Öğrenme Bozuklukları

Öğrenme Bozukluğu
Ocak 2010
Ö.E.Uzm. Aysu Eroğlu
DEÜ Tıp Fak. Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD

tanım
nedenleri
sıklık
klinik görünüm / belirtileri
tanılama
birliktelik durumları
tedavi / eğitim
yasal düzenlemeler

tanım
1896’da İngiltere’de Dr. Morgan
14 yaşındaki Percy’nin yaşıtları kadar sağlıklı olduğu halde sözcükleri okuyamadığını,
dikte edilen yazıyı hatasız yazamadığını,
ama 785.852.017’yi hemen okuyabildiğini bildirmiş
bu sorunun beyinden kaynaklandığını düşünmüş ve “kelime körlüğü” olarak isimlendirmiştir
beyin hasarı sonucu
okuma, dili kullanma ve kendini ifade etme becerilerinde kayıp ile giden
özgün nörolojik bir tablo
bunun sonradan kazanılan durum olduğu varsayılmıştır

tanım ABD Ulusal Öğrenme Güçlüğü Birliği 1990 (NJCLD)
dinleme, konuşma, okuma, yazma, akıl yürütme ve matematiksel hesap yapma yeteneklerinin
kazanılmasında ve kullanılmasında
önemli güçlüklerle kendini gösteren heterojen bir grup bozukluk

tanım tıbbi tanılama
DSM-IV de
zekası normal ya da normalin üstünde olan bireylerin, standart zeka testlerinde yaş, zeka düzeyi ve aldığı eğitim göz önünde bulundurulduğunda, okuma, yazılı anlatım ve matematik seviyesinin beklenin önemli derecede altında olması

tanım eğitsel tanılama
çoc.ğun potansiyeli ile sergilediği performans arasında uyumsuzluğun bulunması

tanım MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖZEL EĞİTİM HİZMETLERİ YÖNETMELİĞİ
dili yazılı ya da sözlü anlamak ve kullanabilmek için gerekli olan bilgi alma süreçlerinin birinde veya birkaçında ortaya çıkan ve dinleme, konuşma, okuma, yazma, heceleme, dikkat yoğunlaştırma ya da matematiksel işlemleri yapmada yetersizlik nedeniyle bireyin eğitim performansının ve sosyal uyumunun olumsuz yönde etkilenmesi durumunu

nedenleri
kesin nedeni ?
genetik ve biyolojik
etmenlere dayalı bir işlevsel bozukluktur
bireyin yapısından kaynaklanan MSS nin işleyiş bzk. old. ve bu durumun yaşam boyu süreceği düşünülmektedir

nedenleri genetik geçiş
dislektik olan A-B’ların çocuklarında okuma bzk. riski normal popülasyona göre 5-12 kat ↑
-> e % 35-45
-> k % 20

nedenleri beyindeki yapısal bzk.
beyindeki kökenini açıklamaya çalışan kuramlar ve bu kuramları destekleyen bir çok çalışma
beyin yapılarında morfometrik (şekil) ölçümler
-> N çoc.lardan farklı bölgeler

nedenleri beyindeki işlevsel bzk.
bir çok kuram ortya atılmış
okuma bzk.nun fonolojik farkındalık sorunu oduğunu savunan kuram (Temple 2002)
bilgi işleme hızında sorun olduğunu ileri süren kuram (Tallal 1998)
görsel uyaranların işlenmesinde sorun olduğunu ileri süren kuram (Stein & Walsh 1997)
serebeller kuram (Nicolson & Fawcett 1990)

sıklık
gerçek sıklık
?
kabul edilmiş ortak tanım yok
tanı yaklaşımlarının farklılığı
↓
yaygınlık % 1-30 arasında değişir
ÖB vakalarının (ABD)
% 80 okuma bzk.
% 3-6 matematik bzk.
% 4 yazılı anlatım bzk.
Cinsiyetler arası fark K % 6-7
E % 9

klinik görünüm / belirtileri okul öncesi dönem
gelişimsel bir sorundur
eğitim süreci içinde edinilmez
okul önc. çoc. % 23,5 riskli (Demir 2005)
tanı koymak güç
öğrenme bozukluğu riski terimi kullanılır
erken tanı
klinik görünüme uyan semptomlara
dayanılarak konur

klinik görünüm / belirtileri okul öncesi dönem
dil;
gecikme
telaffuz güçlükleri
yetersiz sözcük dağarcığı
hece çevirme
temel sözcükleri karıştırma
motor beceriler;
el becerilerine dayalı işlerde isteksizlik/güçlük

Klinik görünüm / belirtileri okul öncesi dönem
algısal alan;
benzerlik/farklılık kavramlarının gelişmesinde güçlük
sözel yönergeleri karıştırma
yön karıştırma
sınıflandırma, gruplama, sıralama güçlüğü
dikkat-hareket;
aşırı hareketlilik
oyunu sürdürmede güçlük
plan yapamama
koordinasyon sorunları
diğer alanlar;
rutini izlemede güçlük
renk, sayı, zıtlık kavramlarını öğrenmede güçlük
el tercihinde gecikme

k linik görünüm / belirtileri okul dönemi
z eka;
normal / normal ↑
a kademik başarı;
↓
bazı derslerde başarılı iken bazılarında başarısızdır
o kuma bec.;
harf karıştırma
ses/harf ilişkisi kuramama
sözcük/hece/harf atlama, ekleme, uydurma
okuduğunu anlama ve anlatmada zorluk

klinik görünüm / belirtileri okul dönemi
yazma becerisi;
okunaksız, yavaş
ters yazma, karıştırma, atlama, ekleme, uygunsuz hece bölme, boşluk bırakmama.
aritmetik beceriler;
sayı kavramını anlayamaz, saati öğrenmede güçlük, eldeleri unutma, işleme soldan başlama, vb.
sıraya koyma becerisi;
belli bir sırada yapması gereken işleri karıştırır / öğrenemez
algı sorunları;
görsel, işitsel, dokunsal algılama / ayrımlaştırmada güçlük

klinik görünüm / belirtileri okul dönemi
dikkat- hareket sorunları;
kısa süreli dikkat, odaklanamama
sosyal – duygusal sorunlar;
çocuksu, çabuk sinirlenme, eleştiriye toleransı az, jest ve mimikleri anlamada zorluk, duyguları ifade edememe, uyum sorunları, somatik yakınmalar
çalışma alışkanlığı;
ödevleri almama/ yapmama, yavaş ve verimsiz çalışma

Klinik görünüm / belirtileri
ÖB olan çocuk ve gençler bu özelliklerin hepsini taşımayabilir
Farklı sayı ve yoğunlukta belirti gösterebilirler

tanılama
standart tanılama araçları Ø
klinik gözlem
aile-öğrt. gözlemleri
psilometrik testler
WISC-R: Zeka testi. Değişmezlik taşır
Gesell Gelişim Figürleri: görsel algı, ayrımlaştırma, bütünleştirme, ince motor becerilerindeki sorun alanlarını değerlendirir
Bender Gestalt Testi: Geometrik figürlerden oluşur. ÖB ve organisiteyi ayırt etmede kullanılır. Bütünleştirme, döndürme, birleştirme, duramama, şeklin bozulması gibi hata türleri var.
Sağ-Sol Dominans (Head) Testi
Harris Lateralleşme Testi: Sağda solda çapraz ya da belirsiz dominans belirleniyor
Görsel-İşitsel Sayı Dizileri Testi (GİSD-A): Özgül öğrenme güçlüğünü tanılamak için Koppitz geliştirmiş
Okuma-Yazma-matemetik Becerisi İncelemesi

tanılama
ayrıcı tanı
özellikle MR, nörolojik bozukluk, DEHB, iletişimsel bozukluklar ve diğer davranışsal bozukluklar gözden geçirilmelidir. Ayrıca, duyusal problemler , okul ortamı uygunsuzluğu, kültürel faktörler, çevresel yoksunluklar ayırt edilmelidir.
medikal incelemeler: işitme testi, göz muayenesi, EEG, Tiroid hormonları, Fe, kurşun, çinko
1. Okuma Bozukluğu
2. Matematik Bozukluğu
3. Yazılı Anlatım Bozukluğu ve
4. BTA Öğrenme Bozukluğu

okul başarısızlığı psikiyatrik bozukluk riskini çok artırmaktadır
hem içe yönelim boz, hem dışa vurum bozuklukları oldukça yüksektir(Willcutt 2000)
klinik çalışmalarda oran % 66,2

Okul başarısızlığı % 90
Düşük benlik saygısı %65
Karşı gel- karşıt olm. %60
Davranım boz. %45
Antisosy. Öz. Suç işl. %25
Anksiyete boz. %30
M.Depresyon %30
Somatizasyon Boz. %25-35
Uyku Bozuklukları %30
Enür. Enkopr. %10-20
Motor Koord.Ger.%30-60
Sosyal Gel.Ger. %50
DEHB %30-50

tedavi / eğitim

normal ya da normalin üzerinde zekaya sahip oldukları halde
zihinsel özürlüler kadar şanslı değiller

tedavi / eğitim
ÖZEL EĞİTİM
MR verilen özel eğitimden farklı
bu alanda uzmanlaşmış kişiler tarafından verilmeli

tedavi / eğitim
amaç
yetersizlik alanlarını güçlendirmek

tedavi / eğitim
yararlanılabilecek çeşitli programlar
- Kephart’ın algısal-motor programı
- Getman’ın görsel-motor programı
- Frostig görsel algı programı
- Peabody dil programı
- Piaget bilişsel gelişim kuramı
- Vallet’in gelişimsel eğitim programı
- Kognitif-Davranışçı teknikler
- Bilgisayar Programları (Cognitive Rehabilitation)
- Biofeedback - Rahatlama teknikleri
- Duygusal Eğitim (Emotional Education)
- Konuşma terapisi
- Problem Çözme Becerisini Geliştirme Teknikleri
- Aile terapisidir.

Kephart'ın algısal-motor eğitim modeli
öğrenmenin temelinde motor beceriler yatar
ince-kaba motor, görsel-işitsel algı,
beden imajının geliştirilmesine
önem veren bir yaklaşımdır
yürüme tahtası, denge tahtası, ritmik hareketleri önerir

Getman'ın eğitim programı
gelişimci görüşe dayanır
doğuştan olan reflekslerin önemini vurgular
algısal gelişimin üzerine biliş ve soyut işlemler gelişir ve entellektüel olgunluğa erişilir
genel koordinasyon, denge, el-göz koordinasyonu, göz hareketleri, şekil tanıma, görsel hafıza egzersizleri

Frostig eğitimsel terapi yaklaşımı
görsel algıya önem verir
algısal becerilerin otomatikleşebilmesi için sürekli tekrarlanması gerekir
okumayı öğrenmek için harflerle sesler arasındaki bağlantıya odaklanır

Piaget'nin bilişsel gelişim kuramı
çocuklar belirli/sıralı aşamalardan geçerek "algılama" yoluyla öğrenirler
ilk sesler okuma bec. için atılan adım
5 y. bir çocuk 12 resimden 9'unda benzerlik ve farklılıkları algılayabilmelidir. İpuçlarına rağmen beceremiyorsa ÖB açısından riskte anlamına gelir(Gang 1983)

duyulara dayanan akademik terapi
görsel, işitsel, kinestetik duyulara dayanan pedagojik yaklaşımdır
çocuk bir harfi görür, adını duyar, söylerken parmağıyla üzerinden gider, söyleyerek yazar
bu teknikle okuma-yazma eğitimi beraber yapılır

psikopedagojik yaklaşım
her çocuğun ihtiyacı doğrultusunda travmatik olmayan öğrenme deneyimi sağlamak
tanı ve değerlendirmeden elde edilen bilgilerle oluşturulan özel eğitim programları

metakognitif yaklaşım
“ düşünmeyi düşünmek”
öğrenme sürecinde
bilişsel işlevlerinin farkında olmayı öğretme

 her yaklaşımın kuvvetli ve zayıf yönleri
 tanı ve değerlendirmeden elde edilen bilgilerle oluşturulan özel eğitim programları uygulanır
 program bireyselleştirilmiş olmalıdır
 her vakanın gereksinimine göre farklı yaklaşımlardan yararlanılır
Ç.ğun gereksinimleri doğrultusunda
eklektik bir yaklaşım daha yararlı

YASAL DÜZENLEMELER

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖZEL EĞİTİM HİZMETLERİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ KISIM Genel Hükümler
Özel Öğrenme Güçlüğü
dili yazılı ya da sözlü anlamak ve kullanabilmek için gerekli olan bilgi alma süreçlerinin birinde veya birkaçında ortaya çıkan ve dinleme, konuşma, okuma, yazma, heceleme, dikkat yoğunlaştırma ya da matematiksel işlemleri yapmada yetersizlik nedeniyle bireyin eğitim performansının ve sosyal uyumunun olumsuz yönde etkilenmesi durumunu

yasal düzenlemeler
Bu bireylerin zorluklarını ortadan kaldırılması amacıyla 06.06.1997 tarihli ve mükerrer 23011 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 573 sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hazırlanmış ve bu kararname doğrultusunda düzenlenen Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim hizmetleri Yönetmeliği de 18.01.2000 tarihli ve mükerrer 23937 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir

yasal düzenlemeler
sorununa sahip bireylere ait eğitimin şeklini açıklanmış. Devam ettikleri okulun sınıf geçme ve sınavlarla ilgili hükümlerine göre değerlendirilir.
ancak
bireysel ve gelişim özellikleri dikkate alınarak, sınavlarda gerekli önlemler alınır ve düzenlemeler yapılır …

yasal düzenlemeler
DEHB / ÖB olan çoc.lar
özel statüde
yani
ayrı bir odada ayrı bir gözetmen eşliğinde
girebiliyor

yasal düzenlemeler
ÖB olan çoc.lar
okuma hızı düşük ise
 soruları okumaları için düzgün diksiyonlu okutman verilecek

yasal düzenlemeler
bu ayrıcalıktan yararlanabilmek için
çocuğun sorununun ne olduğunun belirten bir rapor

Ali 1997
Başvuru 2003
Yakınması: sürekli düşme, annesini başkalarıyla konuşturmama, inadı geçene kadar ağlama

Psk. mua.
Hareketlilik +
Dikkat N
Keyfiyetçi, tutturucu, engellenme eşiği ↓ ilgiyi üzerine çekmek istiyor
Bilişsel yetiler: bilinç, yönelim, dikkat, bellek, algılama, yargılama, soyut düşünme, gerçeği değerlendirme N, ZEKA ? ↓
Benlik kavramı ↓

Konuşmanın anlaşılırlığı ↓
Hareketli, salyası akıyor, İMB de belirgin güçlük (kitap sayfası çeviremiyor, düğme ilikleyemiyor), sağ/sol Ø , kurallara uymuyor
Okuma: anlama, anlatma, sıralama, konu bütünlüğünü koruma N
OKUDUĞU ANLAŞILMIYOR

UZUN ve SIK ARALIKLARLA ÇALIŞMA

13.09.2007

NASIL ÖĞRENİYORUZ ?

teşekkür ederim

Özgül öğrenme güçlüğü bilginin kazanılması ve işlenmesinde ortaya çıkan bir sorundur.

sınıflandırma
Bilgi İşlem Modeli (Information Processing) Silver 1989-1996
Linguistler
Hemisfer fonksiyonlarına göre (Bakker)

sınıflandırma bilgi işlem modeli (information processing) Silver 1989-1996
İNPUT bilginin algılanması ve beyne kaydedilmesi

ENTEGRASYON bilgi bellekte var olan diğer bilgilerle ilişkilendirilir

BELLEK bilgi depolanır ve gerektiğinde geri çağrılır

ÇIKTI çağrılan bilgi dışarıda kullanılır

sınıflandırma / bilgi işlem modeli girdi sorunları (bilginin algılanması ve beyne kaydedilmesi) görsel algı bzk.
1. şekil-pozisyon algısındaki bozukluk
gördüğü şeyin şekil ve pozisyonunu algılamada güçlük
harfleri ters yada dönmüş olarak algılayabilir
e-a, E-3, M-W, b-d-p, g-ğ, s-ş, i-ı, u-v, 6-9-g, c-ç
sözcükleri ters çevirir
koç-çok, ev-ve, soba-sopa, depo-debo, sepet-zebet
okula başladıklarında şekil-pozisyon algılama olgunluğuna ulaşmış sayılırlar
ikinci sınıfın birinci döneminden itibaren bu sorunların görülmemesi gerekir

2. şekil-zemin algısındaki bozukluk
bir bütünün önemli olan bir parçasına odaklaşmada zorluklara neden olur
okuma bu beceri ile ilgilidir
söz dizilerine odaklaşmayı
soldan sağa ve satır satır izlemeyi
okumada  satır atlama
 satır tekrarlama
 sözcük atlama

3. uzaklık-derinlik-boyut algılamada bozukluk
mekanda pozisyonlarını algılamada
sağ-sol ayırt etmede
derinliği kestirebilmekte
eşyalara çarpar, sandalyeden düşer, top yakalamak, yap-boz yerleştirmek, şekilleri eşleştirmek, belirli bir şeklin benzerini bulmak bu çocuklar için güç işlerdir

sınıflandırma / bilgi işlem modeli girdi sorunları (bilginin algılanması ve beyne kaydedilmesi) işitsel algı bzk.
1. işitilen seslerin yanlış algılanması
duyulan sesleri yanlış algılama
benzer sesler arasındaki farklılıkları ayırt edememe
“ m, n”, “m, b” “f, v”, “b, p”, “a, ı”, “t, d”, ”f, h”, “k, p” sonuçta
dipten-tipten-dikten-tipten / badem-madem, damdan-dandan

2. işitsel figür-zemin ayırt etme güçlüğü
aynı anda işitilen farklı seslerden birine odaklanma güçlüğü
farklı seslerin figür-zemin ayırımını yapmakta güçlük
tv seyrederken seslenince bakmaz, duyduğu kapı yada telefon sesinin bulunduğu mekandan mı yoksa tv’den mi geldiğini ayıt edemez
gürültülü bir sınıfta öğretmenin söylediklerine odaklanamaz ve sanki dinlemiyormuş gibi görünür

3. işitsel algıda kopukluk (auditory lag)
art arda söylenen mesajların bir kısmını kaçırabilir, algılayamaz
35. sayfayı aç 8. soruyu yap  sayfayı açıp bekler
uzun komutlar verildiğinde bir kısmını yapamaz
odana git, arkadaşına telefon edip ödevlerini al ve kitaplarınla birlikte buraya gel  mesajın bir kısmını duyar yerine getirir

4. işitsel işleme sorunları
işitsel uyarıları normal kişiler kadar hızlı işlemede zorluk
kendilerine söylenenleri anlamaları için normal bireylere göre biraz daha uzun süre düşünmeleri gerekir

sınıflandırma / bilgi işlem modeli girdi sorunları (bilginin algılanması ve beyne kaydedilmesi) dokunsal algı bzk.
gözleri kapalıyken dokunma duyusu yardımıyla nesneleri tanımlayamaz
eline verilen oyuncağın ne olduğunu anlayamaz, avucuna yazılan sayı ve yazıyı tanımlamakta güçlük çeker

sınıflandırma / bilgi işlem modeli bütünleme sorunları ( diğer bilgilerle ilişkilendirilir)
1. sıraya koyma sorunu
kelimenin harflerini sırayla tek tek söylemesi istendiğinde karışık bir sırada söylerler
bir metni anlatırken önce ortasını, sonra başını, sonra sonunu anlatır
bir diziyi sırayla öğrenebilir  bir parçasını tek başına bilemez
günleri tersten söylemekte zorlanır
önce-sonra, dün-yarın gibi kavramları karıştırır
3x9 sorulduğunda söyleyemez

2. soyutlama sorunu
temel zihinsel bir işlemdir
ÖÖB gözlenmez

3. organizasyon sorunu
uyaran anlamlı bilgi haline geldikten sonra
gruplandırılır
önceden edinilen bilgilerle bağlantıları kurulur
yaşamı düzenli değildir
defteri, masası, odası dağınıktır, eşyalarını kaybeder, bir şeyleri unutur, üzerine aldığı işleri düzenleyemez, nereden başlayacağını bilemez ve zamanı ayarlamakta güçlük çeker

sınıflandırma / bilgi işlem modeli bellek sorunları ( depolanır ve geri çağrılır)
kısa süreli bellek sorunu
kısa süreli bellek sorunu daha sık gözlenir
normal çocukların üç-beş tekrarla öğrenebildiklerini bu çocuklar daha fazla tekrarla öğrenebilirler
işitsel, görsel ya da her iki alanda olabilir

sınıflandırma / bilgi işlem modeli bellek sorunları ( depolanır ve geri çağrılır)
uzun süreli bellek sorunu
belirgin bir sorun yoktur
geçmiş olayları rahatlıkla hatırlayabilirler

sınıflandırma / bilgi işlem modeli çıktı sorunları (kullanma)
öğrenilen bilgiler
 kelimeler aracılığıyla (konuşma)
 ince kas faaliyetleriyle (yazma-çizme)
 motor aktivitelerle (diğer davranışlar)
ifade edilir
ÖÖB de bu aşamalarda da sorun olabilir

1. dil sorunu
iletişim alanında kullanılan iki dil formu
 kendiliğinden (spontan) konuşma
 koşula uygun konuşma

2. motor beceriler
KMB
yüzme, bisiklete binme, ip atlama, topa vurma, tırmanma  beceriksizdir
İMB
oöd:çatal kaşık kullanma, düğme açma-kapama, makas kullanma, resim yapma gibi işlerde zorlama
od:yazı yazmada güçlük, çok yavaş yada bozuk yazma, kalemi çok sıkı yada gevşek tutma

sınıflandırma dil bilimciler (linguistler)
ses ve konuşma bozukluklarıyla ilgili görüş ve yaklaşımlar getirmişler
ÖÖB nin 3 grupta incelenmesi gerektiği söylerler
disfonetik disleksi
disidetik disleksi
karma tip

sınıflandırma / dil bilimciler disfonetik disleksi Liberman
fonetik bzk. olan çocuklar bu grupta yer alır
işitsel kavrama ve ayırt etme becerileri zayıftır
dil ve sözlü ifade alanında güçlük çekerler
sözcüklerin fonetik ayrımını yapamazlar

sınıflandırma / dil bilimciler disidetik disleksi
zihinde canlandırma yetenekleri bozuk

harflerin, sembollerin görsel-mekansal analizini ve ayrımlaştırmayı yapamazlar
harflerin sırasını karıştırır, ters çevirir, günleri, ayları sırayla söylemede zorlanır

sınıflandırma / dil bilimciler karma tip
her iki gruptaki özellikleri taşırlar

sınıflandırma / dil bilimciler
işitsel-konuşma (dil) grubu
sözel alanda güçlük çeken çocuklar
sorulara yanıt verme, isimlendirme, tanımlamaları zorlukla yaparlar
görsel-uzamsal grup
daha çok görsel ve uzaysal algıya ilişkin sorun yaşarlar

sınıflandırma hemisfer fonksiyonlarına göre / Bakker
Sol Hemisfer Fonksiyon Bozukluğu
okuma güçlükleri bu grupta değerlendirilir
yavaş okuma yada hızlı okuyup harf
atlama-değiştirme-ekleme türünden hatalar
Sağ Hemisfer Fonksiyon Bozukluğu
görsel algı kusurları olan çocuklardaki okuma güçlüklerini ifade eder
okurken yavaş. eksik ve tekrarlama hataları

http://www.ozelegitimciler.org	262
http://www.slideshare.net	7
http://ozelegitimciler.org	4
http://webcache.googleusercontent.com	2

Öğrenme Bozuklukları

by Özder on Mar 05, 2010

Accessibility

Categories

Upload Details

Usage Rights

4 Embeds 275

Statistics

Öğrenme Bozuklukları — Presentation Transcript