0
Co to znaczy „wyjaśnić” i co
ma do tego wolna wola?
Metodologia nauk społecznych
14 kwietnia 2014
Zdarzenie I Zdarzenie II
Przyczyna Skutek
?
Przyczynowość - relacja między jednym
zdarzeniem (przyczyną) i drugim zdarzeni...
Wyjaśnić – uczynić zrozumiałym
coś, czego się przedtem nie rozumiało.
Wyjaśnić to wskazać w naszej wiedzy
teoretycznej i o...
To na pewno
Polak
Prawdopodobnie
nie mył Pan
dostatecznie
często
uzębienia…
To na pewno
wina zużytych
świec…
Dlaczego
zegarek, który
zostawiłem na
stole, zniknął?
• Widzieliśmy, jak Nowak wszedł do pokoju i
go zabrał
• Jeżeli ktoś ...
Dlaczego zwolniono Hannę Lis?
• Ponieważ nie przeczytała dokładnie
przygotowanego materiału
• Ponieważ nie zgadzała się z ...
Wyjaśnianie a dowodzenie
Wyjaśnianie - wskazanie racji dla
stwierdzonego przez nas zdania
Dlaczego tak jest jak stwierdzil...
Czy ona to
zrobiła?
(dowód)
Dlaczego
ona to
zrobiła?
(wyjaśnienie)
Wyjaśnianie a dowodzenie
Dlaczego mieszkańcy
Białegostoku wstydzą się
„afery z logo”?
Czy logo Białegostoku jest
plagiatem...
Dwa sposoby wyjaśniania
Dedukcyjne
Indukcyjne
Na czym polega wyjaśnianie
dedukcyjne?
Metale rozszerzają się pod
wpływem temperatury
Te tory kolejowe są zrobione z
metal...
Woda wrze w temperaturze 100 stopni
Celsjusza
Chłodnica mojego samochodu zawiera czystą
wodę
Jeśli temperatura wody w chło...
ZASADA PRZYCZYNOWOŚCI
MAX BORN (1949)
Przyczynowość
zaistnienie określonego bytu
B zależy od zaistnienia
innego bytu A,
Za...
O północy 1 stycznia 1975 roku Mars
pojawił się w pewnym punkcie nieba
Planety poruszają się po
elipsach wokół Słońca
Ta częściowo
zanurzona w
wodzie słomka
wydaje się złamana
Promień
światła, przechod
ząc z jednego
ośrodka do
drugiego, zmi...
Pani Kowalska uderzyła męża
Wszystkie zwierzęta posiadają potrzebę
wyładowania uczuć agresji
Warunki uogólnień
indukcjonistycznych
1. Duża ilość zdań obserwacyjnych
składających się na podstawę
uogólnienia
2. Powtar...
Indukcjonizm
• Nauka rozpoczyna się od obserwacji
• Uzyskane w ten sposób wypowiedzi
(zdania obserwacyjne) stanowią
podsta...
Fakty uzyskane
dzięki obserwacji
Przewidywania i
wyjaśnienia
Prawa i teorie
Tak wygląda indukcjonistyczny
model nauki
Przyczynowość
nie ma podstaw
logicznych!
To, co wiemy na temat
przyczyny i skutku, to
tylko ich występowanie
i następstwo czasowe.
Logiczne uzasadnienie indukcji
Wszystkie zaobserwowane kruki są
czarne
Wszystkie kruki są czarne
=
Probabilistyczne
uzasadnienie teorii
indukcji
Jeśli duża ilość przedmiotów A została
zaobserwowana w różnorodnych
okoliczn...
Możliwe reakcje na problem indukcji
Indukcji nie można uzasadnić za
pomocą logiki ani doświadczenia, więc
nauka nie może b...
Czy to jest dobre
wyjaśnienie
Po gruntownych
badaniach nad tym
zagadnieniem
odkryliśmy, że niektórzy
ludzie są uprzedzeni,...
Problem wolnej woli
• Wyobraźmy sobie, że
podejmujemy decyzję, czy
ponieść lewą, czy prawą
rękę.
• Czy istnieje Istota zdolna
do przewidzenia,...
Jak byś postąpił/a?
1 000 000 złotych albo nic
Możesz:
A. Wziąć oba pudełka
B. Wziąć tylko pudełko brązowe
Istota dzień wc...
Robert Nozick
Dla prawie
wszystkich jest
całkowicie jasne i
oczywiste jak należy
wybrać. Problem tkwi
w tym, że pytani o
r...
Argument 1. Istota dokonała swojego
przewidywania wczoraj, teraz zaś w
pudełku 2 jest albo milion złotych, albo
nic. Jeśli...
Argument 2. Załóżmy, że wezmę
oba pudełka. W takim razie, Istota
prawie na pewno przewidziała to i
zostawiła 2 pudełko pus...
`
Istota
Przewiduje, że
weźmiesz oba
pudełka
Przewiduje, że
weźmiesz tylko pudełko
2
Ty
Bierzesz
oba pudełka
1 000 zł 1 00...
Kryterium wartości
oczekiwanej
Przy założeniu, że przewidywania Istoty są w
60% prawidłowe:
– Wziąć oba pudełka:
0,6*1000+...
Problem Newcomba - wnioski
• Jeśli wierzymy w wolną
wolę, wybierzemy oba pudełka
• Wystarczy, że dopuścimy możliwość
przew...
Jak wyjaśniamy w naukach
społecznych? Modele
wyjaśniania
Wyjaśnianie nomologiczno-dedukcyjne
Wyjaśnienia wieloczynnikowe
W...
Wyjaśnianie nomologiczno-dedukcyjne
Explanans 1. Zdanie ogólne stwierdzające stały związek między B i Z
2. Zdanie jednostk...
Im więcej
wozów
strażackich, tym
większe straty
spowodowane
pożarem…
Im więcej sprzedanych
lodów, tym więcej utonięć
1. Przyczyna poprzedza skutek
2. Empiryczna korelacja między zmiennymi
3. Skutek nie może być wyjaśniany w
kategoriach trz...
Korelacja a związek
przyczynowy
Badania wykazały, że
uczniowie zażywający
marihuany otrzymują
wyższe oceny w szkole
Wyjaśnianie wieloczynnikowe
ZWBA ...
Przyczyny rewolucji na Majdanie
to:
- kryzys gospodarczy Ukrainy
- korupcja
- wewnętr...
Wyjaśnianie statystyczne
Rozważmy wyjaśnienie zdobycia przez kogoś
dyplomu wyższych studiów faktem, iż wcześniej
podejmowa...
Co to znaczy "wyjaśnić" i co ma do tego wolna wola? Przyczynowość w naukach społecznych
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Co to znaczy "wyjaśnić" i co ma do tego wolna wola? Przyczynowość w naukach społecznych

1,443

Published on

Materiały na zajęcia z metodologii nauk społecznych, Instytut Socjologii UwB

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
1,443
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
12
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "Co to znaczy "wyjaśnić" i co ma do tego wolna wola? Przyczynowość w naukach społecznych"

  1. 1. Co to znaczy „wyjaśnić” i co ma do tego wolna wola? Metodologia nauk społecznych 14 kwietnia 2014
  2. 2. Zdarzenie I Zdarzenie II Przyczyna Skutek ? Przyczynowość - relacja między jednym zdarzeniem (przyczyną) i drugim zdarzeniem (skutkiem), gdzie drugie zdarzenie jest konsekwencją wystąpienia pierwszego.
  3. 3. Wyjaśnić – uczynić zrozumiałym coś, czego się przedtem nie rozumiało. Wyjaśnić to wskazać w naszej wiedzy teoretycznej i opisowej taki zbiór twierdzeń, z których wynika twierdzenie orzekające, iż zaszło zdarzenie, które wyjaśniamy. Co to znaczy: wyjaśnić?
  4. 4. To na pewno Polak
  5. 5. Prawdopodobnie nie mył Pan dostatecznie często uzębienia…
  6. 6. To na pewno wina zużytych świec…
  7. 7. Dlaczego zegarek, który zostawiłem na stole, zniknął? • Widzieliśmy, jak Nowak wszedł do pokoju i go zabrał • Jeżeli ktoś zabierze zegarek ze stołu, to zegarek przestanie leżeć na stole Wyjaśnianie – fakt a prawo
  8. 8. Dlaczego zwolniono Hannę Lis? • Ponieważ nie przeczytała dokładnie przygotowanego materiału • Ponieważ nie zgadzała się z linią programową Wiadomości • Ponieważ zarządzający instytucjami publicznymi dążą do jednolitości światopoglądowej swoich uczestników, zgodnej z ich światopoglądem Wyjaśnianie – fakt a prawo
  9. 9. Wyjaśnianie a dowodzenie Wyjaśnianie - wskazanie racji dla stwierdzonego przez nas zdania Dlaczego tak jest jak stwierdziliśmy? Dowodzenie - orzekamy o wartości logicznej stwierdzenia Czy to, co stwierdziliśmy, jest prawdą?
  10. 10. Czy ona to zrobiła? (dowód) Dlaczego ona to zrobiła? (wyjaśnienie)
  11. 11. Wyjaśnianie a dowodzenie Dlaczego mieszkańcy Białegostoku wstydzą się „afery z logo”? Czy logo Białegostoku jest plagiatem? Dlaczego Leszek Miller został prezesem SLD? Czy SLD wejdzie do przyszłego parlamentu RP? Dlaczego Polacy całują kobiety w dłonie? Czy całowanie kobiet w dłonie jest higieniczne?
  12. 12. Dwa sposoby wyjaśniania Dedukcyjne Indukcyjne
  13. 13. Na czym polega wyjaśnianie dedukcyjne? Metale rozszerzają się pod wpływem temperatury Te tory kolejowe są zrobione z metalu Te tory kolejowe zmienią kształt pod wpływem gorąca Wszystkie książki filozoficzne są nudne Ta książka jest książką filozoficzną Ta książka jest nudna
  14. 14. Woda wrze w temperaturze 100 stopni Celsjusza Chłodnica mojego samochodu zawiera czystą wodę Jeśli temperatura wody w chłodnicy wzrośnie powyżej 100 stopni celsjusza, woda wyparuje Prawa i teorie Warunki początkowe Przewidywania i wyjaśnienia
  15. 15. ZASADA PRZYCZYNOWOŚCI MAX BORN (1949) Przyczynowość zaistnienie określonego bytu B zależy od zaistnienia innego bytu A, Zasada uprzedniości (antecedence) Zasada sąsiedztwa (contiguity) Pan Bóg nie gra w kości A. Einstein w liście do Maxa Borna
  16. 16. O północy 1 stycznia 1975 roku Mars pojawił się w pewnym punkcie nieba Planety poruszają się po elipsach wokół Słońca
  17. 17. Ta częściowo zanurzona w wodzie słomka wydaje się złamana Promień światła, przechod ząc z jednego ośrodka do drugiego, zmienia swój kierunek
  18. 18. Pani Kowalska uderzyła męża Wszystkie zwierzęta posiadają potrzebę wyładowania uczuć agresji
  19. 19. Warunki uogólnień indukcjonistycznych 1. Duża ilość zdań obserwacyjnych składających się na podstawę uogólnienia 2. Powtarzalność obserwacji w różnych warunkach 3. Żadne zdanie obserwacyjne nie może przeczyć wyprowadzonemu prawu ogólnemu
  20. 20. Indukcjonizm • Nauka rozpoczyna się od obserwacji • Uzyskane w ten sposób wypowiedzi (zdania obserwacyjne) stanowią podstawę, z których można wyprowadzać prawa i teorie Jeśli duża ilość przedmiotów A została zaobserwowana w różnorodnych okolicznościach i jeżeli wszystkie bez wyjątku zaobserwowane A posiadały własność B, to wszystkie A mają
  21. 21. Fakty uzyskane dzięki obserwacji Przewidywania i wyjaśnienia Prawa i teorie Tak wygląda indukcjonistyczny model nauki
  22. 22. Przyczynowość nie ma podstaw logicznych!
  23. 23. To, co wiemy na temat przyczyny i skutku, to tylko ich występowanie i następstwo czasowe.
  24. 24. Logiczne uzasadnienie indukcji Wszystkie zaobserwowane kruki są czarne Wszystkie kruki są czarne =
  25. 25. Probabilistyczne uzasadnienie teorii indukcji Jeśli duża ilość przedmiotów A została zaobserwowana w różnorodnych okolicznościach i jeżeli wszystkie bez wyjątku zaobserwowane A posiadały własność B, to wszystkie A prawdopodobnie mają własność B.
  26. 26. Możliwe reakcje na problem indukcji Indukcji nie można uzasadnić za pomocą logiki ani doświadczenia, więc nauka nie może być racjonalnie uzasadniona. Wiara w prawa i teorie jest tylko nawykiem psychicznym Metoda indukcyjna jest elementem paradygmatów naukowych, stanowi część kultury Ale nauka wcale nie opiera się na indukcji!
  27. 27. Czy to jest dobre wyjaśnienie Po gruntownych badaniach nad tym zagadnieniem odkryliśmy, że niektórzy ludzie są uprzedzeni, a powodem tego jest fakt, że wolą być uprzedzeni. Inni znowu ludzie nie są uprzedzeni, a powodem tego jest fakt, że wolą być nieuprzedzeni.
  28. 28. Problem wolnej woli
  29. 29. • Wyobraźmy sobie, że podejmujemy decyzję, czy ponieść lewą, czy prawą rękę. • Czy istnieje Istota zdolna do przewidzenia, którą rękę podnieśliśmy? • Czy – jeśli nasza wolna wola jest wolna – to czy możemy wywrócić przewidywania tej Istoty? Problem Newcombe’a i wolna wola
  30. 30. Jak byś postąpił/a? 1 000 000 złotych albo nic Możesz: A. Wziąć oba pudełka B. Wziąć tylko pudełko brązowe Istota dzień wcześniej przewidziała, co wybierzesz. Jeżeli weźmiesz oba pudełka, to pudełko 2 będzie puste. Jeśli wybierzesz tylko pudełko 2, istota włoży do niego milion złotych
  31. 31. Robert Nozick Dla prawie wszystkich jest całkowicie jasne i oczywiste jak należy wybrać. Problem tkwi w tym, że pytani o rozwiązanie dzielą się na dwie prawie równe grupy mające przeciwne zdanie na ten temat, a duża liczba pytanych osób sądzi, że ci wybierający drugie rozwiązanie są po
  32. 32. Argument 1. Istota dokonała swojego przewidywania wczoraj, teraz zaś w pudełku 2 jest albo milion złotych, albo nic. Jeśli tak, to pieniądze te nie znikną tylko dlatego, że wezmę oba pudełka, a uzyskam w ten sposób o tysiąc złotych więcej. Nie jestem chciwy, ale tysiąc złotych piechotą nie chodzi. Jeżeli natomiast pudełko 2 jest puste, to z pewnością lepiej wziąć oba pudełka i dostać chociaż tysiąc złotych. W obu przypadkach lepiej jest wziąć oba pudełka.
  33. 33. Argument 2. Załóżmy, że wezmę oba pudełka. W takim razie, Istota prawie na pewno przewidziała to i zostawiła 2 pudełko puste – prawie na pewno dostanę 1000 zł. Z drugiej strony, jeśli wezmę tylko pudełko 2, Istota prawie na pewno wsadziła w nie milion złotych. Wolę dostać milion złotych niż tysiąc – powinienem więc wziąć pudełko 2…
  34. 34. ` Istota Przewiduje, że weźmiesz oba pudełka Przewiduje, że weźmiesz tylko pudełko 2 Ty Bierzesz oba pudełka 1 000 zł 1 001 000 zł Bierzesz tylko pudełko 2 0 1 000 000 zł
  35. 35. Kryterium wartości oczekiwanej Przy założeniu, że przewidywania Istoty są w 60% prawidłowe: – Wziąć oba pudełka: 0,6*1000+0,4*1001000=401000 – Wziąć jedno pudełko: 0,4*0+0,6*1000000=6000000 Należy więc wziąć pudełko 2. Należy wziąć pudełko 2 wtedy, gdy prawdopodobieństwo, że Istota przewidzi Twój ruch poprawnie będzie wynosiło co najmniej 0,5005.
  36. 36. Problem Newcomba - wnioski • Jeśli wierzymy w wolną wolę, wybierzemy oba pudełka • Wystarczy, że dopuścimy możliwość przewidzenia naszych decyzji w 51%, by opłacało się branie tylko pudełka 2
  37. 37. Jak wyjaśniamy w naukach społecznych? Modele wyjaśniania Wyjaśnianie nomologiczno-dedukcyjne Wyjaśnienia wieloczynnikowe Wyjaśnienia statystyczne Wyjaśnienia genetyczne Wyjaśnienia teleologiczne
  38. 38. Wyjaśnianie nomologiczno-dedukcyjne Explanans 1. Zdanie ogólne stwierdzające stały związek między B i Z 2. Zdanie jednostkowe stwierdzające zajście B Eksplanandum Zdanie jednostkowe stwierdzające zajście Z Wyjaśniamy, dlaczego Jan wbrew oczywistości jest przekonany, iż jego zakład pracy funkcjonuje świetnie: 1. powołując się na znane prawo, w myśl którego zajmowanie wysokiej pozycji w strukturze organizacji sprzyja optymistycznemu widzeniu jej funkcjonowania 2. stwierdzając, iż Jan zajmuje w strukturze danej organizacji wysoką pozycję.
  39. 39. Im więcej wozów strażackich, tym większe straty spowodowane pożarem…
  40. 40. Im więcej sprzedanych lodów, tym więcej utonięć
  41. 41. 1. Przyczyna poprzedza skutek 2. Empiryczna korelacja między zmiennymi 3. Skutek nie może być wyjaśniany w kategoriach trzeciej zmiennej Kryteria wyjaśniania nomotetycznego
  42. 42. Korelacja a związek przyczynowy Badania wykazały, że uczniowie zażywający marihuany otrzymują wyższe oceny w szkole
  43. 43. Wyjaśnianie wieloczynnikowe ZWBA ... Przyczyny rewolucji na Majdanie to: - kryzys gospodarczy Ukrainy - korupcja - wewnętrzne spory liderów poszczególnych partii - tendencje separatystyczne -… -… W sytuacji tej zjawiska A, B, C,…, W pozostają wobec siebie w stosunku interakcji ze względu na wywołanie zjawiska Z. Koniunkcja tych zjawisk stanowi poprzednik prawa wyjaśniającego zajście Z.
  44. 44. Wyjaśnianie statystyczne Rozważmy wyjaśnienie zdobycia przez kogoś dyplomu wyższych studiów faktem, iż wcześniej podejmował on te studia oraz twierdzeniem statystycznym, iż prawdopodobieństwo ukończenia studiów dla ogółu je rozpoczynających wynosi 0,7. Prawa probabilistyczne mówią jedynie o pewnych możliwościach, o szansach – a nie o konieczności.
  1. A particular slide catching your eye?

    Clipping is a handy way to collect important slides you want to go back to later.

×