Your SlideShare is downloading. ×
  • Like
  • Save
даатгалын маркетингийн идэвхжүүлэлт ба харилцаа
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Now you can save presentations on your phone or tablet

Available for both IPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

даатгалын маркетингийн идэвхжүүлэлт ба харилцаа

  • 7,005 views
Published

 

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
No Downloads

Views

Total Views
7,005
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
0
Comments
2
Likes
12

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. Лекц1 “Маркетингийн идэвхжүүлэлт ба харилцаа” Лекцийн агуулга:- Маркетингийн идэвхжүүлэлтийн тухай ойлголт - marketing promotion- Реклам сурталчилгаа - advertising- Борлуулалтын урамшуулал - sales promotion- Олон нийтийн харилцаа - public relations- Биечлэн хийх худалдаа - personal selling- Шууд маркетинг - direct marketing Маркетинг нь хувь хүн болон бүлэг хүмүүсийн хүсэл хэрэгцээг хангахад чиглэсэн үнэт чанар бүхий бүтээгдэхүүн бүтээх, арилжин солилцох нийгмийн үйл явц юм. Хэрэглэгчдийн эрэлт хэрэгцээнд нийцсэн бүтээгдэхүүн бий болгож, түүнийг тохиромжтой үнээр үнэлж, хэрэгцээтэй газар нь зарж байгаа тухай хэрэглэгч мэдэхгүй бол худалдаж авах боломжгүй. Маркетингийн идэвхжүүлэлт / marketing promotion/ гэдэг нь худалдан авагч болон худалдагчийн хооронд мэдээллийг дамжуулах зар сурталчилгаа, борлуулалтын урамшуулал, олон нийтийн харилцаа болон хувийн худалдааг багтаасан маркетингийн олон талт арга хэмжээ юм. Идэвхжүүлэлт нь хэдийгээр дөрвөн иж бүрдлийн нэг боловч бусад гуравтаа үйлчилдэг. Идэвхжүүлэлтийн арга хэлбэрүүдийг хэрэглэхгүйгээр маркетингийн үйл ажиллагаа явагдах боломжгүй. Идэвхжүүлэлтийн эцсийн үр дүн нь хэрэглэгчдийн итгэл найдварыг бий болгох явдал юм. Итгэл төрүүлэх хамгийн гол үндэс нь зарлал, сурталчилгаа, реклам, барааны чанар хийц, бүтцийг хамгийн үнэн зөв хэлэх ѐстой. Хэрэглэгчдэд итгэл, үнэмшил төрүүлж чадсанаар борлуулалт нэмэгдэж, тухайн бизнесийн орлого, ашиг байнга нэмэгдэж байх боломж бий болно. Хамгийн гол нь хэрэглэгчдэд таашаал бий болгоход реклам сурталчилгаа чухал үүрэг гүйцэтгэнэ. Идэвхжүүлэлтийн гол зорилго нь мэдээж худалдан авалт хийлгэн борлуулалтыг нэмэгдүүлэхэд чиглэгдэнэ. Маркетер зорилтот сонгогчид одоо ямар хандлагатай байгаа тэр хандлагыг цаашид ямар болгохоо шийдэх ѐстой. Зорилтот хэрэглэгчид худалдан авалтын хувьд ямар байгаагаас шалтгаалан зорилгоо тодорхойлох болно. Байгууллагын имижийг бүрдүүлэх, бүтээгдэхүүн ба брэндийг хоногшуулах борлуулалтыг удирдан чиглүүлэх зорилгоор хийгдэх маркетингийн харилцааны бүхий л хэлбэрүүдийг идэвхжүүлэлтийн иж бүрдэл/ promotion mix/ гэж нэрлэнэ. Идэвхжүүлэлтийн иж бүрдэл нь маркетингийн харилцааны дараах арга хэрэгслүүдийг агуулдаг. Реклам сурталчилгаа/ advertising/ нь бүтээгдэхүүн идэвхжүүлэлтийн цогцолборын нэг хэрэгсэл юм. Цохсон эзэнгүй үзүүлэн таниулах болон шинэ санаа, бараа, үйлчилгээний түгээлтийг тодорхой захиалагч үнэ төлбөртэй гүйцэтгэхийг сурталчилгаа гэнэ. Сурталчилгаа мэдээлэх өдөөх гэсэн 2 төрөлтэй. Өдөөх сурталчилгаа нь жиших сурталчилгаа болон сануулах сурталчилгаа гэж хуваагдана. Сурталчилгаа нь хувийн зардал багатайгаар боломжит худалдан авагчдыг өргөн хэмжээгээр хамрах боломж өгдөг. Гэвч сурталчилгаа бол нэг талын хэлхээ харилцааны суваг мөн бөгөөд тохсон эзэн байдаггүй учраас зуучлагчид, хэрэглэгчидтэй шууд тулан холбоо тогтоосон шиг тийм өдөөх хүчтэй байдаггүй. Түүнээс гадна сурталчилгаа нь нэг зэрэг их зардал шаарддаг. Сурталчилгааг боловсруулан түгээх нь тодорхой дараалалтай байдаг. Тухайлбал: эхлээд сурталчилгааны зорилгыг тодорхойлно. Дараа нь бүтээгдэхүүн тус бүрээр төсөв боловсруулна. Энд бүтээгдэхүүний амьдралын мөчлөгийн шатууд, түүний зах зээлд эзлэх хувь, өрсөлдөөний байдал, сурталчилгааны давтамж, тухайн бүлгийн бүтээгдэхүүний ялгарлын байдлыг харгалзан үздэг. Цаашилбал сурталчилгааны анхаарал татах байдал, хүмүүс түүнд ямар үнэлэлт өгөх зэргийг бодолцон янз бүрийн хувилбаруудыг гаргаж сонголт хийнэ. Энд сурталчилгааны янз маяг, үг хэллэг, дуу авиа болон хэлбэрт анхаардаг.
  • 2. Борлуулалтын урамшуулал /sales promotion/ нь худалдан авагчид болон зуучлагч худалдаачдынхудалдан авалтыг өдөөх, урамшуулах зорилготой идэвхжүүлэлтийн нэг арга хэрэгсэл юм. Энэ ньтодорхой бараа үйлчилгээг ихээр худалдан авах, хурдан худалдан авахыг хүмүүст бодогдуулахзорилгоор хэрэглэгддэг бүх арга хэрэгслүүд юм.Олон нийтийн харилцаа /public relations/: олон нийттэй тогтоосон харилцаа нь хэвлэл мэдээллийнхэрэгслээр арилжааны чухал мэдээг түгээх, эсвэл радио ТВ-ээр театрын тайзын тааламжтайтөсөөллийг толилуулж буй бараа үйлчилгээ эсвэл ажил хэргийн зохион байгуулалттай нэгжийнхувийн бус ивээн тэтгэгчээр төлбөр хийлгээгүй эрэлтийн идэвхжүүлэлт юм.Биечлэн хийх худалдаа буюу нэг бүрчлэн хийх худалдаа / personal selling/: Худалдах зорилгоорнэг буюу хэд хэдэн боломжит худалдан авагчтай ярилцах үедээ бараагаа амаар толилуулж байгааүйл ажиллагаа юм.Шууд маркетинг / direct marketing/ утас, факс, шуудан, и-мэйл,интернэт зэрэг мэдээллийнтехнологийн арга хэрэгслүүдийг ашиглан зорилтот хэрэглэгчидтэй тус бүртэй нь шууд харилцахыгхэлнэ.Идэвхжүүлэлтийн зорилго, үүрэг нь: - Бараа үйлчилгээ хэрэглэгчдэд ойлгуулах - Зуучлагч түншүүдийн холбоог бэхжүүлэх - Хэрэглэгчдэд итгэл үнэмшил бий болгох - Барааны чанарыг орлого ашгийг алдагдуулахгүй байх - Эрэлтийг нэмэгдүүлэх - Бизнесийн орлого ашгийг өсгөх - Хэрэглэгчдийг өөртөө татахМаркетингийн харилцааны системээр үр ашигтай мэдээллийг хүргэхдээ бүхэлдээ харилцаанысистем хэрхэн ажиллаж байгаа талаар судлаж мэдэхээс ажлаа эхлэх хэрэгтэй байдаг.Шаардлагатай мэдээллийг зорьсон хэсэгтээ хүргэх үйл ажиллагаа нь дараах оролцогчдыг хамарчявагддаг. Энд үндсэн оролцогч талууд болох мэдээллийг явуулагч, хүлээн авагч хоѐр гол үүрэгтэй.Мэдээллийг хүргэх хэрэгсэл ба үндсэн мэдээлэл хоѐр нь харилцааны үйл ажиллагааны үндсэнхэрэгсэл болдог. Харин кодлолт, тайлалт, хариу үйлдэл, буцах холбоо зэрэг нь ажлын бүрэлдүүнхэсгүүд нь юм. Энэхүү системийн хамгийн сүүлийн элемент нь системд учирч болох саад тотгорбайдаг. · Явуулагч тал- Мэдээллийг нөгөө талд илгээж буй тал · Кодлолт- Рекламын мэдээлэл эсвэл гол санааг зураг дүрслэлээр буюу тайлбар бичлэгээр дамжуулж маркетингийн мэдээлэл болгон хувиргаж байгаа үйл ажиллагаа · Мэдээлэл- Явуулагчаас дамжуулж байгаа үг зураг дүрслэл тэмдэгийн цуглуулга · Рекламын хэрэгсэл- мэдээллийг явуулагчаас хүлээн авагчид дамжуулж тарааж байгаа харилцааны сувгууд · Тайлалт- Хүлээн авагч явуулагчаас илгээсэн тэмдэгтүүдэд тодорхой утга өгөх · Хүлээн авагч- Нөгөө талаас явуулсан мэдээллийг хүлээн авч байгаа тал · Хариу үйлдэл –санал болгосон мэдээлэлтэй танилцаад хийх үйлдэл. Энэ үйлдэл нь маш олон янз байж болно. · Буцах холбоо – явуулагчид хүлээн авагчаас үзүүлж байгаа хариу үйлдэл. · Саад тотгор- мэдээллийг дамжуулах явцад төлөвлөгдөөгүй өөрчлөлтөөс шалтгаалж хүлээн авагч талд хүссэн мэдээлэл очихгүй эсвэл ойлгомжгүй байх буруу ойлголт авах зэрэг байдал үүсэх.Маркетингийн харилцааны мэргэжилтнүүд нь хүлээн авагчийн мэдлэг туршлагын талаар сайнмэдлэгтэй байх нь үр дүнтэй мэдээлэл түгээх чухал нөхцөл болдогийг анхаарах нь зүйтэй. Мөнявуулагч нь чухам хэнд зориулж мэдээллээ хүргэж ямар хариу хүсэж байгаагаа нарийн тодорхоймэдэх хэрэгтэй. Мэдээлэл нь зорилтот хүлээн авагчдад аль болох ойлгомжтой ойр дөт хэлбэр,аргаар илэрхийлэгдсэн байх нь чухал. Явуулагч нь хүлээн авагчид тохиромжтой тийм рекламынхэрэгслийг сонгож мэдээллээ дамжуулах бөгөөд мөн үр ашигтай буцах холбоо тогтоох нөхцлийгхангах нь өөрийн мэдээллийн талаар хүлээн авагч тал ямар хариу үйлдэлд хүрсэнийг үнэлэхболомжтой болох юм.
  • 3. Үр ашигтай харилцаа тогтоох үйл ажиллагааны үе шатууд: Маркетингийн харилцааны асуудал эрхэлсэн мэргэжилтэн нь дараах үе шатуудаар харилцааны үйл ажиллагаагаа төлөвлөх нь зүйтэй.1. Зорилтот хүлээн авагчаа тодруулах2. Харилцаа тогтоох зорилгоо тодорхойлох буюу ямар хариу хүсэж буйгаа тогтоох3. Мэдээллээ боловсруулж бэлтгэх4. Мэдээлэл дамжуулах хэрэгслээ сонгох5. Мэдээллийн эх үүсвэрийг сонгох6. Буцах холбоо харилцааны урсгалыг бүртгэн тооцож үнэлэлт өгөх Зорилтот хүлээн авагчийг тодруулах: Энэ нь чухам хэнд хандсан мэдээлэл дамжуулах вэ гэдгээ сайн судлаж тодруулахаас эхлэнэ. Зорилтот хүлээн авагч нь боломжит худалдан авагчид, одоогийн хэрэглэгчид, худалдан авах шийдвэр гаргадаг хүмүүс, эсвэл энэ шийдвэрт нөлөөлдөг хүмүүс байна. Зорилтот хүлээн авагчид нь тодорхой хүн, бүлэг хүмүүс, мэргэжилтнүүд эсвэл өргөн олон хэрэглэгчид байж болно. Хэнд зориулж мэдээлэл харилцаа тогтоох вэ гэдгийг нарийн сайн тодруулах нь чухам ямар мэдээллийг яаж , хэзээ,хаана, ямар байдлаар хүргэн, хэн үүнийг биечлэн гүйцэтгэх талаар тодорхой оновчтой шийдвэр гаргахад чухал ач холбогдолтой юм. Ямар хариу хүсэж байгаагаа тодорхойлох: Хэнд зориулж мэдээллээ илгээх вэ гэдгээ тодруулсны дараагаар ямар хариу хүсэж байгаагаа өөрөө тодорхойлох шаардлагатай. Энэ хариу нь ихэнх тохиолдолд худалдан авалт хийх шийдвэр байх бөгөөд энэ нь удаан хугацаанд үргэлжлэх үйл ажиллагааны үр дүн болдог. Явуулагч нь худалдан авах шийдвэр гаргахад хэр бэлэн байгааг мэдэх нь чухал. Мэдээллээ сонгож боловсруулах: Хүлээн авагчаас ямар хариу үйлдэл хүсэж буйгаа тодруулсны дараа харилцагч нь үр ашигтай мэдээллийг боловсруулах ажилдаа орно. Энэхүү мэдээлэл нь нөгөө талын анхаарлыг / attention/ татаж, сонирхолыг /interest/ төрүүлэн, авах дур хүслийг /desire/ сэргээж үйлдэлд /action/ хүргэхэд нөлөө үзүүлэхээр байх ѐстой. Энэ стратегийг AIDA загвар гэдэг нэрээр бид сайн мэддэг. Мэдээллээ боловсруулахдаа харилцагч нь юуг яаж хэлэх вэ гэдэгт нилээд анхаарах буюу мэдээллийн агуулга, бүтэц,хэлбэр гэсэн гурван зүйлд төвлөрөх шаардлагатай. Лекц 2 “Маркетингийн идэвхжүүлэлтийн төсөв тооцох арга” Лекцийн агуулга: - Идэвхжүүлэлтийн төсөв тооцох аргууд - Бэлэн байгаа хөрөнгөөс тооцох арга - Affordable method - Борлуулалтын дүнгээс хувиар тооцох арга - Percentage-of-sales method - Өрсөлдөөний тэгш байдлыг хангах арга - Competitive parity method - Зорилго зорилтонд үндэслэн тооцох арга - Objective-and-task method Аливаа бизнесийн байгууллагын хувьд нийт урамшуулал сурталчилгааны төсвийг бодитой зөв тооцох нь хамгийн бэрхшээлтэй асуудлын нэг байдаг. Амьдралаас харахад компаниуд нийт борлуулалтын орлогын 2-3%-иас 20-30% хүртэл хэмжээнд урамшуулал сурталчилгаагаа хийхээр төлөвлөдөг байна. Энэ асуудлыг өөрийн санхүүгийн боломжоос гадна бүтээгдэхүүн үйлчилгээний нэр төрөл,өрсөлдөөн, зах зээлийн байдал зэрэг олон асуудалтай уялдаатай авч үзэх шаардлагатай бөгөөд энд нарийн хэмжээг төлөвлөхөд бэрхшээлтэй тул уян хатан хандах нь чухал. Урамшуулал сурталчилгааны бус хүчин зүйлүүд ч мөн борлуулалтанд нөлөөлдөгийг бас мэдэж ажиллах хэрэгтэй юм.
  • 4. Маркетингийн урамшуулал сурталчилгааны нийт төсвийг боловсруулахад түгээмэл хэрэглэдэгхэдэн арга байна.Бэлэн байгаа хөрөнгөөс тооцох арга: / Affordable method/ Энэ нь компани бүх орлогоо тооцожүзээд эхлээд зайлшгүй шаардлагатай маркетингийн зардлуудаа төлөвлөөд юу үлдэнэ түүнийгурамшуулал сурталчилгаанд зарцуулахаар тооцдог. Энэ нь нилээд дутагдалтай арга бөгөөдурамшуулал сурталчилгааны ач холбогдол нөлөөлөлд маш бага анхаардаг. Энэ аргаар төлөвлөдөгкомпаний хувьд идэвхжүүлэлтийн болон зах зээлийн үйл ажиллагааны урт хугацааны төлөвлөлтхийх боломжгүй.Борлуулалтын дүнгээс хувиар тооцох арга: / Percentage-of-sales method /Зарим компаниудхүлээгдэж байгаа борлуулалтын дүнгээс эсвэл худалдах үнээс хамааруулж урамшуулалсурталчилгааны зардлаа тооцдог. Хэдийгээр энэ арга нь хэрэглэхэд хялбар өрсөлдөөнийгтогтвортой байлгах сайн талтай боловч бас нилээд дутагдалтай талуудтай. Борлуулалтыг араасаадагуулж өсгөх биш эсрэгээр үйлчлэхээр төлөвлөгдсөн, төсвийн хэмжээ нь байгаа боломжийнхэрэгслээр хязгаарлагдсан бөгөөд бизнесийн хөгжлийн ирээдүйн өсөлттэй огт уялдаа холбоогүйтөлөвлөгддөг. Борлуулалтын дүнгээс хувиар тооцох арга нь төлөвлөгдөөгүй зардал гаргахыгзөвшөөрдөггүй, зарим үед худалдааг өрнүүлэхийн тулд ийм төлөвлөөгүй зардал гаргахшаардлагатай байдаг. Мөн энэ аргаар урт хугацааны төлөвлөлт хийж төсвөө тооцоходбэрхшээлтэй учир нь борлуулалт жил жил өөрчлөгдөх магадлалтай.Өрсөлдөөний тэгш байдлыг хангах арга: / Competitive parity method / нилээд газрууд өрсөлдөөнийтэгш байдлыг хангах аргыг хэрэглэж урамшууллын төсвийн хэмжээг тодорхойлдог. Ингэхдээөөрийн гол өрсөлдөгчийн урамшуулал сурталчилгааны зардлын хэмжээг баримжаалах эсвэлөөрийн салбарын хэмжээний дундаж зардлыг үндэслэж төлөвлөдөг. Энэ нь бас тийм ч сайн аргабиш учир нь өрсөлдөгчийн урамшуулал сурталчилгааны зардлыг нарийн мэдэх боломж бага,өрсөлдөгч бүрт өөрийн гэсэн өвөрмөц урамшуулал сурталчилгааны аргууд байдаг зэрэг нь энэаргаар өрсөлдөөнийг тэнцвэртэй байлгана гэдэг нь эргэлзээтэй.Зорилго зорилтонд үндэслэн тооцох арга:/ Objective-and-task method/ Энэ нь бусад аргуудтайхарьцуулахад нилээд зөв чиглэлтэй арга юм. Яагаад гэвэл урамшуулал сурталчилгаагаар чухамюунд хүрэх вэ гэдгээс үндэслэн энэхүү төсөв зардлаа тодорхойлдог. Энэхүү аргаар тооцохдооэхлээд урамшуулал сурталчилгааны тодорхой зорилгоо тодруулаад дараа нь энэ зорилтоохангахын тулд ямар тодорхой асуудлыг авч үзэхээ төлөвлөөд түүнийгээ хэрэгжүүлэхэд чухамхэдий хэмжээний зардал шаардлагатайг үнэлж үзнэ. Эдгээр зардлын нийлбэр нь нийт урамшуулалсурталчилгааны төсөв зардал болно. Энэ аргаар төлөвлөхөд урамшуулал сурталчилгааны үр дүнмөнгөн зардлын уялдааг тодорхой гаргахыг шаарддаг, хэрэглэхэд хамгийн нарийн төвөгтэй, томкомпаниудын хэрэглэгдэх боломжтой арга юм. Учир нь төлөвлөсөн зорилгоо хангахын тулд чухамямар арга хэмжээг авч хэрэгжүүлэх шаардлагатайг нарийн тодорхойлоход төвөгтэй. Гэхдээкомпаний удирдлагуудыг маркетингийн харилцааны төсөв зардлын асуудалд уян хатан хандахыгшаарддаг сайн талтай, урамшуулал сурталчилгааны төсвийн хэмжээ нь компаний маркетингийнзорилготой нилээд уялдаа холбоотой тогтоогддог. Энэ аргаар зардлаа төлөвлөхийн тулд худалданавагчийн хариу үйлдлийн бүх шатуудыг нарийн шуурхай хянаж ажиллах шаардлагатай. /рекламын мэдээлэлтэй танилцах –мэдээллийг боловсруулах- харилцааны үр дүн ба тухайн маркыгүнэлж үзэх байршуулах- боломжит худалдан авагчдын үйлдэл /. Эдгээр үе шатуудын шилжилтийнүзүүлэлтийг үнэлэх дүгнэх чадвартай бэлэн байхыг шаарддаг учраас зөв хэрэглэхэд хэцүү арга юм.Эдгээрээс гадна экспертийн арга нилээд өргөн хэрэглэгддэг хамгийн хямд хэрэглэхэд хялбар аргабайдаг. Энд компаний ажилтнууд ба удирдлагуудаас бүрдсэн 5-6 хүнтэй шинжээчдийн бүлэг өөрөөрсдийн таамаглалыг бусдаас хамааралгүйгээр, хамт ажиллагсадтай зөвлөхгүйгээр гаргаад дараань тэр үнэлгээг дундажлан тодорхойлно. Үүнийг хамааралгүй дундажийн таамаглал гэдэг.Урамшуулал сурталчилгааны зардлыг тооцохдоо барааны амьдралын мөчлөг буюу шинэ маркынбараанд хэрэглэх арга, хэрэглэгчдийн сайн мэддэг болсон маркын барааны хувьд хэрэглэх арга гэжялгавартай хандах шаардлагатай.Урамшуулал сурталчилгааны хөтөлбөрийг боловсруулах нь
  • 5. Сурталчилгааны хөтөлбөрийг боловсруулахдаа маркетингийн менежер нь зорилтот зах зээл худалдан авагчдын мотив /сэдэл/-г тодорхойлно.1. Зорилго: Тухайн сурталчилгаа нь ямар зорилгод хүрэхэд чиглэгдсэн бэ?2. Зардал: Санхүүгийн эх үүсвэр сурталчилгааны ажлын төсөв хэд вэ?3. Хандлага: Ямар сурталчилгааны хандлагыг хэрэглэгчдэд хүрэх шаардлагатай вэ?4. Мэдээллийн хэрэгсэл: Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслийн ямар хэрэгслийг ашиглах нь зүйтэй вэ?5. Дүн: Сурталчилгааны ажлын үр дүнг хэрхэн үнэлэх вэ? Урамшуулал сурталчилгааны нийт зардал төсвийн хэмжээг тогтоосны дараа үүнийг реклам сурталчилгаа, биечлэн хийх худалдаа, борлуулалтын урамшуулал, олон нийтийн харилцаа ба шууд маркетингийн төрлүүдэд хэрхэн яаж хувиарлах асуудлыг шийдэх хэрэгтэй болно. Нэг салбарын хүрээнд үйл ажиллагаа явуулдаг компаниуд урамшууллын өөр өөр төрлүүдийг хэрэглэдэг. Тухайлбал гоо сайхны бүтээгдэхүүний худалдаа эрхэлдэг Ревлон /Revlon/- рекламд, Эйвон /Avon/ компани биечлэн хийх худалдаа ба шууд маркетингаар борлуулалтаа идэвхжүүлэхэд ихэнх хөрөнгөө зориулдаг байх жишээтэй. Сүүлийн үед бизнесийн байгууллагууд өөртөө тохирох хамгийн өгөөжтэй урамшуулал сурталчилгааны төрлүүдийг уян хатан байдлаар сонгож борлуулалтын урамшуулалд рекламаас илүү зардал төсөв зарцуулах болж байна. Энэ нь богино хугацаанд эрчимтэй борлуулалтаа нэмэгдүүлэх боломж олгодог гэж үздэг. Урамшуулал сурталчилгааны иж бүрдлийг сонгох нь улам бүр төвөгтэй асуудал болж байгаа бөгөөд энд интеграц маркетингийн харилцааг удирдлага болгох нь нилээд зохистой хандлага юм. Урамшуулал сурталчилгааны иж бүрдлийг сонгохдоо тэдгээрийн онцлог шинжүүдийг тодруулж мэдэх нь чухал. Реклам Рекламын давуу тал:- Нэг хүлээн авагчид ногдох зардлын хэмжээгээр реклам нь харьцангуй хямд бөгөөд алслагдсан худалдан авагчдад нэгэн зэрэг хүргэх боломжтой- Олон түмэнд хандсан байдал нь худалдан авагчдад уг рекламдаж буй бараа нь нийгмийн норм хэмжээ, хуулийн дагуу гэсэн ойлголт төрүүлдэг учраас худалдан авалт нь ямар нэг шүүмжлэлтэй тулгардаггүй.- Рекламын мэдээллийг олон дахин давтах боломж олгохоос гадна хүлээн авагч нь бусад өрсөлдөгчийн бараатай харьцуулж дүгнэх бололцоотой.- Түүнээс гадна рекламаар өөрийн бараа үйлчилгээг нилээд тодорхой дуу дүрс өнгөний тусламжтай яруу тодоор илэрхийлэн мэдээлэх боломжтой. Рекламын дутагдалтай тал:- Нэгэн зэрэг үй олон хүлээн авагчид хүрдэг боловч реклам нь тэдний хувьд ялгаваргүй нийтэд зориулагдсан учраас худалдагч биечлэн хийх ятгалгыг бодвол итгэл үнэмшил багатай.- Ихэнх реклам нь эзэнгүй нийт худалдан авагчдад хандсан учраас анхаарал хандуулж хариу үйлдэл үзүүлэх албагүй байдаг.
  • 6. - Реклам нь маш өндөр өртөгтэй хийгддэг. Ялангуяа телевизийн рекламд ихээхэн хөрөнгө шаардагддаг, харин радиогийн ба сонингийн реклам нь хямд тусдаг. Биечлэн хийх худалдаа Бүтээгдэхүүний талаарх мэдээллийг хүлээж аваад бусдаас эрхэмлэн үзэх, итгэл үнэмшилтэй болох, үйл ажиллагааг сэргээх үед биечлэн хийх худалдаагаар идэвхжүүлэх нь хамгийн үр ашигтайд тооцогддог. Биечлэн хийх худалдаа нь рекламтай харьцуулахад хэд хэдэн давуу талтай.- Хэрэгцээ шаардлага шинж байдлын хувьд адил төстэй хоѐр юмуу хэд хэдэн хүмүүсийн нүүр тулсан буюу биечилсэн харилцаа үүсдэг.- Энд жирийн худалдагч худалдан авагчийн харилцаанаас эхлэн нилээд урт хугацааны нөхөрлөлийн харилцаа ч үүсэж болох талтай. Ийнхүү мэргэжлийн урт удаан хугацааны ажил хэрэгч харилцаа тогтоох боломжтой.- Биечилсэн байдлаар харьцах учраас худалдан авагчаас заавал ямар нэгэн хариу өгөхөд хүргэдэг, энэ нь эелдэгээр илэрхийлсэн татгалзал ч байж болно. Гэвч ийм давуу талыг олох нь компаний хувьд тийм ч амаргүй. Тухайлбал өөрийн худалдааны агентуудыг нийлээд урт хугацаатай гэрээгээр ажиллуулах шаардлагатай, мөн рекламтай адил худалдааны агентаа солих боломжгүй байна. Түүнээс гадна биечлэн хийх худалдаа нь хамгийн өндөр өртөгтэй идэвхжүүлэлтийн төрөл юм. Борлуулалтын урамшуулал нь олон арга хэрэгсэлтэй бөгөөд тэдгээрээс өргөн хэрэглэгддэг нь гэвэл эрхийн бичиг, уралдаан шалгаруулалт, үнийн хөнгөлөлт, шагнал, бэлэг, загвар зэрэг бөгөөд тэдгээр нь өөр өөрийн онцлогтой.- Урамшууллын энэ төрлүүд нь худалдан авагчдын анхаарлыг татаж барааны тухай мэдээллээр хангаснаар түүнийг худалдан авахад дөхөм үзүүлнэ.- Энэ бүхэн нь худалдан авагчдад нэн даруй худалдан авах нь ашигтай хэмнэлттэй гэсэн ойлголт төрүүлэх хүчтэй хөшүүрэг болдог.- Борлуулалтын урамшуулал нь рекламыг бодвол түргэн хариу үйлдэлд хүргэдэг. Рекламаар “манай барааг худалдан аваарай” гэдэг бол борлуулалтын урамшууллаар “үүнийг яг одоо аваарай” гэж мэдээлдэг онцлогтой.- Борлуулалтын урамшуулал нь богино хугацаанд үргэлжилдэг. Худалдан авагчдаас хурдан хүчтэй хариу үйлдийг хийхэд уриалан дуудах замаар борлуулалтын урамшууллыг хийдэг. Өөрийн хэрэглэгчиддээ хандаж урамшууллын хөтөлбөр боловсруулахдаа сайтар төлөвлөж бүтээгдэхүүнийхээ бодит үнэт чанарыг санал болгон урамшууллын компанит ажлаа зохион байгуулах нь зүйтэй. Олон нийтийн харилцаа нь бусад төрлүүдийн нэгэн адил тодорхой онцлог талуудтай.- Рекламын мэдээллийг бодвол энэ төрлийн мэдээлэл нь илүү бодитой үнэн зөв байдлаар хүмүүст ойлгогддог. Сонингийн өгүүллэг, мэдээллийн шинжтэй нийтлэл, найруулал зэрэг нь ердийн рекламаас илүү үнэмшилтэй мэт санагддаг.- Олон нийтийн харилцаагаар ихэвчлэн худалдаа наймааны хүмүүстэй уулзахаас зайлсхийдэг, рекламын зар уншдаггүй тийм худалдан авагчидтай холбоо тогтоох боломжтой. Ийм хүмүүс нь мэдээллийг худалдааны реклам байдлаар биш шинэ сонин мэдээ байдлаар хүлээн авдаг.
  • 7. - Олон нийтийн харилцаагаар рекламын нэгэн адил өөрийн бүтээгдэхүүн болон компанийн талаар үр нөлөө ихтэй таниулан сурталчилж болно. Харин маркетлогууд түүний үр өгөөжийг дутуу үнэлдэгээс гол төлөв хамгийн сүүлийн ээлжинд хэргэлдэг. Сайтар бодож төлөвлөсөн олон нийтийн харилцааны үйл ажиллагааг идэвхжүүлэлтийн бусад төрлүүдтэй хослуулан хэрэгжүүлэх нь маш үр дүнтэй хэмнэлттэй байдгийг анхаарах нь зүйтэй. Лекц3 “Реклам сурталчилгаа” Лекцийн агуулга: - Реклам сурталчилгааны тухай ойлголт - - Сурталчилгааны үүрэг - Реклам сурталчилгаанд тавигддаг гол шинж - Реклам сурталчилгааг явуулах үе шат Реклам гэдэг нь дуудах зарлах /reclamar/ гэсэн латин гаралтай үг бөгөөд энэ нь өнөө үед ч ямар нэг зүйлийн тухай мэдээлэх, түгээн дэлгэрүүлэх байдлаар худалдан авагчдын анхаарлыг татах эсвэл уг барааг юмуу компанийг нэрд гарган таниулах зорилгоор хийдэг үйл ажиллагаа юм. Сурталчилгааны үүсэл хөгжил нь 1440 онд бүтээгдсэн “хөдөлгөөнт бичгийн машин”-аас үүдэлтэй. Үндсэндээ бүх төрлийн бичмэл сурталчилгааны үүсэл энэ бүтээлээс хамаарсан гэж хэлж болно. Хамгийн анхны зарлал нь - 1472 онд Английн Лондон хотод анхны сурталчилгаа гарсан нь сүмийн хаалган дээр наасан мөргөлийн ном зарах тухай зарлал байсан байна. - 1650 онд анхны сонингийн зар Лондонгийн сонинд гарсан оргосон гэмт хэрэгтнүүдийн тухай мэдээлэл олж өгсөн хүнийг шагнах тухай зарлал байсан байна. Реклам сурталчилгаанаас хүмүүс өөртөө хэрэгцээ шаардлагатай байгаа бараа үйлчилгээ, түүнийг хаанаас олж болох, гол онцлог шинж, үйлдвэрлэгч борлуулагч газруудын талаар мэдээлэл авах боломжтой. Ялангуяа шинэ барааг зах зээлд гаргахад ямар нэг хэмжээгээр реклам хийх зайлшгүй шаардлагатай болдог. Ийнхүү реклам сурталчилгаа хамгийн хүчтэй маркетингийн урамшууллын нэг хэрэгслийн хувьд маш өргөн хэрэглэгдэж байна. Рекламгүйгээр ямар нэг бизнесийг төсөөлөхийн аргагүй. Ялангуяа сүүлийн 10 гаруй жилийн дотор маш хурдацтай хөгжиж байгаа салбар нь реклам сурталчилгааны бизнес юм. Реклам нь зөвхөн мэдээлэн таниулах төдийгүй бараа үйлчилгээ, тэдгээрийг үйлдвэрлэгч, борлуулагч компанийг чөлөөтэй сонгох нөхцлийг бүрдүүлж өрсөлдөөний дүнд чанар сайжруулах болон үнийг бууруулахад ч зохих хэмжээнд нөлөөлж байдаг. Реклам сурталчилгааны гол зорилго нь худалдан авагчдын сэтгэлзүйд нөлөөлж тэдний анхаарлыг сурталчилж буй бараа үйлчилгээндээ хандуулж эрэлтийг урамшуулан дэмжих явдал юм. Реклам сурталчилгааны олон янзын тодорхойлолт байдаг бөгөөд түүнээс хамгийн түгээмэл нь гэвэл “Аливаа бараа үйлчилгээний талаар тодорхой захиалагч ивээн тэтгэгчийн нэрийн өмнөөс биечилсэн бус байдлаар төлбөртэй хийдэг мэдээлэл харилцааны төрлийг реклам сурталчилгаа гэнэ”. Реклам сурталчилгааны тухай тодорхойлолтонд дараах 4 гол шинж агуулагдаж байна.- Реклам сурталчилгаа заавал зохих төлбөртэй хийгддэг мэдээлэл бөгөөд түүнийг рекламын агентлагт бэлтгэн боловсруулж, мэдээллийн хэрэгслүүдээр түгээхэд гарах зардлыгзахиалагч тогтоосон хувиар төлнө.- Биечилсэн бус байдлаар гэдэг нь үйлдвэрлэгч өөрийн барааг зуучлагчаар дамжуулах байдлаар /тухайлбал олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл- ТВ, радио, сонингоор/ худалдан авагчдад санал болгох тухай ойлголт юм. Үйлдвэрлэгчийн худалдааны ажилтнууд эсвэл тэдний зуучид хэрэглэгчидтэй хийх ажил төрлийн уулзалт нь реклам сурталчилгаа биш.- Ямар ч тохиолдолд реклам сурталчилгаа нь боломжит худалдан авагчдад мэдээлж буй бараа үйлчилгээний эрэлтийг урамшуулах зорилготой байна. Ийнхүү реклам нь худалдаа наймааны
  • 8. зорилго агуулсан байдгаараа ТВ, радио сонингоор хийгддэг танин мэдэхүй чиглэлтэй мэдээллээс ялгаатай.- Рекламыг тодорхой захиалагчийн нэрийн өмнөөс хийнэ гэдэг нь уг мэдээлэлд тодруулсан бараа үйлчилгээний тухай гол санаанаас гадна хэн түүнийг санал болгож байгаа буюу ямар компани байна, түүний нэр хаяг, утасны дугаар зэрэг мэдээлэл буюу холбоо барих сувгийн тухай заавал орсон байдаг. Сүүлийн үед рекламыг хийхдээ нийт хэрэглэгчдэд биш өөрийн гэсэн чиглэсэн харилцагчдадаа хандаж тодорхой зорилготой хийх болжээ. Реклам сурталчилгаа нь орчин үед түүнийг түгээх арга хэрэгслийн өргөжилттэй уялдан маш өргөн цар хүрээтэй, үр дүнтэй, нөлөөлөл ихтэй болсоор байна. Тухайлбал компьютер, телефакс, кабелийн телевиз зэрэг мэдээлэл холбооны хэрэгслүүд ихээр хэрэглэгдэх болсноор хэрэглэгчид өөрсдийн хэрэгцээ шаардлагад нийцсэн чанартай, тохиромжтой бүтээгдэхүүнийг шаардах болж энд нийцсэн шинэ маягийн реклам сурталчилгааг ч хүсэн хүлээж байна. Сурталчилгааны үүрэг 1. Маркетингийн үүрэг 2. Харилцаа холбооны үүрэг 3. Боловсролын үүрэг 4. Эдийн засгийн үүрэг 5. Нийгмийн үүрэг Маркетингийн үүрэг Сурталчилгаа нь компаний бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ оюун санааны элементүүдийг худалдан борлуулахад ашиглагдаг идэвхжүүлэлтийн онцгой хэлбэр болохын хувьд маркетингийн үүрэг нь энд илэрнэ. Харилцаа холбооны үүрэг Сурталчилгааны бүх хэлбэрүүд олон нийтэд мэдээллийг дамжуулах үүрэгтэй. Эдийн засгийн үүрэг- Нэг дор олон хүнд мэдээллийг хүргэснээр хуваарилалтын зардлыг бууруулж, биечилсэн худалдааны үүргийг хөнгөвчилж өгнө.- Өрсөлдөгчийн талаар мэдлэгтэй болж одоогийнхоо бүтээгдэхүүнийг сайжруулах сайн чанарын шинэ бүтээгдэхүүн гаргах явдлыг дэмждэг.- Сурталчилгаа нь ямагт хэрэглэгч худалдан авагчдыг шинэ бүтээгдэхүүнийг хэрэглэж туршаад үзэхийг санал болгодог. Ингэснээрээ сайн чанарын барааны амжилт тааруухан барааны уналтыг түргэсгэдэг. Нийгмийн үүрэг- Тухайн улсын иргэдийн болон олон нийтийн амьжиргааны түвшинг сайжруулахад туслах арга хэрэгсэл болдог.- Нийгмийн хэрэгцээнд үйлчилдэг. Реклам сурталчилгааны үйл ажиллагааг явуулах үе шатууд:1. Зорилгоо тодорхойлох2. Зорилтот харилцагчаа тодруулах3. Мэдээлэл түгээх хэрэгслийг сонгох
  • 9. 4. Төсөв зардлаа тооцох5. Хэрэгжүүлэгч эзнийг сонгох6. Зардал мэдээллийг боловсруулах7. Урьдчилсан туршилт хийх8. Үр дүнг үнэлэн дүгнэх Лекц4 “Сурталчилгааны хэрэгсэл” Лекцийн агуулга:- Сурталчилгааны хэрэгсэл- Хэвлэлийн реклам- Дуу дүрсээр түгээх реклам- Шууд шуудангийн түгээлтээр хийх реклам- Гадна гудамжны реклам Реклам сурталчилгааны мэдээлэл түгээх хэрэгслүүдийг дараах төрлүүдэд ангилж болно. Үүнд:- Хэвлэлийн газрууд/ сонин, сэтгүүл, 7 хоногийн сонин/- Дуу дүрсээр түгээх хэрэгслүүд /ТВ, радио, кино,видео, Кабелийн ТВ/- Шуудангаар шууд хүргэх түгээлт- Гадна гудамжны реклам- Үйл явдал болон дагалдах материалууд/ үзэсгэлэн, хэвлэмэл материалууд, бэлэг дурсгалын зүйл/ Хэвлэлийн реклам Хэвлэлийн реклам нь харьцангуй хямд бөгөөд нилээд түгээмэл уламжлалт рекламын төрөл юм. Энэ төрөл нь мэдээллийг шуурхай, давталттай өргөн хэмжээнд түгээх шинжээрээ хамгийн үр ашигтайд тооцогддог. Хэвлэлийн рекламын төрөлд өдөр тутмын ба долоо хоногийн сонин, сэтгүүл, лавлах материалууд хамаарагдана. Сонин сэтгүүл нь түгээмэл уншигчдад зориулагдсан нийгэм улс төрийн хэвлэл, тодорхой салбарын уншигчдын тусгай төрөлжсөн сэтгүүл гэсэн хоѐр төрлөөр гардаг. Мөн сонин сэтгүүл нь төвийн буюу улс үндэсний хэмжээнд гардаг, орон нутгийн ба бүс нутгийн гэж ялгаатай байна. Төвийн буюу улс үндэсний сонин сэтгүүл бүх улсын хэмжээнд олон тоогоор гардаг байхад орон нутгийн, бүс нутгийн сонин сэтгүүл нь зөвхөн тухайн бүс нутгийн дотор цөөн тоотой хэвлэгддэг. Сонин сэтгүүлийн нэрнээс тэнд гарч байгаа мэдээлэл нь өргөн олон уншигчидад зориулагдсан уу, нарийн төрөлжсөн мэргэжлийн чиглэлтэй хүмүүст хандсан уу гэдгийг тодруулах боломжтой. Тухайлбал манай орны хувьд нийт өргөн уншигчдад хаяглагдсан “Зууны мэдээ” “Өдрийн сонин” “Монголын мэдээ” зэрэг гарч байхад “Бизнес таймс” “Математик” “Мөнгө санхүү” зэрэг сонингууд нь төрөлжсөн мэргэжлийн чиглэлтэй мэдээлэл агуулсан онцлогтой байдаг.
  • 10. Төрөлжсөн сэтгүүлүүд нь худалдаа бизнесийн, техникийн ба тусгай салбарын гэж байх бөгөөд эдгээрт тухайн салбарын холбоотой мэдээллийг хүргэдэг. Хөгжингүй орнуудад мөн эмэгтэйчүүдэд зориулсан төрөлжсөн сэтгүүл ихээр гарах болсон нь барааны эрэлт борлуулалтанд тэдгээрийн нөлөө улам их болж байгаатай холбоотой юм. Хэвлэлийн рекламын хэрэгслийн өөр нэг төрөл нь төрөл бүрийн лавлах- справочник, бюллетень байдаг. Тэдгээрт янз бүрийн үйлдвэрлэгчид өөрийн бараа бүтээгдэхүүнээ нилээд сурталчилдаг. Хэвлэлийн реклам түгээх хэрэгслийн төрлийг сонгохдоо дараах хүчин зүйлийг харгалзах нь зүйтэй. Үүнд:- Уншигчийн хамрах хүрээ- Хэвлэгдэх үечлэл, хугацаа- Сурталчилж байгаа бараа эсвэл зах зээлийн сегментийн онцлог- Тухайн хэвлэлийн нийтлэлийн онцлог- Хэвлэлийн газраас олгох санхүүгийн хөнгөлөлт зэрэг асуудал хамаарагдана. Аль болох олон уншигчтай хэвлэлд бүтээгдэхүүн үйлчилгээнийхээ рекламыг байрлуулах нь ашигтай учраас төвийн болон улсын хэмжээний сонин хэвлэлийг сонгох нь зөв шийдвэр болно. Гэхдээ жижиг үйлдвэрийн газрууд нь өөрийн бүтээгдэхүүнээ орон нутгийн ба бүс нутгийн хэвлэлд сурталчлах нь илүү тохиромжтой. Хэвлэлийн рекламын онцлог давуу тал:- Өртөг багатай хямд- Шаардлагатай мэдээллийг ихээр багтаах боломжтой- Үгээр санаагаа гаргахын зэрэгцээ гэрэл зураг, дүрслэлээр илэрхийлдэг- Бараа худалдаалах газрын хаяг, телефон утаснууд байдаг.- Мэдээлэл нь хадгалагддаг- Хэвлэлд бэлтгэх ажиллагаа хялбар энгийн Хэвлэлийн рекламын сул тал:- Хэвлэл уншигчид нь гол төлөв үйл явдлын мэдээлэлд анхаараад рекламын хэсэгт бага анхаардаг- Сонингийн цаасны чанартай холбоотой тэнд гарсан зураг дүрслэл нь хангалтгүй итгэл үнэмшил багатай мэдээлэл болдог.- Ижил зориулалттай барааны зар мэдээллээс тэдгээрийн онцлог гадаад ялгаатай талыг олж мэдэхэд төвөгтэй учраас уншигчид өөрийн шаардлагатай рекламыг сонгоход бэрхшээлтэй болдог Дуу дүрсээр түгээх реклам Энэ төрөл нь үүрэг ач холбогдлын хувьд хэвлэлийн дараагаар орох рекламын түгээх хэрэгсэл юм. Энэ төрөлд телевиз радио кино хамаарагдана. Эдгээрээс ялануяа тв нь сүүлийн үед реклам захиалагчдын хувьд маш ихээр анхаарал татах боллоо. Ийнхүү хөгжингүй орнуудын реклам хийгчдийн зардлын 20-25%нь тв-д зарцуулагдаж байна.
  • 11. Тв-ийн рекламын төрөлд рекламын клип, тв-ийн зарлал, рекламын нэвтрүүлэг орно. Эдгээрээс тв-ийн клип-ролик нь нилээд түгээмэл төрөл нь бөгөөд энэ нь товчоор хэлбэл видео камер эсвэл кино хальсан дээр гүйцэтгэсэн богино хэмжээний кино зураг юм. Ийм киноны үргэлжлэх хугацаа 15-60 сек байх боловч хэдэн минут үргэлжлэх урт хугацаатай ч байж болно. Хамгийн тохиромжтой стандартын хугацаа нь 30 сек байна. Тв-ийн клип нь үзэгчдийн анхаарлыг татсан үр ашигтай байхын тулд агуулгаараа эсвэл хэлбэрийн хувьд сонирхолтой байх шаардлагатай. Тв-ийн клипийн агуулга хэлбэр нь 2-лаа сайн байвал хамгийн үр ашигтай рекламд тооцогдоно. ТВ-ийн реклам нь нилээд өндөр өртөгтэйд тооцогдох боловч тв-ийн төрөл ангилал, нэвтрүүлэх цаг өглөөний аль нь болох, үзэгчдийн тоо, категоритэдгээрийн онцлог зэргээс хамаарч үнэ өртөг янз бүр байна. Тв-ийн рекламын давуу тал:- Харах сонсох мэдрэмжээр хүртдэг учраас нилээд үр ашигтай болдог бөгөөд ийнхүү дүрс дуугаар авсан барааны тухай мэдээлэл нь худалдан авагчдын ой ухаанд илүү удаан хугацаанд тогтоогддог.- Илүү өргөн цар хүрээгээр хүмүүст хүрдэг тэднийг сонголттой хамрах боломжтой учир нь хоноийн өөр өөр цагаар мэдээллээ хүргэх боломжтой.- Тв-ийг хүмүүс голдуу амралтын цагаар үздэг тул рекламын агуулгыг эерэгээр анхаарч хүлээн авах нөхцөл бүрддэг.- Тв реклам нь мэдээлж байгаа зүйлээ бодитой үзүүлж харуулах боломжтой учраас сайн хийгдсэн реклам нь хүмүүсийг бараатай танилцуулахаас гадна худалдан авах боломжоос түрүүлж түүнийг хэрэглэж үзэх хүсэл эерэг сэтгэгдэл төрүүлдэг.- Тв-ийн рекламын клип шоу нь барааны чухал шинжийг харуулах тийм уур амьсгал орчныг бий болгож пүүс компаний имижийг өргөхөд чухал нөлөө үзүүлнэ. Сул тал:- Үнэ өртөг ихтэй,- Өндөр ур чадвар шаарддаг- Хөдөө орон нутаг зах хязгаарт үйл ажиллагаагаа явуулдаг газрууд хийлгэх боломжгүй байдаг. Шууд шуудангийн түгээлтээр хийх реклам: Энэ нь өөрийн боломжит худалдан авагчдад болон ажил хэргийн түншүүддээ шуудангийн хайрцгаар тараах рекламын мэдээллүүд байна. Рекламын ийм төрөл нь харьцангуй хямд, хамрах хүрээ ихтэй энгийн хэлбэрт тооцогддог. Давуу тал:- Өөрийн барааг тодорхой хэрэглэгчийн хүрээнд сурталчлан мэдээлэх зорилгоор ашиглах боломжтой- Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр бүрэн хэмжээнд тодорхйолон сурталчлах боломжгүй бараа үйлчилгээг мэдээллэхэд тохиромжтой- Тодорхой харилцагчийн хаягаар мэдээлэл хүргэснээр богино хугацаанд хариу үйлдэлд хүргэж хурдан борлуулалт хийхэд нөлөөлнө. Шууд шуудангаар түгээх реклам нь 2 төрөлтэй.
  • 12. 1. Боломжит худалдан авагчид тусгайлан бэлтгэсэн реклам- мэдээллийн захидал2. Хэвлэмэл рекламын материалууд болох жижиг товхимол, каталогуудыг тусгай дагалдах захидлын хамт харилцагчдадаа тараах ажиллагаа юм. Энэ аргаар реклам сурталчилгааг хийхийн тулд компанид хэрэглэгчдийн нарийвчилсан хаяг ба тэдгээрийн тухай мэдээллийн санг бий болгосон байх шаардлагатай. Энэ нь нилээд нарийн төвөгтэй ажиллагаа шаардах бөгөөд телефон утасны болон хаягийн лавлах, худалдаа аж үлдвэрийн танхимийн мэдээлэл зэргийг судлан шаардлагатай хүмүүсийн мэдээллийг олж цуглуулах ажил байдаг. Гадна гудамжны реклам Томоохон хотын гудамж талбайд янз бүрийн гэрэлтдэг анивчдаг солигддог рекламын мэдээллийг өргөн түгээж байна. Ийм төрлийн реклам нь шөнийн гэрлэн рекламаас гадна рекламын том жижиг самбар, фирмийн рекламын самбар, электрон дэлгэц зэрэг олон төрлүүдтэй байх бөгөөд тэдгээрийг байрлалаар нь дараах байдлаар ангилж болно.- Хотын гудамж томоохон авто хөсгийн ба явган замын дагуу байрлуулсан хөдөлгөөнгүй реклам- Тээврийн хэрэгслүүд дээрх реклам- Компаний барилга, дэлгүүрийн гадна байрлуулсан реклам Сүүлийн жилүүдэд гадна гудамжны рекламд компаниуд нилээд анхаарал хандуулж түүнийг үндсэн реклам сурталчилгаандаа нэмэлт байдлаар эсвэл хэрэглэгчдэд өөрийн бараа үйлчилгээг сануулах чиглэлээр амжилттай хийж байна. Гадна гудамжны рекламын давуу тал онцлог:- Энэ нь нүдэнд өртөж анхаарал татах талаараа маш хүчтэй рекламын төрөл болдог.- Явган болон машин унаагаар зорчигч хэрэглэгчдийг хамарсан байдаг учраас хамрах хүрээ нь өргөн мөн өдөр шөнийн ялгаагүй хүмүүст нөлөөлж байдаг онцлогтой- Шөнийн цагаар хотын үзэмжийг сайжруулах чухал хэрэгсэл болно. Гэхдээ гадна гудамжны рекламд бас нилээд дутагдалтай талууд бий.- Гадаа ил задгай байрладаг учраас цас бороо нар салхины улмаас муудаж гэмтэх нь их- Урт хугацааны үйлчлэлийн дараа эерэг үр дүн гарна гэж тооцдог ба үр ашгийг шинжлэн тооцоход маш төвөгтэй.- Гудамжны реклам нь хэрэглэгчдэд рекламын мэдээлэл хүргэх нилээд үнэ өртөг ихтэй арга юм. Энэ нь түүнийг үйлдвэрлэн бэлтгэхэд гарах зардал хөрөнгөөс гадна байршуулах газрын зөвшөөрөл төлбөр, бүртгэлийн хураамж зэрэгт зардлууд их байдагтай холбоотой байна. Тээврийн хэрэгслүүд дээр хийгдэх реклам нь тэдгээрийн дотор талд байрлуулах рекламын мэдээлэл болон гадна талд нь хийгдсэн плакатууд мөн автобус Лекц5 “ Сурталчилгааны компанит ажлын зохион байгуулалт” Лекцийн агуулга:- Сурталчилгааны хэрэгслийн сонголт
  • 13. - Сурталчилгааны үр дүнг хэмжих- Сурталчилгааны өгөөжийг тооцох Реклам сурталчилгааны мэдээлэл түгээх хэрэгслэлийн сонголт дараах дөрвөн үе шатаас бүрдэнэ.1. Реклам сурталчилгааны хамрах хүрээ, давталтын тоо ба нөлөөллийн хүчний тухай шийдвэр гаргах: Реклам сурталчилгааны мэдээлэл түгээх хэрэгсэл сонгохоос өмнө тавьсан зорилгодоо хүрэхийн тулд реклам захиалагч нь чухам ямар хамрах хүрээнд хир олон удаа уг рекламын мэдээллийг давтан хийх шаардлагатайг мэдэж шийдэх хэрэгтэй. Хамрах хүрээ гэдэг нь зорилтот харилцагчдаас өгөгдсөн богино хугацаанд хийгдэх рекламын үйл ажиллагаанд хамрагдаж түүнтэй танилцах хүмүүсийн эзлэх хувь хэмжээ юм. Давтах тоо гэдэг нь зорилтот харилцагчдын төлөөлөгчид нь дундажаар хэдэн удаа уг реклам сурталчилгаатай танилцсан байх хэрэгтэй гэдгийг харуулсан хэмжээ юм. Түүнээс гадна реклам сурталчилгааны нөлөөллийн хүчийг мөн тооцох шаардлагатай. Энэ нь тухайн мэдээллийн хэрэгслээр хүргэж байгаа мэдээллийн хүмүүст үзүүлэх нөлөөллийн чанарын үзүүлэлт байна.2. Реклам сурталчилгааг түгээх хэрэгслийн тодорхой төрлийг сонгох3. Рекламын мэдээлэл агуулагчийн тодорхой төрлийг сонгох4. Эдгээр хэрэгслийг ашиглах график хуваарийн тухай шийдвэр гаргах Нэг төрлийн зар сурталчилгаа, шууд маркетинг борлуулалтын үр дүнд хэрхэн нөлөөлснийг хэмжих гэдэг туйлын хүндрэлтэй зүйл байдаг. Яагаад гэвэл борлуулалтанд маш олон хүчин зүйл нөлөөлдөг. Энд зах зээлийн хүчин зүйл төдийгүй ялангуяа өрсөлдөгчийн орчин, тухайн хугацаанд өрсөлдөгч зар сурталчилгаа, олон нийтийн харилцааны талаар ямар компанит ажил явуулсан, мөн түүнчлэн газар зүй, цаг агаарын нөлөө гээд олон хүчин зүйлийг тоочиж болно. Зар сурталчилгааны үр дүнг дараах хэдэн хүчин зүйлээр илэрхийлнэ. Үүнд:- Таниж мэдэх, хүлээн зөвшөөрөх: Энэ нь зорилтот сонсогчдод мэдээллийг сануулах зар сурталчилгааг олон удаа гаргах давтамжаар хэмжигдэнэ.- Эргэн саналт: Энэ нь нэлээд нарийн үр дүн байдаг. Өөрөө хэлбэл хүмүүс зар сурталчилгааг хэрхэн санан дурсаж байгаа тухай үзүүлэлт юм. Тиймд үүнийг санал асуулга явуулах аргаар зар сурталчилгаа хүмүүсийн ой ухаанд хэрхэн тогтож үлдсэн талаар судлан гаргана.- Ойлголт, мэдлэг: Шинэ бүтээгдэхүүний талаарх ойлголт зэргийг дан ганц сурталчилгаа гэхээс илүүтэй бүхэл бүтэн компанит ажлаар олсон мэдлэгийн хэмжээгээр илэрнэ.- Хандлага, үзэл бодлого: Үүнийг ихэнхидээ зар сурталчилгааны компанит ажлын өмнөх ба дараах үеийн зорилтот сонсогчдийн мэдрэмжийн эрчимжилтээр хэмжинэ.- Санал: Саналаар зар сурталчилгааны хариу үр нөлөөг хэмжинэ. Ихэнхидээ зар сурталчилгаа хийхээс өмнөх байдалдтай харьцуулдаг. Зарим үед зар сурталчилгааны үр нөлөө бодит худалдан авалтыг богино хугацаагаар зогсоож болзошгүйг анхаарах хэрэгтэй. Сурталчилгааны өгөөж буюу үр ашгийг тодорхойлохдоо:- Сурталчилгааны үйл ажиллагааны төлөвлөлт, зохион байгуулалт- Сурталчилгаанд шаардлагатай материалыг оновчтой сонголт
  • 14. - Хөдөлмөр зарцуулалт зэргийг анхаарч үзнэ. Компанийн зүгээс төлөвлөж буй сурталчилгааг явуулах үйл ажиллагааны үнэлгээ нь хожуу илэрдэг. Иймд сурталчилгааны өгөөжийг:- Нийгмийн өгөөж- Эдийн засгийн өгөөж- Сэтгэлзүйн өгөөж гэж ангилдаг. Нийгмийн өгөөж: худалдан авагчдын хэрэгцээ, сонирхол , дадал заншил, барааны тухай мэдлэгийн түвшин зэргээс үүдэн хэрэглэгчийн соѐлын түвшингээр тодорхойлж болно. Үнэн хэрэгтээ худалдан авалт гэдэг нь өргөн утгаараа соѐлын солилцоо юм. Тиймд сурталчилгааны эерэг болон сөрөг талыг тодорхойлох нь хэцүү. Энэ учир сурталчилгааны үр ашгийн нийгэм талаас нь авч үзэхэд: А) зорилгодоо хүрсэн B) зорилгодоо хэсэгчлэн хүрсэн c) огт хүрээгүй D) тавьсан зорилгоосоо давсан байдлаараа ялгагдаж нийгмийн сэтгэлгээний болон хөгжилд үр дүнгээ өгдөг. Эдийн засгийн өгөөж: Сурталчилгааны зардлын хэмжээгээр өөрөөр хэлбэл өртгөөр тодорхойлогдоно. Энэ үед худалдааны байгууллагын үйл ажиллагааны өсөлтийг: А. Барааны эргэлтийн өсөлтөөр Б. Ашгийн өсөлтөөр В. Нэгж бүтээгдэхүүний зардлаар Г. Бараа бүтээгдэхүүний эргэцийн хурдаар Д. Үр ашиг өгөхгүй барааны нөөцөөр хэмжинэ. Сэтгэлзүйн үр ашгийг тооцоолоход: Хүмүүс сурталчилгааг хэрхэн ойлгож байна, ямар сэтгэгдэлтэй үлддэг, хэр удаан үлддэг, анхаарлыг хэр татаж байгаа зэрэгт үндэслэн дүгнэлт гаргадаг. Үүнийг ажиглалт, туршилт, санал асуулгын судалгаагаар гаргана. Ажиглалтанд тодорхой хөтөлбөр, энгийн математик тооцоолол ашиглана. Үүнд: B= O/D B – сурталчилгааг анхааран үзэж буй хүмүүсийн анхаарал татах түвшин O – ажиглалтын хугацаанд реклам анхаарч / зориудаар харж байгаа хүний тоо/ хүний тоо D – ажиглалтын хугацаанд рекламын хажуугаар өнгөрч буй хүний тоо Сурталчилгааны үйлчлэл: Үүнийг шинэ барааг худалдан авах тухай шийдвэр гаргалтанд нөлөөлөх өдөөлтөөр тодорхойлогддог. Энэ нь дараах томъѐогоор илэрхийлэгдэнэ. Үүнд: D= K/O
  • 15. D – сурталчилгааны хэрэгслүүдийн үйлчлэх нөлөөлөл K – сурталчилгаа хийснээр барааг худалдан авсан хүний тоо O - сурталчилгаанд анхаарал тавьсан хүний тоо Лекц6 “Борлуулалтын урамшуулал” Лекцийн агуулга:- Борлуулалтын урамшуулалын тухай ойлголт- Борлуулалтын урамшуулалын төрөл- Байгууллага хэрэглэгчдийг урамшуулах арга хэрэгслүүд Реклам сурталчилгааны үйл ажиллагааг зохион байгуулахад борлуулалтын урамшуулал ба олон нийттэй тогтоох сайн харилцаа чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Борлуулалтын урамшуулал гэдэг нь богино хугацаанд худалдан авагчдын болон диллерүүдийн худалдан авалт борлуулалтыг өдөөж хурдан хариу үйлдэл хийхэд нь хүчтэй нөлөө болохуйц янз бүрийн идэвхжүүлэх арга хэрэгслүүд юм. Тухайлбал хэрэглэгчдэд зориулагдсан урамшууллын төрөлд загвар дээж бүтээгдэхүүн, эрхийн тасалбар купон, үнйин хямдрал, хөнгөлөлт, шагнал уралдаан тэмцээн, загвар үзүүлбэр, сугалаа зэрэг ордог байхад борлуулалтын сувгийн ажилтнуудыг урамшуулах төрлүүдэд авсан барааны үнийн дүнгээс хамаарч зарим барааг үнэгүй олгох, хоршиж хүчээ нэгтгэсэн реклам хийх, идэвхжүүлэлтэнд зориулж санхүүгийн туслалцаа үзүүлэх, тусгай нөхцөлтэй мөнгөний зээллэг олгох, борлуулалтанд оролцож буй ажилтнуудыг урамшуулах зэрэг арга хэрэгслүүд хамаарагдана. Ихэнх бизнесийн байгууллагууд борлуулалтын урамшууллыг хэрэглэж байгаа бөгөөд сүүлийн жилүүдэд энд зориулах зардлын хэмжээ өсөх хандлагатай байна. Өмнө нь компаниудын реклам ба борлуулалтын урамшуулалд зарцуулах зардлын харьцаа 60:40 байсан бол одоо маркетингийн зардлын 60-70%-ийг борлуулалтын урамшуулал эзлэх болжээ. Борлуулалтын урамшууллыг реклам сурталчилгаа ба биечлэн хийх худалдаатай хослуулан хийвэл илүү их үр дүнтэй болно. Бизнесийн байгууллага борлуулалтын урамшууллыг зохион байгуулахдаа юуны түрүүнд- зорилгоо тодорхойлох- зөв оновчтой арга хэрэгслүүдийг сонгох- хамгийн сайн хөтөлбөр боловсруулах- урьдчилан турших- Хэрэгжүүлэх- гарсан үр дүнг тооцох гэсэн үе шатуудаар төлөвлөн үйл ажиллагаагаа явуулах нь зүйтэй. Хэрэглэгчдэд чиглэгдсэн борлуулалтын урамшууллын төрлүүд: Загвар гэдэг нь бага хэмжээний барааны дээж бөгөөд хэрэглэж үзүүлэх зорилготой бэлтгэдэг. Загвар дээжийн зарим нь үнэ төлбөргүй байх ба цөөн тохиолдолд харьцангуй бага үнээр санал болгодог байна. Жишээ нь Mc Donalds түргэн хоолны газар нэг аяга кофег алимтай халуун пирожкины хамт 1$-аар санал болгодог. Ердийн тохиолдолд 1 аяга кофе. Алимтай пирожка нь тус бүрдээ 1$-ийн үнээр худалдаалагддаг байна. Энэ урамшууллын зорилго нь халуун пирожкийг амтлуулж амтыг нь мэдүүлэх явдал байв.
  • 16. Зарим орны зочид буудлууд нь харилцагч түншүүд үйлчлүүлэгчиддээ юмуу нийгмийн нөлөө бүхий хүмүүсийг зочид буудалдаа үнэгүй хэсэг амьдрахыг хүсч урьдаг. Энэхүү ажиллагаа дараах 2 зорилгыг биелүүлсэн.- Борлуулалтын ажилтнуудад хамтарсан гэрээг худалдахад тусламж болсон, иймээс потенциалний харилцагчдын нилээд хэсэг нь тэдний буудлаар үйлчлүүлээд үзчихсэн байсан.- Уг зочид буудлын талаар эерэг ойлголтыг олон түмэнд түгээхэд тустай байв. Энэхүү загвараар борлуулалтыг урамшуулах нь хамгийн үр ашигтай сайн арга боловч бас хамгийн өндөр зардалтай үнэтэй арга юм. Худалдаа үйлчилгээний газрууд нь өөрийн нэр төрөлд байгаа бараа үйлчилгээний загвар байдлаар өөрийн худалдааны ажилтнууддаа туршуулж үзүүлэх явдал их ач холбогдолтой. Эрхийн бичиг буюу купон: Энэ нь түүн дээр заагдсан бараа үйлчилгээг худалдан авахдаа эдлэх үнийн хөнгөлөлтийг тодорхойлсон эрхийн бичиг юм. Купоныг харилцагчдадаа шуудангаар илгээх юм уу эсвэл бусад бараатай цуг гардуулах замаар эсвэл зарлалын мэдээлэлдээ оруулж өгч болно. Купоныг зочид буудал, рестораны бизнест мөн автомашиныг түрээсээр ашиглуулах үйлчилгээнд өргөн хэрэглэдэг. Манай орны хувьд цахилгаан барааны худалдаа эрхэлдэг газруудаас ЭЛБА, GENEX дэлгүүрүүд купон, ваучер нэрээр эрхийн бичиг гаргаж борлуулалтаа урамшуулах эхлэл байна. Эрхийн бичиг нь хүмүүсийн мэддэг танил барааны борлуулалтыг урамшуулахаас гадна шинэ барааны борлуулалтыг урамшуулахаас гадна шинэ барааны хувьд хэрэглэгчдийг хариу үйлдэлд хүргэх идэвхжүүлэлтэнд үр дүнтэй хэрэгсэл болдог. Жишээ нь шинэ бүтээгдэхүүний үйлчилгээг эхлэж байгаа түргэн хоолны ресторанууд энэ тухайгаа рекламын зарлалаар олон түмэнд хүргэхдээ купоны хамт нийтлүүлдэг. Ийм үед купон нь шинэ бүтээгдэхүүнийг хэрэглэж үзэх ба тэр үйлчлүүлэгчийн хувьд тохиолдож болох эрсдлийг багасгах боломжийг хангана. Шагнал: гэдэг нь үнэгүй юмуу харьцангуй бага үнээр санал болгож байгаа бараа үйлчилгээ юм. Жишээлбэл түргэн үйлчилгээний ресторанууд нэг удаагийн цаасан аяганы оронд ундаагаа үнэгүй шилэн аяганд хийж өгдөг. Зарим компаниуд нь өөрийн үндсэн нэрийн барааны борлуулалтыг урамшуулах зорилготой компаны реклам бүхий цамц, фудволка, саравчтай малгай зэрэг нь их үр дүнтэй ашиг авч ирдэг худалдаа болохыг мэдэрсэн байдаг. Тогтмол үйлчлүүлэгчийн шагнал:гэдэг нь тухайн компаний бараа үйлчилгээг тогтмол хэрэглэсний төлөө олгодог мөнгөн болон бусад хэлбэрийн урамшил юм. Тухайлбал нисэх онгоцны үйлчилгээ эрхэлдэг компаниуд үйлчлүүлэгчиддээ тэдний онгоцоор аяласан замын уртыг тооцож тусгай урамшил олгодог. Зарим ресторанууд байнгын үйлчлүүлэгчиддээ тусгай карт олгоод үйлчлүүлэх бүрт нь цоолж тэмдэглээд арван удаа болсон үед үнэгүй хооллох эрх юмуу өөр төрлийн урамшуулал үзүүлдэг байна. Манай оронд шатахуун түгээгүүрийн газрууд ийм төрлийн урамшууллыг хэрэглэж эхлэх боллоо. Бараа худалдаалж байгаа газарт нь хийх борлуулалтын урамшуулал нь барааг биет байдлаар нь үзүүлэх хүнсний зүйлийн хувьд амталгаа хийлгэх зэрэг борлуулах газарт нь явуулдаг урамшууллын төрлүүдийг хамаардаг. Зарим ресторанууд бага насны хүүхэдтэй хүмүүсийг анхааралдаа авч рестораны заалнаас тооцооны касс хүртэлх замд шинэ маягийн булан гаргаж тэндээ хүүхдийн дур сонирхолд нийцэх амттан чихэр, бохь тоглоом, зэрэг бэлэг байрлуулж тохижуулсан нь маш их ашигтай худалдаа болжээ. Мөн хоолны газрууд үйлчлүүлэгчдээ нэрд гарсан сайн чанарын дарсыг амтлуулж үзүүлэх нь үр дүнтэй арга болдог. Тэмцээн уралдаан, сугалаа, хөгжөөнт тоглоом нь хэрэглэгчдэд тодорхой мөнгөн шагнал эсвэл ямар нэгэн аялалд оролцох эрх боломж олгоно. Уралдаан тэмцээн нь хүмүүсийг өөрийн
  • 17. авхаалж самбаа, мэдлэгийн төвшингөө сорих бололцоо олгож үр дүнгээр нь шагнал өгдөг урамшууллын хэлбэр юм. Байгууллага хэрэглэгчдийг урамшуулах арга хэрэгслүүд: Өөрийн харилцагч түншүүд буюу байгууллага хэрэглэгчдийг урамшуулах нь ажил хэрэгч холбоо харилцаагаа дэмжих, борлуулалтыг урамшуулах, тэдгээрийн борлуулалтыг урамшуулан шагнах, худалдааны ажилтнуудыг идэвхжүүлэн урамшуулах чиглэлээр хийгддэг. Ихэнх энд хэрэглэгдэх арга хэрэгслүүд нь эцсийн хэрэглэгчид буюу худалдааг урамшуулах аргуудтай адил бөгөөд энд зарим өвөрмөц төрлийг тодруулж үзнэ. Худалдааны үзэсгэлэн ба уралдаан конкурс нь урамшууллын чухал арга хэрэгсэл болдог. Худалдааны үзэсгэлэн: Ихэнх үйлдвэрлэгчид болон худалдааны нийгэмлэг холбоо нь өөрийн бүтээгдэхүүний реклам сурталчилгааг хийхийн тулд худалдааны үзэсгэлэн зохион байгуулдаг. Эдгээр байгууллагууд нь ийм үзэсгэлэнд оролцсоноор шинээр ажил төрлийн холбоо тогтоох, хэрэглэгчидтэйгээ нүүр тулж уулзах, шинэ бараагаа танилцуулах, шинэ түншүүд олж авах, байгаа худалдан борлуулах гэрээ хэлцэл хийх, мөн түүнчлэн хэрэглэгчиддээ өөрийн байгууллагын үйл ажиллагааны талаар хэвлэмэл болон аудио видео танилцуулга материал өгч сурталчилгааг нилээд эрчимтэй хийх боломжтой болно. Манай оронд тодорхой салбарын чиглэлээр төрөлжин зохион байгуулдаг худалдааны үзэсгэлэн нилээд олширч байна. Тухайлбал арьс шир, ноос ноолууран бүтээгдэхүүн, гутал, барилгын материал, хүнсний бүтээгдэхүүн зэргээр төрөлжсөн үзэсгэлэн зохион байгуулах боллоо. Ийм үзэсгэлэнлд оролцсоноор эдгээр оролцогчдын худалдааны төлөөлөгчидтэй танил болоогүй байгаа боломжит түншүүд харилцагчдыг олж илрүүлэн холбоо тогтоох боломж их байдаг. Түүнээс гадна ийм үзэсгэлэнд оролцсоноор үйлдвэрлэгч байгууллагын маркетингийн менежер нь цаашид чухам ямар төрлийн үзэсгэлэнд оролцох вэ, нэг үзэсгэлэнд оролцоход хичнээн хөрөнгө мөнгийг зарцуулах шаардлагатай болох, хэрэглэгчдийн анхаарал сонирхлыг татахын тулд үзүүлэнд тавьж байрлуулах загваруудаа ямар байдлаар байрлуулах яаж худалдааны харилцаагаа үр ашигтай барьж байх гэх зэрэг зарчмын чухал асуудлуудад оновчтой хариулт олох бололцоотой болно. Лекц 7 “Олон нийтийн харилцаа буюу PR” Лекцийн агуулга:- Олон нийтийн харилцааны тухай ойлголт- Олон нийтийн харилцааны хэрэгсэл- Олон нийттэй харилцааг зохион байгуулах үе шатууд Томмас Жеферсон 1807 онд PRхандлагыг анх гаргасан. Олон нийтийн харилцаа буюу ухуулга нь нилээд үр ашигтай маркетингийн харилцааны төрөл бөгөөд түүнийг сүүлийн үед амжилттай хэрэглэх боллоо. Тухайн байгууллага ба олон нийтийн хоорондын харилцан ойлголцол, сайн харилцааг бий болгоход чиглэгдсэн урт хугацааны хүчин чармайлтыг олон нийтийн харилцаа гэж тодорхойлж байна. Энэхүү харилцааг бий болгохдоо хэвлэл мэдээллийн байгууллагын редакцийн оролцоотой болон үнэ төлбөргүйгээр олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэлд сурталчилгааны мэдээллийг байрлуулах замаар компаний дүр төрхийн талаар эерэг сайн ойлголт төрүүлэх, бараа үйлчилгээний тухай тааламжтай ойлголтыг дэлгэрүүлж, таагүй үг яриа, үйл явдлыг саармагжуулах зорилготой байна. Байгууллагын олон нийтийн харилцааны асуудал хариуцсан мэргэжилтнүүд нь дараах чиглэлээр үйл ажиллагаагаа явуулдаг.
  • 18. - Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслийн байгууллагуудтай холбоо тогтоон ажиллах: Энэ нь сонин хэвлэл Тв,радио зэрэг мэдээллийн хэрэгсэлд танин мэдэхүй-үйл явдлын шинжтэй мэдээллийг байрлуулж тодорхой нэр бүхий хүнд юмуу бараа үйлчилгээнд хэрэглэгчдийн анхаарлыг хандуулах зорилготой ажиллагаа юм.- Бараа үйлчилгээний талаар ухуулга сурталчилгаа: Энүүгээр тодорхой бараа үйлчилгээг олон түмэнд өргөн танилцуулж, алдар нэртэй болгодог.- Олон нийтийн дунд явуулах үйл ажиллагаа: Уулзалт семинар, үзэсгэлэн, уралдаан тэмцээн, спортын болон урлагийн арга хэмжээг ивээн тэтгэх зэрэг чиглэлээр тусгай зохион байгуулалттай үйл ажиллагаа явуулж зорилтот харилцагчдидтайгаа холбоо тогтоож ажилладаг.- Лоббидох буюу төр засгийн байгууллагуудтай хэл амаа ололцож хамтран ажиллах: Энэ нь хууль батлан гаргадаг төрийн болон гүйцэтгэх засаглалын удирлагуудтай хууль батлан гаргах амьдралд нэвтрүүлэх үйл ажиллагаанд нөлөөлөх чиглэлээр хамтран ажиллах хэлбэр юм.- Зөвөлгөө- Ивээн тэтгэгч, санхүүгийн байгууллага ба хөрөнгө оруулагчидтай харилцаа тогтоох: Ивээн тэтгэгч, хөрөнгө оруулагчид болон санхүүгийн байгууллагуудаас дэмжлэг авах чиглэлээр тэдэнтэй харилцаатай ажиллах шаардлагатай байна. Олон нийтийн харилцааг амжилттай хэрэглэснээр реклам сурталчилгаанаас хавьгүй бага зардлаар их үр дүнд хүрэх боломжтой. Учир нь нийтийн мэдээллийн хэрэгслээ байршуулсан сурталчилгааны хэмжээ болон хугацаагаар үнэ хөлс төлдөггүй, эндээс хэмнэсэн хөрөнгөө уг мэдээллийг боловсруулсан ажилтанд юмуу уг үйл ажиллагааг хөтлөн явуулсан хүнд өгдөг. Олон нийтийн харилцааны үндсэн арга хэрэгслүүд Нийтлэл хэвлэмэл материалууд Компаний үйл ажиллагааны жил тутмын тайлан,өгүүлэл, байгууллагын сэтгүүл, жижиг гарын авлага, аудио видео бичлэгүүд болон мэдээллийн захидал зэрэг нь зорилтот зах зээлд ихээхэн нөлөө үзүүлдэг. Эдгээр нийтлэлийн материалд тусгагдсан мэдээллээр компаний нэр хүндийг бүрдүүлэх, бүтээгдэхүүний тухай чухал шинэ сонин мэдээлэлтэй хэрэглэгчдийг танилцуулахад ихээхэн ач тустай байдаг. Ялангуяа аялал жуулчлал, зочид буудал, амралт сувилалын үйлчилгээ эрхэлдэг газрууд аудио видео бичлэгээр хэрэглэгчиддээ нөлөөлөх нь илүү үр дүнтэй болно. Тусгай үйл явдал арга хэмжээ Ямар нэг шинэ бүтээгдэхүүн үйлчилгээг зах зээлд гаргахын өмнө тусгай үйл ажиллагааг амталгаа, хотын захын эрүүл агаарт зугаалга зохиох, үзэсгэлэн гаргах, тэмцээн уралдаан зохион байгуулах, спорт урлагийн арга хэмжээг ивээн тэтгэх зэрэг хэлбэрээр явуулж зорилтот хэрэглэгчдэдээ нөлөөлөх арга байдаг. Ийм ивээн тэтгэсэн үйл ажиллагаандаа өөрийн бэлтгэн нийлүүлэгчид зуучлагч байгууллагын төлөөлөгчид болон ажил төрлийн харилцаатай байгууллагын хүмүүс сэтгүүлчдийг урьж оролцуулдаг. Шинэ сонин мэдээ Компаний тухай болон түүний бүтээгдэхүүний тухай, мөн тэнд ажилладаг бүтээлч хүмүүсийн талаар ямар нэг шинэ сонирхолтой мэдээллийг эрж олж бий болгох нь олон нийтийн харилцааны албаны нэг гол үүрэг байна. Ийм төрлийн мэдээллийн нийтлэлийг бичихдээ найруулагч нь эхний хэсэгт заавал уг компаний хувьд чухал тэр мэдээллийг оруулах ѐстой. Түүний дараагаар бичигдэх зүйлс нь эхний хэсгийн нэмэлт тайлбар байдалтай байна. Үг хэлэх, ярилцлага өгөх
  • 19. Компаний удирлага болон ажилтнууд нь хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр үг хэлэх тэдний сурвалжлагч сэтгүүлчдийн асуултанд хариулах нь тэдний компани болон бүтээгдэхүүний талаарх чухал ухуулга сурталчилгаа болдог. Иймд компани энд нилээд анхаарал тавьж хэнээр ямар утгатай үг хэлүүлэх вэ гэдэгт бодлоготой хандах шаардлагатай. Үр нөлөө бүхий ярилцлага ба хэлэх үгийг бэлтгэхэд нилээд цаг хугацаа бэлтгэл шаардлагатай гэдгийг анхаарах нь зүйтэй. Компанийг ялган таниулах материалууд Энд логотип, бичиг хэргийн зүйлс, бланк, нэрийн хуудас, байшин барилга, ажиллагсадын жигд хувцас болон ачааны жижиг машинууд зэрэг нь байгууллагын имижд нөлөөлж маркетингийн харилцааны хэрэгсэл болдогийг тооцож тэдгээрийг анхаарал татахуйц, хүмүүст тогтоогдохоор өвөрмөц гоѐ үзэмжтэй байлгах шаардлагатай юм. Ивээн тэтгэлэг нь нилээд өргөн хэрэглэгддэг хүчтэй маркетингийн хэрэгсэл бөгөөд энэ нь компани өөрийн санхүүгийн туслалцаа дэмжлэгтэй гүйцэтгэн олон нийтээр хүлээн зөвшөөрүүлсэн бүхий л үйл ажиллагаа юм. Ивээн тэтгэлэг нь реклам сурталчилгаанаас зардал багатай хийгдэх бөгөөд харин түүнийг бүрэн орлож чадахгүй нь ойлгомжтой. Гэхдээ олон түмэнд хүрэх мэдээлэл компаний имижд нөлөөлөх үр дүн хавьгүй өндөр байдгийг тооцох хэрэгтэй. Ийнхүү энэ хоѐр урамшуулал сурталчилгааны төрөл нь уялдаа холбоотой байх нь үр дүнтэй болох бөгөөд зөвхөн реклам төдийгүй биечлэн хийх худалдаа, шууд маркетингийг ч бас хослуулж хэрэглэх буюу тодруулж хэлбэл нэгдсэн маркетингийн харилцааны хөтөлбөртэй уялдуулах илүү үр ашигтай болоод байна. Манай оронд сүүлийн жилүүдэд компаниуд өөрсдийн нэр хүндийг хүмүүст таниулж нэрд гарах чиглэлээр янз бүрийн урлаг спортын үйл ажиллагааг дэмжихэд ихээхэн хөрөнгө мөнгө зарцуулдаг болоод байна. Вэб хуудас нь олон түмэнтэй холбогдож харилцаа тогтоох бас нэг чухал харилцааны хэрэгсэл болжээ. Сүүлийн үед хэрэглэгчид интернэт холбоогоор мэдээлэл авахдаа бизнесийн болон мэдээллийн байгууллагуудын хаягаар тэдний вэб хуудастай танилцах боломж өргөжих болсонтой уялдаж энэ аргаар олон нийттэй харилцаагаа сайжруулах боломжтой. Олон нийттэй харилцааг зохион байгуулах үе шатууд:1. Олон нийттэй тогтоох харилцааны албаны зорилгыг тодорхойлох: Энэ албаны зорилгыг тодорхойлохоос ажлаа эхлэх бөгөөд энэ нь компаний хувьд чухам ямар мэдээллийг олон түмний дунд түгээх шаардлагатай байгаа, харилцааны нарийвчилсан зорилт нь юунд чиглэгдсэн байна. Мөн түүнчлэн зорилтот хүлээн авагчдын онцлог зэрэг асуудлыг харгалзан үзэж уг зорилгыг бодитой зөв тодорхойлдог.2. Олон нийттэй тогтоох харилцаагаар хүргэх мэдээлэл ба арга хэрэгслийн төрлийг сонгох: Олон нийтийн харилцаагаар хүргэх мэдээлэл нь хүмүүст сонирхолтой сэдвийг хөндсөн, тохиромжтой арга хэрэгслээр хүрэх ѐстой. Ер нь олон нийтийн харилцаа нь компаний нэгдсэн маркетингийн харилцааны хөтөлбөрийн нэг хэсэг болдог учраас энд хийгдэх мэдээлэл нь реклам сурталчилгаа биечлэн хийх худалдаа, шууд маркетинг ба бусад харилцааны төрлүүдтэй уялдаа холбоотой байх нь зүйтэй. Ийм төрлийн арга хэмжээнүүд гэвэл тодорхой сэдвээр семинар зөвөлгөөн зохион байгуулж нэртэй хүмүүсийг урьж оролцуулах, хэвлэлийн бага хурал зохион байгуулах зэрэг үйл ажиллагаа байж болох юм. Мөн энэ чиглэлээр тусгай үйл ажиллагааг үзэсгэлэн гаргах, үнэ хаялцуулсан худалдаа, номын өргөтгөсөн худалдаа, уралдаан тэмцээн-конкурс, нийтийн бүжиг, оройн хоол, моод үзүүлбэр, явган аялал марш зэргийг хамтран зохион байгуулах хэлбэрээр ч олон нийттэй харилцаа тогтоож шаардлагатай мэдээллээ тэдэнд хүргэн таниулж болох юм.3. Төлөвлөсөн үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэх: Олон нийттэй тогтоох харилцааны үйл ажиллагааны төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэхдээ болгоомжтой хандах шаардлагатай болдог. Компани хэдийгээр энэ чиглэлээр шинэ сонин үйл ажиллагаа зохион явуулсан ч энэ тухай хэвлэл мэдээллийнхэн бичихгүй орхигдуулах явдал цөөнгүй гардаг. Иймээс хэвлэл мэдээллийнхэнтэй хувийн маягийн нөхөрсөг дотно харилцаатай байх шаардлагатай бөгөөд чухам ямар чиглэлээр тэдний сонирхолыг татсан
  • 20. мэдээ, мэдээлэл тэдэнд өгч олон түмний хүртээл болгож болох вэ гэдэгт нилээд ул үндэслэлтэй хандах хэрэгтэй байдаг. Олон нийтийн хаилцааны ажил эрхэлсэн мэргэжилтэн нь гол төлөв сэтгүүлч мэргэжлээр ажиллаж байсан олон нийтийн мэдээллийнхэнтэй сайн танил буюу тэдний сонирхлыг сайн мэддэг тийм хүн байх нь тохиромжтой.4. Олон нийтийн харилцааг зохион байгуулах байгуулсаны үр дүнг тооцох: Үүнийг хэмжиж тооцох нь нилээд төвөгтэй асуудал бөгөөд энэ нь ихэвчлэн бусад хэрэгслүүдтэй хамт хэрэгжиж шууд бус дам байдлаар нөлөөлдөг юм. Энэ асуудал хариуцсан мэргэжилтэн нийтдээ олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслүүдэд бүгд хэдэн удаа ямар хэмжээтэй өөрийн компаний талаар мэдээлэл гарсан тухай тоо мэдээ нарийн гаргаж болно. Ийм тайлан мэдээнд мөн тухайн жилд эсвэл улиралд энэ зорилгоор ашигласан эфирийн цаг хугацаа, хэвлэлийн зай талбай түүнд зарцуулсан хөрөнгийн хэмжээг зохих үнэ тарифийг үндэслэн үнэн зөв тусгах шаардлагатай. Лекц 8 “Олон нийтийн харилцааны хэлбэр” Лекцийн агуулга:- Олон нийтийн харилцааны арга хэрэгсэл- Олон нийтийн харилцааг хэрэгжүүлэх аргачлал- Хэвлэлийн нийтлэл бичих аргачлал Хэрэглэгчид өдөр бүр маш олон тооны зар сурталчилгааны зурвасуудтай тулгарч байдаг бөгөөд мэдээллийн энэ их өрсөлдөөн дунд тэдний итгэл үнэмшил болоод үнэ цэнийн түвшинд хүрч чадах оновчтой, үр дүнтэй зар сурталчилгаа, идэвхжүүлэлтийн аргыг хэрэгжүүлэхийг компани, аж ахуйн нэгж байгууллагууд чармайсаар байна. Гэтэл үнэн хэрэгтээ хэрэглэгчдийн олонх нь зар сурталчилгаанд үл итгэсэн, сэжигтэй байдлаар ханддаг төдийгүй худалдан авагчдын 70% нь худалдагчийн үг, зар сурталчилгааны зарлалд итгэдэггүй гэдэг нь судалгаагаар батлагдаад байна. Тэгвэл зар сурталчилгаанд хэрэглэгчид итгэхгүй байгаа нөхцөлд өөрсдийн бараа бүтээгдэхүүн үйлчилгээгээ хэрэглэгчдэд хэрхэн таниулан , тэдний худалдан авалтанд нөлөөлөх вэ гэсэн асуултанд маркетингийн харилцааны нэг бүрдэл хэсэг болох Олон нийтийн харилцаа буюу PR / Public Relation/ нь үр дүнтэй байдлыг бий болгоход тусалдаг. Эрдэмтэн судлаачид маркетингийн шинжлэх ухаан нь, нэн ялангуяа маркетингийн харилцааны салбар нь “Зар сурталчилгааны уналтаар, PR-н өсөлтөөр тодорхойлогдож байна” хэмээн үзэцгээж байна. Эдгээрээс жишээ дурдвал: · Маркетингийн эцэг гэгддэг Филип Котлер “PR нь зар сурталчилгаанаас илүүтэйгээр олон нийтийн анхаарлыг татдаг бөгөөд зар сурталчилгаанаас илүү хямд өртөгтэй байдаг” гэж тодорхойлсон байдаг. PR-н гол зорилго нь олон нийтийн дунд өөрийн эерэг дүр төрхийг бий болгох асуудал юм. PR-аар аливаа бараа бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ, компаний үйл ажиллагаа төдийгүй хувь хүн, түүний санаа бодол, улс орныг зорилтот сонсогчдод таниулан, идэвхжүүлэх явдал бөгөөд олон нийтийн хандлагыг үнэлэх, олон нийтийн сонирхолд бодлого, үйл явцыг уялдуулж, тэдгээрийн сайшаал, дэмжлэгийг авах үйл ажиллагаа юм. PR-г хэрэгжүүлэх арга хэрэгслүүдэд: · Хэвлэлийн нийтлэл –Press release · Хэвлэлийн бага хурал – Press conference · Ярилцлага – Interviews · Нийгмийн оролцоо – Community involvement · Үйл ажиллагаа – Events зэрэг юм. PR-г хэрэглэх аргачлал:
  • 21. PR-г хэрэглэснээр бусдын анхаарлыг шинэ бизнестээ татах боломжтой бөгөөд дараах үе шатуудаар хэрэглэнэ.1. Өөрийн бараа бүтээгдэхүүн, үйлчилгээгээ бэлэн болгох. Энэ нь PR-г хэрэглэж эхлэхээс өмнө зайлшгүй биелэгдсэн байх ѐстой үе шат юм. Энд бараа бүтээгдэхүүн үйлчилгээ нь олон нийтийн эрэлт хэрэгцээнд эрэлт хэрэгцээнд бэлэн эсэх, хүмүүст таалагдах эсэх талаар судалж үзэх хэрэгтэй.2. Өөрийн зах зээлийг сайтар судлах. Амжилттай PR нь зах зээлийн зорилтот хэрэглэгчиддээ оновчтой зурвасыг хүргэх үйл ажиллагаа юм. Хэрвээ та өөрийн зорилтот хэрэглэгчдээ буруу ойлговол тэдэнд хүрэх мэдээлэл нь оновчгүй болж үүнээс үүдэн таны явуулсан PR ямар ч үр дүнгүй болох болно. Иймд энэ үе шатанд өөрийн зах зээл зорилтот хэрэглэгчиддээ сайтар судалсан байх хэрэгтэй.3. Хэрэглэгчидтэй холбоо тогтоохын өмнө мэдээллийн хэрэгслүүдийг судлах. Энэ үе шатанд таны зорилтот хэрэглэгчид ямар сонин, сэтгүүл уншдаг, ямар телевизийн суваг болоод нэвтрүүлэг үздэг, ямар вэб сайтаар зочилдог талаар судалж, тодорхойлох хэрэгтэй.4. Мэдээллийн зурвасаа товч бөгөөд тодорхой бэлдэх. Таны явуулах PR-н хамгийн гол хэсэг нь бол таны илгээж буй зурвас юм. Иймээс энэхүү үе шатанд илгээж буй зурвасаа товч, тодорхой, оновчтойгоор бэлдэх хэрэгтэй.5. Мэдээллийн хэрэгслийн сурталчилгааг бий болгох. Энэ үе шатанд сонгосон мэдээллийн хэрэгслээр PR бий болгох хэрэгтэй. Ингэхдээ таны явуулж буй PR таны өрсөлдөгчид, хөрөнгө оруулагчдын анхаарлыг татахуйц, маш хүчтэйгээр хийгдэх хэрэгтэй. Мэдээллийн сурталчилгааг явуулахад түүнийг үр дүнтэй байлгах хамгийн шилдэг арга бол хамгийн сүүлийн үеийн, хүмүүсийн анхаарлын төвд байгаа сэдвүүдтэй холбогдуулан өөрийн бизнесийн мэдээллээ дамжуулах явдал юм.6. Харилцаа тогтоож, орон нутгийн мэдээллийн хэрэгслүүдийг ашиглах. Энэхүү үе шатанд сэтгүүлчидтэй харилцаа тогтоох бөгөөд учир нь тэд мэдээллийн хэрэгсэлтэй харьцах гол үндэс нь болж өгдөг.7. Онц содон нийтлэл бичих. Орон нутгийн сонин сэтгүүлүүд дээр өөрийнхөө, компанийхаа, эсвэл бизнесийнхээ тухай онц содон нийтлэл бичих хэрэгтэй. Хэрвээ энэ нийтлэл нь сайтар найруулагдсан, мөн тухайн нийтлэлийг уншигчдад яг тохирсон агуулгатай бол энэ нь хүссэн үр дүнг авчирдаг.8. Блогоо нээх. Онлайн өдрийн тэмдэглэл шиг блог нээх нь хэрэглэгчид, үйл ажиллагаа явуулж буй салбарын оролцогчид, хэвлэлийнхний нүдэн өртөх гайхалтай боломж юм. Энэ нь өөрийн хэрэглэгчидтэйгээ болон боломжит хамтран ажиллагсадтайгаа холбоо тогтоодог, тухайн салбартаа тэргүүлэх зохиолч гэдгийг харуулах болно.9. Олон нийттэй ярилцах. Бусдад өөрийн бизнес болоод өөрийн мэргэжлийн тухай зааж сургах, ярилцлага хийх, эсвэл үзэсгэлэн худалдаа, хурал зэрэгт оролцох нь эерэг үр дүнг авчрах болно.10. Шургуу байх. Энэ нь амжилттай PR-г хэрэгжүүлэх ажлын гол түлхүүр юм. Хэрвээ хийх ажлаа сайтар төлөвлөж, үүндээ өөрийн хүч хөдөлмөр, сэтгэл зүрхээ зориулж чадаж байвал энэ нь таныг маш бага зардлаар хэрэглэгчдэд хүрэх боломжийг хангах болно. Хэвлэлийн нийтлэл бичих аргачлал: Хэвлэлийн нийтлэл бичихээс өмнө дараах асуултуудыг анхаарах хэрэгтэй.- Таны хэвлэлийн нийтлэлийн зорилтот сонсогчид хэн бэ- Таны хэвлэлийн нийтлэлээс уншигчид юуг мэдээсэй гэж хүсч байна вэ
  • 22. - Таны хэвлэлийн нийтлэл юуг хангаж байна вэ? Үнэлж баршгүй мэдээлэл эсвэл зүгээр л нэг зүйлийг санал болгож байна уу?- Таны хэвлэлийн нийтлэлийг ямар мэдээлэл үнэн зөв гэдгийг баталж, дэмжиж байна вэ?- Таны хэвлэлийн нийтлэлийн өнгө аяс ямар вэ?- Та эерэг зөвлөмжийг голчилж байна уу? Эсвэл аливааг эсэргүүцэх зөвлөмжийг голчилж байна уу?- Өөрийн хэвлэлийн нийтлэлээр юуг бүтээхийг оролдож байна вэ? Бизнесээ өргөжүүлэх, мэдээлэл тараах, эсвэл энэ хоѐр ажлыг хоѐуланг нь уу? Зэрэг асуудлуудыг анхаарах хэрэгтэй.- Лекц 9 “Үзэсгэлэн яармаг худалдаа” Лекцийн агуулга:- Үзэсгэлэн яармаг хоѐрын тухай ойлголт- Үзэсгэлэн худалдаа зохион байгуулах судалгааны ач холбогдол- Үзэсгэлэн яармагын ангилал- Үзэсгэлэнгийн зардал- Үзэсгэлэнгийн арга хэмжээ- Үзэсгэлэнг үр дүнтэй төлөвлөх Ихэнхи үйлдвэрлэгчид болон худалдааны нийгэмлэг холбоо нь өөрийн бүтээгдэхүүний реклам сурталчилгааг хийхийн тулд худалдааны үзэсгэлэн зохион байгуулдаг. Эдгээр байгууллагууд нь ийм үзэсгэлэнд оролцсоноор шинээр ажил төрлийн холбоо тогтоох, хэрэглэгчидтэйгээ нүүр тулж уулзах, шинэ бараагаа танилцуулах, шинэ түншүүд олж авах байгаа бараагаа танилцуулах, худалдан борлуулах гэрээ хэлцэл хийх, мөн түүнчлэн хэрэглэгчиддээ өөрийн байгууллагын үйл ажиллагааны талаар хэвлэмэл болон видео танилцуулга материал өгч сурталчилгааг нилээд эрчимтэй хийх боломжтой. Үзэсгэлэн яармаг худалдаа нь хоѐр өөр худалдааны хэлбэр бөгөөд барааг худалдан борлуулах, шинэ бараа үйлчилгээний талаар нийтэд мэдээлэл өгөх үндсэн шинжээрээ нэгдэж байдаг. Яармаг гэдэг нь тодорхой хязгаарлагдмал хугацаанд байнга зохион байгуулагдаж байдаг зах зээлийн арга хэмжээ юм. Үзэсгэлэн нь хязгаарлагдмал цаг хугацаанд явагддаг зах зээлийн арга хэмжээ юм. Үзэсгэлэн худалдааны гол зорилт нь үйл ажиллагаагаа хэрэглэгчдэд хүргэн таниулахад оршино. Үзэсгэлэн яармаг худалдааг шашны сүм хийдүүд өөрийн бишрэн шүтэгчдийн тоог нэмэгдүүлэх зорилгоор өөрийн баярын үед зарлан явуулдаг байснаас үүссэн гэж үздэг. Үзэсгэлэн яармаг худалдааг дотор нь- Төрөлжсөн/мэргэжлийн/: Үзэсгэлэнгээр өөрийн гарал үүсэл гарлаараа төрөлжиж ангилагдсан тодорхой бүлэг хэрэглэгчдэд чиглэсэн тодорхой бүтээгдэхүүнийг үзүүлж толиулдаг байна.- Яармаг универсал/ бүх салбарын/: Хэрэглээний болон аж үйлдвэрийн зориулалтын иж бүрдэл цогц бүрдлийг харуулдгаараа илүү анхаарал татдаг.
  • 23. - Олон салбарын: Тухайн бүс нутгийн үйлдвэрлэгчдийн бараа бүтээгдэхүүний үйлчилгээг хэрэглэгчдэд толилуулдаг. Оролцогчдын байдлаар нь- Олон улсын /нийт үзэсгэлэн гаргагчдын 10 хүртэлх хувийг, оролцогчдын 5-аас доошгүй хувийг гадаад улс орныхон эзлэж байвал/- Бүс нутгийн / бүс нутгийн бизнес эрхлэгчид зохион байгуулж байвал/- Үндэсний үйлдвэрлэгчдийн / үндэсний үйлдвэрлэгчдийн санаачлагаар зохион байгуулагдаж байвал/ гэж ангилна.- Ердийн нөхцөлийнх нь бол их хэмжээний мэдээллийг хурдан шуурхай бөгөөд хямд олж авах боломжийг олгодог.- Зах зээлийн байдлыг гүнзгий ойлгох мөн түүнчлэн мөнгө зарцуулахад цаг хугацааны асуудал дээр хөнгөлөлттэй байдаг.- Ихэнх үзэсгэлэнгүүд тодорхой цаг хугацаанд явагддаг учраас тодорхой нэр төрөл салбар, тэдгээрийн хөгжлийн хандлагыг тодорхойлж болно.- Үзэсгэлэн худалдаанд оролцож судалгаа хийснээр зах зээлийн хөгжлийн шинэ хандлагыгтодорхойлж болно. Мөн ирээдүйдээ агентлагууд анхаарлаа төвлөрүүлэн гүнзгий судлах боломжийг олгодог. Үзэсгэлэнд оролцох зардлыг шууд ба шууд бус зардал гэж 2 ангилдаг. Шууд зардалд нь үзэсгэлэнгийн нийлүүлэлтийн төлбөр/ тоног төхөөрөмж зардал/ нэмэлт төхөөрөмжүүд бүртгэлийн хураамжаас бүрдэнэ. Шууд бус зардалд нь- Үзүүлэнгээ бэлтгэх мэдээлэл- Катологи зурагт хуудас бэлтгэх- Олон нийтийн мэдээлэл өгсөн- Тээврийн зардал- Олон хүмүүсийн тоглолтын зардал- Хоол хүнс аж ахуйн зардал орно. Үзэсгэлэнгийн арга хэмжээнүүд:· Конгресс: Гол төлөв олон улсын асуудалд хандсан хурал цуглаан дотроо маш нарийн арга хэмжээтэй өргөн хүрээтэй.· Форум: Олон нийтийн цугалсан хурал бүтэц болон бэлтгэх техникээрээ конгрессын арга хэмжээтэй төстэй.· Конференц: Маш том цуглаан улс орнуудын байгууллагуудын бүлгийн цуглаан· Зөвөлгөөн: Хурал цуглааны ямар нэгэн тусгай асуудлыг шийдэхэд зориулсан цуглаан бага хурал
  • 24. · Семинар: Мэргэжил дээшлүүлэх болон тусгай бэлтгэл олж авах бүлгийн дадлага хичээл юм. Сургалт практикийн шинж чанартай байдаг. Оролцогчдын тоо хязгааргүй үзэсгэлэн худалдааны үед өргөн хэрэглэдэг.· Симпозиум: Шинжлэх ухааны чиглэлээр тусгай асуудлаар комфенц эсвэл зөвөлгөөн байж болно.· Дугуй ширээний ярилцлага: Бүгд тэгш эрхтэй.· Мэргэжлийн клуб нэгдэл холбооны уулзалт гэх мэт. Үзэсгэлэн худалдааг үр дүнтэй төлөвлөх нь Үзэсгэлэн худалдаа, експо,олон улсын уулзалт-үзэсгэлэн, яармаг худалдаа болон бусад үзэсгэлэнгүүдэд оролцож, бүтээгдэхүүн, үйлчилгээгээ танилцуулах нь шинэ зах зээл,борлуулалтын суваг нээх,нийлүүлэгч олох, өрсөлдөөний талаар мэдээлэл авах, харилцаа холбоо хөгжүүлж, сүлжээнд орох, өөрсдийгөө таниулан сурталчлахад тустай борлуулалтын онцгой боломж олгодог. Товчоор хэлбэл үзэсгэлэн худалдаанд оролцсоноор та өөрийн хот,улсдаа байж хийвэл хэдэн долоо хоног, сарын хугацаа зарцуулж байж сая амжуулах ажлаа хийж чадна. Тэр бүү хэл зардал мөнгөө хэмнэж ч болох юм. Гэхдээ үр дүнд хүрэхийн тулд та сайн төлөвлөх хэрэгтэй. Төлөвлөлтийг сайн хийнэ гэдэг нь хамгийн тохиромжтой үзэсгэлэнг сонгох, тодорхой зорилт дэвшүүлэх, үзэсгэлэнд оролцуулах бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг оновчтой,зөв сонгож бий болгох,оролцож байгаагаа зарлах, сурталчлах гэсэн үг юм. Үзэсгэлэнд оролцоход дэвшүүлж болох зорилтууд захиалга авах өрсөлдөөнийг судлах хандлагыг ажиглаж,тодорхойлох ирээдүйн борлуулалтын суваг, боломж нээх харилцагчдын жагсаалтаа чансаатай үйлчлүүлэгчээр баяжуулах илүү сайн эсвэл хямд нийлүүлэгч олох одоогийн хэрэглэгчтэйгээ илүү ойртох хэвлэлээр сурталчлуулах шинэ бүтээгдэхүүнээрээ сонирхол татах, өндөр сэтгэгдэл төрүүлэх салбарын хүрээнд компаний нэрийг гаргаж, тодруулан харагдуулахBottom of Form Top of Form Bottom of Form Лекц10 “Биечлэн хийх худалдаа” Лекцийн агуулга- Биечилсэн худалдааны тухай ойлголт- Борлуулалтын албаны бүтэц- Худалдан авагчдыг хуваарилах
  • 25. Биечлэн хийх худалдаа гэдэг нь нэг юмуу хэд хэдэн боломжит худалдан авагчдад бараагаа үзүүлж санал болгохдоо тэдэнтэй нилээд урт хугацаагаар холбоо тогтоох зорилготой хийдэг шууд биечилсэн харилцаа байдаг. Энэ хэлбэр үйлдвэрлэгч хэрэглэгчийн хоорондын гүүр болдог зар сурталчилгаа, борлуулалтын урамшуулал ба олон нийтийн харилцааны бусад хэлбэртэй төстэй. Энэ бэлтгэн нийлүүлэгчид худалдан авагчийн эрэлтийг судлах , бараагаа танилцуулах, захиалгыг уян хатан зохицуулах сайхан боломжийг олгодог. Бүтээгдэхүүний талаарх мэдээллийг хүлээж аваад бусдаас эрхэмлэн үзэх, итгэл үнэмшилтэй болох, үйл ажиллагааг сэргээх үед биечлэн хийх худалдаагаар идэвхжүүлэх нь хамгийн үр ашигтайд тооцогддог. Биечлэн хийх худалдаа нь хэрэгцээ шаардлагын шинж байдлын хувьд адил төстэй хоѐр юмуу хэд хэдэн хүмүүсийн нүүр тулсан буюу биечилсэн харилцаа үүсгэдэг. Мөн энд жирийн худалдагч худалдан авагчийн харилцаанаас эхлэн нилээд урт хугацааны нөхөрлөлийн харилцаа ч үүсэж болох талтай. Ийнхүү мэргэжлийн урт удаан хугацааны ажил хэрэгч харилцаа тогтоох боломжтой. Биечилсэн байдлаар харьцах учраас худалдан авагчаас заавал ямар нэгэн хариу өгөхөд хүргэдэг, энэ нь эелдэгээр илэрхийлсэн татгалзал ч байж болно. Гэвч ийм давуу талыг олох нь компаний хувьд тийм ч амаргүй. Тухайлбал өөрийн худалдааны агентуудыг нилээд урт хугацаатай гэрээгээр ажиллуулах шаардлагатай, мөн рекламтай адил худалдааны агентаа солих боломжгүй байна. Түүнээс гадна биечлэн хийх худалдаа нь хамгийн өндөр өртөгтэй идэвхжүүлэлтийн төрөл юм. Учир нь хувийн худалдаа үр ашигтай байх тусам борлуулагчдыг хөлсөлж ажиллуулах зардал өндөр болдог. Өнөө үед худалдааны ажиллах хүчний үүрэг, хариуцлагад өөрчлөлт хийхэд ихээхэн анхаардаг болсон. Энд гурван гол өөрчлөлт явагдаж байна. Нэгдүгээрт: Олон пүүсүүд өөрийн бүтэн цагийн борлуулалтын ажилтны тоог тогтвортой бууруулахад анхаарч эхэлсэн. Үүний гол шалтгаан нь пүүс худалдан авагчдад төвлөрөх болсонтой холбоотой. Хоѐрдугаарт: Бүтэн цагийн борлуулалтын ажилтны зардал нэлээд өсч байна. Эцэст нь олон пүүс худалдааны мэргэжлийн компаниудтай хамтран ажиллах болсон. Ингэснээр мэргэжлийн хүмүүсийн авъяас чадвар, үйлдвэрийн талаарх мэдлэгийг ашиглах сайн талтай төдийгүй тогтмол зардал нь буурдаг. Гуравдугаарт: Борлуулалтын ажилтны чадварт тавигдах шаардлага улам бүр өөрчлөгдсөн. Өнгөрсөн үед борлуулалтын ажилтны гол хариуцлага бол бараа, үйлчилгээний хүргэлттэй холбоотой байв. Харин өнөө үед хүргэлтээс гадна найдвартай удаан харилцаа тогтоох асуудал чухалд тооцогдох болжээ. Борлуулалтын ажилтнууд маркетингийн өргөн мэдлэгтэй, хэрэглэгчийн хэрэгцээг сайн мэдэрдэг, түншүүдтэй удаан хугацааны харилцаа бий болгодог байх ѐстой. Энэ байдал худалдааны ажилтнуудыг сонгох, сургах, өдөөх болон цалин, урамшуулал өгөх асуудлууд маш чухал болохыг харуулж байна. Худалдааны хүмүүст зайлшгүй сурах долоон чухал үүрэг байдаг.1. Шинэ худалдан авагчдыг олох: Худалдаачид шинэ бизнесийг олж илрүүлэх үүрэгтэй.2. Мэдээллээр хангах: Худалдаачид пүүс худалдан авагчид юу нийлүүлж чадах талаар мэдээлэх үүрэг хүлээдэг.3. Худалдах хэлэлцээр хийх: Худалдааны төлөөлөгчид шинэ худалдан авагчийг илрүүлэх, танилцуулгыг үнэн зөв хийх, татгалзлыг зохицуулах, гэрээ байгуулах ба худалдаа хийх талаар мэдлэгтэй байх ѐстой.4. Үйлчилгээ үзүүлэх: Худалдаачид бараа хүргэлтийн нөхцөл, санхүүгийн дэмжлэг, техникийн тусламж үзүүлэх болон асуудлыг шийдвэрлэхэд худалдан авагчид туслах ѐстой.5. Зах зээлийн судалгаа хийх: Тэд худалдан авагчийн шаардлага, өрсөлдөөний идэвхжилтын талаар ач холбогдолтой мэдээлэл цуглуулах, судалгаа хийх чадвартай байх хэрэгтэй.
  • 26. 6. Удирдах: Мэргэжлийн худалдаачид худалдан авагч, бүтээгдэхүүн хоорондын асуудалд өөрийн цагийг үр дүнтэй зохицуулах болон пүүсийн нөөц, боломжид нийцүүлэн борлуулалтын зорилгыг хэрэгжүүлэх чадвартай байх ѐстой.7. Харилцааг хадгалах: Худалдаачид пүүс ба худалдан авагчийн үнэ цэнэтэй удаан хугацааны харилцааг бий болгох, хадгалах үүрэг хүлээдэг Борлуулалтын удирдлагын гол ажил бол эдгээр ялгаатай үүрэг нэг бүр ямар онцлогтой, ямар цаг хугацаа шаарддаг болохыг тогтоох асуудал байдаг. Эдгээр зорилгыг хэрэгжүүлэх удирдлагын үндсэн чадвар борлуулалтын стратеги, худалдааны ажлын зохион байгуулалтаар тодорхойлогдоно. Мөн түүнчлэн худалдааны хүмүүсийг сонгох, тэдгээрт эдгээр зорилгыг ойлгуулах сургалт явуулах, худалдаачдыг өдөөх, урамшуулах системийг боловсруулах болон борлуулалтын ажлын гүйцэтгэлийг хянах үүрэг хариуцлагыг хүлээнэ. Борлуулалтын албаны бүтэц тухайн байгууллагын хэмжээ, худалдаалж байгаа барааны онцлог, зах зээлийн сегментийн ялгаа, борлуулалтын сувагтай тогтоосон харилцаа, худалдааны ажилтны мэдлэг, чадвар, барааны нэр төрлийн хэмжээ, нөөц, санхүүгийн байдлаас хамаарна. Бизнесийн байгууллагын зорилго, стратеги борлуулалтын албаны бүтэц хэмжээнд нөлөөлдөг. Хэрэв пүүс нэг бүтээгдэхүүнийг газар нутгийн хувьд тархан байрласан худалдан авагчдад борлуулах бол газарзүйн онцлогтой бүтэц илүү боломжтой байж болно. Хэрэв пүүс олон төрлийн бүтээгдэхүүнийг ялгаатай зах зээлд борлуулах бол бүтээгдэхүүн, зах зээл дагнасан бүтэц сайн гэж үздэг. Газарзүйн онцлогтой бүтэц: Энэ нь хамгийн энгийн хэлбэр байдаг. Энэ тохиолдолд худалдааны төлөөлөгч оногдсон газарзүйн бүс нутагт байгаа худалдан авагчдад компанийн бүх барааг борлуулах хариуцлагыг хүлээнэ. Газарзүйн зохион байгуулалтыг хийхдээ компанийн удирдлага худалдан авагчдын хоорондын зайн ялгаа, бараа хүргэх цаг хугацааг хамгийн бага байлгах эдийн засгийн хэмнэлттэй нөхцлийг анхаарах хэрэгтэй юм. Бараагаар дагнасан бүтэц: Энэ нь нийт бүтээгдэхүүнийг ангилан барааны төрөлжсөн бүлгийг хариуцсан худалдааны төлөөлөгчийг ажиллуулах арга юм. Хэрэв компанийн бараа үйлчилгээ төрөлжит сайтай, мөн бүлгүүд илт ялгаатай байвал бараагаар дагнасан зохион байгуулалтын хэлбэр үр дүнтэй байдаг. Энэ аргын гол давуу тал нь төрөлжсөн барааны нарийн мэдлэгт тулгуурлан өрсөлдөөний давуу талыг олж авдагтай холбоотой. Харин сул тал нь нэг зах зээлд хоѐр ба түүнээс дээш худалдааны төлөөлөгч давхарлан ажиллах, худалдан авагчдад нэг худалдааны төлөөлөгчөөс компанийн бүх барааг худалдан авч чадахгүйд хүрэх хүндрэл гардаг. Бүтээгдэхүүнээр төрөлжсөн байгууллагын олонхи нь энэ хүрээндээ газарзүйн төрөлжилтийг хослуулах нь чухал гэж үзэх болсон. Зах зээлд чиглэсэн бүтэц: Энэ нь хэрэглэгчдийн ялгаатай эрэлтэд үндэслэн худалдан авагчийн тодорхой бүлэгтэй холбогдон үүсэх учир зах зээлд төвлөрсөн зохион байгуулалт гэж нэрлэдэг. Үйлчилгээг санал болгох, худалдах арга, худалдан авагчтай харилцаа тогтоох хэлбэр нь зах зээлийн бүлэгт өөр өөр байна. Жишээ нь нисэх онгоцны үйлдвэрт борлуулалтын алба нь цэргийн ба энгийн худалдан авагч, түүнчлэн дотоод ба гадаад зах зээлийн хувьд ялгаатай зохион байгуулагдаж болно. Байгууллагад/ худалдан авагчид/ чиглэсэн бүтэц: Зах зээлд чиглэсэн зохион байгуулалтын дараагийн нэг алхам нь хувь худалдан авагчид түшиглэсэн бүтэц юм. Ийнхүү борлуулалтын ажилтны хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх нь үнэ цэнийн шатыг улам хөгжүүлэхэд туслана. Гибрид бүтэц: Практик дээр олон пүүс хоѐр ба түүнээс дээш холимог бүтцийг үр ашигтай хэрэглэдэг. Пүүс гэр ахуйн бараа, материал хоол хүнс, ундаа болон хувийн арчилгааны бүтээгдэхүүнд тус бүр нэг борлуулагчийг ажиллуулж болно. Биечлэн хийх худалдааны үйл ажиллагаа их өндөр зардалтай байдаг учир түүний үр ашгийг сайжруулах арга замуудыг пүүсийн удирдлага ямагт эрж хайж байдаг. Тийм боломжууд ч байдаг. Юуны өмнө борлуулалтын ажлын цагийн харьцааг зөв зохицуулж болно. Худалдааны
  • 27. төлөөлөгчийн нийт ажлын цагийн ердөө 30 орчим хувь нь худалдан авагчидтай харилцахад зарцуулагддаг байна. Худалдааны хүмүүст сайн сургалт явуулснаар борлуулалтаас олох ашиг бодитойгоор өсдөг бол практик дээр ихэнхи борлуулагчид хангалттай хэмжээнд бэлтгэгдээгүй байдаг. Худалдан авагчаар хуваарилах нь: 80:20-н худалдааны алтан дүрмээр бол худалдан авагчдийн 20%д хамгийн багадаа борлуулалтын 80% оногддог. Эхний зорилго бол одоогийн худалдан авагчдыг чадавхиар нь өндөр нам хэмээн хуваах хэрэгтэй. 80:20-н дүрмээр авч үзвэл пүүсийн хүчин чармайлтын дийлэнх хэсэг үр ашиггүй ажилд зарцуулагддаг. Тиймээс худалдан авагчдыг A, B, C гэж зэрэглэн хувааж хүчин чармайлтыг тэнцүү хуваарилах системийг боловсруулах хэрэгтэй. А- төрөл бол худалдан авагчдын 10% нь бөгөөд тэд ирэх нэг, хоѐр жилд бий болох шинэ бизнесийн 50-60% В – төрөл дараагийн шатны хэрэглэгчид бөгөөд тэд шинэ бизнесийн 20-30%-г эзлэнэ. С – төрөл бага хувийг эзлэх худалдан авагчид тул тэдэнтэй хийх ажил хэрэг төдийлэн ирээдүй муутай байж магадгүй. Худалдан авагчдыг тодорхойлсны дараа бүлэг тус бүрийн худалдан авалтын түвшинг тогтооно. А төрлийн үйлчлүүлэгчдэд уулзалтын хангалттай их цаг төлөвлөх ба харин В төрөлд түүнээс доогуур түвшинд байж болно. С төрлийн хувьд утсан ба шуудан харилцаа зэрэг зардлын хувьд үр ашигтай арга хэрэгслийг хэрэглэх нь зүйтэй. Тухайлбал утсаар борлуулалт хийдэг худалдаачин өдөрт 50хүнтэй холбоо тогтоож чаддаг. Энэ ердийн аргаар ажиллагдаг худалдааны төлөөлөгчтэй харьцуулахад хамаагүй хямд бөгөөд үр дүнтэй байдаг. Лекц11 “Хувийн худалдаа ба борлуулалтын удирдлага” Лекцийн агуулга:- Борлуулалтын удирдлагын тухай- Борлуулалтын удирдлагыг хэрэгжүүлэх үе шат Борлуулалтын удирдлагын гол асуудлууд нь худалдааны ажилтныг элсүүлэх, сонгох, сургах, удирдах, өдөөх, үнэлэх ба хяналт тавих үйл явц байдаг. Бизнесийн байгууллагад борлуулалт эрхэлдэг хүмүүсийг худалдагч, худалдаачин, худадааны агент, худалдааны зөвлөх, борлуулалтын менежер, коммивояжир, маркетингийн төлөөлөгч гэх зэргээр нэрлэдэг. Худалдааны агент гэдэг нь захиалагчийг эрж хайх, мэдээлэл тараах, захиалагчийг үйлчлэх, мэдээлэл цуглуулах зэрэг үүргийн аль нэг эсвэл хоѐрыг нь хийж гүйцэтгэдэг компаний ажилтан байна. Худалдаачны мэргэжил нь хамгийн эртний мэргэжлүүдийн нэг боловч орчин үед эдгээр хүмүүсийн дүр төрх ихээхэн өөрчлөгдсөн бөгөөд тэд нар нь өндөр боловсролтой, сайн мэргэшсэн, хэрэглэгчидтэйгээ удаан хугацааны найдвартай холбоо харилцаа тогтоох чиглэлээр ажилладаг хүмүүс байдаг болсон юм. Энэхүү харилцаа нь тэдгээрийн зүгээс хэрэглэгчдийнхээ санал хүсэлтийг анхааралтай сонсож тэдний эрэлт хэрэгцээнд хүндэтгэлтэй хандан түүнийг хангахад компаний хүч бололцоог чиглүүлэн ажиллахад үндэслэгдсэн байдаг онцлогтой. Иймээс худалдааны агентын ажил үүргийн төрөл цар хүрээ нилээд өргөн янз бүр байж болно. Тухайлбал их дэлгүүрт лангууны ард зогсоод захиалга хүлээн авагч, эсвэл бүтээгдэхүүн үйлчилгээний захиалга олохын тулд нилээд бүтээлч хандлагаар ажилладаг худалдааны агент, бас захиалга авах зорилгоор биш худалдан авагчдын дунд тааламжтай уур амьсгал эерэг ойлголт өгөх зорилготой ажилладаг худалдааны ажилтнууд ч байна. Зарим компаниуд зөвхөн техникийн мэдээлэл зөвөлгө өгөх үүрэгтэй худалдааны агент ажилладаг. Биечлэн хийх худалдаа нь идэвхжүүллэлтийн нэг хэлбэр бөгөөд реклам сурталчилгааг бодвол худалдааны агент тодорхой хэрэглэгч хоѐр нь нүүр тулж, эсвэл телефоноор, шинэ видео хэрэгсэл
  • 28. ашиглан шууд харилцдаг онцлогтой учраас ердийн рекламаас илүү үр ашигтай ч байх нь бий.Хэрэглэгчидтэйгээ шууд биечлэн харьцдаг учраас тэдний эрэлт шаардлагыг илүү сайн мэдэжкомпаний зүгээс санал болгох бараа үйлчилгээгээ хэрэглэгч бүрийн тодорхой шаардлагаднийцүүлэхэд анхаарч ажиллах боломжтой. Түүнчлэн гол гол хэрэглэгчидтэйгээ урт хугацаандбиечилсэн шууд харилцаа холбоогоо барьж ажилладаг. Борлуулалтын албаны ажилтнууд ньөөрийн компани хэрэглэгч хоѐрыг холбогч болдог бөгөөд тэд шинэ үйлчлүүлэгчээ олж тэдэндөөрийн компаний санал болгож байгаа бараа үйлчилгээний тухай мэдээллийг хүргэж, борлуулалтхийдэг. Үүний тулд тэд хэрэглэгчдэд шууд хандаж барааныхаа тухай тайлбарлан тэднийасуултанд хариулах, үнэ ба нийлүүлэх хугацаагаа тогтож тавих шаардлагыг нь хангах зэргээридэвхитэй ажилласаны эцэст сая борлуулалтаа хийдэг. Түүнээс гадна худалдааны агент ньхэрэглэгчдэд шаардлагатай үйлчилгээ үзүүлэх, зах зээлийн судалгаа хийх түүнийгээ нэгтгэншинжлэх, борлуулалтын тайлан мэдээ гаргах зэрэг үүргийг мөн гүйцэтгэдэг.Худалдааны агент нь компанид хэрэглэгчдийг төлөөлж харилцах бөгөөд тэдний ашиг сонирхлыгхамгаалж тэдний зүгээс худалдан авсан бүтээгдэхүүнтэй холбоотой асуудлыг нааштайшийдвэрлүүлэхэд тусладаг. Худалдааны агент нь үйлчлүүлэгчийнхээ хэрэгцээг судлаж мэддэгийнхувьд гаргаж байгаа бүтээгдэхүүний хэрэгцээний өртгийг ихэсгэх талд оролцдог ажилтнуудболдог учраас ихэнхи тохиолдолд захиалгын менежерээр ажилладаг байна. Хуучин ойлголтоорхудалдааны агент зөвхөн борлуулалтаа хариуцдаг, компани бүхэлдээ ашиг олох талаар санаа гэжүздэг байсан бол орчин үед энэ ойлголт өөрчлөгдөж худалдааны агент зөвхөн борлуулалтааөсгөхөд анхаарах бус тэрчлэн яаж хэрэглэгчдийн эрэлт хэрэгцээг хангах вэ гэдгийг мэддэг байхшаардлагатай болж байна. Ийнхүү өнөөгийн бизнесийн байгууллага нь өөрийн худалдааныажилтнаас дараах ажил үүргийг гүйцэтгэх чадвартай байхыг шаардах болжээ. Үүнд: · Бараа эргэлтэнд үнэлгээ өгөх · Зах зээлийн чадавхийг хэмжих · Зах зээлийн мэдээлэл цуглуулах · Зах зээлийн стратеги ба төлөвлөгөө боловсруулах зэрэг асуудал болно.Худалдааны агент нь бүх компаний хүч чадавхийг яаж үйлдвэрлэж буй бүтээгдэхүүнийхэрэгцээний үнэт чанарыг дээд зэргээр сайжруулах болон байнгын үйлчлүүлэгчээ сайн хангахадтөвлөрүүлэх вэ гэдгийг мэддэг байх нь ѐстой болоод байна. Иймээс худалдааны ажилтан ньхэрэглэгчидтэй тогтоох харилцааны талаар боловсруулах маркетингийн хөтөлбөрт оролцох голоролцогч нь болно.Биечлэн хийх худалдаа нь хамгийн эртний мэргэжил бөгөөд энэ тухай бичсэн ном судар олонбайдаг. Сайн ажиллагаатай худалдаачин нь мэргэжлийн өндөр ур чадварыг эзэмшсэн байхаасгадна туйлбартай хүсэл тэмүүлэлтэй, идэвхи санаачлагатай өөртөө итгэлтэй өөрийгөө хүндлэхзэрэг онцлогтой байхыг чухалчилдаг.Худалдааны ажилтнуудын бас нэг чухал зан чанар гэвэл өөрийгөө урамшуулан идэвхжүүлэхдотоод тэмүүлэлтэй, сахилга баттай, хэрэглэгчидтэйгээ нягт холбоо харилцаа тогтоож чаддагбайх явдал юм. Худалдааны агентуудын ажил голдуу томилолтоор явах шаардлагатай учраасзамд ихээхэн цаг зарцуулахад хүрдэг тул өнөө үед энэ бэрхшээлийг давах нэг арга нь интернэтээрхарилцаа тогтоож ажиллан өөрийн түншүүд болон өрсөлдөгчидийнхөө тухай шаардлагатаймэдээлэл авах боломжтой.Судалгаанаас үзэхэд ердийн худалдааны агентын ажлын цагийн зарцуулалтын ихэнхи буюу 42%нь унаанд, үйлчлүүлэгчидтэй холбоо барих тэдний анхаарлыг татах зорилгоор утсаар ярих,хариулах, үр дүнгүй яриа зэрэгт нилээд их цаг 23% зарцуулдаг бол худалдааны гэрээ хэлцэлддөнгөж 5%-ийг зарцуулдаг болох нь тогтоогджээ. Иймд худалдан авах шийдвэр гаргахад ямар чнөлөөгүй хүмүүстэй хийх ярилцлагад эрчимтэй ажлынхаа ихэнхи цагийг өнгөрөөх дутагдлаас альболох зайлсхийх нь зүйтэй.Борлуулалтын үйл ажиллагааны үе шатууд:Худалдааны агент хүн худалдааны наймааны ажлаа дараах үе шатаар явуулах ѐстойг сайнэзэмшсэн байх хэрэгтэй. Үүнд:
  • 29. 1. Худалдан авагчийг эрж хайх2. Холбоо тогтоох бэлтгэл ажил3. Холбоо барих уулзах4. Худалдааны танилцуулга хийх загвараа үзүүлэх5. Татгалзлыг даван туулах6. Худалдааны хэлцэл хийх7. Хэлцлийг дуусгавар болгож цаашдын хамтын ажиллагааг үндэслэх зэрэг ажиллагаануудбагтана.- Худалдан авагчийг эрж хайх: Борлуулалт хийх ажлын эхлэл нь худалдан авагчийг эржхайх буюу нийт хэрэглэгчдээс боломжит үйлчлүүлэгчийг тодруулах эхлэнэ. Худалдааныагент нь өөрийн мэдээллийг маш олон хэрэглэгчдэд тарааж ажил төрлийн уулзалт хийхболовч тэдний 10 уулзалтын зөвхөн нэг нь захиалга хийхэд хүргэдэг. Иймд боломжитхудалдан авагчийн талаарх мэдээллийг одоогийн үйлчлүүлэгчдээс мөн бусад харилцаатайтүншүүд өрсөлдөгч биш бэлтгэн нийлүүлэгчид, диллерүүд, худалдааны агентууд хамтажиллагсад,банкны ажилтнуудаас мэдээлэл авч лавлах материалтай болох чухал. Түүнчлэнсонин хэвлэл болон лавлах материалуудаас тэдний нэрсийг авч утсаар ярих захиа бичихзэргээр холбоо тогтоож болдог байна.- Уулзалт холбоонд бэлтгэх: Энэхүү уулзалт хийхээс өмнө тэр байгууллагын талаар альболох их мэдээлэлтэй болсон байх шаардлагатай. Тухайлбал түүний эрэлт хэрэгцээ,худалдан авалтыг хэн хариуцан гүйцэтгэдэг тэр хүний хувийн шинж чанар, хэлцэл хийх хэвмаяг зэргийг судлаж мэдсэн байх нь чухал. Энэ мэдээллийг олох зорилгоор янз бүрийнлавлах материал, хэвлэл, өөрийн танилуудаас болон бусад аргаар олж болно. Мөнхудалдааны агент хүн уг уулзалтын зорилгоо нарийн тогтоосон байх нь зүйтэй. Уулзалтаасөмнө худалдааны агент нь тухайн хэлцлийн худалдааны стратегийг сайтар бодожболовсруулсан байх хэрэгтэй.- Уулзалт ба холбоо тогтоох: Уулзалтыг амжилттай өрнүүлэхийн тулд ямар байдлаар хүлээнавч яаж эхлэн мэндлэхээ сайтар товлосон байна. Энд худалдааны ажилтны гадаад байдалхувцаслалт ерөнхий төрх байдал эхлэн хэлэх үг, дараагийн тайлбар нь шинэ хүмүүстэйанхлан холбоо харилцаа тогтоох эхний үед маш хүчтэй нөлөө үзүүлдэг болохыг сайтартооцох нь зүйтэй.- Худалдааны танилцуулга үзүүлбэр хийх: Энэ нь борлуулалтын үйл ажиллагааны нэг шатбөгөөд санал болгож буйбүтээгдэхүүний талаар дэлгэрэнгүй танилцуулж яаж ажилладаг,ямар давуу талтай, ямар байдлаар худалдан авагчид ашигтай хэмнэлттэй бйах шинжүүдийгнэг бүрчлэн үзүүлж танилцуулдаг. Худалдааны агент нь санал болгож буйбүтээгдэхүүнийхээ талаар ерөнхий танилцуулга тодорхойлолт өгөх боловч хэрэглэгчүйлчлүүлэгчид ямар ашигтай байх вэ гэдгийг нилээд тодруулж янз бүрээр энэ санаандяриагаа төвлөрүүлэх нь чухал.Бизнесийн байгууллагууд энэхүү презентаци-танилцуулгыг хийхдээ гурван янзаар ханддаг.1. Консерватив хандлага2. Хэрэглэгчийн хэрэгцээ тодруулж бүрдүүлэх хандлага3. Хэрэглэгчийн хэрэгцээ шаардлагыг хангах хандлагаКонсерватив хандлагаар танилцуулахдаа худалдааны агент санал болгож байгаа зүйлийнталаар гол асуудлаа амаар юмуу бичгээр танилцуулах хэлбэр юм. Ийм танилцуулгын үгөгүүлбэр сайтар бодож боловсруулж бэлтгэсэн итгэл үнэмшилтэй байх шаардлагатай.Хоѐр дахь хандлагын үед худалдааны агент эхлээд гачигдал шаардлага, үнэт зүйлийн ижбүрдэл, худалдан авагчийн зан байдлын хэв шинжийг илрүүлээд дараа нь өөрийнбүтээгдэхүүнээ танилцуулж уг бүтээгдэхүүн нь түүний хэрэгцээг яаж хангах талаас нь сайнүзүүлж харуулна.Хэрэглэгчийн хэрэгцээг хангах хандлагаар танилцуулга хийхдээ эхлээд уг хэрэглэгчийнхээхэрэгцээ шаардлагыг тодруулахын тулд үүнд холбоотой асуултууд тавих маягаар тэднийгтанилцуулгадаа татан оролцуулна. Энэ үед аль болох олон асулт тавьж өөрөө сайн сонсожхарилцагчдийнхаа шийдэх шаардлагатай байгаа асуудлыг тодруулахад анхаарах нь чухал.- Татгалзлыг даван туулах: Худалдааны танилцуулгын болон хэлцэл гэрээ хийх үедхудалдан авагчийн зүгээс янз бүрийн санал зөрөлдөөн татгалзал гарах нь түгээмэл үзэгдэлбайдаг. Ийм татгалзлыг даван туулахын тулд худалдааны агент нь аль болох эерэг уурамьсгал бий болгоход анхаарч далд байгаа санал зөрчлийг илрүүлэн нэмэлт мэдээлэл өгөх
  • 30. байдлаар хандаж болно. Худалдааны агент бүр өөрийн гэсэн татгалзлыг даван туулах арга барил мэргэжлийн ур зүйг эзэмших шаардлагатай. - Хэлцэл хийх: Бүх татгалзал санал зөрчлийг даван туулсаны дараа хэлцэл хийх шатанд орно. Зарим ажилтнуудын хувьд янз бүрийн нөхцөл байдлаас шалтгаалан энэ шатанд хүрэхгүй байх тохиолдол байдаг. Энэ нь хуалдаачны ажилтаны өөрөө итгэлгүй байдал, хэлцэл хийхэд нь хүргэх арга тактик хангалтгүй эзэмшсэн эсвэл гэрээ байгуулж гарын үсэг зурах тохиромжтой мөчийг алдсан зэрэг шалтгаантай байх нь бий. - Хэлцлийг дуусгавар болгох: Хэлцэл хийсний дараа хойшлуулалшгүй ачуулах, хүргэх цаг хугацааны асуудлыг тодруулах ажлыг гйүцэтгэнэ. Дараагийн уулзалт холбооны талаар урьдчилан төлөвлөж сар өдрөөр тусгай хуваарь гарган ажиллах нь ашигтай. Худалдааны ажилтанууд нь захиалагчидтай аль болох ойр дотно харилцаа тогтоож цаашдын удаан хугацааны найдвартай харилцааг хөгжүүлэхэд анхааран ажиллахыг чармайдаг. Лекц 12 “Шууд маркетинг” Лекцийн агуулга:- Шууд маркетингийн тухай ойлголт- Шууд маркетингийн хэрэгсэл- Шууд маркетингийн давуу тал- Шууд маркетингийн ач холбогдол Шууд маркетинг гэдэг нь хэрэглэгчидээс даруйхан хариу авах зорилгоор мэдээлэл харилцааны хэрэгслээр хийдэг шууд холбоо харилцаа юм. Мэргэжлийн судалгаагаараа тэргvvлэгч шууд маркетингийн хvрээлэнгийн захирал, профессор Дерек Холдер нь шууд маркетингийг "бvтээлч сэтгэлгээ, хэрэглэгчдийн тухай мэдлэг болон бизнесийн тулгамдсан асуудлыг шийдэхийн тулд маш тодорхой хэсэг рvv «чиглэгдсэн харилцаа холбоог бий болгох шинэ технологийн уялдаа" хэмээн тодорхойлсон.2001 онд Их Британид шууд маркетингт 10 тэрбум фунт стерлинг зарцуулсан.Ойролцоогоор 50 мянган хvн шууд маркетингийн салбарт ажилладаг бєгєєд жил бvр 5000 ажлын байр бий болно.Шууд маркетингийн хамгийн гол онцлог нь vр дvнг тоогоор тооцох боломжтой гэж үздэг. Жишээ нь утсаар маркетингийн компанит ажиллагаа явуулахад яг хичнээн хvн утасдсан, хариу єгсєн болон борлуулалтын хэмжээг гаргаж болно.Тvvгээр ч зогсохгvй хичнээн хэмжээний ашиг олсоныг ч гаргадаг. Хариу болгоныг бичиж авснаар vйлчлvvлэгчийн тухай мэдээллийн баазыг шинэчлэх боломжтой.Ийнхvv мэдээллийн баазад оруулсан шинэ баримтууд нь хэрэглэгчийн шинж чанарыг тодорхойлож олгодог.Барааг худалдан авах магадлал аль зэрэг єңдєр байгааг тодорхойлсоны vндсэн дээр vйлчлvvлэгч болох хvнийг тогтоодог.Маркетингийн байгууллага нь гуравдагч газраас vйлчлvvлэгчийн хаягийг авах эсвэл тvрээслэх гэж байгаа бол vйлчлvvлэх хvмvvсийн җагсаалтыг гаргах боломжтой. Нэг vгээр хэлэхэд шууд маркетингийн хамгийн гол зорилго нь vйлчлvvлэгч болон бvтээгдэхvvний хоорондох єєрєєр хэлбэл 1:1 гэсэн харилцааг бий болгохын тулд мэдээллийг ашигласан гэсэн vг.Шууд маркетингийн мэргэжилтнvvд нь цахилгаан болон ердийн шуудан, хэвлэлд нийтлэгдэх сурталчилгаа, мессеж, утасны маркетинг, катологи, телевизийн нэвтрvvлэг, Интернэт зэргийг ашиглан харилцаа холбоо тогтоож, vйлчлvvлэгчдэд ямар нэгэн алхам хийх хvсэл тєрvvлдэг. Энэ бvхэн нь брэндийг бий болгох, vйлчлvvлэгчдийг тодорхой санал бодолтой болгож борлуулалтыг нэмэгдvvлэхэд ашигладаг. Шууд маркетингийн харилцааны хэрэгсэл төрлүүд нь өөр өөрийн гэсэн арга хэлбэрээр хэрэгждэг. Тухайлбал зар сурталчилгааг хэвлэл, радио телевиз, гадна гудамжны самбар гэх зэрэгт байрлуулж болно. Харин биечлэн хийх худалдаа нь барааны танилцуулга/ презентац/ үзэсгэлэн яармаг, тусгай урамшууллын арга хэмжээ гэх зэрэг хэлбэртэй хийгддэг. Борлуулалтын урамшуулал нь бараа худалдаалах газарт хийх реклам, шагнал, үнийн хямдрал, эрхийн бичиг, тусгай реклам зэрэг арга хэлбэртэй байдаг.
  • 31. Мэдээллийн шинэ технологи нь пүүс компанийг олон нийтэд хандсан ялгаваргүй хийгддэгсурталчилгаанаас тодорхой нарийвчилсан чиглэлтэй бүр тодорхой нэг хэрэглэгч харилцагчдадчиглэгдсэн харилцаанд шилжихэд хүргэж байна. Маркетингийн харилцаанд нилээд чухал үүрэгтэйтөрлүүд нь рекламын харилцаа ба урамшуулал хоѐр юм. Шууд маркетингаар хийх рекламынмэдээлэл нь тодорхой хүнд хаяглагдсан байдаг учраас хувийн шууд харилцааны суваг болдог.Шууд маркетингийн мэдээлэл нь захиалгын өмнөхөн богино хугацаанд зорилтот хэрэглэгчдэдхандсан тэдний сонирхолд нийцсэн шинжтэй хийгддэг учраас яаралтай шуурхай харилцаанытөрөл болно.Шууд маркетингаар зөвхөн харилцагч хэрэглэгч хоѐрын хооронд болох харилцан ярилцлагабайдалтай холбоо тогтоох учраас худалдан авагчийн хариу үйлдлийн байдлаас хамаарч мэдээллээөөрчлөн зохицуулах боломжтой, мөн өрсөлдөгчөөс мэдээллээ нууцлах боломжтой.Шууд маркетингаар идэвхжүүлэлтийг тодорхой төлөвлөх боломжтой, үр дүн нь хурдан гардаг.Өнөө үед шууд маркетинг бизнест хүчтэй түрэн орж ирж байна. Шууд маркетингийг амжилттайхэрэгжүүлж байгаа олон жишээг бид нэрлэж болох бөгөөд тухайлбал компьютер үйлдвэрлэгч DellComputer, интернэт худалдаа эрхлэгч Amazon.com, мэдээллийн системээр хангагч Cisco Systems,интернэтээр үнэт цаасны арилжаа эрхлэгч Charles Schwab зэргийг дурдаж болно. Шууд маркетинггэдэг нь танай бүтээгдэхүүнийг худалдан авахыг хүсч байгаа хүмүүстэй шууд харилцах хэлбэр гэжойлгож болно. Та худалдаа хийх, захиалга авах, бэлэг, урамшуулал, хандив, лавлагаа өгөх эсвэлхудалдан авагчтай нүүр тулан уулзах зэрэг аль нэг үйл явцад тэдэнтэй шууд харилцаанд ордог.Мөн худалдан авагчтай удаан үргэлжлэх харилцааг бий болгох шаардлагатай болдог. Тиймээс тааль ч хэлбэрийн харилцаа тогтоохыг хүсч байлаа гэсэн худалдан авагчийн эрх ашигт төвлөрсөнүйл ажиллагаа явуулахад анхаарах хэрэгтэй.Шууд маркетингийн тухайд хэрэглэгчдийн мэдээллийн санг бий болгох нь чухал хариуцлагатайажил байдаг. Энэхүү мэдээллийн санг бий болгоход хэрэглэгчдэд хямдралын карт, хөнгөлөлтийнтасалбарыг шуудангаар илгээх болон бонус болгох зэрэг энгийн аргуудыг түгээмэл ашигладаг.Маркетингид ашиглагдаж байгаа мэдээллийн 2/3-оос илүү нь хүн амзүйн, түүний дотор амьдралынхэв маягийн талаарх мэдээ байдаг.Харин нэлээд нарийн аргачлалаар өндөр, боломжтой худалдан авагчдын сегментийн жагсаалтыгсонгоход анхаарах нь зүйтэй.Шууд маркетингийн стратегийн шийдвэрт хөтөлбөрийн зорилго, үндсэн арга хэмжээ, үзэлбаримтлал, чиглэл, хувийн бодол, таамаглал болон арга хэрэгслийн сонголт зэрэг асуудал багтдаг.Бидний гол анхаарах зүйл бол орчны нөхцөл байдал болон бүтээгдэхүүний онцлогт нийлүүлэнсонгох арга хэрэгслийн зардалтай холбоотой асуудал юм. Телефон болон электрон шуудан ньшууд маркетингийн хамгийн тохиромжтой хэрэгсэл боловч бусад аргыг мөн ашиглана. Үүнд:Биечлэн хийх худалдаа:Энэ нь телефон утсаар боломжит худалдан авагчийг эрж олоод түүнийг өөрийн харилцагч түншболгон урт хугацаанд холбоотой ажиллан бизнесээ хөгжүлэх зорилготой үйл ажиллагаахамаарагддаг. Үүнийг мөн тэрчлэн шууд борлуулалтын арга ч гэж нэрлэдэг.Шууд шуудангаар түгээх худалдаа:Энэ аргаар борлуулалт хийхдээ боломжит худалдан авагчддаа рекламын захидал мэдээллийнматериал, буклет зэргийг тэдний хаягаар түгээж илгээдэг. Энд илгээмж түгээх нэрсийн жагсаалтгаргахдаа компаний барааг захиалсан хүмүүс эсвэл орлого ихтэй баячууд, катологоор бараахудалдан авдаг худалдан авагчид, гэрийн тэжээмэл амьтаны эзэд, боломжтой ахмадууд зэрэгхэрэглэгчдийг хамруулна.Катологоор худалдаалах арга:
  • 32. Худалдан авагчдад шуудангаар юмуу дэлгүүрээр худалдаалагддаг катологи хэрэглэн ажилладаг шууд маркетингийн арга бөгөөд үүнийг олон компаниуд хэрэглэдэг. Ийм аргаар янз бүрийн нэр төрлийн барааг худалдаалж болох бөгөөд хамгийн түгээмэл нь сүүлийн үеийн моод загвартай хувцас, гэр ахуйн бараа юм. Эхний үед катологоор захиалах худалдаа нь хот төв газраас алслагдсан оршин суугчдад нилээд хандаж байсан бол өнөө үед ажил эрхэлдэг залуу эмэгтэйчүүдэд илүү хэрэгцээтэй болсон. Учир нь тэд цаг зав багатай дэлгүүрээр гүйх шаардлагагүй стресст орохоос зайлсхийдэг мөн сүүлчийн моод загварыг чухалчилдаг хэсэг юм. Ийнхүү катологоор хийх худалдаа нь илүү үнэтэй барааг худалдан авах чадвар сайтай зах зээлийн сегментэд санал болгох боломжтой байна. Телемаркетинг Телемаркетинг нь худалдан авагчдад шууд борлуулалт хийхдээ телефон хэрэглэдэг арга юм. Энэ нь шууд борлуулалтын үндсэн аргын нэг бөгөөд түүнийг борлуулалтын талаар худалдан авагчидын санал захиалгыг тодруулах болон шууд худалдаа хийхэд идэвхитэй хэрэглэдэг арга болоод байна. Телефоноор ярьж судалгаа авах асуултанд хаирулт авах, хэрэглэгчдийн талаарх мэдээллийн санг бий болгох уулзалт товлох, өмнөх харилцааны талаар санал бодлыг мэдэж үнэлгээ өгөх, худалдан авагчдын сонирхлыг татах ажиллагааны нэг хэсэг болгон ашиглах / удаан хугацааны харилцааны хөтөлбөрт/ зэрэгт энэ аргыг өргөн хэрэглэдэг. Хойшлуулахгүй хариу авах телевизийн маркетинг Түргэн хариу авах зорилгоор телевизийн рекламын клипийн хэрэгслийг ашиглан бараа үйлчилгээг танилцуулахдаа / төлбөргүй телефон утасны дугаар/ буцаж холбоо барих аргыг санал болгодог шууд маркетингийн хэлбэрийг ТВ маркетинг гэдэг. Ийм аргаар ажилладаг компаниуд нь төлбөргүй утсаар хариу болон захиалга авах үедээ хэрэглэгчдийн талаар мэдээллийн санг/ нэр, хаяг, эрэлт сонирхол/ баяжуулах боломжтой байдаг нь ердийн телевизийн рекламаар гүйцэтгэх ямар ч боломжгүй асуудал юм. Ийм мэдээлэл нь зорилтот хэрэглэгчдийн эгнээг тодорхойлох, өөрийн маркетингийн бодлогыг боловсронгуй болгоход чухал ач холбогдолтой гэж үздэг. И-маркетинг 2011 оны 11-р сарын 02, Лхагва гариг, 18:58 Tumee Normal 0 false false false false EN-US X-NONE X-NONE Лекц1 Интернэт маркетингийн тухай ойлголт1. Интернэтийн үүсэл хөгжил2. Интернэт маркетинг3. Интернэт маркетингийн давуу тал, хязгаарлалт, аюулгүй байдал4. Электрон худалдаа Интернэт нь дэлхий дахинаа амьдарч буй хүмүүст маш бага зардлаар мэдээлэл түгээх маш том боломжийг олгож өгсөн.Интернэтийн хамгийн ач холбогдолтой зүйл нь том жижиг бизнесүүдэд
  • 33. адилхан боломж олгосон байдаг. Харин эрхэлж буй аливаа үйл ажиллагаандаа амжилт олох нь интернэтийн орон зайд маркетингаа хэрхэн ,яаж үр дүнтэй явуулахаас ихээхэн шалтгаална. Хvн тєрєлхтєний тvvхэн дэх хамгийн том ололт дэвшилvvдийн нэг нь Интернэт билээ. Интернэтийн гарал үүсэл нь бүр 1960-аад оноос үүдэлтэй. Энэ үед АНУ-ын батлан хамгаалах яам Advanced Research Projects Agency / APRA/ буюу тэргүүлэх эрдэм шинжилгээний төслийн агентлагийг байгуулсан байна. Энэ үеэс эхлэн АНУ-д байгаа компьютеруудын аюулгүй байдлыг ханган холбох Apranet сүлжээг бий болгож эхэлсэн. Өнөөдөр интернэт сүлжээ нь хэдэн зуун сая хүнийг бүх дэлхий нийтээр холбосон сүлжээ болон хувирсан байна.Интернэтийн хурд нэмэгдэж, үнэ буурч интертэдэд хандах хэрэглэгчдийн тоо нэмэгдэхийн хэрээр интернэтийн хэрэглээнд нилээд өөрчлөлтүүд гарч байна. Жишээлбэл:- ААН-ийн тайлан тооцоог онлайнаар авдаг болсон.- Интернэт банк хэрэглээнд ихээхэн нэвтэрч байгаа- Хэрэглэгчид онлайнаар худалдан авалт хийж байгаа тоо өмнөх жилүүдтэй харьцуулахад харьцангуй нэмэгдэж байгаа хандлага ажиглагдаж байна. Интернэт маркетинг буюу онлайн маркетинг эсвэл электрон маркетинг ч гэж нэрлэж болох энэхүү маркетинг нь Интернэтээр дамжуулан бүтээгдэхүүн эсвэл үйлчилгээний маркетинг явуулахыг хэлнэ. Интернэт нь дэлхий дахинаа амьдарч буй хүмүүст маш бага зардлаар мэдээлэл түгээх маш том боломжийг олгож өгсөн. Интернэт маркетинг нь сэтгэлгээний ба техникийн хүчин зүйлсийг шаардах буюу дизайн, хөгжүүлэлт, сурталчилгаа ба борлуулалтыг нэгтгэн холбож байдаг. Интернэт маркетингийн арга хэлбэрүүд нь: хайлтын системийн маркетинг, харагдах сурталчилгаа, и-мэйл маркетинг, интерактив маркетинг , хамтрах маркетинг, блог маркетинг ба хийсвэр маркетинг (social network, word of mouth) юм. Интернэт маркетинг нь вэбсайт бүтээх ба бүтээсэн вэбсайтаа сурталчилах гэсэн үг биш бөгөөд тэрхүү вэбсайтны цаана нь ямар нэгэн бодитой байгууллага оршин тогтнож өөрсдийн гэсэн бодит зорилгод хүрэхийн тулд ажиллаж байх ѐстой. Интернэт маркетингийн стратеги нь зах зээлийн судалгааны үндсэн дээр тулгуурлан хийгдэх ба онлайнаар сурталчилж болох бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ, вэбсайтыг имэйл маркетинг ба шууд борлуулалтын аргаар дамжуулан хэрэгжүүлж болдог. Интернэт маркетингийн зорилго: Интернэт маркетинг нь интернэтээр дамжуулан дараах зүйлсийг гүйцэтгэх үүрэгтэй. 1. Байгууллага бүтээгдэхүүн,үйлчилгээ болон өөрсдийн үйл ажиллагааны тухай мэдээллийг нийтэд дамжуулах. 2. Боломжит хэрэглэгч болон тэдгээрийн мөн чанарыг /сэтгэл ханамж, хэрэгцээ,шаардлага, хувийн онцлог/ судлаж хөтлөн явуулах 3. Интернэтээр бүтээгдэхүүн үйлчилгээгээ борлуулах, зар сурталчилгаагаа цацах Давуу талууд Интернэт маркетингийн хамгийн том давуу тал нь хамгийн их мэдээллийг өөртөө агуулж байдагт оршино. Хэрэглэгчид нь ямар ч цаг, ямар ч өдөр хамаагүй өөрийн хүссэн бүтээгдэхүүнээ интернэтээс хайлт хийн олж худалдан авах боломжтой. Борлуулалт хийх хүчийг хэмнэснээр интернэт маркетинг ашигласан компаниуд ч ихээхэн хэмжээний мөнгөө хэмнэх боломжтой байдаг. Ерөнхийд нь дүгнэвэл интернэт маркетинг нь дотоодын зах зээлээс үндэсний, олон улсын зах зээлд гарахад тань туслах болно. Сонгодог мэдээллийн хэрэгслүүд болох радио, хэвлэл ба ТВ- тэй харьцуулвал интернэт маркетинг нь маш бага зардал гардаг. Сонгодог буюу оффлайн мэдээллийн хэрэгслүүдээс ялгарах бас нэгэн онцлог нь интернэтийн мэдээллийн хэрэгслээр цацагдсан мэдээллийг хянахад маш хялбар байдаг. Сурталчилгаагаа
  • 34. явуулж буй хүмүүст интернэт нь маш олон боломжийг олгож байдаг ба 2007 оны байдлааринтернэт маркетинг нь бусад медиаг бодвол хамгийн хурдацтай тархаж буй нь болоод байсан юм.Судлаач Ральф Вилсоны тодорхойлсноор интернэт маркетингийг байгууллага үйл ажиллагаандаанэвтрүүлснээр дараах боломжууд үүсэх юм . Зах зээлийнхээ хувьд тэлж глобаль зах зээл дээр гарах Кибер орон зай дахь өөрийн виртуаль оффисоо байгуулах Шууд маркетингийн үйл ажиллагааг хэрэгжүүлэх Харилцаа холбооны хувьд тэлэх Өрсөлдөөнд давуу талыг олох боломжтойХязгаарлалтИнтернэт маркетинг нь хэрэглэгчдийг сонгодог медиатай харьцуулвал шинэ технологи ашиглахыгшаарддаг тул бүх хүмүүс таны мессежийг авч чадахгүй. Бага хурдны интернэт нь мөн сөргөөрнөлөөлж байдаг. Хэрэв зарим нэгэн компани маш их мэдээлэл бүхий график дүрс орсон вэбхийлгэвэл хэрэглэгч түүнийг нь нээх гэж удсаар байгаад үзэхгүй байх тохиолдол байдаг.Худалдан авагчийн зүгээс харж болох өөр нэгэн хязгаарлалт гэвэл онлайн худалдан авалт хийхээсөмнө өөрийн хүрэх, үнэрлэх, амтлах мэдэрхүйгээ ашиглах боломжгүй байдаг. Гэвч энэхүүхязгаарлалтыг шийдвэрлэсэн зарим нэгэн бодлого байдаг нь онлайнаар худалдан авсан бараагаатаалагдахгүй бол буцааж болдог нөхцөл болно.Аюулгүй байдлын тухайОнлайн бизнест оролцож буй худалдан авагч ба компаниудын хувьд аюулгүйн асуудал нь туйлынчухал байдаг. Ихэнх хэрэглэгчдийн хувийн мэдээлэл нь онлайнаар худалдан авалт хийсэний дарааолон нийтэд задардаг гэж боддог учраас тэд онлайн худалдаа хийхээс татгалздаг байна. Саяханхүртэл хэрэглэгчдийнхээ хувийн мэдээллийг худалдаалсан тохиолдлууд гарсан. Зарим нэгэнкомпаниуд хэрэглэгчдийнх нь мэдээлэл нууц хэвээр үлдэнэ гэж баталгааг гаргаж өгдөг.Интернэт маркетингийг хэрэгжүүлэх үе шат:Интернэт маркетингийг өөрийн үйл ажиллагаандаа нэвтрүүлэх гэж буй пүүсийн хувьд дараахүндсэн үе шатын дагуу интернэт маркетингийн стратегийг хэрэгжүүлвэл оновчтой юм . 1. Нөхцөл байдлын шинжилгээ хийх. 2. Зорилгоо дэвшүүлэх 3. Маркетингийн хольц бүрдүүлэлтДээрх үе шатууд нь логик дараалал зарим судлах зүйл нь уламжлалт маркетингтай төстэй хэдий чзарим талаар интернэт маркетингийн гэсэн өөрийн онцлог талыг агуулж байгаа юм.Дээрх үе шатуудыг тус бүрт нь авч үзвэл;1. Нөхцөл байдлыг шинжилгээНөхцөл байдлын шинжилгээ буюу орчныг судлахдаа интернэт маркетингийг хэрэгжүүлэх дэдбүтэц буюу өндөр хурдаар хандах боломж бүхий вэб сайт, чанартай интернэт үйлчилгээ үзүүлэгчкомпани бий эсэх, хэрэглэгчдийн интернэтийн сүлжээг ашиглах зан төлөв, онлайнаар худалдаахийх мэдлэгтэй болсон эсэх, интернэтээр борлуулахад бараа тань хэр зэрэг тохиромжтой эсэх,интернэтээр худалдан авах шийдвэрээ гаргаж буй эсэх, өрсөлдөгчидийн интернэт дэхь үйлажиллагаа, зорилтот зах зээлийн интернэт хэрэглээг зэргийг судалдаг байна.2. Интернэт маркетингийг хэрэгжүүлэх зорилгоИнтернэт маркетингийг хэрэгжүүлэх зорилго буюу интернэт маркетингийг нэвтрүүлэхшалтгааныг тодорхойлохдоо 5*S*-ийн зарчим буюу 5 үндсэн хэлбэрийн дагуу дэвшүүлдэг байна . 1. SELL: Компаний болон брэнд вэб сайтын уламжлалт хэлбэртэй харьцуулахад илүү уян хатан борлуулалтын сувгийг ашиглан хямд зардлаар бага үнээр хэрэглэгчидэд барааг санал
  • 35. болгох бөгөөд ингэснээр борлуулалтын орлогын хэмжээ нэмэгдэх боломжтой юм. Харин мэдээлэлд чиглэсэн вэб сайтуудын хувьд энэ нь зорилгыг хэрэгжүүлэхдээ зар сурталчилгааны талбараа худалдах, ах дүү вэбүүдийн affiliate программын тусламжтайгаар орлогоо бий болгодог байна. Жишээ нь жижиглэн худалдааны Amazon компани өөрийн вэб сайт руу нь шууд дамжин ирүүлсэн /link/ вэб сайтанд тухайн хэрэглэгчээс орсон орлогын 5%-ийг өгдөг байна . 2. SERVE: Хэрэглэгчдийн үнэ цэнийг өсгөх буюу виртуаль барааг хөгжүүлэх, хэрэгчидэд үзүүлэх үйлчилгээг боловсронгуй болгох, дахин худалдан авалтыг урамшуулах, дэмжих мэдээлээр хангадаг байна. 3. SPEAK: Хэрэглэгчдийг шаардлагатай мэдээлэлээр хангах, пүүсд шаардлагатай маркетингийн мэдээллийг онлайн байдлаар цуглуулах. Өөрөөр хэлбэл вэб дээр суурилсан судалгаа, хэлэлцүүлэг, ярилцлага, чатлах зэрэг хэлбэрээр мэдээллийг цуглуулах. 4. SAVE: Интернэтийг ашиглан дараах зардлуудыг бууруулах боломжтой байдаг байна. Үүнд хүний нөөцийн зардал, борлуулалтын зардал, зар сурталчилгааны зардал, шинээр бизнес эрхлэхэд гарах зардлыг бууруулах боломжтой байдаг. 5. SIZZLE: Онлайн байдлаар компаний болон брэндийн нэр хүндийг өсгөх.3. Маркетингийн хольцыг бүрдүүлэхИнтернэт маркетингийн хольцын хувьд домэйн нэр буюу вэб хуудасныхаа нэрийг сонгох ньуламжлалт маркетингийн хувьд хувиарлалтын сувгийн талаарх шийдвэрийг гаргахтай ижил зүйлюм.Домэйн нэр, вэб дизайны талаар шийдвэр гаргах: Зөв оновчтой домэйн нэр нь интернэтмаркетингийн амжилтын нэг үндэс бөгөөд интернэт маркетеруудын хувьд оновчтой домэйннэрийг маш өндөр үнээр худалдаж авдаг байна .Жишээ нь www.business.com 7.5, www.wine.com2.5 сая доллараар худалдагдсан байна.Оновчтой домэйн нэрийг сонгохын тулд дараах үндсэнзарчмуудыг баримтлах хэрэгтэй. Товчхон буюу бага тэмдэгтээс бүтсэн байх Цээжилж тогтооход хялбар байх. Компаний нэр болон бизнесийн чиглэлтэй нь уялдаатай байх Хэлэх дуудахад хялбар байхОновчтой домэйн нэрийг сонгон авсны дараа вэб дизайны дараах шийдвэрийг гаргахшаардлагатай болох юм.Вэб хуудас нь тухайн компаний кибер орон зай дахь дүр төрх, нүүр царайюм. Вэб дизайныг боловсруулахдаа дараах үндсэн зарчмуудыг баримтлах шаардлагатай юм .Барааны хольц бүрдүүлэлт: Вэб хуудас тань оновчтой домэйн нэр, хэрэглэгчдэд тохиромжтойдизайнтай болчихсон тохиолдолд барааны талаарх шийдвэрээ гаргах шаардлагатай юм.Бараануудыг ерөнхийд нь 3 хэсэгт ангилан авч үзэж болно. Электрон арилжаанд тохиромжтой бараа Электрон арилжаа ба уламжлалт арилжаанд тохиромжтой бараа Уламжлалт арилжаанд тохиромжтой барааМөн интернэтээр борлуулах барааг мөн бодит шинж чанар, мэдрэгдэх байдлаас нь хамаарууландараах 3 бүлэгт хуваан үзэж болох юм. Виртуаль бараа буюу бодитой бус бараа Үйлчилгээ Бодитой барааИнтернэтээр худалдаа, борлуулалт хийх нь уламжлалт худалдаатай харьцуулахад зарчмын хувьддараах үндсэн ялгаануудтай юм.Нийт маркетинг ба 1:1 маркетингийн харьцааНийтийн маркетинг 1:1 маркетингДундаж худалдан авагч Тусгайлан авсан худалдан авагч
  • 36. Худалдан авагч ил тод байх Худалдан авагч ил тод байх Стандартчлагдсан бүтээгдэхүүн Тусгай маркетингийн санал Нийт зориулсан үйлдвэрлэл Тусгай үйлдвэрлэл Олон нийтийн шинжтэй сурталчилгаа Хувийн хандлага Олон нийтийн шинжтэй идэвхжүүлэлт Хувийн идэвхжүүлэлт Нэг талт хандлага Хоѐр талт хандлага Бүх нийтийн хэмнэлт эдийн засаг Зорилтот эдийн засаг Зах зээлийн хувийн жинг эзэлдэг Худалдан авагчийн хувийн жингээр илэрхийлэгдэнэ. Бүх худалдан авагчдад Боломжит үр ашигтай худалдан авагчид Худалдан авагчдыг татан оруулна Худалдан авагчаа тогтвортой байлгах Электрон худалдаа Электрон бизнес гэдэг нь худалдааны үйл ажиллагаа явуулахын тулд бүхий л мэдээллийн сүлжээний боломжийг ашиглаж байгаа дурын үйл ажиллагаа юм. Электрон худалдаа гэдэг нь талууд хоорондын харилцан ажиллагаанаас электрон аргаар хийгдэж байгаа бүх төрлийн хэлбэрүүд юм. Электрон бизнес нь дараах категориуд байна. В2В (business to business)-бизнесээс бизнест B2C (business to consumer)-бизнесээс эцсийн хэрэглэгч хувь хүмүүст C2C (consumer to consumer)-олон тооны хувь хүмүүсийн хоорондын бизнес харилцааг хангах C2B (consumer to business)-хэрэглэгчийн худалдан авахыг хүсэж буй үнийг боловсруулах систем B2A (business to administration)-хувийн компаниуд төрийн байгууллагууд хандаж хэлбэл байгуулах, бизнес хийх систем C2A (consumer to administration)-хувь хүмүүс төрийн байгууллагад хандан бизнес хийх, харилцааг нь хангах систем G2B, B2G, G4C, C2G, G2G эдгээр нь шинээр бий болж байгаа Электрон худалдааны ач холбогдол:· Орон зай цаг хугацаанаас үл хамааралтай· Шинэ зах зээлд гарах боломжтой/гадаад зах зээл/· Хэвлэл мэдээллийн үүрэг гүйцэтгэнэ/ сонин сэтгүүл, тв радио шиг байх боломжтой/· Бизнес эрхлэгчдийг ажлын байр нь болдог· Худалдаа үйлчилгээний талбар болдог· Зардлыг багасгадаг· Ажлын бүтээмжийг нэмэгдүүлдэг гэх мэт Лекц№2 Интернэт маркетингийн дэд бүтэц1. Интернэтийн сүлжээний зохион байгуулалтын зарчмууд2. Интернэтийн албадууд3. Интернэтийн сүлжээн дэх аюулгүй байдлыг хангах аргууд
  • 37. 4. Төлбөртэй интернэт системүүд Интернэт сүлжээний зохион байгуулалтын зарчмууд: Тодорхойлолт1: Мэдээллийн үүднээс авч үзвэл: Интернэт гэдэг нь вэб сайтууд гэж нэрлэгдэх сая сая мэдээллийн төвүүдийн нэгдэл юм. Тэдгээр нь дэлхийг хамарсан торыг үүсгэж буй өөр хоорондоо нягт уялдаа холбоотой төрөл бүрийн Терабайт мэдээллийг агуулсан байдаг. Тодорхойлолт2: Нийгэм эдийн засгийн үүднээс авч үзвэл: Интернэт бол харилцааны, харилцаа холбооны, зугаа цэнгэлийн, бизнес эрхлэх нэгдмэл орчин юм. Тодорхойлолт3: Техникийн үүднээс авч үзвэл: Интернэт гэдэг нь өөр хоорондоо хамааралгүй хэдэн 10,000 сүлжээ ба сая сая компьютерийн нэгдэл юм. Интернэт албадууд: Интернэт албадууд гэдэг нь интернэт хэрэглэгчдэд үйлчилгээ үзүүлж буй системүүд юм. Үүнд:1. Электрон шуудан2. www / World Wide Web/3. Телеконференц4. Бичгийн илгээмж5. FTP /File transfer protocol/6. IRS/ Internet Relay Chat/ гэх мэт бусад мэдээлэл дамжуулах орчин болох интернэтээр хэрэглэгдэж буй системүүд байна. Интернэтээр үзүүлж байгаа үйлчилгээг үндсэн 2 категорид хувааж болно. 1. Off-line : Энэ категорийн үндсэн шинж нь мэдээллийг сураглах болон авах хооронд цаг хугацааны зай завсарлага байдагт оршино. 2. On-line : Сурагласан мэдээлэл дорхноо орж ирнэ. Электрон шуудан: Электрон шуудан бол интернэтийн хамгийн анхны хамгийн түгээмэл алба юм./е-мэйл/. Телеконференц: Интернэт дэх электрон шуудангийн дараа ордог түгээмэл арга юм. Бичгийн илгээмж: /Mail list/ Электрон шуудангаар дамжуулж үзэх ба өөрийн гэсэн протокол ба программ байдаггүй. Чатууд: Чат гэдэг нь интернэтийн алба бөгөөд бодит өнөөгийн цаг хугацаанд текстээр ярилцах боломж олгодог алба юм.
  • 38. Хамгийн түгээмэл хэрэглэдэг чат бол IRS/ Internet Relay Chat/ HTML – хэл дээр явагддаг. JAVA- хэл дээр зарим нь явагддаг FTP /File transfer protocol/ Интернэт холбогдоход FTP бүрэн боломж олгосон байдаг. Интернэтийн сүлжээн дэх аюулгүй байдал: Интернэтийн орчин дах аюулгүй байдлын асуудлыг Криптографын аргаар шийдвэрлэдэг. Криптограф гэдэг нь өгөгдлүүдийн аюулгүй байдлыг хангах тухай шинжлэх ухаан юм. Криптограф ба түүний үндсэндээ байгуулагдсан системүүд нь дараах бодлогуудыг шийдвэрлэхэд зориулагдсан байдаг.1. Конфиденциаль/ нууцлагдмал байх/ Мэдээлэл нь хадгалагдаж байх болон дамжуулагдаж байх тохиолдлоос гаднаас зөвшөөрөлгүй нэвтрэх байдлаас хамгаалсан байх ѐстой. Үүнийг шифр тогтоож хангаж өгдөг.2. Аутентификац: Үүнийг электрон гарын үсэг ба сертификатаар хангаж өгдөг.3. Бүрэн бүтэн байдал: Үүнийг электрон тоон гарын үсгээр хангаж өгдөг. Эдгээрээс үзэхэд аюулгүй байдлыг хангах үндсэн аргууд нь1. Шифр2. Сертификат3. Электрон гарын үсэг байна. Шифрлэх гэдэг нь текстэн мэдээллийг тоо болгон хувиргах, тоон мэдээллийг тоо болгон хувиргах, тоон мэдээллийг текст болгон унших. Текст-шифрэлсэн алгоритм-шифрэлсэн текст-шифр задлах-текст Хамгийн түгээмэл нь түлхүүр, алгоритм нь хамтдаа байх программ. Өнөөгийн байдлаар гриптографын үндсэн 2 төрлийг ашиглаж байна.1. Сонгодог эсвэл симметр алгоритм гэдэг. Шифрлэх болон шифрийг задлах ажиллагаа 1 түлхүүрээр явагдахыг хэлнэ. Энэ түлхүүр нь хаалттай нууц байна.2. Нээлттэй түлхүүртэй алгоритм. Энд 1 нээлттэй 1 хаалттай түлхүүрийг ашигладаг. Өөрөөр хэлбэл шифрлэх шифр задлах үйл ажиллагааг өөр өөр түлхүүрээр явуулдаг. Сонгодог буюу симметр шифрлэлтийн арга: Энд 2 оролцогч 2-лаа нэг л түлхүүрд нэвтрэн орох боломжтой байхыг шаарддаг. Энэ нь дараах дэс дараалалттай байна. 1-рт: симметрийн нууц түлхүүрийг аюулгүйгээр бий болгож хадгалдаг.
  • 39. 2-рт: илгээгч нь шифрлэх симметрийн аргыг ашиглан нууц симметрийн түлхүүртэй хамт шифрлэх текстээ ашигладаг. 3-рт: илгээгч шифрэлсэн текстээ дамжуулдаг. Симметрийн нууц түлхүүрийг хамгаалагдаагүй холбооны сүлжээгээр/суваг/ хэзээ ч дамжуулдаггүй. 4-рт: Анхны текстийг задалж уншихын тулд хүлээн авагч илгээгчийн адил симметрийн алгоритмыг ашиглана. Өөрөөр хэлбэл өөрт нь симметр түлхүүр ирсэн байна. Олон улсын шифрлэх алгоритм нь дараах байна. Idea, RC2, RC3, RS5, CAST Симметрийн шифрлэх арга: Энэ аргын гол мөн чанар нь хүлээн авагч нэг бүр 2 түлхүүртэй байдаг. Тэдгээр нь тодорхой журмаар хоорондоо холбоотой байдаг. Хос түлхүүр бүрийн нэг бүр нь шифрлэх ба шифр задлахад тохирдог. Өөрөөр хэлбэл нэг түлхүүрээр шифрэлсэн текстийг нөгөө түлхүүрээр задалж болно. Гол санаа нь нэгийг нь нээлттэй нөгөөг нь хаалттай түлхүүр гэнэ. Нээлттэй түлхүүрийг хэнч харж авч болно. Харин нууц түлхүүрийг нууц байлгана. Үндсэн текстийг нээлттэй түлхүүрээр шифрлээд дамжуулдаг. Харин шифрэлсэн текстийг нээлттэй түлхүүр ашиглаж болдоггүй. Шифрийг зөвхөн хүлээн авагчид байгаа хаалттай түлхүүрээр задалж болно. Электрон гарын үсэг: Электрон гарын үсгийн тусламжтайгаар транзакц хийгдсэн гэдгийг нотлохоос гадна мэдээлэл дамжуулагдах явцдаа гэмтээгүй гэдгийг мөн нотолж болно. Шифрлэх технологитой нэгэн адил электрон гарын үсэг нь эсвэл нууц түлхүүрийг / энэ тохиолдолд 2 оролцогч маань нэг ижил түлхүүрийг ашигладаг/ эсвэл нээлттэй түлхүүрийг/ энэ тохиолдолд хос түлхүүрээ ашигладаг/ Сертификат: Электрон сертификат гэдэг нь тоон баримт бөгөөд нээлттэй түлхүүрийг тодорхой хэрэглэгчидтэй холбож өгдөг. Электрон сертификатыг баталгаатай болохыг нь батлахын тулд сертификатын төвийн / СТ/итгэмжлэгдсэн гарын үсгийг ашиглана. Бид нар итгэлтэй байхын тулд хөндлөнгийн байгууллагууд хяналт тавьж тэдгээр нь сертификатын төвийн үүргийг давхар гүйцэтгэдэг байна. Төлбөрийн интернэт системүүд Электрон худалдааны систем төлбөр тооцоо хийхийн тулд дараах нөхцлийг биелүүлсэн байх шаардлагатай.1. Конфиденциаль байдлыг хангасан байх ѐстой.2. Мэдээллийн бүрэн бүтэн байдлыг хангасан байх ѐстой.3. Аутенфикацийг хийсэн байх ѐстой.4. Худалдагчийн эрсдлийн баталгаа байх ѐстой. Төлбөрийн системийн ангилал: Үндсэн 2 чиглэл байна.1. Кредит систем: интернэтээр дамжуулан данс удирдах систем2. Дебет схемүүд Төлбөрийн системүүд
  • 40. Кредит системүүд Дебет системүүд Интернэт банкингийн суурь дээр Кредит картын суурь дээр Электрон чекүүд Электрон бэлэн мөнгө Смарт картын суурь дээр РС суурин дээр Лекц№3 Интернэт хэрэглэгчдийн харилцаа 1. Pull push загвар 2. Гипертекст: 3. Сүлжээний навигаци: Компани өөрийнхөө мэдээллийг олон нийтийн мэдээллийн хэрэглэлээр дамжуулан бүлэг хэрэглэгчдэд хүргэдэг. Олон нийтийн мэдээллийн төрлөөс хамаараад мэдээлэл нь текстийн графикын аудио, видео хэлбэрээр ирнэ. Мэдээллийн хэрэгсэл Интернэт нь олонх хүмүүсд чиглэсэн үйл ажиллагааг явуулж чаддаг. Пүүс Хэрэглэгч Тухайн харилцааны хэрэгслийн төрөл нь компьютерийн сүлжээ байдаг бөгөөд харин мэдээлэл нь энгийн аргуудаар тавигдсан байж болдог. Мөн түүнчлэн гипермедиа хэрэглэлээр тавигдаж болно. Интерактив харилцааг тогтоож болно. Энэхүү загвар нь дараах боломжит харилцааны хүрээг хамардаг.1. Хэрэглэгчид: Навигацийн программ хангамжийн тусламжтайгаар Интернэтийн орчинтой харилцаж www-н мэдээллийг судлана.2. Хэрэглэгчид өөрийнхөө тухай өөрийнхөө хэрэгцээний тухай мэдээллийг илгээж төрөл бүрийн асуудал хэлэлцэхэд оролцож өөрийнхөө санал илэрхийлж болно.3. Компаниуд интернэтийн орчинтой харилцаж байгаа нь хоорондоо харилцаа холбоо тогтоож сүлжээгээр дамжуулан туршлага солилцох боломжийг олгодог.4. Компаниуд нь өөрийн тухай мэдээллийг Интернэтийн орчинд байршуулж, вэб сайтын тусламжтайгаар эсвэл бусад вэб серверүүдийн мэдээлэлд компани өөрийн мэдээллийг байршуулж болно.
  • 41. 5. Хэрэглэгч болон компаниуд шууд бие биетэйгээ харьцаж болно. Pull push загвар Бидний хэрэглэж заншсан уламжлалт олон нийтийн мэдээлэл хэрэгсэл push загварыг хэрэглэдэг. Push гэдэг нь мэдээллийг хэрэглэгчид хүргэх загвар юм. Энэ загварын онцлог нь мэдээллийн хүрээ нь хязгаарлагдмал суваг сонголтын боломж хязгаарлагдмал байна. Мэдээллийн хэрэгсэл Пүүс Pull загвар хэрэглэгчид хэрэглэгчид Уламжлалт олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслүүдтэй харилцахад Интернэтийн pull загварын үндэс оршдог. Интернэтийн орчны энэ онцлог нь хэрэглэгчдийн идэвхтэй үйл ажиллагаа мэдээлэл хайхад хяналт эрэлтийн болон навигацийн хяналтаар илэрдэг. Интерактив гэдэг нь харилцааны процесс явагдах үзүүлэлтүүд юм. Өөрөөр хэлбэл урьд өмнөх мэдээлэлтэй холбох үйл ажиллагаа юм. Гипертекст: Интернэтийн орчны өвөрмөц онцлог юм. Үүнийг 50 жилийн өмнө Vannevan bush анх удаа “ Электрон тооцоолох машин” энэ санааг гаргаж иржээ. Энэ систем нь тэр үед Niemex гэж нэрлэж байв. Энэ төхөөрөмж ном хадгалах, захидал харилцаа дамжуулах, бичих ингэснээр хурдан шуурхай уян хатан ажиллах боломжийн эхлэлийг тавьж өгөв. 1967 онд Nelson гэдэг хүн Гипертекстыг сүлжээний хэлбэрт оруулсан Воттин 1993 онд гипертексын дараах тодорхойлолтыг өгсөн байна. Гипертекст нь зүг чиг тодорхойлогчийн тусламжтайгаар мэдээллийг хооронд нь холбож мэдээллийн бичилтийг хэрэгжүүлэх арга замын тухай ойлголт юм. Мультмедиа: Энэ нь хүн хүрээлэн буй орчинтойгоо төрөл бүрийн программ техникийн иж бүрдлийн тусламжтайгаар дуу авиа, текст, статистик график, видео илэрхийллийг хэлнэ. Гипертекст ба мультмедиагийн хослол нь шинэ орчинг бий болгосон. Гипермедиа: Энэ нь мэдээллийг толилуулах түүнд нэвтрэх шинэ философи юм. Түүний концевц нь мэдээллийн орон зайн загвар дээр суурилдаг. Ингэхдээ нэн системд хангагдаж байгаа мэдээлэл нь бүхий л боломжит хэлбэрээр илэрхийлэгдсэн байх хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл өнөөгийн компьютерийн хийж чадах бүхий л үйлдлүүд юм. Сүлжээний навигаци: Интернэт харилцааны үзүүлэлтүүд ба уламжлалт мэдээллийн хэрэгслийн хоорондын харилцаа þì. Үүнийг компьютерийн гипер орчин дох өөрийгөө тодорхойлдог хөдөлгөөний процесс гэж хэлж болно. Интернэтийн нийт дэлхийн хэрэглэгчдийн үзүүлэлтүүд: Бүс нутаг Хэрэглэгчдийн тоо Хойд америк 183 сая Европ 186 сая
  • 42. Ази номхон далай 167 сая Өмнөд Америк 33 сая Африк 6 сая Дундад Ази 5 сая Нийт дүн 580 сая Интернэт ëогикыг ойлгохын тулд өнөөгийн байгаа вэб сайтуудын төрлүүд тэдгээрийн гүйцэтгэж байгаа үүргүүдийг сайн төлөөлж байх шаардлагатай. Вэб сайтуудын гүйцэтгэж байгаа үүргүүдээс нь хамааран тэдгээрийг үндсэн 2 бүлэгт хувааж болно.1. Навигацийн сайтууд2. Эцсийн хэрэглэгчийн сайтууд Вэб сайтын ангилал Сэдэвчилсэн сайтууд Каталогиуд Хайлтын серверүүд Порталууд Корпорацийн Худалдааны Навигаци Мэдээллийн Эцсийн Хайлтын серверүүд: Хайлтын системүүд нь байнга л өөрсдийн технологийг хөгжүүлж байгаа вэбүүдийг улам сайн шинжилж ингэснээр хэрэглэгчдийн хүссэн хайлтыг богино хугацаанд үр дүнтэй хариуг барьж байдаг. Гэвч хайлтын системүүдийн ажиллагаанд тодорхой хязгаар байсаар ч ирсэн ба цаашид ч байх болно. Хэрэв та зөв алхам хийж чадвал таныг маш олон хүнтэй холбож өгч чадах хэдий ч буруу зүйл хийвэл хайлтын системээс сайтыг тань хасаж эсвэл хайлтын хамгийн сүүлийн байранд оруулах нь ч бий. Өөрийн вэбийг хайлтын системүүдэд дээгүүр гарч ирэх боломжийг бий болгох нь вэб сайт ажиллуулдаг хүн бүрийн нэгэн чухал анхаарах зүйл байдаг. Учир нь ямар нэгэн хайлтын системд эхний хуудсуудад гарч ирэх нь таны вэбээр зочлох хүмүүсийн тоог эрс нэмэгдүүлнэ. Ихэнх вэбүүд хэдийгээр мэдээлэл сайтай ч гэсэн хайлтын системд зориулан зарим нэгэн сайжруулалт хийгээгүйгээс болж хайлтанд сүүлээр гардаг. Яагаад гэвэл хайлтын системд таны сайтыг бүртгэхийн тулд тухайн хайлтын системийн тусгай програм таны вэбийг нэгжиж тодорхой форматын дагуу мэдээллийг цуглуулдаг. Өөрөө хэлбэл та машинд сайн үр дүн өгөхийн тулд түүний хэлээр сайн ярих хэрэгтэй гэсэн үг.Хайлтын системүүд нь үндсэн 3 хэсгээс бүрддэг.1. Хайлтын машинууд / аалз, жаран хөлт, робот/2. Хайлтын системийн индексүүд: Энэ хэсэгт хайлтын машин олсон бүх зүйл нь ирдэг. Өөрөөр хэлбэл хайлтын систем индекс гэдэг нь мэдээлэл хадгалах том систем юм. Энэ хайлтын машины олсон тоон мэдээллийг хадгалж байдаг.3. Программ: хайлтын индекст ирсэн мэдээлэл нь программчлагдаад нарийвчлан гарч ирнэ. Лекц№4 Үргэлжлэл Каталогиуд: Каталогиуд хайлтын серверүүдийн үүрэг гүйцэтгэнэ. Гол ялгаа нь зөвхөн олгогдсон сэдвийн хүрээнд хайлт явагддаг. Мөн каталоги нь хэрэглэгчдийг бүртгэж авдаг. Эсвэл тодорхой сонирхсон сэдвийн хүрээнд буцааж илгээнэ. Зарим нь өөрийн бүртгэлийн систем боловсронгуй болгох хэлбэрийг өргөжүүлж байдаг.
  • 43. Сэдэвчилсэн сайтууд: Нэг бүрчилсэн өөрийн гэсэн нэр хаяг сэдэвтэй байдаг. Үндсэн зорилго: Өөрийнхөө сервер дээр аль болох урт хугацаатай хэрэглэгчдийг авч үлдэхэд оршдог. Үүний хамгийн том багтаамжтай серверүүдийг портал гэж нэрлэсэн байдаг. Портал гэдэг нь тусгай хэрэглэгчид зориулсан вэб сайт юм. Үүнд:1. Мэдээллийн багтаамжуудыг нэгтгэж өгөх ба түүний хэрэглэгчид чухал мэдээлэл өгөх2. Хайлтын ажиллагаа ба хамтын үйлчилгээ өгөх3. Маш нарийн бүртгэлийн үндсэн дээр сонгож авсан хэрэглэгчиддээ үйлчилгээ үзүүлэх, үйлчилгээндээ хамруулах Порталуудыг дотор нь 3 төрөлд хуваадаг.Ø МегапорталØ ХөндлөнØ В2В Мегапортал:өөрийн гэсэн өвөрмөц шинжтэй. Хөндлөн: зах зээлийн жижиг дунд үйлдвэрлэлүүд юм. Эцсийн сайт: Зорилго нь мэдээлэл өгөх Компанийг танилцуулах сайт: Худалдааны ба санхүүгийн системүүд: Энд төрөл бүрийн үйлчилгээ үзүүлэх худалдаа хийхийг авахуулаад санхүүгийн гүйлгээ хийх хүртэлх боломжуудыг хэрэглэгчдэдээ олгодог байна. С2С – Интернэт дуудлага худалдаа байна. CRM – системүүд: Хэрэглэгчидтэй харилцах менежер CRM – системийн төрөл Үүрэг 1.Contact management – харилцааны удирдлага Тогтоосон харилцаа 1 бүрээр өргөн хүрээтэй бичилтийг хийж хэрэглэгч1 бүртэй өргөн хүрээтэй харилцана. 2.Account management Хэрэглэгчийн мэдээллийг бүртгэх. / Хамтран ажиллагсад, БН, өрсөлдөгчид/ төлөвлөсөн хэрэгжүүлсэн санхүүгийн ба НББ –ийн өгөгдлүүд гэх мэт. 3.Sales management – Борлууллатын удирдлага Худалдаатай шууд холбоотой мэдээллүүдийг бүртгэх. Худалдааны мөчлөг, статистик өгөгдлүүд орон нутаг, тайлан бүртгэх арга, худалдааны түүх гэх мэт 4.Time management – Цаг хуваарилалтын Бүхий л нэгжүүдийн үйл ажиллагаанд цаг удирдлага хугацаагаар зохицуулалт хийх. Мөн түүнчлэн факс, электрон шуудан гэх мэт бусад харилцааны хэсгүүдтэй хамтран ажиллах 5.Customer service- хэрэглэгчийн үйлчилгээ Интернэт хэрэглэгчдийн интерактиваар дэмжих үүрэгтэй. Хэрэглэгч бие даах шаардлагатай мэдээллийг олож авах боломжийг олгодог. 6.Field Force Avtomation Tele marketing / Энэ нь үйлчлүүлэгчдэдээ бүлгээр ажиллах telesales/ боломж олгодог. ӨХ: Бүс нутгаар,бусад
  • 44. шинжүүдээр хувааж хамтран ажилладаг. 7.Marketing Аливаа маркетингийн үйл ажиллагааг төлөвлөх ба явуулахад шаардлагатай статистик мэдээллийг цуглуулах ба үзүүлэх. Үүнд үр ашгийн тооцоо, хяналт, загварчлал, сургалтын материал, хэрэглэгчийн сегментчлэл г.м орно. 8.Lead managment Энэ бол боломжит хэрэглэгчидтэй тогтоох харилцааны удирдлага. Үүнд анхдагч мэдээллийг цуглуулах, худалдааны нэгжүүдийн ажилчдын хооронд харилцааны хуваарилалт хийх. Анхдагч харилцааны үр ашгийг тооцоолох 9. Know Ledge management – Мэдлэгийн Шаардлагатай бүхий л лавлах мэдээллүүдийг удирдлага цуглуулах / газрын зураг, салбарын мэдээлэл, шинжилгээний мэдээлэл, статистик өгөгдлүүд 11. E-business- электрон бизнес Интернэтээр дамжуулан харилцаа тогтооход туслалцаа үзүүлэх / В2В/ 12. Business Inteliegence Төлөвлөлт, загварчлал тайлан тавихад автоматаар хяналт тавих боломж олгодог 13. User Support Хэрэглэгчдэд зориулсан туслалцаа үзүүлэх систем- Будаа идүүлэх систем Дэлхийн нийт хүн амын хэдэн хувь интернэт хэрэглэж байгаа талаар статистик судалгаанаас Монгол улс хир хэмжээг эзэлж байгааг мэдэж болно. 2000 оны байдлаар дэлхийд 360,985,492 хэрэглэгч интернэт ашиглаж байсан бол 2010 оны байдлаар 1,966,514,816 хэрэглэгч интернэт ашиглаж байна. Энэ нь дэлхийн нийт хүн амын 28,7% нь интернэт хэрэглэгчид байна. 2000 онтой харьцуулахад 444,8%-иар өссөн байна. Дэлхийн интернэт хэрэглэгчийн 48% нь ази хэрэглэгчид байдаг ба Монгол улсын хувьд энэ үзүүлэлт нийт хүн амын 11,1% нь интернэт хэрэглэгч 2000 он 2010 оны хэрэглэгчийн тооны харьцаа 30000-аас 350,000 болж өссөн байна. Өсөлт нь ердөө 1% байна. 2000 аас 2010 оны хооронд интернэт хэрэглэгчийн өсөлтийн хувь нь Дэлхийн интэрнэт хэрэглэгчийн өсөлт 448,8% Ази тивийн интернэт хэрэглэгчийн өсөлт 621.8% Монгол улсын хэрэглэгчийн өсөлт нь 1066.7% Лекц№5 Интернэт маркетингийн судалгааны зохион байгуулалт1. Маркетингийн мэдээллийн систем2. Интернэтийн маркетингийн судалгааны зохион байгуулалтын онцлогууд3. Интернэтэд мэдээлэл хайх аргууд4. Интернэтийн санал асуулга явуулах5. Интернэт хэрэглэгчдийн тухай маркетингийн мэдээлэл цуглуулах
  • 45. Маркетингийн мэдээллийн систем: Маркетингийн мэдээллийн системийг ашигласны давуу талууд нь дараах байна.1. Мэдээллийг зохион байгуулалтаар цуглуулна.2. Мэдээлэл нь өргөн хүрэн хамардаг3. Компаний үйл ажиллагаанд хямрал үүсэхээс урьдчилан сэргийлдэг.4. Компаний маркетингийн төлөвлөгөөг зохицуулж өгдөг5. Судалгаа шинжилгээний үнэ6. Үр дүн тоон хэлбэрээр толилуулж өгдөг. Интернэт болон орчин үеийн мэдээллийн технологи нь маркетингийн мэдээллийн системийн боломж ба үүргүүд нь үлэмж нөлөө үзүүлдэг. Үүнд:1. Интернэт нь хүн амын өргөн давхаргыг төлөөлдөг учраас дэлхийн томоохон компаниуд хүний үйл ажиллагааны бүхий л салбаруудаас мэдээллийг байршуулдаг. I. Мэдээллийн судалгаа явуулах ерөнхий систем- Зорилго зорилтоо тодорхойлох- Судалгааны төлөвлөгөөг боловсруулах- Мэдээлэл цуглуулах- Мэдээллийг шинжлэх- Судалгааны үр дүнг толилуулах II. Орчин үеийн мэдээллийн технологиуд нь маркетингийн өгөгдлүүдийг хадгалах ба тэдгээрт нэвтрэх зэрэг чухал үүргүүдийг хангаж өгдөг. ӨХ: маркетингийн мэдээлэлд нэвтрэх нь олон тооны хэрэгслүүдийн тусламжаар чөлөөтэй болдог. Үүнд: интернэт, холбооны хөдөлгөөнт хэрэгсэл/ гар, утас/, электрон шуудан гэх мэт III. Мэдээлэлд хэрэглэгч төдийгүй мөн үйлдвэрлэгчид орж чадна. IV. Хадгаламжинд байгаа маш их хэмжээний өгөгдлүүд нь тэдгээрийг урьдчилан бэлтгэх мөн түүнчлэн шийдвэр гаргалтанд ашиглах боломжтой болсон байх ѐстой.2. Интернэтийн маркетингийн судалгааны зохион байгуулалтын онцлогууд: маркетингийн судалгаа гэдэг бол стратегийн шийдвэр гаргалтанд зориулагдсан мэдээллийг хайх, цуглуулах, боловсруулах ба бэлтгэх үйл явц юм. Эдгээр уламжлалт мэдээллийн хоѐрдогч өгөгдлүүдээс гадна I. Байгууллагын үйл ажиллагааны дотоод өгөгдлүүд/ корпорацийн болон тусгай мэдээллийн системүүдээр дамждаг/ II. Интернэтээр дамжуулан олж авдаг өгөгдлүүд. Мэдээлэл цуглуулах аргууд Интернэт санал асуулга гэж юу вэ?
  • 46. Интернэт санал асуулгыг явуулах хамгийн өргөн хэрэглэгддэг арга бол анкетын арга юм. 3.Интернэтэд мэдээлэл хайх аргууд: 3.1 Сүлжээний мэдээллийн нөөцүүд: Интернэт дэх мэдээллийн эх үүсвэрийг зохион байгуулагдсан ба хадгалагдсан байгаагаар нь дараах үндсэн категориудад хувааж болно.I. Файлын серверүүд: Энд кордетор эсвэл интернэтээр дамжуулан орж болох дискний орон зай зэрэг мэдээлэл хадгалах уламжлалт аргууд байдаг. FTPII. Вэб сайтууд: Энэ нь сүлжээний мэдээллийн нөөцийн үндсэн бөгөөд хамгийн өргөн тархсан хэлбэр юм.III. Телеконференц: Сүлжээнд нэвтрэх боломжтой этгээдүүдийн харилцах арга юм.IV. Өгөгдлүүдийн бааз: Энэ нь маш олон тооны дурын мэдээллийг агуулдаг. Жишээ нь: Лавлах мэдээлэл, нийтлэл хамгийн том төлөөлөл нь вэб хуудас юм. Эдгээр эх үүсвэрүүдийг дараах шинжүүдээр нь ангилж болно. 1. Хэлээр 2. Газарзүйн байршил 3. Мэдээллийн өөрийнх нь шинж 3.2 Мэдээлэл хайх хэрэгслүүд: Мэдээлэл хайх хэрэгслүүдийг зохион байгуулах ба ашиглах байдлаар нь хамааран дараах байдлаар ангилна.I. Хайлтын машинуудII. Хайлтын мета хэрэгслүүд: Хэрэгслүүдийг тодорхой хэв загвард оруулж хайлтыг хурдасIII. Тусгай хэрэгслүүд / Аалз программ/ 3.3Мэдээлэл хайх аргууд: Интернэтэд мэдээллийг 2 үндсэн аргын тусламжаар хайж болно. Эдгээр аргыг тухайн байдлаас хамааран хослуулан хэрэглэж болно.I. Хайлтын систем ашиглахII. Гипертекстээр хайх- браузер /карт уншигч/ 4. Интернэт санал асуулга явуулах Хамгийн үр өгөөжтэй аргын нэг. 4.1 түүвэрлэлтийн төлөвлөлт 4.2 санал асуулга явуулах газар. Web сайтан дээр анкетаа байршуулах 4.3 Анкет бөглөх: анкетыг боловсруулах зөвлөмж. 1. Асуултууд нь тодорхой ойлгомжтой нэг утгатай байх ѐстой. 2. Анкет нь аль болох иж бүрэн асуултуудтай байх ѐстой. 3. Анкет нь аль болох иж бүрэн асуултуудтай байх ѐстой.
  • 47. 4. Анкетийн текст дотор нийтээр хэрэглэдэг хэллэгүүдийг ашиглах ѐстой.5. Бүх асуултуудыг бүлэглэсэн байх ѐстой. Судалгааны логикийг ашигласан байх ѐстой.6. Анкетанд хяналтын асуудлуудыг ашигласан байх ѐстой.7. Хүнд буюу хувийн чанартай асуудлуудыг хамгийн сүүлд байршуулсан байх ѐстой.8. Интернэтэд байршуулахыг өмнө туршиж үзсэн байх ѐстой.5. Интернэт хэрийн тухай маркетингийн мэдээлэл цуглуулах6. Вэб сайтад зочилсон тухай маркетингийн мэдээлэл олж авах. Log-files-ийн тусламжтайгаар хичнээн хүн ямар хүн зочилсон байгааг мэдэж болно эсвэл cookie-р мэдэж болно. Хэрэглэгч тодорхойлох үндсэн 3 арга1. Хэрэглэгчийн компьютерийн IP хаягаар2. Cookies файлаар3. Хэрэглэгчийн бүртгэлээр Хэрэглэгчийн зан төлвийн тухай статистик өгөгдлүүдийг олж авах ба боловсруулах аргууд- Тоолуур: гадаад буюу тусгай серверүүдэд байршуулсан үнэ төлбөргүй үйлчилгээ үзүүлдэг дотоод буюу тоолуур нь яг тэр сайт дээрээ байршиж байгаа. Лекц№6 Интернэт барааны бодлого ба үйлчилгээний зах зээл 1. Бараа ба барааны бодлого 2. Барааны ангилал 3. Барааны амьдралын мөчлөг 4. Интернэтийн үйлчилгээний зах зээл Интернэт том барааг түгээх суваг болж өгдөг. Бараа ашигтай, үнэ цэнэтэй, хүний хэрэгцээг хангаж байх ѐстой. Барааны бодлогын үндсийн зорилгуудад 2 чухал зорилтыг шийдвэрлэх замаар хүргэдэг.1. Шинэ бараа бүтээх: Үүнд- Эрэл хайгуул- Бүтээн байгуулалт- Хөгжүүлэх- Зах зээлд шинэ бараа гаргах
  • 48. 2. Барааны дагалдах хэрэгсэл: Үүнд- Барааны чанарыг зохицуулах- Зах зээл дээрх барааны төлөв байдалд хяналт тавих- Худалдан авалтын дараах үйлчилгээ үзүүлэх гэх мэт Барааны маркетингийн орчин: Интернэтэд барааг нийлүүлэхдээ барааны орчинг бүрдүүлэх дараах чиглэлүүдийг тодотгож өгдөг. 1. Барааны тухай мэдээллийг өгөх ба түүнийг ижил төстэй бараануудтай харьцуулах шинжилгээ хийх хэрэгслүүдийг мөн өгнө. 2. Интернэтээр дамжуулан барааг худалдан авах боломж олгодог. 3. Барааны борлуулалтын өмнөх ба дараах үйлчилгээг зохион байгуулах 4. Барааны имидж, барааны тэмдэгтийг бүтээх, интернэт брэндийг хөгжүүлэх мөн олон нийтийн саналыг бүрдүүлэх тухайн барааг худалдан авсан ба ашигласнаар худалдан авагчдын ханамжийг бий болгох. Барааны ангилал: Барааны 2 үндсэн шалгуур байдаг. 1. Барааг зориулалтаар 2. Барааг төрлөөр / материаллаг ба материаллаг бус/ Өнөөдөр интернэтийн орчинд зах зээл дээр барааны хангалттай эрэлт дутагдаж байгаа түүний учир интернэтийн сүлжээ хангалттай тархаагүй электрон худалдаагаар дамжуулан худалдан авах заншил тогтоогүй мөн трансакцаар төлбөр тооцоо хийхэд итгэлгүй. Ийм нөхцөлд интернэтээр дамжуулан хийх худалдаанд бидний уламжлалт худалдаатай харьцуулах юм бол давуу талтай. ӨХ: Сүлжээгээр борлуулахад эрэлттэй байдаг дараах төрлийн бараанууд байдаг. Эдгээр нь дараах боломжуудыг агуулж байдаг. 1. Интернэтээр дамжуулан хамгийн их боломжит мэдээлэл өгдөг. 2. Барааг харьцуулан шинжлэхэд хамгийн бага хүчин чармайлт гаргадаг. 3. Худалдааны өмнөх болон худалдааны дараах үйлчилгээг авдаг. 4. Дэлгүүрт очилгүйгээр шууд төлбөрөө хийдэг. Гол төлөв B2B зах зээл явагдаж байдаг. Энэхүү төрлийн худалдааг гүйцэтгэхийн тулд компаниудын хооронд хамтран ажиллах 2 төрлийн үндсэн арга зам байдаг. 1. Компаниудын хооронд шууд холбоо тогтооно. Өнөөдөр энэ аргыг маш өргөн хэрэглэдэг. 2. Электрон худалдааны талбайд хамтран ажиллах Барааны амьдралын мөчлөг Барааны өрсөлдөх чадварын дараах үндсэн хүчин зүйлд анхаарлаа хандуулах хэрэгтэй. 1. Үнэ
  • 49. 2. Чанар 3. Үйлчилгээ 4. Маркетингийн орчин Аливаа 1 шинэ барааг зах зээл гаргахад нийлүүлж байгаа хугацаа ашигт нөлөөлж байгаа байдал. Интернэтийн үйлчилгээний зах зээл:1. Мэдэрч болдоггүй, сонсож болдоггүй, үнэрлэж болдоггүй2. Салгаж болдоггүй3. Тогтмол биш4. Хадгалж болдоггүй Интернэт банкинг Интернэт трейдинг Интернэт даатгал Өнөөдрийн байдлаар үйлчилгээний хүрээнд үзүүлж байгаа үйлчилгээнүүдээс санхүүгийн үйлчилгээ илүү хөгжлөө олсон. Үүнд1. Интернэтээр дамжуулан банкны үйлчилгээ үзүүлэх2. Интернэтээр дамжуулан валютын болон фондын зах зээлүүд дээр ажиллах үйлчилгээ үзүүлэх3. Интернэт даатгал Интернет бол идэвхжүүлэлтийн болон судалгааны гайхамшигтай хэрэгсэл ба үйлчлүүлэгч, худалдан авагчтай холбогдон харьцах суваг юм. Гэхдээ өнөөдрийн зах зээлд жижиг бизнесүүд интернет бодит ашигтай зүйл нь бол интернет худалдаа гэдгийг ойлгож эхэлж байна: өөрийн жижиг бизнесийн бүтээгдэхүүн үйлчилгээг Вэб ашиглан борлуулах. Интернет борлуулалт нь бизнесийн зардлыг бууруулж, харилцагчийн хувьд таатай байдлыг нэмэгдүүлж, таны бүтээгдэхүүн үйлчилгээнд дэлхийн зах зээлийн үүд хаалгыг нээжөгдөг. Онлайн худалдаагаар амжилт олохыг хүсч байвал өөрийн бүтээгдэхүүнээ өрсөлдөөнт орон зайны хаана нь байгааг ойлгож интернет борлуулалтын зорилтоо тодорхой болго. Түүнчлэн виртуал худалдан авагч нартаа хэрхэн хүрэх, тэдний хэрэгцээг хэрхэн хангахаа мэдэх хэрэгтэй. Интернет борлуулалтын аялалаа эхлэхээс өмнө өөрөөсөө дараах таван асуултыг асуу. Миний бүтээгдэхүүн үйлчилгээ интернетээр борлогдох уу? Бүтээгдэхүүн болгон интернет худалдаагаар борлогдож чадахгүй. Хамгийн их орлого бүрдүүлэх бүтээгдэхүүнүүд бол хэрэглээний бараа (ном, CD, эсвэл видео гэх мэт), технологийн бүтээгдэхүүнүүд (компьютер ба программ хангамж), олоход хэцүү бүтээгдэхүүнүүд эсвэл маш онцгой хэрэглэгчтэй бүтээгдэхүнүүд (жишээлбэл ховор зоос, нарийн гар урлалын бүтээгдэхүүн, орон нутгийн ба тансаг хүнсний зүйлс, эсвэл цуглуулга) байдаг. Ерөнхийдөө бүтээгдэхүүн нь каталог эсвэл бусад шууд сувгаар борлогдож байвал Вэб дээр сурталчлагдаж болно гэсэн үг. Интернетэд орохоос өмнө өрсөлдөөнийг нарийн шинжил. Хэрэв танай бүтээгдэхүнийг интернетийн том борлуулагч аль хэдийн борлуулж эхэлсэн бол өөрийн вэбсайтаар ашиг олоход бэрхшээлтэй байж болно. Үүний оронд өөрийн зүтгэлээ нарийн орон зайнд чиглүүл. Жишээлбэл хэрвээ та жижиг номын дэлгүүртэй бол таны интернетийн өрсөлдөгч нар Amazon.com, Barnes and Noble зэрэг томчуул байх болно. Харин та өөрийн вэбсайтаа хүүхдийн номны эсвэл бүр хүүхдийн
  • 50. зурагтай номны тэргүүлэгч гэж сурталчилвал илүү борлуулалт хийх боломжтой болжболохюм.Миний борлуулалтын ерөнхий стратегид миний вэбсайт ямар үүрэг гүйцэтгэх вэ?Өөрийн вэбсайтаа хийж эхлэхээс өмнө интернет худалдаагаар чухам юуг гүйцэлдүүлэхийг хүсчбайгаагаа бодож үз. Вэб нь худалдааны голлогч хэрэгсэл тань байх уу эсвэл одоогийн орлогындагавар зүйл байх уу? Энэ нь вэбсайтынхаа агуулгыг тодорхойлоход туслах ба сайтын байршил,бүтээгдэхүүний сонголт, захиалга авч төлбөр хийлгэх зэрэг зүйлсийн талаар шийдвэр гаргахадтуслана. Бизнесээ интернет дээр гаргахаа зөвхөн зорилго бүү болго, санхүүгийн тооцооллууд,хүндрэлтэй, санаа зовоож байгаа зүйлсээ шийдвэрлэхэд цаг зарцуул. Энэ баримт нь Вэбхудалдаанд оруулсан таны хөрөнгө оруулалт эргэж нөхөгдөнө гэдгийгбаталгаажуулахадтуслана.Өөрийн вэбсайтад ямар онцлог тодорхойлолт, мэдээллийг багтаах вэ?Өөрийн вэбсайтын агуулгыг зохион бүтээж байх үедээ худалдан авагч нар худалдан авалт хийхээсөмнө ямар мэдээлэл шаардахыг бодож үз. Танд ихэд таалагдсан Интернет худалдааны сайтуудыгхар. Сайн сайтуудад нийтлэг зүйлс байгааг та баттаяа олж харна. Дүрснүүд нь тод бөгөөд таарсанбайх бөгөөд хурдан татаж авагддаг; хайлт хийхэд эвтэйхэн; ба захиалга өгөх алхамуудойлгомжтой бичигдсэн байна. Өөрийн сайтын агуулга ба боломжуудын талаар санаа авахын тулдөрсөлдөгчдийн сайтуудыг, мөн өөрийн тань бизнестэй холбоогүй ч өндөр орлоготой сайтуудыгүзэж болох юм. Эдгээр вэбсайтууд ямар мэдээлэл, урамшуулал болон баталгаа өгч байжборлуулалтаа явуулж буйг шинжилж ойлголттой болно.Миний бүтээгдэхүүний хувьд хамгийн тохиромжтой байрлал юу вэ?Виртуал дэлгүүрийн байршил нь уламжлалт дэлгүүрийн байршлын нэгэн адил чухал. Та өөрийнталбараа интернет их дэлгүүрийн нэгэн хэсэг болгох уу эсвэл бусад борлуулагчдаас бие даасанбайлгах уу гэдгийг шийдэх хэрэгтэй. Интернет дээр худалдааны талбай түрээслэн их дэлгүүражиллуулсан тэдний олонх нь санаж байсан шигээ амжилттай байсангүй. Гольф эсвэл усан завьгэх мэтийн тодорхой сэдэвтэй бүтээгдэхүүн үйлчилгээг санал болгодог онцгой дэлгүүрүдийнталбарууд л хэрэглэгчийн сонголтын эрэлт, хурд, таатай боломжийг илүү сайн хангаж чадахаахаруулсан. Бие даасан талбарыг бий болгох нь үйл ажиллагаа, идэвхжүүлэлтэд хамгийн сайнхяналт тавих боломж олгох боловч хамгийн их ажиллагаа шаардана. Худалдан авагч нар хаанабайгааг тодорхойлох, тэдэнд хүрэх арга замыг зохион бүтээх, захиалга авалт ба биелүүлэлтийгудирдах шаардлагатай болно.Вэб борлуулалтынхаа мөнгийг хэрхэн цуглуулж авах вэ?Интернет дээр худалдан авагч нарын төлбөр төлөлтийг хялбар болгох нь амжилтийн үндэс юм.Зээлийн ба төлбөрийн картууд бол хамгийн энгийн шийдэл. Үүний тулд та карт төлбөрт хүлээнавдаг данс нээлгэх эсвэл та аль хэдийн карт төлбөрт хүлээн авдаг статустай бол Интернетээртөлбөр хүлээн авах зөвшөөрөл авах хэрэгтэй. Интернет төлбөр борлуулагч ба худалдан авагчийнхувьд таатай ч хэрэглэгчдийн зарим нь интернетээр захиалга өгөхөд одоохондоо хэвшээгүй байжболно. Эдгээр харилцагч нарт төлбөргүй утасаар, факсаар болон мэйлээр захиалга өгөхсонголтуудыг санал болгох хэрэгтэй.Лекц№7Үнийн бодлого ба Интернэт1.Үнэ бүрдэлтийн бодлого ба түүнийг бүрдүүлэх2. Бүтээгдэхүүний анхны үнийг тогтоох процесс ба түүний үзүүлж буй интернэтийн нөлөө3. Байгууллагын нөхцөл байдал ба боломжуудын үнийн уялдаа холбоо4. Интернэт дуудлага худалдаа ба үнэ бүрдэлтэнд гүйцэтгэх тэдгээрийн үүрэгҮнэ бүрдэлтийн бодлого ба түүнийг бүрдүүлэх нь:
  • 51. Маркетингийн систем дэх орчин үеийн байгууллагын үнийн бүрдүүлэлтийн хэрэгслүүдэд интернэт технологийн тархалт ихээхэн нөлөө үзүүлж түүний үүргийг улам чухал болгож өгч байна. Үүнд: 5. Орчин үеийн мэдээллийн систем илүү уян хатан болсон улмаар үнийн бүрдэлтийн асуудлыг хурцатгаж өгч байгаа 6. Интернэтийн бүрдүүлэлтийн үйлчилгээний тухай мэдээлэл цуглуулах хамгийн өргөн хэрэгсэл боломжуудыг олгодог. Энэ нь бүтээгдэхүүний чанар, үнэ мөн түүнчлэн үнийн түвшний мэдээлэлтэй байгаа хэрэглэгчдийн тоон нэмэгдүүлж өгдөг. 7. Интернэт нь хэрэглээний зах зээл дээр штнэ өгөөжтэй хэрэгслийг оруулж ирсэн байна. Энэ нь интернэт дуудлага худалдаа юм. Үнэ бүрдэлтийн бодлого: Үнийн бодлого гэдэг нь үнэ ба үнийн бүрдэлтийн удирдах урлаг юм. Өөрөөр хэлбэл бараа эсвэл үйлчилгээний үнийг тогтоох барааны байр сууриас хамаарах зах зээл дээрх нөхцөл байдалд тохируулан хөдөлгөөнд оруулах, компаний зорилгод хүрэхэд чиглэсэн ажиллагаа урлаг юм. Интернэт дэх үнийн бодлого гэж барааны үнийн удирдлагын урлагийг ойлгох бөгөөд хуваарилалтын сувгийн үүргийг интернэт гүйцэтгэдэг. Үнэ бүрдэлтийн зорилгууд: интернэтийн худалдааны нэгэн адил үнэ бүрдэх бодлогыг боловсруулах аргачлал нь интернэтээр дамжуулан суваг сонгон уламжлалт сувгуудийг ашиглах тэдгээрээс олон тооны хүчин зүйлийн шинжилгээ хийхийг шаарддаг. Юуны өмнө компани нь юунд хүрэх гэж байгаагаа тодорхойлох хэрэгтэй. Хэрэв компани нь зорилтот зах зээлээр сонгож авсан бүтээгдэхүүнээ байршуулсан байгаа бол үнэ бүрдэлтийн асуудал маркетингийн иж бүрдэлд хандах асуудал тодорхой байна. Хэрэв үгүй бол маркетингийн иж бүрдлийг байгуулах нь хүндрэлтэй болдог бөгөөд тэдгээрийн үр дүн бага байдаг. Өөрөөр хэлбэл компаний зорилго нь тодорхой байх тусам үнэ тогтоох асуудал хялбар байдаг. Компаний зорилго нь маш олон чиглэлтэй байна. Тэдгээр нь:· Цаг хугацааны· Зах зээл эзлэж байгаа байр суурь· Зах зээлийн төрөл зэрэг олон хүчин зүйлээс хамаардаг. Хамгийн түгээмэл зорилгуудад дараах зорилгуудыг оруулж болно.· Хангалттай ашиг олох· Маш их ашиг олох· Компаний бүх зардлыг нөхөх· Зах зээлд нэвтрэн орох· Өрсөлдөгчийг шахан гаргах· Зах зээлд эзлэх хувийн жингээ хадгалах, ба нэмэгдүүлэх· Компаний үйлдвэрлэж байгаа бүх бүтээгдэхүүнийг зах зээлд байршуулах буюу идэвхжүүлэх· Тухайн үе шатанд компани дампуураагүй байхыг хангах· Барааныхаа чанараар зах зээлд манлайлах
  • 52. Маркетингийн үнийн стратегиуд: Компани зорилгоо тогтоосноор дараагийн үе шат болох маркетингийн үнийн стратегийг тодорхойлоод шинжиж болно. Компаний үнийн стратеги гэдэг нь үнэ бүрдэлтийн салбар дахь олон тооны боломжит чиглэлүүдээс тавьсан зорилгодоо хүрэхээр голыг нь сонгож авах явдал юм. Жишээ нь хэрэв бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхийг болоиулах явдал байгаа бол доогуур үнийн стратеги хэрэглэдэг. Гэхдээ үүнийг хэрэгжүүлэх боломж нөхцөл байгаа бол.1. Өндөр үнийн стратеги: Зах зээлд анх удаа гарч ирсэн цоо шинэ өвөрмөц бүтээгдэхүүн хэрэглэдэг. Энийг өрмийг нь хамах стратеги гэж нэрлэдэг. Тогтоосон үнээ турших зорилгоор ашигладаг.2. Дундаж үнийн стратеги: Үүнийг олонх компаниуд хэрэглэдэг. Өөрөөр хэлбэл зах зээл дээр тогтвортой байдал таатай уур амьсгалыг хадгалахыг хүссэн ашгийг бага боловч удаан хугацаагаар авах компаниуд хэрэглэдэг. Өөрөөр хэлбэл үнийн дайн гарч ирэхээс сэргийлдэг. Энэ нь шинэ өрсөлдөгч гарч ирэх боломжийг хааж өгдөг.3. Доогуур үнийн стратеги: Үүнийг компаниуд шинэ зах зээд нэвтрэн орох эсвэл одоогийн байдлаар байгаа зах зээл дээрээ хувийн жингээ нэмэгдүүлэхийн тулд ашигладаг. Мөн үйлдвэрлэлийн хүчин чадлаа бүрэн ашиглах тухайн үед дампуураагүй байхын тулд ашигладаг.4. Хөнгөлөлттэй үнийн стратеги: Энэ тохиолдолд маш гйүлгээтэй бараандаа хөнгөлөлттэй үнэ тогтоож өгдөг.5. Барааны чанарыг тооцсон үнийн стратеги: Аливаа компани үнийг тогтоохдоо барааныхаа чанарыг заавал үнэлдэг. Өндөр чанар өндөр үнийг дагуулдаг.6. Үнээс хөнгөлөх стратеги: Энэ нь худалдан авагчийг урамшуулах тооцоолох шуурхай хийх, их хэмжээгээр захиалга авах, улирлын бус худалдан авалт хийх зэрэгт компани нь суурь үнээ өөрчилж өгдөг.7. Газарзүйн хүчин зүйлийг тооцсон үнийн стратеги:8. Ялгаварт үнийн стратеги Үнэ тогтоох нь: Бараа үйлчилгээний үнийн процесс нь хэд хэдэн үе шатаас бүрдэнэ.1. Эрэлтийг тодорхойлох ба түүний үзүүлэлтийг тодорхойлох Ø Эрэлтийн муруй Ø Үнийн мэдрэмж Ø Үндсэн хүчин зүйл
  • 53. 2. Зардлаа шинжилнэ3. Өрсөлдөгчийн зардал үнэ ба нийлүүлэлтийг шинжилнэ4. Үнэ бүрдэлтийн аргуудын аль нэгийн тусламжтайгаар үнээ тогтооно.5. Нэмэлт хүчин зүйлийг тооцоолон үнийг эцэслэн тогтооно. Үүнд: Ø Үнийг хүлээж авах сэтгэлзүй Ø Үнэд нөлөөлөх маркетингийн иж бүрдлийн бусад хүчин зүйлийн нөлөө Ø Зах зээлийн үйл ажиллагаанд оролцогчид үзүүлэх нөлөө Интернэт дуудлага худалдаа Дуудлага худалдаа гэдэг нь нээлттэй өрсөлдөөнтэй худалдаан дээр бараа ба үйлчилгээг худалдаалах явцад барааны эцсийн үнэ тогтоохыг хэлдэг. Интернэт дуудлага худалдаа 2 үндсэн зорилгод хүргэж болдог.1. Компани бараа ба үйлчилгээг идэвхтэй борлуулах суваг болж өгдөг2. Худалдааны өмнөх шалгалт явуулах боломжийг олгодог. Лекц№8 Хуваарилалтын систем ба интернэт 1. Барааны түгээмэл сувгууд 2. Интернэт дэх жижиглэн худалдааны зохион байгуулалтын онцлогууд 3. Интернэттэй холбоотой шинэ зуучлагчийн төлөөллүүд Барааны түгээмэл сувгууд: Хуваарилалтын сувгууд ба тэдгээрийн үүргүүд:Ø Байршуулах үүрэг Худалдан авагчийн сонирхлыг татахын тулд харилцааны бодлогыг бүрдүүлэхØ Мэдээллийн үүрэг Маркетингийн судалгааны үр дүнд олж авсан мэдээллийг цуглуулах шинэчлэх, түгээхØ Хэлцэл хийх үүрэг Тодорхой асуудлаар зөвшилцөлд хүрч гэрээ байгуулах асуудал юм.Ø Захиалга хийх үүрэг Гэрээ байгуулсны үр дүнд барааг худалдан авахаар бусад оролцогчдын хооронд гэрээ байгуулах үйл ажиллагааг хэлнэ.
  • 54. Ø Санхүүгийн үүрэг Сувгийн үйл ажиллагааны үе шат нэг бүрд зардлыг хаах, нөхөх, хөрөнгийг олж авах хуваарилахØ Эрсдлийг үүрэх үүрэг Сувгийн үйл ажиллагаатай холбоотой эрсдлүүдийг хүлээж авсан байх ѐстой.Ø Барааг өмчлөх үүрэг Үйлдвэрлэгчээс эцсийн хэрэглэгчид хүрэх хүртэлх тээвэрлэх хадгалах худалдахтай холбоотой асуудлыг хариуцна.Ø Төлбөр хийх үүрэг Банк санхүүгийн байдлаар дамжуулан барааны төлбөрийг хийнэ.Ø Барааны тэмдэгтийг шилжүүлэх үүрэг Барааг өмчлөх эрхийг хуулийн этгээд хувь хүмүүст шилжүүлэх Сувгийн түвшингийн тухай: Сувгийн түвшин гэдэг нь бүтээгдэхүүнийг эцсийн хэрэглэгчид ойртуулж байгаа аливаа зуучлагч байж болно. Түгээлтийн сувгийн давуу тал нь болохоор түгээлтийн сувгийн түвшин нь түгээлтийн сувагт оролцож байгаа зуучлагчийн төрлөөс хамааран өөр өөр байна. Интернэт дэх үйлдвэрлэгчид: Энд хоѐр тохиролцоог авч үздэг.1. Газарзүйн байршлаас үл хамааран ямар ч цаг хугацаанд хэрэглэгчидээ өөрийнхөө бүтээгдэхүүнд хүрэх шууд боломжийг олгодог.2. Интернэтээр дамжуулан мэдээллийг түгээлтийн мөн гэрээ байгуулах, захиалга авах, төлбөр хийх боломжийг олгодог. Интернэт дэх түгээлтийн систем дэх маргаантай асуудлууд Зуучлагчид зориулсан интернэт Интернэтийн дэлгүүрүүдийн бараа эргэлтийн хуваарилалт Барааны бүлэг Сарын эргэлт мян.долл Сард хийсэн хэлцэл мян.ш Ном, хөгжим, DVD, VCD 200,000 20 Компьютерийн иж бүрдэл, 400,000 4000 техник Хүнсний бүтээгдэхүүн архи 120,000 4000 дарс, тамхи, ахуйн цахилгаан бараа, хувцас, техник, тоглоом Интернэт дэлгүүрийн харилцан худалдан авагчийн харилцааны схем Худалдан авагч Дэлгүүрт орно Захиалга хүлээн авах
  • 55. Барааг хүлээлгэн өгөх Барааг хүлээн авах Барааны сонголт Агуулахд барааг нөөцлөх Захиалгын төлбөр Худалдан авагч бүртгэл Барааг буулгахад бэлтгэх Барааг хүлээн авах Захиалга хийх Барааг ачуулах Захиалгын төлбөр Интернэт худалдааны талбай /В2В/- 1,3 тэрбум орлоготой интернэт худалдааны талбайг дараах байдлаар ангилна. 4. Bayer – driven Худалдагчдын бий болгосон талбайг хэлнэ. Үүнийг бүлэг зуучлагчид үйлдвэрлэгчид зориулан бий болгодог. Гол төлөв автомашины худалдагчид хэрэглэдэг. 5. Supplier- driven / Seller driven/ Худалдагчдын байгуулсан талбайг хэлнэ. Томоохон худалдан авагчид үйлдвэрлэгчид талбайг байгуулдаг. 6. Third – party- driven Гуравдагч этгээдийн байгуулсан талбай юм. Худалдагч худалдан авагч хоѐрын хооронд түүнийг үйлдвэрлэхийн тулд хооронд нь байгуулсан талбай юм. Интернэт дэх худалдааны зохион байгуулалтын онцлогууд Худалдааны талбайн төрлөөс хамааран интернэт дэлгүүр сайтын бүтээгчид нь худалдагч ба худалдан авагчдад шаардлагатай иж бүрдлийг худалдахад анхаала хандуулдаг. Гэсэн хэдий ч бүх төрлийн худалдааны талбайд адилхан чухал байдаг. Хэд хэдэн асуудлууд байдаг.1. Хүртээмжит ба хялбар дөт байх ѐстой.2. Найдвартай , суурьтай хуваарилалттай байх ѐстой3. Каталогийг удирдах талбайн тодорхойлолт, уян хатан байх ѐстой4. Интеграци: Энэ нь худалдаан талбайн интернэт худалдааны бүхий л талуудыг өөртөө шингээсэн байх ѐстойг харуулна. Үүнд: трансакц, харилцаа тогтоох, барааг эцсийн хэрэглэгчид хүргэж өгнө.5. Аюулгүй байдлыг хангах6. Удирдлага7. Нэмэлт үйлчилгээ Дуудлага худалдаа, санхүүгийн үйлчилгээ, тээвэр /хадгалалт, хүргэлт, агуулалт/ жишээ нь:
  • 56. Oracle- oracle-exchange Энэ нь виртуаль /олон хэмжүүрт/ худалдааны талбайг байгуулах нэгдсэн суурь юм. Түүний технологийн үндэс нь Oracle 8L гэсэн өгөөгдлүүдийн бааз байдаг. Оracle-exchange Market Place нь компаниудад ямар ч бараа ба үйлчилгээг худалдах ба худалдан авах боломжийг олгож өргөн хүрээний боломжуудыг санал болгож байдаг. Oracle product Development Exchange нь барааг бүтээх явцад хамтран ажиллах боломжийг олгож төсөл болон бүтээгдэхүүний тухай мэдээлэл аюулгүй нэвтрэх боломжийг олгодог. Oracle supply thain Exchange нь худалдааны түншүүдийн хооронд сүлжээний бүхий л сувгуудаар талбайд хийхэд хамтын ажиллагааг сайжруулах боломжийг олгодог. Oracle нь салбарын ба корпорацуудын худалдаан талбайг байгуулахад зориулсан шийдвэрүүдийг санал болгодог. Электрон брокерууд Интернэтийн дамжуулах санхүүгийн үйлчилгээ үзүүлэх интернэтийн бизнесийн төрлийн нэг нь маш хурдан эрчимтэй хөгжиж байгаад тооцогддог. Үүнд: Валютын ба фондын зах зээлтэй холбоотой ажиллагаанд үйлчилгээ үзүүлэх асуудлууд хамаардаг. Интернэтийн брокерын ажлын онцлогийг авч үзэхийн тулд уламжлалт брокерын ажлыг авч үзье.1. Сонгодог брокер2. Дискоунт брокер Сонгодог брокер гэдэг нь үйлчлүүлэгчид иж бүрэн үйлчилгээ үзүүлдэг брокер юм. /Full Service Broker/ Үүнд:1. Бүтэн биеийн ордеруудыг хүлээн авах ба тэдгээрийг зах зээлд гаргах2. Үнэт цаасыг худалдах ба худалдан авалттай холбоотой хувийн зөвөлгөө өгөх3. Фондын портфилын удирдлага / үйлчлүүлэгчийн хүсэлтээр хийнэ./4. Хөрөнгө орлогын дансны, санхүүгийн ба дагалдах үйлчилгээ Үйлчлүүлэгчид зөвөлгөө өгөхдөө тодорхой албан хаагч гол төлөв утсаар өгдөг/ амьд брокер/ Дискоунт /discount broker/ брокер- Энэ нь зөвөлгөө өгдөггүй. Харин зөвхөн зах зээлд хэлцлийг нь гаргаж өгдөг. On- Line broker- интернэтээр дамжуулан өөрийнхөө үйлчилгээг үзүүлдэг брокер юм. Мөн интернэт брокер нь Full Service broker, Discount broker байж болно. Үүнээс гадна уламжлалт брокерын үйлчилгээ үзүүлдэг олон банкууд ийм үйлчилгээг үзүүлдэг. Интернэт брокерын байр суурийг авч үзье. Хөрөнгийн ба фондын зах зээл дээр хувь хүн хэлцэл хийх эрх байдаг. Үүний тулд олон тооны зуучлагчид оршдог. Тухайлбал Nasdaq order хүрч очихын тулд дараах байдлаар дамжина. Хөрөнгө оруулагч- брокер- худалдаанд оролцогч- худалдааны систем Лекц№9 Интернэт дэх реклам сурталчилгаа 1. Интернэт дэх сурталчилгаа
  • 57. 2. И-мэйл сурталчилгаа 3. Блог маркетинг 4. Гадаад худалдааны зуучлал Баннерын зар сурталчилгаа нь Интернет дахь онлайн зар сурталчилгааны хамгийн нийтлэг нь юм. Эдгээр нь ихэнх худалдааны ба олон сонирхогчдын вэбсайтын гялалзсан тэгш өнцөгт зар сурталчилгааны дээд ба хажуу талд харагддаг юм. DoubleClick ба LinkExchange нар нь баннерын онлайн зар сурталчилгааг хамгийн том түгээгчид болно. Баннерын зар сурталчилгаа нь маркетингийн компаниар ирээдүйн мянга мянган худалдан авагчдад хүрэх арга хэрэгсэл болдог юм. Эдгээр компанит ажлын үр ашгийг "click-throughs" үнэлгээгээр тооцоолдог юм. Энэ үнэлгээ нь зар сурталчилгаан дээр хэдэн удаа дарсны хувь бөгөөд хэдэн удаа дүрс гаргасан дээр үндэслэсэн болно. Баннерын зар сурталчилгааг 200 сайт үзэгчид харсан бол тэдгээрийн 10 нь үнэхээр зар сурталчилгаан дээр дарсан ба баннерт click-though-ын үнэлгээний 5% ногдож байна. Гэхдээ click-through үнэлгээ бүх юмны тайлбар болж чадахгүй. Та зар сурталчилгааныхаа үр ашгийг алдаагүй тодорхойлохын тулд click-through-ыг алиныг нь дарахад танай сайтаас худалдан авсан байна гэдгийг мэдэх хэрэгтэй болно. Одоо энэ нь дээр дурдсан томоохон онлайн маркетингийн түгээгчдийн өгсөн маркетингийн хэрэгслээр хийж болдог болсон. Өөрийн хамгийн сайн ирээдүйн худалдан авагчдад хүрэх маркетингийн компаниа сайн зохион байгуулахад энэ мэдээллийн санд дүн шинжилгээ хийж байж хүрч чадах юм. Маркетингийн долларыг хамгийн үр дүнтэй ашиглахын тулд таны онилсон хүн амын хэсэгт зар сурталчилгаа тань зориулагдсан сайттай байхыг заавал хангах хэрэгтэй. Та шаазан эдлэл худалддаг бол залуучуудад зориулсан вэбсайтад энэ компани явагдах юм бол та мэдээж хэрэг урамгүй байх болно. Танай бүтээгдэхүүн ба үйлчилгээг харуулдаг өөр сайттай баннерын зар сурталчилгааг солилцоод үз. Аквариум онлайнаар худалдагч нь халуун орны загасны вэбсайтад байрлуулсан зар сурталчилгааны click-through үнэлгээ хамаагүй илүү байна. Баннерын зар сурталчилгааг вэбсайтдаа оруулснаар та сайтдаа нэмэлт орлого бий болгох арга хэрэгсэлтэй болно. Хэдийгээр энэ нь хэдхэн мөнгө боловч ивээн тэтгэгч зар сурталчилгааг дарах хүн бүрт мөнгө төлөх болно. Танай сайтын хөдөлгөөн их байвал энэ задгай мөнгө хуримтлагдаад байна. Сайтад зар сурталчилгаа оруулсаны муу тал гэж бас бий. Баннерын зар сурталчилгаа том байдаг тул танай хуудсыг татаж авах хугацаа удаан байдаг. Сайтад агуулгыг үзэх гэсэн худалдан авагч хуудсыг гарч ирэхийг удаан хүлээхэд хүрдэг байна.Энэ нь тэднийг өөр дэлгүүрт наймаа хийх болмжийг өсгөж байна. Зар сурталчилгаа нь гоо зүйн үүднээс гол төлөв сэтгэлд нийцдэггүй тул энэ нь сайтын агуулгыг алдагдуулдаг байна. Эцсийн дүнд сайтад байгаа зар сурталчилгаан дээр сайтад орогч дарах бүрт тэрээр танай сайтаас ямар нэг юм авч явна гэсэн үг. Өөр нөхцөл тавиагүй гэрээг ивээн тэтгэгчтэйгээ байгуулаагүй л бол зар сурталчилгааг дарах хайлтын шинэ системд оруулах хэрэгтэй. Ийм аргаар хэрэглэгч хайлтын системийн шинэ цонхыг хаахад тэрээр буцаад танай сайтад орно.И-мэйл сурталчилгааE-mail marketing бол шууд маркетингийн хэлбэр бөгөөд и-мэйл хаяг ашиглан худалдааны болонзар сурталчилгааны материал илгээх орчин үед ихээхэн хөгжиж буй маркетингийнидэвхжүүлэлтийн хэлбэр юм. Өөрийн зорилтот хэрэглэгчид рүүгээ хандан электрон шуудангаарөөрийн вэб сайт болон бүтээгдэхүүн,үйлчилгээний тухай мэдээлэлийг явуулдаг.
  • 58. Энэ арга нь зорилтот хэрэглэгчидэдээ хүрч чадсан тохиолдолд үр дүнтэй идэвхжүүлэлтийн аргахэрэгсэл юм. Гэхдээ мөн л хэрэглэгчид spam гэж нэрлэгдэх хэрэггүй захидлуудаас залхаж түүнийгирүүлэхийг хориглодог программыг ажилуулах болсон байна. Сүүлийн үед дээрх аргыг арайболовсронгуй байдлаар буюу ямар нэгэн виртуаль бараа худалдан авсан тохиолдолд update буюусайжруулалт хийх замаар вэбээ сурталчлах болсон байна.Дараах зорилгоор и-мэйл маркетингийг хэрэглэдэг: Хамтын ажиллагааг хадгалах, өргөжүүлэх, шинэ хамтрагч, үйлчлүүлэгч олох, бизнесийн цар хүрээгээ тэлэх, бататгах зорилгоор и-мэйл илгээх, Ямар нэгэн бүтээгдэхүүн зарах, шинэ худалдан авагч олох, хуучин худалдан авагчиддаа шинэ бүтээгдэхүүн үйлчилгээгээ танилцуулах, зарах санал тавих Өөр компаний хэрэглэгчид рүү зар сурталчилгаа илгээн өөртөө татах, Интернетээр и-мэйл илгээх.2006 оны байдлаар и-мэйл маркетингаар үйлчлүүлэгчид $400 сая ам.долларыг зарцуулж, өөрийнбизнесээ сурталчилж, өргөжүүлсэн байна.Давуу тал И-мэйл маркетингийн үйлчилгээг нь дараах шалтгааны улмаас компаниуд ихээхэн сонирхдог. Потенциал бүхий олон тооны хэрэглэгчид рүү харьцангуй бага зардлаар мэдээлэл түгээх. Бусад ижил төрлийн сурталчилгааны хэлбэрүүдийг бодвол харьцангуй бага өртөгтэй. И-мэйл маркетинг хамгийн найдвартай бөгөөд эрсдэл багатай сурталчилгааны хэлбэр юм. И-мэйл маркетинг нь шууд эцсийн хэрэглэгчидэд хүрдэг хамгийн үр дүнтэй онлайн маркетингийн хэлбэр. И-мэйлээр мэдээлэл хүргэххугацаа маш богино (хэдхэн минут), харин бусад сурталчилгааг хүргэхэд нилээд хэдэн өдөр шаарддаг. Вэб сайт сурталчилгаа тавьсан тохиолдолд хэрэглэгчид уг сурталчилгааг үзэхийг хүлээдэг бол и-мэйл маркетингийн хувьд сурталчилгааг хэрэглэгч бүрт найдвартай хүргэж өгдөг. И-мэйл маркетинг хянах боломжтой. Таны зар сурталчилгааг хэрэглэгч уншсан тухай статистик мэдээлэл таньд очно. Зар сурталчилгаа илгээгч нь бизнесээ хүртээмжтэй, боломжий хэлбэрээр сурталчилдаг. Зөвхөн потенциал бүхий хэрэглэгчид рүү хандах боломжтой. Нийт интернет хэрэглэгчдийн ихэнх хувь нь и-мэйлээ өдөр бүр шалгадаг. Хэрэглэгчийн сонирхлын дагуу илгээх боломжтой. И-мэйл маркетинг-т ямар ч цаас, бичиг баримт үйлдэх хэрэггүй.Лекц№10 Интернэт дэх блог сурталчилгаа1.Блог маркетинг2.Рекламны төрлүүд3. реклам4.Гадаад худалдааны зуучлалБлог гэдэг маань маш энгийнээр интернэт дэхь өөрийн гэсэн хаягтай таны орон зай (хувь хүнийвэб сайт) гэж ойлгож болно. Арай дэлгэрүүлвэл, та сонины алга дарам зайд хэдэн үгээ нийтлүүлэхгэж, телевизийн 60 секундэд хэдэн үг хавчуулах гэж юу болдогийг мэдэх байх.Харин та блогтой болсноор хэнд ч мөнгө төлөхгүй, хэнээс ч хараат бус, хэзээ ч хүссэнээ бичиж,
  • 59. хэлж, үзүүлж болох тийм л нэгэн ид шидийн ертөнцийн эзэн нь болно. Блогт дараах гол онцлог боломжууд байдаг: 1. Хувь хүн блогтой болоход өөрөө нэр сонгож авдаг. 2. Хүссэн үедээ блогдоо нийтлэл бичиж түүнийгээ засдаг. Мөн устгах ч боломжтой. 3. Нийтлэл бичихэд зураг, дүрстэй мэдээлэл (видео бичлэг) зэргийг оруулах боломжтой 4. Өөрийн бичсэн нийтлэлдээ бусдын сэтгэгдэлийг хүлээн авах 5. Өөрийн блогийг бусадтай хамтран хөтлөх урилга илгээх. Ингэснээр санаа бодлоороо нэгдсэн, ижил зорилготой хэсэг бүлэг хүмүүс хамтран онлайн сэтгүүл гаргах боломжтой болно. 6. Блогийн өнгө, хэлбэр дизайныг хүссэнээрээ сонгох, өөрчлөн засах 7. Нийтлэлүүдээс гадна цаг, хуанли, цаг агаарын мэдээлэл гэх мэт өдөр тутам шаардлагатай мэдээллүүдийг ч харуулах боломжтой. 8. Өөрийн блогт хичнээн хүн хаанаас зочилсон, ямар нийтлэлийг их уншсан зэрэг статистик үзүүлэлтүүдийг харах боломжтой. Блог нь зөвхөн хувь хүний тэмдэглэл, үзэл бодлоо илэрхийлэх хэрэгсэл байгаад зогсохгүй бизнесийн байгууллагуудад маркетингийн нэгэн шинэ суваг, боломж болж байна. Мэдээлэл түгээх, уншигчдаас сэтгэгдэл, дүгнэлт, хүсэлт зэргийг шууд хүлээн авах, үнэ төлбөргүй зэрэг нь түүнийг ажилхэрэгтээ ашиглаж болдог. Хэрвээ та хувиараа бизнес эрхлэдэг бол өөрийн гэсэн дэлгүүргүй ч хийсэн бүтээгдэхүүнүүдээ блог дээрээ байрлуулан танилцуулж болно. Улмаар захиалга авах ч боломжтой. Хэрвээ танай компани вэб сайттай ч гэсэн өөрийн эрхэлдэг үйл ажиллгааны чиглэлээр үйлчлүүлэгч нартаа заавар, зөвлөгөө өгөх хэрэгтэй бол блогийг ашиглаж болно. Интернэт өөрөө орчин үеийн мэдээллийн технологид суурилсан ба реклам зар сурталчилгааны компанит ажлыг явуулахад хамгийн өргөн шуурхай боломж олгож үр дүнд нь гүнзгий шинжилгээ хийдэг. Үүнээс гадна интернэт нь өөрөө 2 түвшинтэйгээр зар сурталчилгаа явуулахаар зохион байгуулагдсан байдаг.1. Гадаад реклам- Баннер текстэй блокууд байна. Эдгээрийг маш их хүн ордог вэб сайтад байршуулна. Энэ рекламны үндсэн зорилго нь хэрэглэгчдийг компаний вэб сайтад урих явдал байна. Интернэт дэх гадаад реклхмны үндсэн хэрэгслүүд нь · Баннерын реклам · Вэб каталогууд бүртгэх · Электрон шуудангаар илгээх · Хамтран ажиллагааны хөтөлбөрүүд2. Вэб сайт- /Төв/ орж ирсэн бол бүртгүүлээд худалдан авах нь хамгийн гол зорилго юм. Рекламны төрлүүд: Энд 2 төрлийн рекламыг авч үзье.1. Имидж реклам2. Урамшуулал реклам Барааны тухай таатай сэтгэгдэл бий болгоход чигэлсэн байна. Өргөн хүрээтэй хэрэглэгчдэд тэдгээрийн сэтгэхүйд бараа ба компаний тухай эерэг сэтгэгдлийг баталгаажуулахад оршино.
  • 60. Имидж рекламыг бусадтай харьцуулахад хамрах хүрээ хамаагүй их байна. Нилээн өргөн тархсан тухайн барааг худалдан авахад идэвхжүүлэхэд оршино. Интернэт дэх реклам сурталчилгааны үндсэн шийдвэр: Реклам сурталчилгаа байршуулах үнийн загвар ямар ч хэрэглэгч тухайн баннерт орж ирж байгаа нь бүртгэлтэй байдаг.1. Харуулсан тоогоор нь: СРМ / cost per thousand/ Энэ үнэ бүрдэлтийн төрөл нь хамгийн өргөн тархсан үнэ бүрдэлтийн загвар байдаг. Интернэтээс гадна ТВ, болон радиод реклам байршуулахад хангамжийн хэрэгслийг тооцоолж гаргаж ирж харуулсан тоо оршдог.2. Тогтоосон төлбөртэй: Flat Advertising3. Хулганаа CPC /Cost Per Click/4. Зочны тоогоор5. Эцсийн үр дүнгээр · Cost Per Action – үйлдэл хийсэн л бол мөнгөө төлнө · Cost Per Sale – худалдан авсан л бол мөнгөө төлнө Рекламны компанит ажлын үр ашгийн үнэлгээ: Интернэтэд үр ашгийг үнэлэх дараах чиглэл байна.1. Харилцааны /Information/2. Эдийн засгийн / гаргасан зардал ба олсон орлогын зөрүүгээр/ аливаа реклам сурталчилгааны харилцаан үр ашгийг тооцох анхдагч шалгуур нь 5. Рекламдаж байгаа сайтад зочин урих 6. Компаний брэндийг идэвхжүүлэх Гадаад худалдааны зуучлал Баннерын реклам Хамгийн түгээмэл хэрэглэдэг баннер болØ GIFØ JPGØ Shock waveØ JAVA Хамгийн түгээмэл баннерийн хэмжээ бол 46860 / пиксель/ Интернэт хамгийн түгээмэл хэрэглэдэг баннерууд
  • 61. № Хэмжээ /пиксель/ Төрөл 1 46860 Бүрэн хэмжээтэй баннер /full/ 2 23460 Тал баннер / half/ 3 125125 Квадрат баннер / square/ 4 12090 Товчлуур 1 баннер/ Button#1/ 5 12060 Товчлуур 2 баннер/Button#2/ 6 8831 Жижиг баннер/ Micro/ 7 120240 Босоо баннер/ Vertical/ Интернэт технологиудын хандлагын жишээ1. Shock wave – энэ бол микромедиа компаний бүтээл бөгөөд интерактив баннеруудыг бүтээх боломжийг олгодог. Давуу тал: Ø Вектор график дэмжлэгтэй Ø Интерактив дэмжлэгтэй Ø Дууны дэмжлэгтэй Ø Шуурхай солих боломжтой Ø Өөрчлөх боломжтой2. Super stitials баннер: Үүнийг Unicast компани бүтээсэн.3. Видео баннер: Үүнийг Video Banner компани бүтээсэн. Маш удаан үргэлжлэх боломжтой, тоглуулагчийн хэмжээ нь 8 кв байдаг.4. Screen gladie баннер: Зохион бүтээсэн компаний нэрээр нэрлэгдсэн. Давуу тал нь хэмжээ томтой, ашиглах өргөн боломжтой байдаг. Лекц№11 1. Интернэт дэх баннер сурталчилгаа Баннерын рекламын аргууд: Баннерын рекламын үндсэн 3 арга байдаг.1. Өөр вэб сервер, эсвэл өөр вэб хуудасны эзэнтэй гэрээгээр баннераа солилцох ижил чиглэлийн үйл ажиллагаатай баннерыг солилцож хэрэглэнэ.2. Баннерын систем: үүнд хайлтын сервер, каталогиуд түгээмэл хэрэглэдэг серверүүд тэдгээрийн вэб хуудсуудын тодорхой төлбөртэйгээр баннераа байршуулна.3. Баннерыг солилцох тусгай албуудыг ашиглах баннер Exchange Service баннер солилцох тусгай албад Хайлтын систем ба каталогид бүртгэх нь- Өөрийн бичсэн вэб хуудсыг маш хурдан олж өгдөг.Ø Татгалзахгүй байхØ Вэб хуудас чанартай байх ѐстой.
  • 62. Хэрэглэгч нь каталоги дотроос мэдээллийг 2 аргаар хайж болдог.1. Ерөнхий цонхоор ороод шатлалгүйгээр хайх2. Дотоодын хайлтын системийг ашиглан хайх Хайлтын системийг индексжүүлэх нь:1. Вэб хуудас серверийн бүх хуудсууд индексжсэн байх ѐстой2. Эрэлтийн системүүд нь гол төлөв хэдэн зуу, хэдэн мянган холбогдох хуудсуудыг гаргаж ирдэг. Гэхдээ тэдгээрийг 10-20 гардаг.3. Хэрэглэгч бүр интернэт дотор нөөц хайж байгаа болохоор вэб сайтыг эрж олох үг хэллэгийн хүрээ аль болох өргөн байх ѐстой.4. Вэб хуудсанд байршсан бүх зүйл хэрэглэгчийг өөртөө татах ѐстой. Энэ нь вэб серверүүд дээр тусгаж өгсөн байх ѐстой. Интернэт дэх рекламны бусад төрлүүд Электрон шуудан ашигласан рекламууд Электрон шуудангаар рекламны давуу талуудад буюу онцлогуудад электрон шуудан интернэтийн хөгшин албат юм. Иймээс1. Электрон шуудан бараг бүх хэрэглэгчдэд байдаг.2. Электрон шуудан бол тодорхой хэрэглэгчдэд хүрэх боломжийг олгодог. Өөрөөр хэлбэл мэргэжлийн хандах боломжтой.3. Ихэнх хэрэглэгчид өнөөх HTML программыг ашигладаг. Энэ нь зөвхөн текст биш график баннеруудыг байршуулах боломжийг олгодог. Хэрэв мэдээлэл нь сонирхол татсан бол авсан мэдээ мэдээллээ найз нөхөд хамаатан садандаа илгээдэг. Электрон шуудангийн хамгийн давуу тал нь хувийн захидлыг илгээх боломжтой. Интернэт брэндинг Хэрэгсэл Танилцуулга Жишээ Туршилтын Үнэгүй бараа үйлчилгээ санал болгон ABBYY /www.abbyy/ компани. Энэ загварууд маш идэвхтэй аргын нэг. Интернэт компани нь хүсч байгаа хүн болгонд хувилбарууд сүлжээгээр дамжуулан шууд цахим үнэ шалгуургүйгэр өөрийнхөө сайтыг бүтээгдэхүүн үйлчилгээ зэргийг Fine Reader программуудын танилцуулахад илүү тохиромжтой туршилтын загварыг татаж авах байдаг. Хамгийн чухал нь энэ арга боломж олгодог. Энэ программ нь хэмжээнд зардал нь их бага байдаг. текст таних шилжүүлэх боломж олгодог. Купонууд Интернэтээр дамжуулан компаний “Дамла” нэхий дээл болон савхин сайтаас тодорхой барааг худалдан авахад бээлийний дэлгүүр / тохиролцсон үнийг хөнгөлж өгдөг, www.damla.spb.ru/ Интернэтээр эрхийг хэрэгжихэд олгодог сертификат захиалга өгвөл 10% хөнгөлөлт юм. 1- хэдэн арван хувиар худалдан олгодог. авалт хийхэд хөнгөлж өгдөг нэр хүндтэй бараа бөгөөд цоо шинээр гарч ирж буй бараанд хэрэглэхэд идэвхтэй байдаг. Хөнгөлөлттэй Барааг санал болгохдоо барааны үнийг Патрах компани /www.bionica.ru/
  • 63. үнэтэй бараа хуучин, шинэ үнийг санал болгодог. бионика- өндөр хурдтай угаалгын машин интернэтээр захиалга өгвөл 10% хөнгөлдөг.Урамшуулал Харьцангуй хямд үнээр санал болгож “Сивма” компани байгаа эсвэл худалдан авалт хийсэнд нь /www.digital.sivma.ru/ канон повер урамшуулж шагнал болгож байгаа бараа шоп дижитал камерыг худалдан байдаг. авахад 40 $ камерны 3хөлтэй хөл өгдөг.Шагнал / Барааг худалдан авснаар эсвэл сугалаанд www.mags.ru Online system group.уралдаан оролцсоноор мөнгөн шагнал эсвэл OSG вэб шоп компаниас шинэконкурс амралтын эрхийн бичиг барааг хожих жилийн өмнө сугалаатай худалдаасугалаа/ боломжийг олж авдаг. явуулдаг.Хэрэгсэл Давуу тал Сул талТуршилтын Ø Барааны тухай худалдан авагчийн Бодит барааны хувд зардал ихзагварын төсөөллийг нэмэгдүүлэххувилбарууд Ø Шинэ үйлчлүүлэгчдийг татан авах Ø Шинэ барааг зах зээлд нэвтрэх явцыг түргэтгэнэ.купонууд Ø Хэрэглэгч тааламжтай хүлээж авдаг Зардал өндөр, хэрэглэгчдийн хамрах хүрээ бага Ø Шинэ барааг идэвхжүүлэлт сайн үр дүнтэйХөнгөлөлттэйØ Борлуулалт нэмэгдэнэ Шинэ барааны шийдэлд сөргөөрүнэ нөлөөлнө интернэт хэрэглэгчдэд Ø Ашиглахад хялбар сонголт багаЛекц№12Интернэт дэлгүүр1. Интернет дэлгүүрийн онцлог2. Барааны каталог3. Бараа хүргэх систем4. Захиалга боловсруулах системИнтернет дэлгүүр нь цахим худалдааны сонгодог жишээ. Веб сайтын тусламжтайгаар худалдаахийж буй компани, хувь хүн. Сайт нь барааны каталог тодорхойлолт, зураг, үнийг агуулахаасгадна online захиалгын тусгай формтой байна. Захиалгын формоор дамжуулан бараагаа захиалж,үнийг төлнө. Үнээ тооцоолно (хүргэх зардал орно). Захиалга ямар шатанд биелэгдэж буй хянахсистем байна. Худалдан авагчдын санал сэтгэгдлийн хэсэг, хэлэлцүүлэг байна. Барааны нэр төрөлхэдэн арваас, хэдэн арван мянга байж болно. Худалдан авагч бүрийг тогтоон барихын тулдбүртгэлийн систем байх ѐстой. Бүртгүүлээд, бараагаа сагсанд хийгээд илгээх, төлбөр хийх аргаасонгоно. Эцсийн үнэ гарч ирмэгц баталгаажуулна. Захиалгыг авсны дараа цахим шуудангаардахин баталгаажуулаад биелүүлнэ. Төлбөрийг бараа авахдаа юмуу онлайн төлбөрийн олонаргуудыг ашиглан хийж болно. Дэлхийн жижиглэн худалдааны 26% онлайн боллоо.Интернет дэлгүүрийн онцлог 1. Дэлгүүр орохын тулд хаашаа ч явах шаардлагагүй. Гэхдээ захиалга биелэгдэхийг тодорхой хугацаанд хүлээнэ. Заримдаа дэлгүүрт очоод ирснээс их хугацаа. Өөрийн захиалгын биелэлтийг нягтлах шаардлага тулгарч болно. Маш хурдан хүргэдэг бол амжилт илүү олно.
  • 64. 2. Дэлгүүрт орохын тулд ямар ч хүч чармайлт шаардлагагүй. Өрсөлдөгчөөр үйлчлүүлэхэд ч хүч чармайлт хэрэггүй. Тиймээс шууд ойлгогдох интерфейс, энгийн, хялбар схем чухал. 3. Барааны тухай ашигтай мэдээлэл их байх, түүнийг амархан олох боломжтой байх. 4. Их олон товч дарах шаардлагагүй байх. 5. Жирийн дэлгүүрт багтахааргүй олон бараа санал болгож чадна. Бараа бүрийн тодорхойлолт, зураг, бүр дуутай дүрс бичлэг байдаг болсон. Гэхдээ барааг гартаа барьж, худалдагчтай ярих боломжгүй. Энэ нь сөрөг тал. Тиймээс э-захиа, чат хөгжиж байгаа. Веб камер ашиглан худалдагчтай шууд харьцаж болдог болсон 6. Захиалга хийхэд маш амархан, очер дугаар байхгүй нь эерэг тал. Гэхдээ багахан захиалгыг хүргэх нь хүндрэлтэй. 7. Мэддэг бараагаа шууд авдаг. Тиймээс үнэ нь ердийн дэлгүүрээс хямд байх нь маш чухал.Интернет дэлгүүрийн бүтэцИхэнхдээ дараах бүрдэл хэсэг бүхий бүтэцтэй байдаг:1. Веб сайт. Бүтэц нь үндсэн хуудас, үнэ , барааны тодорхойлолт, хайлтын систем бүхий барааны каталог, сайтын схем зураглал,бүртгэлийн систем, байнгын үйлчлүүлэгчийг таньж зөвшөөрөх систем, захиалга авах, баталгаажуулах систем,Үйлчлүүлэгчийг дэмжих систем, Түншид зориулсан булан; Форум, хэлэлцүүлэг2. Захиалга боловсруулах систем;3. Төлбөрийн систем;4. Бараа хүргэх систем;5. Нийлүүлэгчтэй ажиллах систем;6. Back office;7. Маркетингийн алба.Үндсэн хуудасБраузер дээр сайтын хаягийг хийгээд дарахад үндсэн хуудсанд орно. Гарахад ч адилхан амар.Ингүүлэхгүйн тулд анхаарлыг нь шууд татахаар байх ѐстой. Анх зохиохдоо нийлүүлжболохооргүй зүйлсийг нийлүүлж хийхээ сайн бод. Нэг талаас багтаамжийн хувьд “хүнд” байжболохгүй (хурлан ачаалагддаг). Нөгөө талаас дэлгүүрийн лого, нэр, ашигтай мэдээллийн зарлал,ишлэл, тусгай санал, чухал мэдээлэл, барааны каталогийн линкүүд, хайлтын машины интерфейс,маркетингийн ажиллагаа, шинэ барааны мэдээлэл г.м багтсан байх ѐстой. Энэ линкүүд дээрдарснаар илүү тодорхой мэдээлэлтэй хуудаст аваачна. Гэхдээ мэдээлэл, графикаар ачаалагдсанбайх ѐсгүй. Дээрх бүх зүйлс маш шахсан, гэхдээ мэдээлэл сайтай хэлбэрээр тавигдсан байна.Мэдээлэл нь хүний анхаарлыг шууд татахаар дизайн хийнэ.Барааны каталогИнтернет дэлгүүрийн сайт дээр барааны каталогийн үндсэн бүлгүүд нүдэнд тусах газар байхѐстой. Үндсэн хуудсыг олон зүйлээр дүүргэх хэрэггүй боловч үйчлүүлэгч хаашаа хандахаа шуудойлгохоор байх ѐстой. Хайлтын машиныг бүх хуудсандаа байрлуулах нь зүйтэй. Каталогоорбараагаа сайн ангиж чадах тусам хэрэглэгч дуртай байх болно. Сайхан сэтгэгдэл үлдэнэ. Бараагүйлдвэрлэгч фирм, улс, үнийн интервал болон өөр ямар нэг шинжээр ангилсан байвал олоход бүрамар, хэрэглэгч танай дэлгүүрт дахин дахин орж ирж байх болно. Бараа бүр тодорхой мэдээлэл,зураг, бусад материалтай линкээр холбогдсон байна. Энэ хуудас дээр хамгийн их эрэлттэйбарааны талаархи удирдлагын тайлбар, зөвлөгөөг тавьж болно.Site Map
  • 65. Сайтын схемийг харуулсан холболт нь хэрэглэгч сонирхсон мэдээллээ олж авахад нь тусалдаг.Ямар ч түвшний хэрэглэгч сайтад ороод бараагаа сонгох, мэдээлэл авах боломжтой, яажашиглахаа шууд мэдэхээр хийнэ. Сайтын бүлгүүдийг тодорхой нэрлэж оруулна. Янз бүрийн меню,тусгай линк, сумууд, хуудсаас хуудаст шилжих заалтууд хэлбэрээр хийж болно. Хамгийн сайнхэрэгсэл нь сайтын зураглал байдаг. Том сайтуудад хайлтын машиныг ашиглах нь элбэг.Хэрэглэгчийг бүртгэх, таньж зөвшөөрөхБараа, үйлчилгээ худалдан авахын тулд, цаашид хэрэглэгчтэй харьцаж байхын тулд бага зэрэгмэдээлэл авах шаардлагатай: харилцах мэдээлэл, хүргэх хаяг г.м. Адилтгах зорилгоор login болоннууц үг өгнө. Сайт дээрээ бүртгэлийн систем бий болгоно. Тодорхой талбар үндсэн хууудсан дээрбайна. Маягтыг линкээр холбоно. Нууц үгийг ихэвчлэн администратор сонгож e-mail –ээрявуулдаг. Дараа нь өөрөө өөрчлөх боломжтой. Мэдээллийн нууцлалыг хангахын тулдхамгаалалтын тусгай хэрэгсэл, кодчилол ашиглана. (жишээлбэл SSL протокол). Цаашид худалданавалт хийх бүртээ танигдаж, зөвшөөрөгдөж байх ѐстой. Энэ нь үйлчлүүлэгч бүрийнхээ талаармаркетингийн мэдээлэл хөтлөх боломж олгоно. Тухайн хүнд зориулсан сурталчилгаа явуулах,мэдээлэл илгээх боломж олгоно.Захиалга авах, баталгаажуулахЗахиалгыг үйлчлүүлэгч өөрөө виртуал сагсны тусламжтайгаар хийнэ. Бараа бүрийн ард сагсанднэмэх товч байна. Үнэн чанартаа сонгосон барааны жагсаалтыг бий болгох систем. Сонгосон нийтбарааны үнэ бодогдож гарч ирнэ. Ямар ч үед сонгосон бараагаа сагснаас нэмэх, хасах боломжбайна. Сагсанд орсон бараагаа эцэслэн шалгасны дараа төлбөрийн арга, бараа хүргэх арга замыгсонгоно. Үүнд шаардлагатай мэдээлэл гарын дор байна. Тухайлбал: илгээх хаягаас хамааранхүргэх, төлбөр хийх хувилбар бэлэн байна. Үүнийг сонгосноор эцсийн үнийн дүнг авна. Сэтгэлднийцэж байвал захиалгаа баталгаажуулна. Бараагаа хүлээн авах, төлбөр хийхийн тулд (шуудонлайнаар төлбөр хийгээгүй бол)цаашид юу хийх тухай мэдээлэл гарч ирнэ (менежер утасдах, e-mail хүлээх, бараа хүргэгчийг хүлээх г.м).Үйлчлүүлэгчдийг дэмжих системХэрэглэгчийг үйлчлэх явцад янз бүрийн асуудал гарч ирж болно (бараа хүргэх ажиллагаа саатах,бараа гэмтэх, гологдол гарах, төлбөр саатах г.м). Энэ бүх асуудлыг үйлчлүүлэгчдийг дэмжихсистем шийдэж байдаг. Захиалгыг хэвийн гүйцэтгэж байгаа нөхцөлд веб хуудас дээр захиалгыгямар шатанд гүйцэтгэж байгаа нь харагдаж байх ѐстой: “ачигдсан”, “төлөгдсөн”, “замд яваа”,“буулгасан”, “төлбөр хүлээгдэж байгаа” г.м Хэвийн бус нөхцөл үүсэхэд үйлчлүүлэгчдийг дэмжихсистемийн ажилтан утсаар юмуу цахим шуудангаар үйлчлүүлэгчтэй холбогдож үүссэн асуудлыгшийддэг.Түншүүдэд зориулсан буланДэлгүүрийн үйлчлүүлэгчид нэгэн зэрэг түнш байж болно. Тэд сайтад шинэ үйлчлүүлэгчдийг татаноруулж, тодорхой худалдаа хийхийг тэдэнд зөвлөж болно. Үүний төлөө дэлгүүр тэдэнд тодорхойкомисс төлж байдаг. Түншлэлийн механизмыг цаашид тодорхой үзнэ. Нийлүүлэгч нартшаардлагатай олон мэдээллийг тавьж болно. Веб сайтдаа тавихгүй байсан ч сүлжээгээнийлүүлэгчдийн сүлжээтэй холбосон байна.Захиалга боловсруулах системИнтернет дэлгүүрийн хэмжээ болон барааны нэр төрлөөс хамааран захиалга боловсруулах янзбүрийн автомат систем ашигладаг. Багахан бараа зардаг эсхүл төрөлжсөн дэлгүүр энэ ажиллагаагавтоматжуулах шаардлагагүй ч байж болно. Хүлээн авсан захиалга шууд худалдааны менежерточиж, тэд цааш нь үйлчлүүлэгчтэй ажиллаж, барааг шалгаж, байхгүй бол үйлдвэр болон бөөнийцэгтэй холбогдож, ачуулж, хүргэлт, төлбөрийг хянадаг. Одоохондоо Монголд энэ тохиромжтой.Интернет дэлгүүрийн барааны төрөл олон, захиалга их болох тусам автомат боловсруулалтхэрэгтэй. Автомат систем бараа байгаа эсэхийг өөрөө шалгаж, үйлчлүү-лэгчид хариу мэдээлэл
  • 66. хүргэдэг. Захиалгыг нягтлан дагах, түүний биелэлтийг хэрэглэгчид мэдээлэх ажиллагаа автоматжсан байх нь чухал. Ня-бо, санхүүгийн алба автоматжсан байна. Төлбөрийн систем Интернет дахь төлбөр тооцооны асуудал анхнаасаа хурц тавигдсан. Сүүлийн үед төлбөрийн олон систем бий болж байна. Дараа тодорхой үзнэ. Төлбөрийн хэлбэр хоѐр үндсэн бүлэгт хуваагдаж байна. Барааг хүлээн авмагц төлөх, урьдчилан төлөх. Бэлэн мөнгөөр төлөх хувилбар дараах тохиолдолд боломжтой: барааг элч хүргэж өгөх, шуудангаар хүлээн авах, интернетээр захиалаад дэлгүүрээс очиж авах. Урьдчилсан төлбөрийг кредит картаар хийх банкны шилжүүлэг, шуудангийн шилжүүлэг, төлбөрийн системээр дамжуулах, төлбөрийн тусгай хэрэгсэл ашиглах, хийсвэр мөнгө ашиглах г.м олон аргаар хийдэг. Үйлчлүүлэгчийг хөнгөвчлөхийн тулд төлбөрийн хувилбарууд, төлбөр хийх алхам бүрийг тусгасан линк байдаг. Банкаар шилжүүлэх, шуудангийн шилжүүлэг хийх бланк сайт дээр байх ба түүнийг хулээж аваад банкинд очиж (шуудан) төлбөрөө хийнэ. Бараа хүргэх систем Бараа хүргэх систем нь бүтцийн хамгийн чухал бүрдэл хэсэг. Үүгээр ердийн дэлгүүрээс ялгагдана. Нэг талаас энэ нь нэмэлт үйлчилгээ, нөгөө талаасаа үйлчлүүлэгч болон дэлгүүрийн хоорондох нэмэлт саад (хүргэх хугацаа, найдвартай байдал, нэмэлт зардал г.м). Тиймээс үүнийг тусгайлан анхаардаг. Барааг дараах байдлаар хүргэдэг: 1. Өөрийн болон бие даасан элч, элчийн албаар; 2. Шуудангийн байгууллагаар; Олон улсын элчийн албаар; 3. Олон улсын шуудангийн албаар; 4. Шуудангийн хувийн, ашгийн байгууллагаар; 5. Ачаа тээвэрлэгч мэргэжлийн байгууллагаар. Интернет дэлгүүрийн статистик6. Монгол улс дэлхийн хөгжлөөс эрс хоцрогдсон. Европын жижиглэн худалдааны 23%. АНУ-ын 37% онлайнаар. Манайд жилд 30 орчим сая төгрөгийн худалдаа хийгдэж байна. Одоогоор жинхэнэ утгаараа ажилладаг интернет дэлгүүр монголд байхгүй. 2005 оны эцсээр гэхэд Хөрш Орост 1300 орчим интернет дэлгүүр, БНХАУ-д 780 дэлгүүр, Солонгост 19460 дэлгүүр байна. Баруунд дундаж нэг дэлгүүрт өдөрт 13000 хүн ордог, Орост 3000 орчим хүн. Хамгийн их худалдагддаг барааны төрлийг жагсаавал: гэрийн болон гэр бүлийн бараа; компьютер, интернет; техник; ном; электроник; амралт, спорт; эрүүл мэнд; гоо сайхан; аялал жуулчлал, тээвэр; холбоо; авто, мото; ном зохиол; хөгжим; гэр ахуйн бараа; хүнс; хүүхдийн бараа; аж ахуйн бараа; тоног төхөөрөмж; гутал хувцас; конторын бараа бэлэг; барилга, засвар; янз бүрийн үйлчилгээ; холимог бараа (онлайн супермаркет)7. E-tailing Цахим дэлгүүр Цахим жижиглэнгийн худалдааны дэлгүүрүүдийн эх орон болсон Вэб нь эдгээр дэлгүүрүүдийг 24 цаг тасралтгүй ажиллах боломжийг олгож, дэлхийн бөмбөрцгийн хаа ч хүргэж байгаа бөгөөд харилцагчийн мэдээллийг бүртгэн авах динамик боломжуудыг хангаснаараа захиалгыг оновчтой биелүүлэх, төлбөр тооцоог найдвартай гүйцэтгэх үндэс суурийг хангаж байгаагаараа бизнесийн байгууллагуудад хэдэн тэрбумын орлогын эх үүсвэр болон хөгжиж байна. Бүүр 1997 дундуур гэхэд Dell Computers өдөртөө сая ам.долларын борлуулалт хийж байсан байна. 1999 эхээр цахим худалдааны нийт борлуулалт нь тэрбум долларыг давсан бөгөөд цахим худалдаагаар амжилттай явж байгаа компаниудын хувьцааны үнэ тэнгэрт хадаж байлаа. Хэдийгээр 2000 оны эдийн засгийн хэлбэлзлийн үед олон компаниуд хаалга барьсан боловч Amazon.com , CDNow.com вэбсайтууд өсөлттэй хэвээр байна. Цахим Өгөгдөл Солилцох (electronic data interchange - EDI) EDI бол тодорхой стандарт өгөгдлийн бүтцийг ашиглан бизнесийн мэдээллийг солилцох үйл явц юм. Энэ нь интернетээс өмнө хэрэглэгдэж эхэлсэн юм. Эхэн үеийн өгөгдөл солилцох үйл явц голцуу харилцан бие биенээ мэддэг, харилцан итгэлтэй талууд шууд 1-1 холболтыг телефон утсаар
  • 67. модемоор холбогдон гүйцэтгэдэг байсан. Сүүлийн үед өгөгдлийн хялбараар солилцох шинэлэгстандарт бол мэдээж XML (Extensible Markup Language) юм. XML нь ямарч төрлийн өгөгдлийгуян хатан байдлаар солилцох боломжийг бүүр тэс өөр дизайнтай системүүдэд олгодогоороо давууталтай юм. XML нь нээлттэй чөлөөтэй стандарт байдлаар W3C-гээс дэмжигдэн хөгжиж байгаабөгөөд бизнес, санхүүгийн байгууллагуудын хувьд eXtensible Business Reporting Language буюуXBRL гэсэн сайжруулсан стандартыг XML дээр суурилан боловсруулан хэрэглэж байгаа нь цахимхудалдаанд өргөн хэрэглэгдэж байгаа билээ.И-мэйл, Факс болон ТелефонЦахим худалдааг мөн и-мэйл, факс, телефон утас, интернет утас, гар утас зэргээр дамжуулангүйцэтгэж болох хэдий ч олон төрлийн хязгаарлалт, сул талуудтай юм. Нилээд компаниуд ньэдгээр харилцааны хэлбэрийг ашиглан зар сурталчилгаа явуулдаг нь хүлээн авагчид таагүй байдагбөгөөд спам буюу хогийн и-мэйл гэсэн нэр томъѐо төдийгүй том бизнес болтлоо хөгжсөн байна.Харин нилээд олон бизнесийн байгууллагуудын вэбсайтууд сар тутмын сэтгүүл и-мэйл саналболгодог нь хүмүүсийг ямар мэдээлэл авахаа сонгох боломжийг олгодог, мөн хэдийд захиалах,захиалга цуцлах боломжтойгоороо сайшаалтай юм. Ингэснээрээ хүмүүс өөрийн хүссэн төрлийнзар сурталчилгааг хүлээн авч үзэх эрхийг нээж байгаа юм.Бизнесээс-Бизнест худалдах, худалдан авахМаш олон компаниуд интернет, вэбсайтаа ашиглан өөрсдийн бараа бүтээгдэхүүн, үйлчилгээгээ 24цагаар сурталчлах боломжийг олгохоос хязгааргүй олон хүнд маш хямд зардлаар хүрэх бололцооолгож байгааг олж мэдсэн байна.Санхүүгийн гүйлгээний аюулгүй байдалАюулгүй байдал гэдэгт гүйлгээ хийж байгаа хүнийг танин нэвтрүүлэх, бүртгэлтэй болон тодорхойхэрэглэгчдийн хандах эрхийг зөвөөр тогтоох, бүх дамжиж байгаа харилцаа холбоог нууцлаххийгээд санхүүгийн гүйлгээний нууцлал, хурдан шуурхай байдлыг хангахад чиглэгдсэн ажлуудхамаарна. Хамгийн түгээмэл хэрэглэгддэг технологи гэвэл SSL (Secure Sockets Layer) буюу вэбхөтчөөр дамжиж байгаа бүх мэдээллийг нууцлан замаас барьсан ч шууд уншигдахааргүй нууцлалюм.Сүүлд шинэчлэгдсэн ( 2011 оны 11-р сарын 02, Лхагва гариг, 19:13 )http://tumee-empire.info/index.php?option=com_content&view=section&id=4&layout=blog&Itemid=55