On a morpheme '-TAI' & its english equivalents in the Secret History of the Mongols

  • 140 views
Uploaded on

 

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
140
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
1
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. “Монголын Нууц Товчоо” дахь«-ТАЙ» бүтээвэр хийгээд түүний англи орчуулгын тухайИлтгэгч: Ц. Отгонсүрэн МУИС-МХСС
  • 2. ЖишээМорьтой хүн:1. Морь унаад явж буй хүн: The man who is riding a horse.2. Морь малтай хүн: The man who owns some horses.3. Аз хийморьтой хүн: The man who is lucky.
  • 3. СэдэвI. ОЦМХ-ний «-ТАЙ» бүтээвэр 1. ОЦМХ-ний «-ТАЙ» бүтээврийг судалсан байдал 2. ОЦМН-ний «-ТАЙ» бүтээврийн тухайII. “МНТ” дахь «-ТАЙ» бүтээвэр 1. “МНТ” дахь «-ТАЙ» бүтээвэр болон хувилбарууд 2. “МНТ” дахь «-ТАЙ» бүтээвэр болон хувилбаруудын англи орчуулга
  • 4. I. ОЦМХ-ний «-ТАЙ» бүтээвэр1. - МХ-ний “тийн ялгал”-ын тухай - «-ТАЙ» бүтээвэр гэж нэрлэсний учир - “Монгол хэлний «-ТАЙ» бүтээвэр” өгүүллийн тухай
  • 5. I. ОЦМХ-ний «-ТАЙ» бүтээвэр2. - МХ-ний «-ТАЙ» бүтээврийн гол утга - ОЦМХ-ний «-ТАЙ» бүтээврийн утга буюу өгүүлбэрт орох байр
  • 6. 1 Буй, бүхүй -[Sub+Id.O(-тай)+V] Аав маань олон номтой 2 Шинж үргэлжлэл -[Sub+Adj(-тай)+D.O/Id.O +V] Тэд гайхамшигтай үзүүлсэн. тоглолтыг чанар -[Sub+Adj(-тай)+V/V(¢)] Тэдний тоглолт гайхамшигтай байсан. -[Sub+Obj(-тай (хамт))+(D.O/Id.O)+V] Бид аав ээжтэйгээ (хамт) Лондон 3 Хамтрах -[Obj(-тай (хамт)),+Sub+(D.O/Id.O)+V] яваад ирсэн4 Харилцах -[Sub+Id.O(-тай)+V] Бид багштайгаа уулзсан5 Адилтгах -[Sub+D.O+Id.O(-тай)+V] Аав маань номыг багштай зүйрлэдэг.6 Холбох -[Sub+D.O+Id.O(-тай)+V] Чи энэ захыг их биетэй нь залгаж -[Sub+Id.O(-тай)+D.O+V] оёх хэрэгтэй.7 Хамаарах -[Sub+Id.O(-тай холбоотой/хамаатай) Тэрээр судалгааны сэдэвтэй +D.O/Id.O+V] холбоотой хэрэглэгдэхүүн цуглуулж байгаа.8 Цаг хугацаа -[Sub+(D.O/Id.O)+V(-тай Тэднийг орж ирэхтэй зэрэг утас зэргэцэн/зэрэг)+(MainClause)] дуугарлаа.9 Тээврийн Тэд машинтайгаа ирээд явсан. -[Sub+Id.O(-тай)+V] хэрэгсэл
  • 7. II. “МНТ” дахь «-ТАЙ» бүтээвэр Өгүүлбэр дэх¹ «-TAI» «-TU» «-TAN» «-LUGA» байр1 Нэр үгийн өмнө 39 73 65 =2 Үйл үгийн өмнө 17 53 55 64 Залгавар3 2 6 26 = бүтээврийн өмнө4 Бусад = = = 20+3 Нийт 58 132 146 87
  • 8. “МНТ” дахь «-ТАЙ» бүтээврийн хувилбарууд Бүтээвэр¹ Утга Байр -TAI -TU -TAN -LUGA1 Буй, бүхүй -[Sub+Id.O(-тай)+V/V¢] 15 48 55+3 = Шинж -[Sub+Adj(-тай)+D.O/Id.O +V]2 39 5+73+6 65+23 = чанар -[Sub+Adj(-тай)+V/V(¢)] -[Sub+Obj(-тай хамт)+( D.O/Id.O) +V]3 Хамтрах = = = 31 -[Obj(-тай хамт),+Sub+(D.O/Id.O)+V]4 Харилцах -[Sub+Id.O(-тай)+V] = = = 195 Адилтгах -[Sub+D.O+Id.O(-тай)+V] = = = 5 -[Sub+D.O+Id.O(-тай)+V]6 Холбох = = = = -[Sub+Id.O(-тай)+D.O+V]
  • 9. “МНТ” дахь «-ТАЙ» бүтээврийн хувилбарууд Бүтээвэр¹ Утга Байр -TAI -TU -TAN -LUGA -[Sub+Id.O(-тай холбоотой7 Хамаарах = = = = /хамаатай)+D.O/Id.O+V] Цаг -[Sub+(D.O/Id.O)+V(-тай8 2 = = 20 хугацаа зэргэцэн/зэрэг)+(MainClause)] Тээврийн9 -[Sub+Id.O(-тай)+V] 1 3 = = хэрэгсэл10 Хандах -[Sub+Id.O(-lu’a)+V] = = = 9 Өнгөрөн11 төгссөн -[Sub+D.O/Id.O+V(-lu’a).] = = = 3 цаг Нийт 58 132 146 87
  • 10. “МНТ” дахь «-TAI» бүтээвэр, хувилбаруудын жишээNo Утга/Байр Жишээ1 Буй, бүхүй 1. …teműlen őlegetei bűl’e 2. Qarcu-yin kő’ űn borhigidai-mergen mongoljin qo’a gergeitű aju. 3. …qaraci’ut alaqci’ut tuqtan bui.2 Шинж чанар 1. …qunar mawu cilger bi qutuqtai sutai űjin-i quriyaju iregű bolun… 2. …bi bűrűn qara’atu tuk-iyan sacuba bi… 3. Teyimű ősten irgen-i edő’e basa aman kelen aldaju…3 Хамтрах 1.niken űdűr duwa soqor dobun-mergen de’ ű-lű’e-ben burqan-qaldun de’ere qarba.4 Харилцах 1…cinggis-qahan gűrű’et tayiji[ut]-lu’a qatquldaba.5 Адилтгах 1. Gűjű’ űn-ece tanu tataju gű’ űn-lű’e saca’un bolqaju…
  • 11. “МНТ” дахь «-TAI» бүтээвэр, хувилбаруудын жишээNo Утга/Байр Жишээ6 Цаг хугацаа 1. …mőr-dűr-iyen yabuju naratai-a kebte’ űl-e jayailaju… 2. …mori-iyan qaltari’ulu’at qarqui-lu’a tayici’ut sakiju aju’u…7 Тээврийн 1….caqa’an teme’en kőljű qara’utai tergetei sőni-de dűlin хэрэгсэл yorciji… 2. qaqca soqor qali’un moritu yadaju teműjin kő’ űn ire’esű…8 Хандах 1. … gűreget-lű’e niken-e basa cinggis-qahan jarliq bourun…9 Өнгөрөн 1. …jarliq bolurun tumdaqa baa’uliya ke’elű’e. төгссөн цаг
  • 12. “МНТ” дахь «-TAI» бүтээвэр, хувилбаруудын англи орчуулгаУтга Англи орчуулгаБуй, Гэрийн ардах унгастай тэргэнд нууж, Хадаан нэртэй охин дүүгээрээ асруулав.бүхүй -They…made him to get him up into a cart full of wool behind [the tent] and made their younger sister named Qadan’an to care for [him]. -=1 - …Put hin into a cart loaded with wool which was standing behind the gher, they entrusted him to the care of their younger sister called Qadagan.Шинж 82-р зүйл: eyimű arqatu-yin tula nidűn-dűr-iyen qaltu ni’ur-tur-iyanчанар geretű ke’en tayici’ut aqa de’ű-de’en teyin ele naitaqdan aju’u 1.Even because thou art so skillful, thou art so envied by thy Tayiči’ud brethren, saying, He hath fire in his eyes He hath light in his eyes 2.It must be because you are so clever that people say There is fire in his eyes There is light in his face. 3.It is just because you are so clever and because
  • 13. Үгзүй, үгийн сангийн нэгж, өгүүлбэрзүйн аргаар... Bodoncar alginci ha’ulju dumda ke’eltei eme bariju:• Bodončar, hasting as a spy, seized a woman which was with child. (by F.W.Cleaves)• Bodonchar captured a woman, four to five months pregnant. (by Urgunge Onon)• Bodonchar was in the van of the raid and seized a woman who was in the mid-term pregnancy. (by Dorjgotov and Erendoo)• The first person Bodonchar met as he approached the camp was a pregnant woman. (by Paul Kahn)
  • 14. Дүгнэлт- Бүтээврийн хувьд авч үзвэл:1. МНТ нь хэлний хувьсал хөгжлийг илтгэж байна.2. МНТ нь “АРГА” шинж давамгайлсан зохиол3. «-TAI», «-TU», «-TAN» бүтээвэр нь хүйс, тоог заан тодотгодог гэдэг ч энэ нь үйлийн эзэнд хамаатай биш байгаа.
  • 15. - Орчуулгын хувьд авч үзвэл:1. Эдгээр бүтээврээр дамжуулан тухайн өгүүлбэрийн үйлийн эзнийг тодорхойлох боломжтой.
  • 16. Дүгнэлт94-р зүйлд: tendece teműjin be[l]gűtei qoyar dei-secen-nű bőrte-űjin-i yisűn nasutu bűkűi-tűr űjejű irekse’er qaqacaju bűle’e.• ...since the time when he was come [back], after having, at the moment when he was nine years old, seen Bőrte űjin…, had been separated [from her]…• …whom [Teműjin] had been separated ever since visiting her when he was nine years old.• …,from whom he had been separated since he had visited her at the age of nine.
  • 17. Дүгнэлт- 2. Орчуулгад үгийн байр чухал. Тухайлбал:122-р зүйлд: qunan teri’ űten geniges niken gűre’en ireba-jű.• The Geniges having Gunan at their head also same [as] one gűre’en.• Qunan, leading the geniges, also brought a camp, as did Daritai-otchigin.• The Geniges, with Gunan at their head, also came as one camp.
  • 18. Дүгнэлт203-р зүйлд: Bo’rcu muqali teri’űten noyad-i iretűgei…• ….at the moment when he was saying that the captain having at their head Bo’orču and Muqali should come, …• Chinggis Qahan [then] decreed: Let Bo’orchu and Muqali and the other commanders come.• When Chinggis Qagan summoned Bogurchu, Muqali and the other commanders to come.
  • 19. Дүгнэлт2. “Буй, бүхий”-н утга бүхий үгс тухайн үгээсээ хамаарч, хэрвээ тухайн нэр үгэнд үйлийн утга байвал англи хэл рүү үйл үгээр орчуулж, эсвэл “HAVE” үйл үг, “WITH” угтвар үгээр орчуулж байна. Дан гагц нэрийн утга байвал “HAVE”, “WITH” угтвар үгээр орчуулж байна.3. Шинж, чанарыг заасан бүтээврүүд “үг үүсгэсэн”- үгийн сангийн нэгж, өгүүлбэрзүйн аргаар, харин “үг хувилгасан” –үгзүйн арга, өгүүлбэрзүйн аргаар орчуулжээ.
  • 20. Дүгнэлт21-р зүйлд . … qara teri’űtű gű’űn-tűr qanilqan yekin.1. How [can] ye speak, comparing [them] Unto the people with black heads?2.Why do you compare them To the black-haired commoners?3.Why do you compare them To persons of low pedigree.
  • 21. Дүгнэлт1. ТАЙ бүтээвэр хөдлөнг шинжийг, харин ТУ бүтээвэр нь тогтонги шинжийг заадаг. Тухайлбал:Hodutai šőni ordo ger minu-…Which, [in] the starry night. (all)Urida hodutai tenggeri horciju bűle’e -The Heaven with stars. (ялгаатай) - The starry Heaven.
  • 22. Анхааран сонссонта бүхэнд баярлалаа!