής και της αντιγραφής του RNA επ...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ                              Απαραίτητα για την μεταγραφή1. Ελέυθερες ρυθμιστικές αλληλουχί...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΟμοιότητες διαφορές Αντιγραφής- Μεταγραφής                    ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ    Ερωτήσεις Θεωρίας1. Ο μηχανισμός αντιγραφής του DNA είναι τόσο απλός όσο τον φαντάστηκαν...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης15.       Τι ονομάζουμε ασυνεχή ή διακεκομμένα γονίδια και πού τα συναν...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ  Συνδυαστικές ερωτήσεις Θεωρίας1. Να διατυπώσετε (και σχηματικά) το κεντρικό δόγμα της Βιολ...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης16.Ποιος είναι ο ρόλος του RNA στην αντιγραφή του DNA;17. Σε πόσες κατη...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ34. Τι χρειάζεται για να γίνει η μετάφραση; Σε ποιο στάδιο του κυτταρικού κύκλου    πραγματο...
Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης  47. Έχει σημασία, για την πολυπεπτιδική αλυσίδα που θα προκύψει, αν μ...
ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ΀瀀
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου

47,546

Published on

Published in: Education, Technology, Business
10 Comments
15 Likes
Statistics
Notes
No Downloads
Views
Total Views
47,546
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
1,057
Comments
10
Likes
15
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ λυκείου

  1. 1. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΓΚΟΓΚΟΣΗ, ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΕΚΠΑMSc Κλινικής Βιοχημείας και Μοριακής Διαγνωστικής 2009-2010 114 [Type the company address]
  2. 2. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥΕισαγωγή στη Βιολογία Η βιολογία είναι η επιστήμη που μελετά την ζωή, το πιο ενδιαφέρον και διαδεδομένοφαινόμενο του πλανήτη μας. Είναι επιστήμη αλματώδους εξέλιξης, της οποίας τα σύγχροναεπιτεύγματα ξαφνιάζουν. Τα σύγχρονα επιτεύγματα απασχολούν σχεδόν καθημερινά, τοραδιόφωνο τον τύπο και την τηλεόραση με την μοριακή βάση ποικίλων ασθενειών, το πρόβληματου υπερπληθυσμού, της ισορροπίας των οικοσυστημάτων, δημιουργώντας όμως ταυτόχροναπολλά ηθικά διλήμματα. Είναι φανερό ότι για να καταλαβαίνουμε αυτά που συμβαίνουν γύρω μας, για να έχουμεάποψη γι αυτά αλλά πάνω από όλα για να καταλαβαίνουμε τον ίδιο μας τον εαυτό πρέπει ναέχουμε βασικές γνώσεις Βιολογίας. Βέβαια ο σκοπός της διδασκαλίας της Βιολογίας στα σχολείαπρωταρχικά είναι να μάθουν οι μαθητές να χαίρονται την ζωή και την καθημερινότητά τους. Νασέβονται την ζωή σε όλα τα επίπεδα οργάνωσης της από το κύτταρο μέχρι το οικοσσύστημα. Νασέβονται το περιβάλλον, να αναγνωρίζουν την σημασία της ποικιλότητας στο φύλο το χρώμα τηνφυλή τα μορφολογικά χαρακτηριστικά τις απόψεις και να σέβονται την μοναδικότητα του κάθεενός. Έτσι, διαβάζοντας βιολογία αποκτάς την ικανότητα να παρατηρείς να συγκρίνεις (μόρια,κύτταρα, οικοσυστήματα, καταστάσεις) να τα ταξινομείς με βάση ορισμένα κριτήρια, ναδιατυπώνεις υποθέσεις να καταλήγεις σε συμπεράσματα. Διαβάζοντας βιολογία αποκτάς κριτικόκαι ερευνητικό πνεύμα (διερευνάς κάθε κατάσταση, παρατηρείς τα δεδομένα, τα αναλύεις καικαταλήγεις σε συμπέρασμα) μαθαίνεις να έχεις το θάρρος της γνώμης σου, να εργάζεσαι ομαδικά.Όταν αντιμετωπίζεις ένα πρόβλημα (πχ υγείας) στο οποίο από μόνος σου δεν μπορείς να δώσειςλύση η βιολογία σε μαθαίνει να απευθύνεσαι στους κατάλληλους φορείς (ιατρούς, νοσοκομεία) καινα συνεργάζεσαι μαζί τους παρουσιάζοντας τις σκέψεις και τους προβληματισμούς σουπροκειμένου να δοθεί λύση στο πρόβλημα. Η Βιολογία φέτος είναι το μάθημα στο οποίο εξετάζεσαι πανελλαδικά. Συνεπώς θαοργανώσουμε έτσι την προετοιμασία σου ώστε να έχεις το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Αυτάπου πρέπει να γνωρίζεις είναι ότι επειδή στο βιβλίο εξετάζεσαι, αρχικά θα διαβάζεις προσεκτικάτην θεωρία του βιβλίου. Καθώς θα διαβάζεις την θεωρία θα δίνεις ιδιαίτερη έμφαση στους όρους-λέξεις κλειδιά τους οποίους θα πρέπει να είσαι σε θέση να τους περιγράφεις ορθά αλλά και νατους χρησιμοποιείς στα κείμενά σου.Ξέρω βιολογία σημαίνει χρησιμοποιώ το κατάλληλο λεξιλόγιο.Καθώς θα αναλύουμε το μάθημα στην τάξη θα συγκρίνουμε μόρια ή διαδικασίες ή φαινόμεναβρίσκοντας ομοιότητες και διαφορές. Αυτά θα τα οργανώνουμε σε πινακάκια τα οποία θα πρέπεινα είσαι σε θέση να τα αναπαράγεις.Ξέρω βιολογία σημαίνει περιγράφω- συγκρίνω- ταξινομώ.Καθώς θα αναλύουμε τις διαδικασίες θα χρησιμοποιούμε χάρτες εννοιών. Στους χάρτες εννοιώνοι όροι- λέξεις κλειδιά συνδέονται μεταξύ τους ώστε να φαίνεται η λογική τους σχέση. Ο χάρτηςεννοιών δεν δείχνει μια στιγμιαία σκέψη αλλά είναι προϊόν μιας ολιστικής προσέγγισης τηςγνώσης. Οι χάρτες εννοιών ως εργαλείο μάθησης σε βοηθούν να καταλάβεις την αιτιολογία τωνφαινομένων και καταστάσεων, μειώνοντας έτσι την στείρα αποστήθιση. 206
  3. 3. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΜΙΤΩΣΗ ΚΑΙ ΜΕΙΩΣΗ ΔΥΟ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΙΣ!ΜΙΤΩΣΗΗ μίτωση είναι ο τρόπος διαίρεσης ενός ευκαρυωτικού κυττάρου. (Οι προκαρυωτικοί οργανισμοί,δηλαδή τα βακτήρια ΔΕΝ διαιρούνται με την διαδικασία της μίτωσης)Με την διαδικασία της μίτωσης παράγονται δύο θυγατρικά κύτταρα τα οποία είναι πανομοιότυπαμεταξύ τους αλλά και με το αρχικό.Γενικά την ζωή του κυττάρου μπορούμε να την χωρίσουμε σε δυο μεγάλες φάσεις. Στην πρώτηφάση που λέγεται μεσόφαση, το κύτταρο ζει κάνει τον μεταβολισμό του, μεγαλώνει καιεπικοινωνεί με το περιβάλλον του. Στη φάση της μεσόφασης επιτελούνται οι διαδικασίες τηςμεταγραφής της μετάφρασης ενώ στο τέλος της μεσόφασης γίνεται και η αντιγραφή του γενετικούμας υλικού, του DNA. Στην δεύτερη φάση την μίτωση το κύτταρο διαιρείται. Στην αρχή τηςμίτωσης διασπάται η πυρηνική μεμβράνη και άρα το διπλασιασμένο πια DNA βρίσκεται στοκυτταρόπλασμα. Επειδή το DNA έχει διπλασιαστεί λέμε ότι διακρίνουμε δύο αδερφές χρωματίδεςενωμένες μεταξύ τους στο κεντρομερίδιο. Οι δυο αδερφές χρωματίδες που είναι ενωμένες στοκεντρομερίδιο αρχίζουν να συσπειρώνονται και τότε πια δομούν τα χρωμοσώματα. Ταχρωμοσώματα είναι στη μέγιστη συσπείρωση τους στη φάση της μετάφασης. Τότε είναι ορατά καιμε το οπτικό μικροσκόπιο. Στη φάση της μετάφασης τα χρωμοσώματα έχουν διαταχθεί στοκέντρο του κυττάρου το ένα κάτω από το άλλο με μεγάλη ακρίβεια. Αφού το κύτταρο σιγουρευτείότι έχει γίνει με μεγάλη ακρίβεια η ταξινόμιση των χρωμοσωμάτων περνάει στη φάση τηςανάφασης όπου και διαχωρίζονται μεταξύ τους οι αδερφές χρωματίδες και οδεύουν προς τα άκρατου κυττάρου. Στο τέλος της μίτωσης διαιρείται και το κυτταρόπλασμα του κυττάρου καιδημιουργούνται έτσι δυο θυγατρικά κύτταρα παρόμοια μεταξύ τους αλλά και με το μητρικό. 3
  4. 4. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥΜείωσηΜείωση είναι η διαδικασία παραγωγής γαμετών (ωάρια και σπερματοζωάρια) στουςευκαρυωτικούς διπλοειδείς οργανισμούς. Διπλοειδέις λέγονται οι οργανισμοί που έχουν από δύοφορές τα γονίδια τους. Έχουν δηλαδή ομόλογα χρωμοσώματα. Χρωμοσώματα ίδιου μεγέθους ίδιουσχήματος τα οποία φέρουν γονίδια αλληλόμορφα μεταξύ τους. Γονίδια που κωδικοποιούν για τηνίδια ιδιότητα αλλά πιθανά να την εκφράζουν με διαφορετικό τρόπο. Το ένα από τα δύο ομόλογαχρωμοσώματα είναι μητρικής και το άλλο πατρικής προέλευσης.Σε έναν διπλοειδή ευκαρυωτικό οργανισμό όλα τα κύτταρα διαιρούνται με μίτωση εκτός και ανπρόκειται να γίνουν γαμέτες οπότε ακολουθείται η διαδικασία της μείωσης.Στη μείωση διακρίνουμε την μείωση Ι και την μείωση ΙΙ.Πριν ξεκινήσει η διαδικασία της μείωσης το γενετικό υλικό διπλασιάζεται και έτσι διακρίνουμεαδερφές χρωματίδες ενωμένες μεταξύ τους στο κεντρομερίδιο.Στην διαδικασία της μείωσης Ι διαχωρίζονται μεταξύ τους τα ομόλογα χρωμοσώματα.Στην διαδικασία της μείωσης ΙΙ διαχωρίζονται μεταξύ τους οι αδερφές χρωματίδες.Τελικό προιόν της μείωσης είναι τέσσερα κύτταρα τα οποία έχουν μισή ποσότητα γενετικούυλικού από το μητρικό. 206
  5. 5. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΚεφάλαιο:1Το γενετικό υλικό 3
  6. 6. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥΔιδακτικοί Στόχοι • Ν α αναφέρεις τα μακρομόρια που δομούν ένα κύτταρο • Να ορίζεις τις έννοιες (μαύρα γράμματα) και να τις διακρίνεις μεταξύ τους σε ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής • Να διακρίνεις και να ταξινομείς τα αποτελέσματα των ερευνητών στα πειράματα προσδιορισμού της ταυτότητας του γενετικού υλικού • Να αναφέρεις ποια δεδομένα υπέδειξαν και ποια πειράματα απέδειξαν ότι το DNA είναι το γενετικό υλικό • Να συγκρίνεις τα χαρακτηριστικά του γενετικού υλικού σε προκαρυωτικούς (βακτήρια, πλασμίδια βακτηρίων) και ευκαρυωτικούς οργανισμούς (πυρήνας, μιτοχόνδρια, χλωροπλάστες) • Να αναφέρεις τα βιοφυσικά χαρακτηριστικά γενετικού υλικού • Να αναφέρεις τις λειτουργίες γενετικού υλικού • Να αναφέρεις τα επίπεδα οργάνωσης του γενετικού υλικού σε κάθε φάση του κυτταρικού κύκλου • Να μπορείς να επεξηγήσεις την χρησιμότητα της οργάνωσης του γενετικού υλικού. Να το συνδυάσεις με τα κεφάλαια 2 & 6. • Να περιγράφεις τα στάδια παρασκευής του καρυότυπου • Να λύνεις προβλήματα: προσανατολισμού αλυσίδων • Υπολογισμού φωσφωδιεστερικών δεσμών • Δεσμών υδρογόνου 206
  7. 7. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΧρήσιμοι ορισμοίΓΟΝΙΔΊΩΜΑ : Το σύνολο του γενετικού υλικού ενός κυττάρου. Περιλαμβάνει κυρίως τογενετικό υλικό του πυρήνα αλλά και το γενετικό υλικό των μιτοχονδρίων και τωνχλωροπλαστών.ΑΠΛΟΕΙΔΈΣ ΚΎΤΤΑΡΟ : Το κύτταρο στο οποίο το γονιδίωμα βρίσκεται σε ένα αντίγραφο.ΑΠΟΙΚΊΑ: Σύνολο μικροοργανισμών που προέρχεται από διαδοχικές διαιρέσεις ενόςμικροοργανισμού. Οι αποικίες είναι ορατές με γυμνό οφθαλμό.Diplococcus pneumoniae: Το βακτηριακό στέλεχος που χρησιμοποίησε ο Griffith σταπειράματά του. Οι λείες αποικίες αποτελούνταν από κύτταρα με κάψα και ήτανπαθογόνες ενώ οι αδρές από κύτταρα χωρίς κάψα και δεν ήταν παθογόνες. Ομετασχηματισμός των αδρών αποικιών σε λείες γινόταν με μετασχηματισμό τωνβακτηρίων με πλασμίδιο ανθεκτικότητας.ΔΙΠΛΟΕΙΔΈΣ ΚΎΤΤΑΡΟ : Το κύτταρο στο οποίο το γονιδίωμα βρίσκεται σε δύο αντίγραφα .ΠΛΑΣΜΊΔΙΟ : Είναι δίκλωνο κυκλικό μόριο DNA που εμφανίζεται σε ορισμένα βακτήριαεκτός του κύριου βακτηριακού DNA . Ένα βακτήριο ενδέχεται να μην έχει κανέναπλασμίδιο, να έχει ένα πλασμίδιο που είναι και το σύνηθες, αλλά ενδέχεται να έχει καιπερισσότερα του ενός πλασμίδια. Το πλασμίδιο περιέχει το 1- 2% του γενετικού υλικούτου κύριου βακτηριακού μορίου DNA και αντιγράφεται ανεξάρτητα από αυτό .Ένα πλασμίδιο συνήθως έχει: • Μια περιοχή αντιγραφής του γενετικού υλικού • Μια θέση ενσωμάτωσης στο γενετικό υλικό του πυρήνα • Γονίδιο ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά • Γονίδιο που ευνοεί την μεταφορά από βακτήριο σε βακτήριο. 3
  8. 8. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ • Γενικά τα πλασμίδια μεταφέρονται από βακτήριο σε βακτήριο και αποτελούν έναν από τους μηχανισμούς προσαρμογής του βακτηρίου. Το πλασμίδιο Τι μεταφέρεται από βακτήριο σε φυτικό κύτταρο.ΝΟΥΚΛΕΌΣΩΜΑ : Βασική μονάδα οργάνωσης της χρωματίνης . Μοιάζει σαν χάντρακομπολογιού. Αποτελείται από DNA μήκους 146 ζευγών βάσεων που περιελίσσεταιγύρω από ένα οκταμερές ΙΣΤΟΝΩΝ ( δύο μόρια από κάθε ιστόνη Η2Α ,Η2Β ,Η3 ,Η4 )Επίσης στο σφράγισμα του νουκλεοσώματος παίζει ρόλο η ιστόνη Η1 .Το νουκλεόσωμασυγκρατείται με δεσμούς μεταξύ ιστονών –DNA , οι οποίοι είναι ιοντικοί και υδρόφοβοι .ΚΑΡΥΌΤΥΠΟΣ: Η απεικόνιση των χρωμοσωμάτων ενός οργανισμού κατά σειράελαττούμενου μεγέθους .Ένας καρυότυπος μπορεί να μας δώσει τις εξής πληροφορίεςα) τον αριθμό των χρωμοσωμάτων του κυττάρου,β) αν πρόκειται για απλοειδές ή διπλοειδές κύτταρο,γ) αν υπάρχουν χρωμοσωμικές ανωμαλίες καιδ) το φύλο του ατόμου .ΜΙΤΟΧΟΝΔΡΙΑΚΌ DNA : Κυκλικό μόριο. Περιέχονται 2- 10 αντίγραφα μιτοχονδριακούDNA . Το γενετικό υλικό των μιτοχονδρίων κωδικοποιεί πρωτεΐνες που είναιαπαραίτητες για την λειτουργία τους. Οι περισσότερες όμως πρωτεΐνες κωδικοποιούνταιαπό τον πυρήνα. 206
  9. 9. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΕπισημάνσεις θεωρίαςΚΥΤΤΑΡΙΚΌΣ ΚΎΚΛΟΣΚυτταρικός κύκλος είναι η περίοδος από την έναρξη μιας διαίρεσης ως την έναρξη τηςεπόμενης. Κατά την διάρκεια του κυτταρικού κύκλου από ένα κύτταρο έχουμε τηνδημιουργία δύο θυγατρικών κυττάρων.Ο κύκλος αυτός αποτελείται από μια σειρά διαδοχικών γεγονότων αλλά γιαεκπαιδευτικούς ρόλους τον διαχωρίζουμε σε διακριτά στάδια. Αρχικά διακρίνουμε δύοφάσεις την μεσόφαση και την κυτταρική διαίρεση.Μεσόφαση: 90-95 % του κυτταρικού κύκλου Κατά την διάρκειά της γίνονται διάφορες μεταβολικές διαδικασίες όπως η αντιγραφή του DNA, η μεταγραφή σε RNA και η πρωτεινοσύνθεση.Μίτωση: Κατά την διάρκεια της μίτωσης το DNA έχει ήδη διπλασιαστεί (αδερφέςχρωματίδες ενωμένες στο κεντρομερίδιο) και ακολουθεί συσπείρωση του γενετικούυλικού, διαίρεση του κυτταροπλάσματος και του κυττάρου. 3
  10. 10. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥΟι όψεις της χρωματίνης στις διάφορες φάσεις του κυτταρικού κύκλου Φάση κυτταρικού κύκλου Φάση χρωματίνης Μεσόφαση Ινίδια χρωματίνης Πριν τον διπλασισμό του DNA Μεσόφαση Αδερφές χρωματίδες ενωμένες Μετά τον διπλασιασμό του DNA στο κεντρομερίδιο Μίτωση Συσπείρωση αδελφών Πρόφαση χρωματίδων προς χρωμοσώματα Μίτωση Μέγιστος βαθμός συσπείρωσης μετάφαση των χρωμοσωμάτων Εικόνα Τα χρωμοσώματα είναι διατεταγμένα στο κέντρο της ατράκτου Τέλος μετάφασης, αρχή ανάφασης 206
  11. 11. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΜε βάση την παραπάνω θεωρία, να συμπληρώσετε στις παρακάτω προτάσεις τους όρους που λείπουν. 1. Η χημική σύσταση του γενετικού υλικού των ιών είναι ……….………… ή ………………………… 2. Το DNA …………………………, δηλαδή κατασκευάζει αντίγραφο του εαυτού του. 3. Τα χαρακτηριστικά ενός οργανισμού καθορίζονται από τις γενετικές πληροφορίες, που περιέχουν τμήματα του DNA με καθορισμένη ακολουθία βάσεων, ……………………..…… . 4. Το γενετικό υλικό του κυττάρου ονομάζεται ………………………… . 5. Στα φυτικά κύτταρα το γενετικό υλικό εντοπίζεται εκτός από τον πυρήνα, ………………………… και ………… ……………………… . 6. Η βασική μονάδα οργάνωσης της χρωματίνης είναι ………………… . 7. Το νουκλεόσωμα αποτελείται από τμήμα μορίου ……………… μήκους 146 ζευγών βάσεων και από 8 μόρια πρωτεϊνών, που ονομάζονται …………… . 8. Τα νουκλεοσώματα πακετάρονται σχηματίζοντας ινίδια ………………… . 9. Τα ινίδια χρωματίνης αναδιπλώνονται και σχηματίζουν θηλιές, οι οποίες με τη σειρά τους αναδιπλώνονται και σχηματίζουν ………………… . 3
  12. 12. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Ερωτήσεις Θεωρίας1. Ποιο μακρομόριο πίστευαν μέχρι το 1944 ότι αποτελεί το γενετικό υλικό των οργανισμών και γιατί;2. Περιγράψτε το πείραμα του Griffith.3. Ποιους μικροοργανισμούς χρησιμοποίησε ο Griffith στο πείραμά του;4. Ποιοι επιβεβαίωσαν τελικά το παραπάνω πείραμα και πώς;5. Ποια βιοχημικά δεδομένα στα μέσα του προηγούμενου αιώνα υποστήριζαν ότι το DNA είναι το γενετικό υλικό;6. Περιγράψτε το πείραμα των Hershey- Chase.7. Ορισμοί: ιχνηθέτηση, in vivo, in vitro. Παραδείγματα.8. Ποια η χημική σύσταση του δεοξυριβονουκλεϊκού οξέος;9. Ποιοι ανακάλυψαν το μοντέλο της διπλής έλικας και πότε; Σε τι πειράματα βασίστηκαν;10. Ποιες οι βασικές παραδοχές του μοντέλου της διπλής έλικας του DNA;11. Τι γνωρίζετε για το λόγο Α+Τ/ G+C;12. Ποιες οι λειτουργίες του γενετικού υλικού;13. Ορισμοί: γονιδίωμα, απλοειδή- διπλοειδή κύτταρα (παραδείγματα).14. Ποιος όρος χρησιμοποιείται για την περιγραφή του μήκους ή της αλληλουχίας ενός νουκλεϊκού οξέος;15. Τι γνωρίζετε για την οργάνωση του DNA των προκαρυωτικών οργανισμών; Ποια η ιδιαιτερότητά του και ποιες ιδιότητες του προσφέρει;16. Οργάνωση του γονιδιώματος των ευκαρυωτικών οργανισμών. Ποιες μορφές παίρνει αυτό κατά τα διάφορα στάδια του κυτταρικού κύκλου; 206
  13. 13. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης17. Τι είναι γενικά ο καρυότυπος; Ποια διαδικασία θα ακολουθούσατε για να παρατηρήσετε τα χρωμοσώματα ενός κυττάρου του ανθρώπου; Πώς οργανώνονται τα χρωμοσώματά μας;18. Τι γνωρίζετε για το γενετικό υλικό των μιτοχονδρίων και των χλωροπλαστών; Γιατί αυτά χαρακτηρίζονται ως ημιαυτόνομα οργανίδια;19. Τι ξέρετε για το γενετικό υλικό των ιών; 3
  14. 14. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Συνδυαστικές Ερωτήσεις1. Να περιγράψεις ένα πείραμα που δείχνει ότι οι πρωτεΐνες δεν είναι το γενετικό υλικό.2. Σε τι διέφεραν τα βακτήρια που χρησιμοποίησε ο Griffith στα πειράματά του; Τι απέδειξε το πείραμα του Griffith;3. Αν στο θρεπτικό υλικό καλλιέργειας βακτηρίων προσθέσουμε ραδιενεργό θείο, ποιο βιολογικό μακρομόριο θα ιχνηθετηθεί;4. Το συνολικό DNA σε ζεύγη βάσεων στη Drosophila melanogaster (έντομο), στο Saccharomyces cerevisiae (ζύμη) και στην E.coli (βακτήριο) είναι 1,6Χ108, 1,4Χ107 και 4Χ106 αντίστοιχα. Τι συμπέρασμα βγάζετε;5. Τι δεσμοί υπάρχουν στο δίκλωνο μόριο του DNA ; Πώς σχηματίζονται;6. Γιατί η μελέτη των χρωμοσωμάτων γίνεται στο στάδιο της μετάφασης;7. Τι γνωρίζετε για τον 3’-5’ φωσφοδιεστερικό δεσμό; Ποιος ο ρόλος των δεσμών υδρογόνου στο μόριο του DNA;8. Τι σημαίνει 5’→3’ προσανατολισμός της πολυνουκλεοτιδικής αλυσίδας;9. Τι γίνεται στο κύτταρο κατά τη διάρκεια της μεσόφασης;10.Πώς οι MacLeod, Avery & McCarthy ερμήνευσαν το θάνατο ποντικών ύστερα από ένεση που τους έκαναν χρησιμοποιώντας μίγμα από νεκρούς πνευμονιόκοκκους με «κάλυμμα» και ζωντανούς πνευμονιόκοκκους χωρίς «κάλυμμα»;11. Πώς εξηγείται η πολλαπλή ανθεκτικότητα των βακτηρίων στα αντιβιοτικά;12. Ποιος είναι ο σκελετός της διπλής έλικας του DNA; Τι υποδηλώνει η συμπληρωματικότητα των αλυσίδων του μορίου του DNA;13. Να εξηγήσετε γιατί οι 2 αλυσίδες του DNA είναι αντιπαράλληλες και όχι παράλληλες.14. Ποια η σημασία των συμπληρωματικότητας των βάσεων;15. Σε τι διαφέρει το γενετικό υλικό των σωματικών κυττάρων από εκείνο των γεννητικών κυττάρων; 206
  15. 15. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης16. Τι ονομάζεται γονιδίωμα; Τι ονομάζονται ομόλογα χρωμοσώματα; Σε τι διαφέρουν 2 μη ομόλογα μεταφασικά χρωμοσώματα;17. Στους ανώτερους οργανισμούς η προέλευση των μιτοχονδριακών γονιδίων είναι μητρική. Πού οφείλεται αυτό;18.Γιατί τα μιτοχόνδρια και οι χλωροπλάστες χαρακτηρίζονται ημιαυτόνομα οργανίδια;19. Να περιγράψεις ένα μεταφασικό χρωμόσωμα. Ποια είναι η χημική του σύσταση σε μακρομόρια;20. Πού βρίσκονται μόρια DNA τα οποία αντιγράφονται ανεξάρτητα από την αντιγραφή του κύριου μορίου DNA ενός κυττάρου; Πού υπάρχει DNA σε ένα ευκαρυωτικό κύτταρο;21. Γιατί το DNA ορισμένων πλασμιδίων πιθανόν να περιέχει γονίδια του κύριου μορίου DNA; Γιατί ο αριθμός των πλασμιδίων σε ένα βακτήριο συνήθως δεν είναι σταθερός;22.Να εξηγήσεις γιατί το ποσοστό των νουκλεοτιδίων που έχουν την αζωτούχο βάση γουανίνη και των νουκλεοτιδίων που έχουν την κυτοσίνη είναι μεγάλο στα κυανοφύκη (προκαρυωτικά) που βρίσκονται σε θερμές πηγές.23.Πόσα μόρια DNA βρίσκονται στον πυρήνα ενός ανθρώπινου σωματικού κυττάρου και ενός γαμέτη;24. Ποια είναι τα επίπεδα πακεταρίσματος του DNA στο μιτωτικό χρωμόσωμα;25.Τι είναι το νουκλεόσωμα και από τι αποτελείται;26. Γιατί είναι απαραίτητο το νουκλεόσωμα και σε ποια κύτταρα υπάρχει;27.Πού βρίσκονται οι πληροφορίες που καθορίζουν όλα τα χαρακτηριστικά ενός οργανισμού; Πώς εξασφαλίζεται η διατήρηση και η μεταβίβαση της γενετικής πληροφορίας από κύτταρο σε κύτταρο;28. Να αναφέρετε τις διαφορές που παρατηρούνται ανάμεσα: Α) στο χρωμόσωμα και στα ινίδια χρωματίνης, Β) στο γονίδιο και το νουκλεόσωμα (1 γονίδιο ≈ 1000bp)29. Τι έδειξαν τα πειράματα των Hershey & Chase;30.Σε τι διαφέρει το γονίδιο από το γονιδίωμα; 3
  16. 16. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ31. Να αναφέρετε τις ιδιότητες του γενετικού υλικού;32.Εάν εργάζεστε στο κυτταρολογικό εργαστήριο ενός νοσοκομείου και σας ζητηθεί να απεικονίσετε τον καρυότυπο ενός ατόμου: Α) Ποια κύτταρα θα χρησιμοποιήσετε; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας. Β) Σε ποια φάση του κύκλου θα πρέπει να βρίσκονται τα κύτταρα αυτά; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας. Γ) Ποιες χημικές ουσίες θα χρησιμοποιήσετε κατά την πειραματική σας μελέτη; Ποιος ο ρόλος τους; Δ) Τι πληροφορίες θα σας προσφέρει ο καρυότυπος; Ε) Είναι δυνατόν να εντοπίσετε κληρονομικές ασθένειες με τον καρυότυπο; Αναφέρατε 2 από αυτές. 33. Να βάλετε «+» στο σωστό κουτάκι Πείραμα In vitro In vivo Griffith Anery Mc Leod Mac Garthy Hersey Chase Καλλιέργεια κυττάρων για καρυότυπο Απόδειξη ημισυντηριτικού τρόπου αντιγραφής 206
  17. 17. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης 34.Να συμπληρώσετε το παρακάτω πινακάκι αρχή τέλος τέλος τέλος μεσόφασης μεσόφασης μετάφασης διαίρεσης Χρωματίδεςαδελφές χεωματίδες χρωμοσώματα κεντρομερίδια 3
  18. 18. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 1. Οι αζωτούχες βάσεις είναι μεταξύ τους συμπληρωματικές. Δηλαδή, Α+Τ+ C+G ισοδυναμεί με 2A + 2C 2. Όταν μας ζητάνε να υπολογίσουμε τους δεσμούς υδρογόνου, αρχικά υπολογίζουμε τα ζευγάρια αδενίνης- θυμίνης και τα ζευγάρια γουανίνης- κυτοσίνης. Στη συνέχεια υπολογίζουμε τους δεσμούς υδρογόνου, λαμβάνοντας υπόψιν ότι σε ένα ζευγάρι αδενίνης- θυμίνης αναπτύσσονται 2 δεσμοί υδρογόνου, ενώ σε ένα ζευγάρι γουανίνης- κυτοσίνης αναπτύσσονται τρεις δεσμοί υδρογόνου. 3. Σε κάθε περίπτωση ο υπολογισμός των δεσμών υδρογόνου γίνεται σε δίκλωνο μόριο ή σε σχηματισμό τμήματος δίκλωνου. 4. Δεν μπορούμε να υπολογίσουμε δεσμούς υδρογόνου, σε μονόκλωνο μόριο. 5. Έστω ότι συμβολίσουμε με φ τον αριθμό των φωσφωδιεστερικών δεσμών σε ένα μόριο και με ν τον αριθμό των νουκλεοτιδίων. Τότε, ο αριθμός των φωσφωδιεστερικών δεσμών και ο αριθμός των μορίων νερού που αποβάλλονται, φαίνονται στο παρακάτω πινακάκι αριθμός αριθμός φωσφωδιεστερικών μόρια νερού που νουκλεοτιδίων δεσμών αποβάλλονται ν ν-1 ν-1 αν, έχουμε μονόκλωνο μόριο γραμμικό ν ν-2 ν-2 αν έχουμε δίκλωνο μόριο, γραμμικό ν ν ν αν έχουμε κυκλικό μόριο 206
  19. 19. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης6. Όπως φαίνεται ο αριθμός των φσφωδιεστερικών δεσμών, είναι ίσος με τον αριθμό μορίων νερού που αποβάλλονται, αφού κατά τη δημιουργία ενός φωσφωδιεστερικού δεσμού αποβάλλεται και ένα μόριο νερου (δεσμός συμπύκνωσης)7. Γραμμικό δίκλωνο DNA μπορούμε να συνατήσουμε, στο ευκαρυωτικό πυρηνικό DNA Στο DNA ιών8. Κυκλικό δίκλωνο μόριο DNA μπορούμε να συναντήσουμε στα : προκαρυωτικά κύτταρα Στα πλασμίδια Στα μιτοχόνδρια/ χλωροπλάστες Στους DNA ιούς9. Οι ιοί ως γενετικό υλικό μπορούν να έχουν DNA (μονόκλωνο/ δίκλωνο, γραμμικό/ κυκλικό) με όλους τους δυνατούς συνδυασμόυς. Μπορούν επίσης να έχουν και RNA γραμμικό, μονόκλωνο ή δίκλωνο.10. Το βακτήριο έχει κυκλικό γενετικό υλικό. Ωστόσο, όταν αναφερόμαστε σε γονίδιο βακτηρίου, το θεωρούμε γραμμικό, αφού αυτό αποτελεί ένα τμήμα μόνο του DNA του.11. Όταν δεν αναφέρεται το είδος του DNA στην εκφώνηση της άσκησης εξετάζω τις περιπτώσεις να είναι • μονόκλωνο (γραμμικό ή κυκλικό) • Δίκλωνο (γραμμικό ή κυκλικό)12. Όταν στην εκφώνηση της άσκησης αναφέρεται ότι το DNA ανήκει σε ευκαρυωτικό οργανισμό, διακρίνουμε τις περιπτώσεις • Γραμμικό και δίκλωνο (πυρηνικό) • Κυκλικό και δίκλωνο (μιτοχονδριακό ή χλωροπλάστη)13. Το σύνολο των διαφορετικών συνδυασμών νουκλεοτιδίων σε μια πολυνουκλεοτιδική αλυσίδα, δίνεται από τον τύπο 3
  20. 20. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ • 4ν αν πρόκειται για μονόκλωνο μόριο • 4ν/2 αν πρόκειται για δίκλωνο μόριο (αφού η αλληλουχία στη μια αλυσίδα, καθορίζει την αλληλουχία στην άλλη)14. Κάθε νουκλεόσωμα αποτελείται από DNA μήκους 146 ζευγών βάσεων και 8 ιστόνες.15. Η αναλογία Α+Τ/ C+G Είναι ίδια σε όλα τα κύτταρα ενός συγκεκριμένου οργανισμού Διαφέρει ανάμεσα στα διαφορετικά είδη οργανισμών16. Ο αριθμός των μορίων DNA σε κάθε φάση του κυτταρικού κύκλου και ανάλογα με τον κάθε κυτταρικό τύπο συνοψίζονται στο παρακάτω πινακάκι ΕΙΔΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΦΑΣΗ ΚΥΤ.ΚΥΚΛΟΥ ΜΟΡΙΩΝ DNA Γαμέτες 23 Σωματικά κύτταρα μεσόφαση (πριν την αντιγαρφή) 46 μεσόφαση (μετά την αντιγαρφή) 92 Σωματικά μίτωση (πρόφαση, μετάφαση, κύτταρα ανάφαση, τελόφαση) 92 206
  21. 21. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης ΑΣΚΗΣΕΙΣ1. Κατά το σχηματισμό πλασμιδίου αφαιρούνται 22960 μόρια νερού και σχηματίζονται 28260 δεσμοί υδρογόνου.a) Ποια η μορφή του μορίου του πλασμιδίου;b) Από ποια νουκλεοτίδια σχηματίζεται και ποιος δεσμός είναι υπεύθυνος για το σχηματισμό αυτό;c) Να βρεις τον αριθμό των διαφορετικών νουκλεοτιδίων που περιέχει.2. Κατά τη δημιουργία ενός νουκλεϊκού οξέος αποσπάστηκαν 30000 μόρια νερού. Αν το ΜΒ του μορίου είναι 6Χ106 και τα ποσοστά των βάσεων είναι: Α=20%, Τ=30%, C=25%, G=25%, να βρεις από πού μπορεί να απομονώθηκε το μόριο αυτό, και να δικαιολογήσεις την απάντησή σου. (Θεωρείται το μέσο βάρος ενός νουκλεοτιδίου ίσο με 200).3. Μεσοφασικό ανθρώπινο χρωμόσωμα έχει 180Χ106 ζεύγη βάσεων. Αν το κομμάτι του DNA που συνδέει 2 νουκλεοσώματα έχει μήκος 34 ζεύγη βάσεων, να βρεις περίπου τον αριθμό των μορίων ιστονών που θα υπάρχουν στο στάδιο της μετάφασης αυτού του χρωμοσώματος. Να θεωρήσεις ότι στα άκρα του χρωμοσώματος βρίσκονται νουκλεοσώματα.4. Μιτοχονδριακό DNA του ανθρώπου βρέθηκε να έχει 16Χ103 ζεύγη βάσεων. Αν ισχύει ο λόγος Α/ C = 1/3, να βρεις: a) Τον ακριβή αριθμό των αζωτούχων βάσεων του μορίου b) Τα μόρια νερού που αποσπάστηκαν για τη δημιουργία του μορίου5. Πόσα νουκλεοσώματα θα μπορούσε να έχει το ανθρώπινο γονιδίωμα σε ένα απλοειδές κύτταρο, αν η απόσταση μεταξύ των νουκλεοσωμάτων ήταν 200 ζεύγη βάσεων; (Να θεωρήσεις ότι το γονιδίωμα είναι ένα ενιαίο μόριο DNA, και στα 2 άκρα βρίσκονται νουκλεοσώματα.)6. Κυκλικό δίκλωνο μόριο DNA περιέχει 10000 φωσφοδιεστερικούς δεσμούς και 13000 δεσμούς υδρογόνου. Ποιο είναι το ποσοστό (%) της καθεμιάς από τις 4 αζωτούχες βάσεις στο μόριο;7. Ένα τμήμα DNA έχει 10 φωσφοδιεστερικούς δεσμούς και 15 δεσμούς υδρογόνου. Πόσες Α, Τ, C και G περιέχει;8. Αν ο λόγος Α+G/Τ+C στη μια αλυσίδα του DNA είναι 7/10, πόσος είναι ο ίδιος λόγος: α) στη συμπληρωματική της αλυσίδα, β) στο μόριο;9. Αν ο λόγος Α+T/G+C στη μια αλυσίδα του DNA είναι 7/10, πόσος είναι ο ίδιος λόγος: α) στη συμπληρωματική της αλυσίδα, β) στο μόριο;10. Μια πλήρης στροφή της έλικας του DNA έχει μήκος 3,4nm και περιέχει 10 ζεύγη αζωτούχων συμπληρωματικών βάσεων. Αν ένα τμήμα DNA έχει μήκος 13600nm και το 30% των βάσεων είναι αδενίνες, να βρεθεί ο αριθμός: α) των υπολοίπων βάσεων, β) των φωσφοδιεστερικών δεσμών, γ) των δεσμών υδρογόνου στο μόριο. 3
  22. 22. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ11. Σε τμήμα DNA που αποτελείται από 200 ζεύγη βάσεων βρέθηκε ότι υπάρχουν 110 βάσεις θυμίνης. Να βρεθεί ο αριθμός των βάσεων γουανίνης στο τμήμα αυτό του DNA.12. Στο DNA ενός νουκλεοσώματος βρέθηκε ότι η διαφορά των βάσεων αδενίνης και κυτοσίνης είναι 80. Να βρεθούν τα ποσοστά των βάσεων στο τμήμα αυτό του DNA.13. Μόριο DNA αποτελείται από 10000 νουκλεοτίδια. Το ποσοστό των βάσεων στη μία αλυσίδα είναι: 15% Α, 25% Τ, 40% G και 20% C. Πόσοι δεσμοί υδρογόνου συγκρατούν τις 2 πολυνουκλεοτιδικές αλυσίδες;14. Τμήμα DNA περιέχει 80 ζεύγη βάσεων και ο αριθμός δεσμών υδρογόνου στο τμήμα αυτό είναι 190. Να βρεις τα ποσοστά των αζωτούχων βάσεων του μορίου.15. Το συνολικό DNA της Drosophila melanogaster είναι 1,6Χ108 ζεύγη βάσεων. Πόσα περίπου μόρια ιστονών χρειάζονται για το πακετάρισμα αυτού του DNA; (Δίνεται ότι το κομμάτι DNA που ενώνει 2 νουκλεοσώματα έχει μήκος 54 ζεύγη βάσεων. Θεωρούμε ότι το γονιδίωμα είναι ένα ενιαίο μόριο DNA και στα άκρα βρίσκονται νουκλεοσώματα.)16. Σε 2 κύτταρα έγινε ανάλυση του γενετικού τους υλικού και βρέθηκε η παρακάτω % σύσταση σε αζωτούχες βάσεις. Τα κύτταρα 1,2 ανήκουν στο ίδιο ή σε διαφορετικά είδη οργανισμών; A T C G Κύτταρο 1 28 28 22 22 Κύτταρο 2 31 31 19 1917. Κατά τη χημική ανάλυση δειγμάτων γενετικού υλικού από διάφορους οργανισμούς καταγράφηκαν τα κατώτερα στοιχεία σχετικά με το πλήθος των αζωτούχων βάσεων και των φωσφοδιεστερικών δεσμών. Από πού μπορεί να προέρχονται τα δείγματα αυτά; 1ο δείγμα 2ο 3ο 4ο Α 1500 11800 714 555 Τ 1303 12710 386 555 C 1500 11800 714 554 G 1303 12710 368 554 Φωσφοδιεστερικοί 5606 49018 2182 2118 δεσμοί 206
  23. 23. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης18. Από ανάλυση του γενετικού υλικού 2 οργανισμών διαπιστώθηκε η παρακάτω αναλογία αζωτούχων βάσεων: Οργανισμός Ι Οργανισμός ΙΙ A 12% 20% ΒΑΣΕΙΣ T 12% 0% C 38% 30% G 38% 30% U 0% 20%Α) Tι είδους γενετικό υλικό έχει ο καθένας τους;Β) Σε ποια κατηγορία μπορεί να ανήκει ο καθένας;Γ) Από αναλύσεις που έγιναν στη συνέχεια προστέθηκαν νέα δεδομένα: το γενετικό υλικό τουοργανισμού Ι περιέχει στον ένα κλώνο του 2500Α και 3356Τ, ενώ στον άλλο υπάρχουν 24399φωσφοδιεστερικοί δεσμοί. το γενετικό υλικό του οργανισμού ΙΙ περιέχει 3000 U, ενώ έχει 15000φωσφοδ.δεσμούς. Με βάση τα επιπλέον στοιχεία, ποια συμπεράσματα εξάγετε σχετικά με τη φύση τουγενετικού υλικού των 2 οργανισμών και την κατηγορία οργανισμού στην οποία ανήκουν;19. Ένα πυρηνικό μόριο ανθρώπινου DNA αποτελείται από 87016 νουκλεοτίδια και αναδιπλώνεται με 1760 μόρια ιστονών. Με δεδομένο ότι δεν υπάρχουν ακραία τμήματα DNA εκτός του πρώτου και του τελευταίου νουκλεοσώματος, και ότι η απόσταση μεταξύ διαδοχικών νουκλεοσωμάτων είναι σταθερή: α) πόσα νουκλεοσώματα θα μετρήσετε στο παραπάνω DNA; Β) να υπολογίσετε την απόσταση μεταξύ 2 διαδοχικών νουκλεοσωμάτων;20. Η δροσόφιλα έχει 8 χρωμοσώματα (2κ=8). Ένα διπλοειδές κύτταρο της δροσόφιλα υφίσταται μείωση. a. Πόσα ομόλογα χρωμοσώματα έχει και πόσα από αυτά είναι φυλετικά; b. Πόσα μη ομόλογα χρωμοσώματα βρίσκονται σε κύτταρα που προκύπτουν από την 1η μειωτική διαίρεση; c. Πόσες φυλετικές χρωματίδες περιέχονται σε ένα σπερματοζωάριο και πόσες σε ένα ωάριο; d. Πόσες μη ομόλογες αυτοσωμικές χρωματίδες βρίσκονται σε κάθε γαμέτη; e. Πόσοι γαμέτες διαφορετικής χρωμοσωμικής σύστασης μπορούν να παραχθούν; f. Τι μπορεί να συμβεί κατά τη γνώμη σας αν στη μειωτική διαίρεση παραχθούν γαμέτες με ένα παραπάνω ή ένα λιγότερο χρωμόσωμα; 21. Ένας ερευνητής μελετά τους καρυότυπους δυο αγνώστων πολυκύτταρων οργανισμών. Από αυτούς τους οργανισμούς ο ένας είναι απλοειδής και ο άλλος διπλοειδής. Ο αριθμός των χρωμοσωμάτων που απεικονίζονται στους δύο καρυότυπους είναι 30 και 41 αντίστοιχα. Μπορείτε να ξεχωρίσετε ποιος καρυότυπος αντιστοιχεί σε κάθε οργανισμό; 22. Από το φυτό Zea mays απομονώθηκαν τρία διαφορετικά φυσιολογικά κύτταρα, στα οποία μετρήσαμε την ποσότητα του γεννητικού υλικού σε ζεύγη βάσεων. Στο πρώτο κύτταρο βρέθηκαν 20.000.000.000 ζεύγη βάσεων. Στο δεύτερο 10.000.000.000 ζεύγη βάσεων και στο τρίτο 5.000.000.000 ζεύγη βάσεων. Πώς μπορείτε να εξηγήσετε τα αποτελέσματα; 3
  24. 24. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ23. Το πλασμίδιο ενός βακτηρίου έχει 900 νουκλεοτίδια και θυμίνη σε ποσοστό 14%.Ζητάμε: a. Το ποσοστό των άλλων βάσεων b. Το πλήθος των δεσμών υδρογόνου c. Το πλήθος των φωσφωδιεστερικών δεσμών d. Το πλήθος των δεοξυριβοζών24. Ένα μόριο νουκλεικού οξέος έχει 1000 νουκλεοτίδια. Πόσοι φωσφωδιεστερικοί δεσμοί σχηματίζονται αν a. Είναι μονόκλωνο μόριο DNA; b. Είναι δίκλωνο μόριο DNA; c. Μόριο RNA; d. Κυκλικό μόριο DNA; 206
  25. 25. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΕρωτήσεις πολλαπλής επιλογήςΝα βάλετε σε κύκλο την σωστή απάντηση1. Η ποσότητα του DNAα. είναι ίδια σε όλους τους απλοειδείς οργανισμούςβ. είναι σταθερή σε όλους τους διπλοειδείς οργανισμούςγ. μεταβάλλεται στα κύτταρα των διαφόρων ιστών ενός οργανισμού δ. διαφέρει στα κύτταρα οργανισμών που ανήκουν σε διαφορετικά είδη.2. Στους διπλοειδείς οργανισμούςα. το γονιδίωμα των σωματικών κυττάρων υπάρχει σε ένα αντίγραφοβ. το γονιδίωμα των γαμετών υπάρχει σε δύο αντίγραφαγ. τα σωματικά κύτταρα περιέχουν διπλάσια ποσότητα DNA από τους γαμετεςδ. ισχύουν όλα όσα περιγράφονται στα α, β, γ.3. Το RNA αποτελείται απόα. πεπτίδια, που συνδέονται μεταξύ τους με πεπτιδικό δεσμόβ. αμινοξέα, που συνδέονται μεταξύ τους με πεπτιδικό δεσμόγ. νουκλεοτίδια, που συνδέονται με φωσφοδιεστερικό δεσμόδ. διαφορετικά μόρια πεντοζών, που συνδέονται με αζωτούχες βάσεις.4. Γονιδίωμα είναια. το σύνολο των αλληλομόρφων γονιδίων ενός απλοειδούς κυττάρουβ. το γενετικό υλικό των απλοειδών ή των διπλοειδών κυττάρωνγ. το μόριο του DNA ενός απλοειδούς κυττάρουδ. τμήμα ενός μορίου DNA με καθορισμένη ακολουθία νουκλεοτιδίων. 3
  26. 26. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ5. Ο όρος αλληλουχία βάσεωνα. εκφράζει την ακολουθία των νουκλεοτιδίων σε ένα νουκλεϊκό οξύβ. εκφράζει την ακολουθία των πεντοζών μιας πολυνουκλεοτιδικής αλυσίδαςγ. αναφέρεται στον αριθμό φωσφοδιεστερικών δεσμώνδ. αναφέρεται στην ακολουθία των φωσφορικών ομάδων6. Οι γαμέτες είναι απλοειδή κύτταρα γιατία. το γενετικό τους υλικό υπάρχει σε ένα μόνο αντίγραφοβ. το γονιδίωμα τους είναι μονόκλωνογ. η δομή τους είναι όμοια με των προκαρυωτικών κυττάρωνδ. το γονιδίωμά τους υπάρχει σε δύο μόνο αντίγραφα.7. Το πλασμίδιο των βακτηρίων είναια. το γονιδίωμά τουςβ. ένα επί πλέον κυκλικό μόριο DNAγ. τμήμα του κυκλικού μορίου του DNAδ. κυκλικό DNA, μεγαλύτερο από το γονιδίωμα τους.8. Οι αδελφές χρωματίδεςα. ενώνονται στο κεντρομερίδιοβ. παράγονται στο στάδιο μεταγραφής του DNAγ. παραμένουν ενωμένες μετά τη διαίρεση του κυττάρου δ. συσπειρώνονται κατά το τέλος της μίτωσης για να αποκτήσουν τη μορφή των ινιδίων της χρωματίνης.9. Τα ινίδια χρωματίνηςα. είναι ορατά στο οπτικό μικροσκόπιο κατά τη μεσόφασηβ. αποτελούνται από DNA και πρωτεΐνεςγ. διπλασιάζονται κατά τη μετάφαση της μιτωτικής διαίρεσηςδ. αποτελούνται από δύο αδελφές χρωματίδες ενωμένες στο κεντρομερίδιο.10.Τα φυλετικά χρωμοσώματαα. εντοπίζονται μόνο στα γεννητικά κύτταρα των πολυκύτταρων οργανισμώνβ. διατάσσονται πάντοτε σε ζεύγη ομολόγων χρωμοσωμάτωνγ. είναι ορατά στα σωματικά κύτταρα κατά τη μεσόφασηδ. υπάρχουν τόσο στα σωματικά όσο και στα γεννητικά κύτταρα.11. Σε όλα τα σωματικά κύτταρα αυτό που ποσοτικά παραμένει σταθερό είναιa. Οι πρωτεΐνεςb. Τα λιπίδιαc. Το RNAd. Το DNA 12. Το νουκλεόσωμα αποτελεί βασική μονάδα συσπείρωσης της χρωματίνης a. Στους προκαρυωτικούς οργανισμούς 206
  27. 27. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσηςb. Στους ευκαρυωτικούς οργανισμούςc. Στους ιούςd. Σε όλους τους οργανισμούς13.Οι αδερφές χρωματίδεςa. Προκύπτουν από την αντιγραφή του DNA.b. Συνδέονται στο κεντρομερίδιοc. Η κάθε μια αποτελείται από ένα μόριο DNA συνδεδεμένο με ιστόνεςd. Όλα τα παραπάνω αληθεύουν 14. Ένα φυσιολογικό ανθρώπινο σπερµατοζωάριο περιέχει: a. 22 ζεύγη αυτοσωµικών χρωµοσωµάτων και ένα Χ ή ένα Υ b. 23 χρωµοσώµατα c. 22 αυτοσωµικά οµόλογα χρωµοσώµατα και ένα ζεύγος φυλετικών d. 23 αυτοσωµικά χρωµοσώµατα και ένα Χ ή ένα Υ 15. Μετά τη µειωτική διαίρεση ενός άωρου γεννητικού κυττάρου στον άνθρωπο, κάθε θυγατρικό κύτταρο περιλαµβάνει: a. δύο µη αδελφές χρωµατίδες κάθε οµόλογου ζεύγους χρωµοσωµάτων b. ένα µόριο DNA κάθε χρωµοσώµατος c. 23 µόρια DNA d. κανένα από τα παραπάνω 16. Τα διπλασιασμένα χρωμοσώματα κατά το χρονικό διάστημα που είναι συνδεδεμένα στο κεντρομερίδιο περιγράφονται με τον όρο a. διπλοειδή, b. αδελφές χρωματίδες, c. απλοειδή, d. ζεύγη χρωμοσωμάτων 17. Τα χαρακτηριστικά ενός οργανισμού οργανώνονται σε λειτουργικές μονάδες που ονομάζονται a. DNA, b. εξώνια, c. χρωμοσώματα, d. γονίδια 18. Σε ένα δίκλωνο μόριο DNA δεν ισχύει πάντα η ισότητα: a. Α = Τ, b. Α + Τ = C + G, 3
  28. 28. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥc. C = G,d. A + C = T + G.19. Τα κύτταρα στα οποία το γονιδίωμα υπάρχει σε ένα μόνο αντίγραφο, ονομάζονται;a. διπλοειδή,b. διαφοροποιημένα,c. απλοειδή,d. μοναδικά20. Η βασική πρωτεϊνική μονάδα οργάνωσης της χρωματίνης ονομάζεται:a. νουκλεοτίδιο,b. νουκλεόσωμα,c. ιστόνη,d. μη - ιστόνη21. Στο γονιδίωμα του απλοειδούς κυττάρου του Zea mays υπάρχουν 5 .109 ζεύγη βάσεων. Στο γονιδίωμα του σωματικού κυττάρου του Zea mays κατά τη μετάφαση της μίτωσης θα υπάρχουν:a. 5 .109 ζεύγη βάσεωνb. 10 .109 ζεύγη βάσεωνc. 15 .109 ζεύγη βάσεωνd. 20 .109 ζεύγη βάσεων.22. Ένα ευκαρυωτικό κύπαρο που διαιρείται μιτωτικά έχει στη μετάφαση 24 δίκλκωνα μόρια DNA. Στην απεικόνιση των μεταφασiκών χρωμοσωμάτων αυτού του κυττάρου θα μετρηθούν:a. 3 ζεύγη μεταφασικών χρωμοσωμάτωνb. 4 ζεύγη μεταφασικών χρωμοσωμάτωνc. 6 ζεύγη μεταφασικών χρωμοσωμάτωνd. 12 ζεύγη μεταφασικών χρωμοσωμάτων.23. Στον άνθρωπο, πόσα διαφορετικά χρωμοσώματα υπάρχουνa. 22b. 23c. 24d. 46 206
  29. 29. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΝα χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασμένες.Για κάθε λανθασμένη απάντηση να επισημάνετε την σωστή διατύπωση.1. Στα ευκαρυωτικά κύτταρα η αντιγραφή του DNA γίνεται κατά ()τη μεσόφαση.2. Το γονιδίωμα περιέχει το σύνολο των γονιδίων ενός κυττάρου. ()3. Το γονιδίωμα των σωματικών κυττάρων του ανθρώπου αποτε- ()λείται από 46 μόρια DNA.4. Ένα γονίδιο αποτελείται από πολλά νουκλεοσώματα. ()5. Στα απλοειδή κύτταρα, τα ομόλογα χρωμοσώματα είναι μορφο- ()λογικά όμοια.6. Στους άνδρες τα φυλετικά χρωμοσώματα των σωματικών ()κυττά-ρων είναι ομόλογα.7. Με τον καρυότυπο μπορούμε να μελετήσουμε τη μορφή και τον ()αριθμό των χρωμοσωμάτων.8. Κατά τη μεσόφαση της μίτωσης οι αδερφές χρωματίδες είναι ()ορατές στο οπτικό μικροσκόπιο.9. Στα πλασμίδια εντοπίζονται γονίδια ανθεκτικότητας σε αντι- ()βιοτικά.10. Ένα μιτοχόνδριο περιέχει πολλά μόρια κυκλικού DNA. ()11. Η ποσότητα του DNA σε ένα κύτταρο είναι σταθερή. ()12. Το πλασμίδιο περιέχει γενετικό υλικό, που ρυθμίζει τις ()λειτουρ-γίες του DNA και δεν περιέχει γονίδια. 3
  30. 30. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥΚεφάλαιο : 2Αντιγραφή, Έκφραση και ρύθμιση της γενετικής πληροφορίας 206
  31. 31. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΔιδακτικοί στόχοι • Να κάνεις ορθή ανάκληση των ορισμών και Διάκριση της χρήσης του κατάλληλου όρου σε ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής • Να περιγράφεις τις διαδικασίες αντιγραφής, μεταγραφής μετάφρασης με χρήση διαγραμμάτων. (Ανάκληση εννοιών) • Αναφορά και Διαχωρισμός των ενζύμων, των παραγόντων και των ρυθμιστικών αλληλουχιών που χρειάζονται στις διαδικασίες αντιγραφής μεταγραφής και μετάφρασης. • Αναφορά και περιγραφή των χαρακτηριστικών του γενετικού κώδικα • Ομοιότητες και διαφορές στις διαδικασίες αντιγραφής- μεταγραφής- μετάφρασης (Συνδυαστική και κριτική ικανότητα) • Σύγκριση της ρύθμισης της έκφρασης της γενετικής πληροφορίας σε ευκαρυωτικούς και προκαρυωτικούς οργανισμούς. Γιατί άραγε οι προκαρυωτικοί και οι ευκαρυωτικοί οργανισμοί έχουν διαφορετικούς μηχανισμούς στην ρύθμιση της έκφρασης της γενετικής πληροφορίας; • Γιατί άραγε οι οργανισμοί έχουν πολλαπλά σημεία ελέγχου στην έκφραση της γενετικής πληροφορίας; Αυτό είναι ενεργειακά δαπανηρό ή όχι κατά την γνώμη σας; (Ικανότητα κατανόησης και σύνθεσης) • Να έχεις ικανότητα επίλυσης προβλημάτων που σχετίζονται με : τον προσανατολισμό των αλυσίδων: κωδική, μεταγραφόμενη, αλυσίδα m RNA πεπτιδικής αλυσίδας Την σχέση μεταξύ του αριθμού των βάσεων των κωδικονίων και των παραγόμενων αμινοξέων στην διαδικασία της μετάφρασης. 3
  32. 32. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥΕπισημάνσεις Θεωρίας Είναι γνωστό ότι η γενετική πληροφορία βρίσκεται πάνω στα γονίδια και ότι μεταφέρεται στα ριβοσώματα προκειμένου να εκφραστεί. Μια και τα γονίδια αποτελούνται από DNA, αναζητούμε σ’ αυτό το μόριο 1) τον τρόπο με τον οποίο είναι « γραμμένη » η γενετική πληροφορία 2) πώς μεταφέρεται στα ριβοσώματα 3) πώς μεταφέρεται στους απογόνους. Έχει βρεθεί τα τελευταία χρόνια ότι κάθε γονίδιο ευθύνεται για τη σύνθεση μιας πολυπεπτιδικής αλυσίδας και ότι περιέχει κωδικοποιημένη την πληροφορία αυτή με τη μορφή μιας συγκεκριμένης σειράς (ακολουθίας) νουκλεοτιδίων. Οι βάσεις των νουκλεοτιδίων ανά τρεις (τριπλέτα) ορίζουν ένα συγκεκριμένο αμινοξύ. Συνεπώς μια πεπτιδική αλυσίδα (πρωτεΐνη), που αποτελείται από 20 π.χ. αμινοξέα, κωδικοποιείται (ελέγχεται) από ένα γονίδιο που θα έχει 20x3=60 νουκλεοτίδια. Με τα δεδομένα αυτά, όταν μιλάμε για γενετικές ιδιότητες, π.χ. για το χρώμα του δέρματος ή για την ομάδα αίματος, πρέπει να σκεπτόμαστε ότι κάποιες πρωτεΐνες, άμεσα ή έμμεσα θα σχετίζονται με αυτές τις ιδιότητες και συνεπώς κάποια αντίστοιχα γονίδια θα είναι οι ρυθμιστές αυτών των ιδιοτήτων. Κεντρικό δόγμα της Βιολογίας μεταγραφή μετάφραση DNA RNA ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ αντίστροφη μεταγραφή Το DNA αντιγράφεται, με μηχανισμό ημισυντηριτικό. Η διαδικασία της αντιγραφής επιτελείται στον πυρήνα, όταν αναφερόμαστε σε ευκαρυωτικό οργανισμό. Η μεταγραφόμενη αλυσίδα του DNA μεταγράφεται σε RNA. Με την διαδικασία της μεταγραφής παράγονται όλα τα είδη RNA και όχι μόνο το μεταφορικό. Η διαδικασία της μεταγραφής καθώς και της ωρίμανσης του m RNA επιτελείται στον πυρήνα. Στην μετάφραση το m RNA μεταφράζεται σε πεπτιδική αλυσίδα με προσανατολισμό 5- 3. Η διαδικασία της μετάφρασης επιτελείται στο κυτταρόπλασμα και είναι πολύ δαπανηρή ενεργειακά. Στους προκαρυωτικούς οργανισμούς οι διαδικασίες αντιγραφής μεταγραφής και μετάφρασης συμβαίνουν στο κυτταρόπλασμα, και άρα ενδεχομένως να μην διαχωρίζονται χρονικά. 206
  33. 33. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΟι διαδικασίες της αντίστροφης μεταγραφής και της αντιγραφής του RNA επιτελούνται μόνοαπό τους ιούς. Απαραίτητα για την αντιγραφή 1.Ασυνεχής αλυσίδα,2.Συνεχής Αλυσίδα, 3.DNA Πολυμεράση (Polα), 4.DNA δεσμάση, 5.RNA πρωταρχικό τμήμα, 6.Πριμόσωμα, 7.Τμήμα Okazaki, 8.DNA πολυμεράση (Polδ), 9.DNA ελικάση, 10.Ελεύθερό τμήμα αλυσίδας,Πρωτεΐνες πρόσδεσης, 11.DNA ελικάση- Τοποϊσομεράση Εικόνα Περιγραφική εικόνα της αντιγραφής του γενετικού υλικού1. DNA2. DNA ελικάση3. Πριμόσωμα4. Πρωταρχικά τμήματα (ριβονουκλεοτίδια)5. DNA πολυμεράση (πολυμερίζει, διορθώνει)6. Δεσόξυριβονουκλεοτίδια7. DNA δεσμάση8. DNA επιδιορθωτικά ένζυμα9. ΑΤΡ (ενέρεγεια) 3
  34. 34. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Απαραίτητα για την μεταγραφή1. Ελέυθερες ρυθμιστικές αλληλουχίες2. Μεταγραφικοί παράγοντες3. Πολυμεράση4. Ριβονουκλεοτίδια Απαραίτητα για την μετάφραση1. Ριβόσωμα2. RNA (m RNA, t- RNA, r- RNA)3. Αμινοξέα4. ΑΤΡ (ενέργεια) Εικόνα Σχηματική αναπαράσταση μεταγραφής και μετάφρασης 206
  35. 35. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης ΕκπαίδευσηςΟμοιότητες διαφορές Αντιγραφής- Μεταγραφής ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΜΕΤΑΓΡΑΦΗ Εφαρμόζεται η συμπληρωματικότητα των βάσεων Ομοίως Γίνονται σε προσανατολισμό 5-3 Ομοίως Γίνονται στον πυρήνα Ομοίως Χρειάζονται ενέργεια Ομοίως Ενζυμική διαδικασία Ομοίως Τα ένζυμα που χρησιμοποιούνται είναι διαφορετικά Ομοίως Οι χρησιμοποιούμενες βάσεις είναι A,U, C, Οι χρησιμοποιούμενες βάσεις είναι A,T, C, G G1 Σχηματίζονται πρωταρχικά τμήματα ΌΧΙ Υπάρχουν επιδιορθωτικά ένζυμα ΌΧΙ Γίνεται μια φορά στον κυτταρικό κύκλο Γίνεται πολλές φορές στον κυτταρικό κύκλο Επιτελείται στην φάση S Επιτελείται στην φάση G1 Αντιγράφεται όλο το DNA Μεταγράφεται η μια αλυσίδα του γονιδίου Το μόριο του DNA ανοίγει σε πολλά σημεία Το μόριο του DNA ανοίγει σε ένα σημείο 3
  36. 36. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Ερωτήσεις Θεωρίας1. Ο μηχανισμός αντιγραφής του DNA είναι τόσο απλός όσο τον φαντάστηκαν οι Watson και Crick; Εξηγείστε. Τι σημαίνει ημισυντηρητικός διπλασιασμός του DNA;2. Ποια τα πλεονεκτήματα του γονιδιώματος του βακτηρίου E.coli για τη μελέτη του μηχανισμού της αντιγραφής;3. Από πού αρχίζει και που ολοκληρώνεται η αντιγραφή Α) στα βακτήρια, β) στα ευκαρυωτικά κύτταρα; Εντοπίστε διαφορές στην αντιγραφή ευκαρυωτικών - προκαρυωτικών.4. Πώς δημιουργούνται οι «θηλιές» στο μόριο του DNA; Πώς μπορούμε να τις δούμε;5. Αναφέρετε με τη σειρά και αναλυτικά τα ένζυμα που συμμετέχουν στην αντιγραφή, πώς λειτουργεί το καθένα και πώς αντιγράφονται τελικά συγχρόνως οι 2 αντιπαράλληλες αλυσίδες.Σε ποιο στάδιο του κυτταρικού κύκλου γίνεται η αντιγραφή;6. Τι ονομάζουμε επιδιορθωτικά ένζυμα; Τι επιτυχία έχουν αυτά κατά την αντιγραφή στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς; Αναφέρετε όσα ξέρετε ονομαστικά.7. Ποιο το πρώτο και ποιο το δεύτερο βήμα για την έκφραση της πληροφορίας που υπάρχει στο DNA;8. Ποιο το κεντρικό δόγμα της βιολογίας κατά τον Crick; Γιατί λέμε σήμερα ότι δεν ισχύει; Τι εννοούμε με τον όρο «γονιδιακή έκφραση»;9. Τι ονομάζουμε γονίδια;Σε ποιες κατηγορίες διακρίνονται; Πόσα περιέχει περίπου ένα σωματικό κύτταρο του ανθρώπου;10. Συνδυάστε κατάλληλα τους όρους: μεταγραφή- κυτταρική διαφοροποίηση, δίνοντας 2 χαρακτηριστικά παραδείγματα.11. Πόσα είδη RNA γνωρίζετε και ποιος ο ρόλος του καθενός; Ποιο είδος RNA και γιατί υπάρχει μόνο στους ευκαρυωτικούς;12. Από ποιο ένζυμο καταλύεται η μεταγραφή του DNA στους προκαρυωτικούς- ευκαρυωτικούς; Πόσα είδη αυτού του ενζύμου γνωρίζετε ότι υπάρχουν; Ποιο οι ρόλοι του στη διαδικασία αυτή;13. Πότε γίνεται η μεταγραφή του DNA; Ποιες άλλες περιοχές ή μόρια παίρνουν μέρος στη μεταγραφή; Που σταματάει η μεταγραφή και πώς;14. Διαφορές μεταγραφής ευκαρυωτικών- προκαρυωτικών (τουλάχιστον 3). 206
  37. 37. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης15. Τι ονομάζουμε ασυνεχή ή διακεκομμένα γονίδια και πού τα συναντούμε; Περιγράψτε τη διαδικασία ωρίμανσης του μεταγραφόμενου RNA.16. Ποια η σχέση μεταξύ της μεταγραφόμενης αλυσίδας του DNA και της κωδικής;17. Τι είναι ο γενετικός κώδικας; Πώς κατέληξαν οι επιστήμονες ότι πρόκειται για κώδικα τριπλέτας; Ποια τα βασικά χαρακτηριστικά του και οι τυχόν εξαιρέσεις;18. Τι ονομάζουμε πλαίσιο ανάγνωσης, κωδικόνιο, αντικωδικόνιο;19. Περιγράψτε αναλυτικά τα στάδια της μετάφρασης του RNA σε πρωτεΐνες. Ποιο είναι το μεγαλύτερο χρονικά; Σε ποιο στάδιο του κυτταρικού κύκλου γίνεται η μετάφραση;20. Περιγράψτε τη δομή ενός ριβοσώματος. Πού το συναντάμε και από ποιο μακρομόριο αποτελείται; Τι ρόλο παίζει το ριβόσωμα στην παραπάνω διαδικασία; Τι ονομάζουμε σύμπλοκο έναρξης και τι πολύσωμα; Τι εξυπηρετεί η ταυτόχρονη μετάφραση του RNA από πολλά ριβοσώματα;21. Τι ονομάζουμε κυτταρική διαφοροποίηση, σε ποιους οργανισμούς παρατηρείται και ποιο το αποτέλεσμά της; Τι είδους γονιδιακή ρύθμιση απαιτεί η διαφοροποίηση αυτή;22. Τι είναι τα οπερόνια και που τα συναντούμε; Περιγράψτε τη δομή του οπερονίου της λακτόζης στο E.coli. Πότε βρίσκεται αυτό σε καταστολή και πώς επηρεάζει η καταστολή τη μεταγραφή;23. Ποιος είναι ο επαγωγέας στο οπερόνιο της λακτόζης, τι προκαλεί και τι συμβαίνει όταν σταματήσει να υπάρχει;24. Τι γνωρίζετε για τη γονιδιακή ρύθμιση στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς;25. Ποιες διαφορές εντοπίζετε μεταξύ της ρύθμισης ευκαρυωτικών- προκαρυωτικών;26 Τι ορίζεται ως σύμπλοκο έναρξης; 3
  38. 38. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Συνδυαστικές ερωτήσεις Θεωρίας1. Να διατυπώσετε (και σχηματικά) το κεντρικό δόγμα της Βιολογίας όπως το περίγραψε ο Crick και όπως περιγράφεται σήμερα.2. Πού βασίζεται το γεγονός ότι η ανθρώπινη ινσουλίνη μπορεί να παραχθεί in vitro και από βακτηριακά κύτταρα;3. Για ποιο σκοπό γίνεται: α) η αντιγραφή του DNA, β) η μεταγραφή και η μετάφραση της γενετικής πληροφορίας του DNA;4. Ποιες οι ιδιότητες και ο ρόλος της DNA-πολυμεράσης;5. Τι χρειάζεται για να γίνει η αντιγραφή του DNA;6. Να περιγράψετε συνοπτικά τη διαδικασία αντιγραφής του DNA στους προκαρυωτικούς οργανισμούς. Ποια ένζυμα συμμετέχουν και ποιος ο ρόλος τους;7. Σε ποιες λειτουργίες του κυττάρου εμφανίζεται η συμπληρωματικότητα των βάσεων;8. Γιατί ο μηχανισμός διπλασιασμού του DNA ονομάζεται ημισυντηρητικός; Ποιοι άλλοι μηχανισμοί έχουν αποκλειστεί;9. Τι αλληλουχίες περιέχουν τα γονίδια των ευκαρυωτικών οργανισμών;10.Ποια ένζυμα καταλύουν το σχηματισμό του 3’-5’ φωσφοδιεστερικού δεσμού; Ποια ένζυμα καταλύουν τη διάσπασή του;11. Με ποιο τρόπο αποφεύγονται τα λάθη κατά την αντιγραφή του DNA;12. Πώς εξασφαλίζεται η πιστότητα της αντιγραφής, της μεταγραφής και της μετάφρασης της γενετικής πληροφορίας;13. Γιατί και οι 2 αλυσίδες του DNA αντιγράφονται πάντα με προσανατολισμό 5’→3’;14. Για ποιους λόγους οι ερευνητές χρησιμοποιούν προκαρυωτικά κύτταρα για τη μελέτη της αντιγραφής του DNA;15. Να συγκρίνετε τις θέσεις έναρξης αντιγραφής στα ευκαρυωτικά και στα προκαρυωτικά κύτταρα. Ποια η σημασία των διαφορών, αν υπάρχουν; 206
  39. 39. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης16.Ποιος είναι ο ρόλος του RNA στην αντιγραφή του DNA;17. Σε πόσες κατηγορίες διακρίνονται τα γονίδια;18. Πώς ονομάζεται το RNA που περιέχει τα εσώνια και τα εξώνια;19. Με ποια διαδικασία παράγεται το μικρό πυρηνικό snRNA και ποιος ο ρόλος του;20. Τι χρειάζεται για να γίνει η μεταγραφή; Σε τι διαφέρει το προϊόν της μεταγραφής ανάμεσα σε προκαρυωτικούς- ευκαρυωτικούς;21.Τι είναι ο υποκινητής και οι μεταγραφικοί παράγοντες και ποιος ο ρόλος τους; Σε ποιο βιομόριο και σε ποια κύτταρα εντοπίζονται;22. Ποιες κυτταρικές δομές αποτελούνται αποκλειστικά από νουκλεϊκό οξύ και πρωτεΐνες; Ποια νουκλεοπρωτεϊνικά σύμπλοκα σχηματίζονται στον πυρήνα ενός ευκαρυωτικού κυττάρου;23. Ποιες οι ιδιότητες και ο ρόλος της RNA-πολυμεράσης;24.Ποια είναι η κωδική και ποια η μη κωδική αλυσίδα του DNA;25.Ποια είδη νουκλεϊκών οξέων συναντάμε σε ένα μιτοχόνδριο;26. Ποιες αλληλουχίες του DNA, ενώ δεν μεταγράφονται, κατέχουν σημαντικό ρόλο στην έκφραση ενός γονιδίου;27.Ποια είναι τα μέρη του γονιδίου που δεν περιέχονται στο ώριμο mRNA;28. Ποιες περιοχές του γονιδιώματος ενός ευκαρυωτικού κυττάρου δε μεταφράζονται σε αμινοξέα; Ποιες περιοχές του γονιδιώματος δεν μεταγράφονται;29. Ποιους τύπους RNA γνωρίζετε και ποια η λειτουργία τους;30. Ποιος ο ρόλος του ριβοσώματος στο μηχανισμό της σύνθεσης πρωτεϊνών;31. Ποιες ειδικές θέσεις σύνδεσης φέρει το tRNA;32. Να αναφέρετε και να εξηγήσετε με λίγα λόγια τα βασικά χαρακτηριστικά του γενετικού κώδικα. Γιατί είναι αναγκαστικά «κώδικας τριπλέτας»;33.Η έναρξη της μετάφρασης γίνεται πάντα με την ίδια τριάδα βάσεων. Θα έπρεπε λοιπόν όλες οι πολυπεπτιδικές αλυσίδες να έχουν ίδιο το πρώτο αμινοξύ. Να εξηγήσετε γιατί δε συμβαίνει αυτό. 3
  40. 40. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ34. Τι χρειάζεται για να γίνει η μετάφραση; Σε ποιο στάδιο του κυτταρικού κύκλου πραγματοποιείται; Γιατί η πρωτεϊνοσύνθεση χαρακτηρίζεται ως «οικονομική» διαδικασία;35. Τι είναι το κωδικόνιο και τι το αντικωδικόνιο;36. Τι δεσμοί σχηματίζονται κατά την επιμήκυνση της πολυπεπτιδικής αλυσίδας και μεταξύ ποιων βιομορίων;37. Τι περιοχές περιλαμβάνει το ώριμο mRNA και ποιος ο ρόλος τους;38. Η αλληλουχία των αμινοξέων σε μια πολυπεπτιδική αλυσίδα προσδιορίζει επακριβώς και την αλληλουχία των βάσεων του γονιδίου;39. Ποιος είναι ο ρόλος της ρύθμισης της έκφρασης της γενετικής πληροφορίας;40.Να εξηγήσετε το ρόλο των παρακάτω όρων στο οπερόνιο της λακτόζης: υποκινητής, ρυθμιστικό γονίδιο, χειριστής, πρωτεϊνη- καταστολέας.41. Γιατί η γονιδιακή ρύθμιση στους προκαρυωτικούς οργανισμούς είναι απλούστερη των πολυκύτταρων; Ποιες είναι οι βασικές διαφορές στη ρύθμιση;42. Τι ονομάζουμε κυτταρική διαφοροποίηση και πού βασίζεται;43. Εάν σε μια καλλιέργεια E.coli υπάρχει στο θρεπτικό υλικό ως πηγή άνθρακα: α) μόνο γλυκόζη ή β) μόνο λακτόζη, να αναφέρετε σε κάθε περίπτωση τις λειτουργίες του βακτηρίου που θα ενεργοποιηθούν για τη διάσπασή της.44.Ένας επιστήμονας που ερευνούσε τη δομή μιας πρωτεΐνης ανακάλυψε ότι τα αμινοξέα που την αποτελούσαν ήταν πολύ λιγότερα από τις τριπλέτες του γονιδίου που την κωδικοποιούσε. Είναι σωστή η ανακάλυψή του αυτή και γιατί;45. Σε τι συμπέρασμα νομίζεται ότι οδηγεί η παγκοσμιότητα του γενετικού κώδικα;46. Δίνεται το τμήμα του DNA ενός προκαρυωτικού κυττάρου: … GACGACGACGAC… … CTGCTGCTGCTG… Πόσα είναι τα είδη των κωδικονίων και των αμινοξέων αντίστοιχα που κωδικοποιούνται από το παραπάνω τμήμα του DNA; α. 2-1 β. 1-1 γ. 1-4 δ. 2-8 206
  41. 41. Παναγιώτα Γκογκόση, Εκπαιδευτικός Μέσης Εκπαίδευσης 47. Έχει σημασία, για την πολυπεπτιδική αλυσίδα που θα προκύψει, αν μεταγραφεί η μία ή η άλλη αλυσίδα του DNA;47. Είναι υποχρεωτικό το μόριο του mRNA να βγει στο κυτταρόπλασμα προκειμένου να γίνει η πρωτεϊνοσύνθεση σε ένα ευκαρυωτικό κύτταρο; 49. Σε ποιες φάσεις και ποιες διαδικασίες του κυττάρου συναντούμε: α. μόρια DNA και RNA σε επαφή; β. μόρια RNA και RNA σε επαφή; 3
  42. 42. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ΀瀀

×