• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Matura+2010+ +letersi+dhe+gjuhe+shqipe+final
 

Matura+2010+ +letersi+dhe+gjuhe+shqipe+final

on

  • 6,539 views

 

Statistics

Views

Total Views
6,539
Views on SlideShare
6,539
Embed Views
0

Actions

Likes
2
Downloads
53
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Matura+2010+ +letersi+dhe+gjuhe+shqipe+final Matura+2010+ +letersi+dhe+gjuhe+shqipe+final Document Transcript

    • REPUBLIKA E SHQIPËRISË MINISTRIA E ARSIMIT DHE SHKENCËS SHPJEGUES I PROGRAMIT TË ORIENTUARTË PROVIMEVE TË DETYRUARA TË MATURËS SHTETËRORE 2010 Letërsi dhe Gjuhë Shqipe Tiranë, Prill 2010
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPESynimiMe anë të këtij shpjeguesi, synojmë t’u vijmë në ndihmë maturantëve, të cilët do t’inënshtrohen testit të Maturës Shtetërore 2010, në lëndën Letërsi dhe Gjuhë shqipe.Shënim referimi a. Ky shpjegues u drejtohet të gjithë maturantëve të shkollave të mesme si:  gjimnazit (drejtimi shoqëror, natyror dhe i përgjithshëm)  shkollës së mesme të gjuhëve të huaja  shkollës së mesme pedagogjike  shkollës profesionale 3+2 dhe 5 vjeçare  shkollës social–kulturore, (artistike, sportive, koreografike)  shkollës me kohë të shkurtuar. b. Maturantët mund të ushtrohen me ato shembuj pyetjesh e testesh që janë ndërtuarmbi fragmentet ose poezitë e veprave që janë në Programin Orientues.Përmbajtja e shpjeguesit:  Si do të jetë testi i Letërsisë dhe Gjuhës shqipe.  Shembuj të ndryshëm pyetjesh dhe testesh.Si do të jetë testi i Letërsisë dhe Gjuhës shqipe?Testi i Letërsisë dhe Gjuhës shqipe ka si qëllim vlerësimin e njohurive dhe aftësive tënxënësve që mbarojnë shkollën e mesme, formimin letrar e gjuhësor të tyre.Ai ndërtohet duke u mbështetur në linjat e përmbajtjes, të përshkruara në Programin eOrientuar të Letërsisë dhe të Gjuhës shqipe si dhe pasqyron peshën përkatëse, që secilaprej tyre ka, paraqitur hollësisht në këtë Program që është prej muajsh në duart e cdonxënësi maturant.Më poshtë jepet në mënyrë të përmbledhur tabela e specifikimeve, e cila përmban trinivelet e arritjes së testit, bashkë me përqindjet përkatëse.Tabela e specifikimeve të pyetjeve në test Fushat e vlerësimit Niveli I/40% Niveli II/40% Niveli III/20% Totali Njohja dhe të kuptuarit 20 pikë 20 pikë Interpretimi kritik 20 pikë 20 pikë Gjykimi dhe përgjigja personale 10 pikë 10 pikë Totali 50 pikë__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 2 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPETesti i Letërsisë dhe Gjuhës shqipe përbëhet nga dy pjesë. Secila prej tyre ndërtohet mbinjë fragment.Ai përmban 25 kërkesa. Nga këto13 janë me alternativa dhe 12 me zhvillim. Njëra ngapyetjet me zhvillim është ese.Testi ka 50 pikë.Kohëzgjatja e provimit është 2 orë e 30 min.Testi përshtatet me drejtimin e gjimnazit apo llojin e shkollës së mesme. Pyetjet e testitlidhen me fragmente veprash nga autorë të përcaktuara në Programin e Orientuar. Në tënjëjtën kohë, konceptet mbi të cilat ndërtohen pyetjet janë ato që dominojnë në Programine Orientuar si edhe në tekstet me të cilat punohet në shkollat e mesme.Secila pjesë e testit përmban:  fragmente veprash ose pjesë letrare të periudhave dhe gjinive të ndryshme letrare;  pyetje bazuar në pjesë të tekstit;  pyetje që kërkojnë shpjegime, zëvendësime, komente, krahasime, analiza, interpretime, perifrazime etj.;  pyetje që kërkojnë nxitjen e imagjinatës dhe fantazisë së nxënësit;  pyetje që kërkojnë përgjigje krijuese.Secila pjesë fillon me fragmentin. Kështu të dy pjesët kanë secila nga një fragment, sipasndarjes më poshtë:Pjesa I: fragment (autor shqiptar)Pjesa II: fragment (autor i huaj) ose (anasjelltas)Fragmentet zgjidhen nga vepra e plotë ( e dhënë në Programin e Orientuar).Shumica e pyetjeve ndërtohen mbi fragmentin e dhënë në test. Për t’iu përgjigjur këtyrepyetjeve nxënësit i duhet:- të lexojë fragmentin,- të kuptojë, të shpjegojë, të komentojë dhe të interpretojë thënie, detaje, shembuj dhe idenga fragmenti.Në teste ka edhe pyetje që i referohen veprës së plotë nga është shkëputur fragmenti, tëtilla si: - pyetje për rrymën letrare - pyetje për veçoritë veprës, të stilit të autorit etj__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 3 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPELlojet e pyetjeve në testA. Pyetje me alternativa, ku nxënësi duhet të rrethojë vetëm alternativën e saktë.B. Pyetje me përgjigje të shkurtërNxënësve u kërkohet ta shkruajnë përgjigjen e tyre me një fjalë, shprehje ose një fjali.Kujdes! Nëse kërkohet të gjendet detaji, përgjigja nuk mund të jetë me një paragraf, porme një shprehje ose fjalë. (Për këtë arsye, disa pyetjeve të përfshira në këtë shpjegues, ujanë dhënë edhe përgjigjet përkatëse.)P. sh. Gjeni detajin që tregon se Lukja ndonjëherë ishte e mërzitur dhe nuk e durontegjendjen e saj?Detaji: thyente gota, çinia, etj.C. Pyetje me zhvillim (ese). Ka dy variante pyetjesh që kërkojnë përgjigje të shtjelluar.1- Pyetje të natyrës shpjeguese, komentuese, analizuese, interpretuese, të cilat lidhendirekt me fragmentin. (Disa pyetjeve u janë dhënë edhe përgjigjet përkatëse.)P.sh: Migjeni konsiderohet një zë i veçantë në letërsinë shqipe, për risitë që solli nëkrijimtarinë e tij letrare. Interpretoni një tipar të stilit, që është i dukshëm në këtë fragment,duke e shoqëruar atë me ilustrime.2- Ese, të cilat mund të jenë përshkruese, krahasuese apo argumentuese.__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 4 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE SHEMBUJ TË LLOJEVE TË PYETJEVE NË TESTI. Pyetje për periudhën historiko-letrare, gjininë dhe llojin.Këto pyetje kërkojnë:  të përcaktohet se cilës periudhe, gjinie dhe lloji i përket vepra në fjalë.  të veçohen tipare të periudhës, të gjinisë apo llojit të veprës.Shembuj1. Lirika e Lasgushit i përket:A) letërsisë humaniste shqiptareB) letërsisë klasike shqiptareC) letërsisë moderne shqiptareD) letërsisë së vjetër shqiptare2. Cikli i kreshnikëve është pjesë e:A) epikës legjendareB) lirikës populloreC) epikës historikeD) kanunit të Lekë Dukagjinit3. Poezia “Kroj i fshatit tonë” është lirikë:A) e peizazhitB) dashurisëC) filozofikeD) shoqërore4. Cikli “Bukuria” është krijim:A) dramatikB) lirikC) epiko-lirikD) epik5. Cili nga tiparet e romantizmit shqiptar spikat në ciklin “Bukuria”?A) Evokimi i së kaluarësB) Kulti i natyrësC) Kulti i ndjenjësD) Heroi i jashtëzakonshëm.__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 5 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE6. “Orestia” është vepër e gjinisë:A) epikeB) lirikeC) dramatikeD) epiko-lirike7. Orestia quhet triologji për shkak:A) të përbërjes strukturore prej tre pjesëshB) të ngjarjes në tre pamjeC) të faktit se ka tre personazheD) se shpreh tre ide të ndryshme8. Makbethi është vepër:A) tragjikeB) komikeC) lirikeD) tragji-komike9. Martesa e Halilit bën pjesë në:A) epikën historikeB) epikën legjendareC) këngët e dashurisëD) këngët e riteve të motmotit.10.Nga cili vëllim është shkëputur poezia “Gjuha Shqype” e Fishtës:A) Mrizi i ZanaveB) Vallja e ParrizitC) Lahuta e MalcisD) Anzat e Parnasit11.Poezia “Gjuha Shqype” e Fishtës është e gjinisë:A) epikeB) epiko-lirikeC) lirikeD) dramatike12.Koliqi është:A) nismëtar i letërsisë së angazhuarB) themelues i romanit shqipC) ndjekës i prozës së traditësD) filluesi i prozës moderne shqipe13.Si shfaqet Mjeda në veprën “ Andrra e jetës”, si realist apo si romantik? Pse?__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 6 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPEII. Pyetjet për të kuptuarit e veprës, tematikës, mesazhit dhe ideve.Këto lloj pyetjesh kërkojnë:  të identifikohen elemente të përmbajtjes.  të veçohen apo shtjellohen idetë, motivet si dhe imazhet e krijuara në vepër ose fragmentin e dhënë për studim.Shembuj1. Cila nga alternativat e mëposhtme përmbledh më mirë idenë e paragrafit III? (Vjeshta e Xheladin beut)A) Asgjë nuk e shpëton dot beun nga plakja.B) Beu është zot mbi njerëz dhe toka.C) Vjeshta i ka shkaktuar beut një rënie morale dhe fizike.D) Beu ndihet keq fizikisht dhe moralisht.2. Imazhi më i fortë në këtë skenë është: (Makbeth)A) duart me gjak.B) fytyrat me gjak të shambellanëve.C) kamat me gjak.D) uji që lan gjakun.3. Mesazhi i strofës së fundit është: (Ferri)A) Bota është e gjitha njësojB) Në mjerim njeriu kujton kohët e bukuraC) Njeriu nuk duhet të mendohet gjatëD) Njeriu mëson vazhdimisht4. Cili nga motivet e mëposhtme përshkon poezinë “Gjuha Shqype?A) patriotikB) erotikC) filozofikD) i natyrës5. Cili është mjedisi i përzgjedhur nga Migjeni, për t’u vënë në qendër të novelës: ( novela “ Historia e njenës nga ato” )A) Bota e gruasB) Familja shqiptareC) Bota e huajD) Mjedisi qytetar6. Zonja Makbeth e quan Makbethin: “ vullnetsëmurë” sepse:A) ai nuk ka kurajo të bëjë kriminB) nuk përballon dot krimin e kryerC) dallon për vetinë e durimitD) nuk i tregon së shoqes idetë e tij__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 7 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE7. Krimi që aludohet se është kryer këtu, ndodh: (Makbeth)A) nga etja për pushtetB) nga xhelozia e dashurisëC) nga inatet personaleD) nga hakmarrja8. Në veprën e tij, Dante përshkruan:A) një udhëtim imagjinar të poetit në përtej botëB) një udhëtim në vendin e të parëveC) një udhëtim imagjinar në fëmijëriD) një udhëtim imagjinar në një vend historik9. Kujt i drejtohet betimi i Halilit? (Martesa e Halilit)A) VëllaitB) ZotitC) MiqveD) Tanushës10.Cila është arsyeja që Zonja Makbeth nuk e vrau vetë Dunkanin kur ai po flinte?11.Cila është princesha e bukur? Në çfarë marrëdhënie gjuhësore vendosen fjala e gjetur nga ju dhe princesha? (Kumbulla përtej murit)12.Dy personazhet kryesore të këtij fragmenti janë sa të ngjashëm aq edhe të ndryshëm. Duke gjetur nga një tipar të tyrin, shpjegoni dallimin midis tyre.13.Cilat janë dy shenjat që vërtetojnë që Oresti është gjallë? Përgjigje: - flokët - gjurmët14.Si e konsideron Eskili tufën e flokëve mbi varr? Përse shërben tjetër ajo? Kujtoni dhe përshkruani një zakon shqiptar me të cilin ju ngjan ky rit, i përshkruar nga Eskili.15.Gjeni dy tipare të Elektrës që shfaqen në këtë fragment, si pasojë e gjendjes së saj shpirtërore.__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 8 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE16.Lexoni vargun: “Vron pasqyrën e jetës vet”. Çfarë sheh ajo dhe si e motivon ky moment veprimin e saj të mëpasëm? (Andrra e jetës)17.Gjendja shpirtërore e Orestit, deri në kryerjen e vrasjes, shfaqet e dyzuar. Cilat mendoni se janë arsyet e këtij dyzimi? (Koeforet)18.Gjeni një nga motivet kryesore të tragjedisë në këtë pjesë. (Koeforet)19.Shpjegoni me fjalët tuaja shprehjen: “Pamje fatale”. Për çfarë e ka fjalën autori këtu.20.Gjeni dhe shpjegoni një motiv dytësor që ka lidhje me lajtmotivin e poezisë “Gjuha shqype”.III. Pyetjet që lidhen me detajet.Këto pyetje kërkojnë:  Gjetjen e detajeve dhe funksionin e tyre.  Interpretimin e një pjese ose detaji të fragmentit të dhënë në test.Shembuj1. Detaji i krizantemës në strofën e parë të fragmentit, nënkupton: (Andrra e jetës)A) ardhmërinë e personazheve.B) se fati i njeriut është ndryshe nga ai i natyrës.C) parapërgatitje për afrimin e vdekjes.D) peizazhin e një dimri të ftohtë.2. Cilët janë disa nga elementet ose detajet e psikoanalizës, që tregojnë mbështetjen e autorit në përjetimet e personazheve. Jepni të paktën dy prej tyre.3. Shprehja” si dëshirë e nji krymbi dhe dëshira e njeriut”, është e lidhur me një detaj të rëndësishëm në fragment. Cili është ky detaj dhe me çfarë figure letrare shprehet?4. Makbethi ka luftë ndjenjash brenda vetes. Cilat janë dy detajet që e tregojnë këtë luftë?__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 9 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE5. Makbethi është një vepër skenike. Cilat janë detajet që krijojnë lidhjen e fortë mes spektatorit ose lexuesit dhe veprës. Gjeni tri detaje të tilla në fragment.6. Tek “Makbethi” janë përdorur mjeshtrisht detajet. Gjeni dy të tilla në fragment dhe interpretoni funksionin e përbashkët të tyre.7. Cilat janë fjalët kyçe të kësaj poezie? Gjeni tre prej tyre. (Gjuha shqype)8. Cila është atmosfera e kohës së kësaj poezie? Kur është shkruar ajo? Cili detaj ju bën të mendoni kështu? (Gjuha shqype)9. Gjatë gjithë këtij fragmenti autori thekson sytë e të dy grave. Çfarë komunikon secila përmes tyre? (Kush e solli Doruntinën)10. Argumentoni përmes detajeve të përdorura në vargjet ku përshkruhet portreti i Tanushës (Vetulla e saj...), se bukuria e saj është dhënë jo e ngrirë, por në lëvizje dhe tepër e gjallë.IV. Pyetje të karakterit përgjithësues (analitike).Këto janë lloji më i vështirë i pyetjeve, sepse përgjigjet nuk janë të dhëna drejtpërdrejt nëfragment. Nxënësit i duhet të përmbledhë faktet dhe të japë përgjithësime. Pjesa më emadhe e këtyre pyetjeve përmbajnë fjalë të tilla çelës si: mendo, parashiko, trego,sugjero,komento, përmblidh, nënkupto.Shembuj1. Në këtë poezi autori synon të japë një gërshetim të elementëve që çojnë në: ( Gjuha Shqype)A) identitetin e shqiptarëveB) në bukurinë fizike të njeriutC) në vlerat e individitD) në piknisjen e historisë2. Vargu: “Dhe ma rrëmbejnë kohën e favortë”, e tregon Makbethin si:A) njeri të veprimitB) njeri ëndërrimtarC) njeri që nuk vendos dotD) njeri që pret nga të tjerët.__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 10 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE3. Autori thotë se historinë e Lukes pak njerëz kanë për ta kuptuar, sepse: (Historia e njenës nga ato)A) Lukja është e çmendur dhe nuk mund të tregojë se çfarë i ka ndodhur.B) kjo është një shoqëri që më shumë priret të gjykojë se të kuptojë.C) liria e gruas është një koncept i ri për ta.D) ka pak njerëz të shkolluar që e dinë ç’është prostitucioni.4. Në vargun: “Vdekja dhe natyra po përleshen” nënkuptohet: (Makbeth)A) lufta midis jetës dhe vdekjes.B) lufta midis së mirës dhe së keqes.C) lufta midis të kundërtave në natyrë.D) lufta për të zotëruar mbretërinë.5. Si do ta interpretonit mbylljen e këtij fragmenti: “Pas pleqërie efnm? Ti e di: varri...” ? (Vjeshta e Xheladin Beut)6. Fishta konsiderohet poet elegant. Gjeni në poezinë “Gjuha Shqype” një tipar të kësaj elegance?7. Komentoni shprehjen: “Të vdekurit edhe të fjeturit nuk janë veç piktura./Syr’i foshnjës vetëm, ka frikë nga një djall i pikturuar…”. Cilët janë të vdekurit? Po të fjeturit?” .Cila është lidhja e tyre me pikturën? (Makbeth)8. Migjeni konsiderohet një zë i veçantë në letërsinë shqipe. Shkruani një risi, që gjen shprehje në këtë fragment, duke e shoqëruar atë me ilustrime. (Historia e njenës nga ato)V. Pyetjet përkufizuese dhe përcaktueseJanë pyetje që lidhen me disa fjalë të marra nga fragmenti dhe që janë përdorur nëkuptime të caktuara. Duhet lexuar me shumë kujdes fjalia ku ndodhet fjala dhe duhetparë kuptimi me të cilin ajo është përdorur në kontekstin e dhënë. Nga ana tjetër duhenlexuar edhe fjalitë e tjera që ndodhen pranë saj, për të krijuar kështu një ide sa më të plotënë lidhje me fjalën, kuptimi dhe funksioni i së cilës kërkohet të sqarohet në përgjigje.__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 11 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPEShembuj1. Himnizimi i gjuhës sonë realizohet nëpërmjet: (Gjuha shqype)A) lartësimit apo lëvdimit të sajB) analizimit të fakteve dhe detajeve deri në imtësiC) përshkrimit të ndonjë veçorie të sajD) antagonizmit të thellë me simotrat e tjera2. Gjetjet e reja letrare të Koliqit janë të lidhura me:A) njësitë tematike dhe stilistikeB) vetëm me përmbajtjen si e tërëC) vetëm me formën si risiD) me ndjesinë ndaj sjelljes së njerëzve3. Perëndim i vagëlluar ka kuptimin: (Poradeci)A) perëndim i ndriturB) perëndim i qetëC) perëndim i kuqD) perëndim i mjegullt4. Cili nga çiftet e mëposhtme krijon antonimi të kontekstit poetik? (Poradeci)A) plak – i përrallshëmB) natë – errësirëC) ra – u dergjD) hesht – kërcet5. Kur Jasoni i drejtohet Medeas me fjalët: “një grue barbare“ ai i referohet asaj si një grua:A) misteriozeB) të nënshtruarC) të paqytetëruarD) fisnike6. Shprehja “ mendja zuri t’i qerthullohej” ka kuptimin: (Vjeshta e Xheladin Beut)A) mendja po i ndriçohej.B) mendja po i vinte rrotull.C) mendja po i errësohej.D) mendja po i kthjellohej.__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 12 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE7. Cili është roli i korit në këtë fragment: (Medea)A) të rrisë vlerën e personazheveB) të shmangë konfliktinC) ti japë intensitet dhe dramacitet veprësD) të tregojë ngjarjen për spektatorin8. Fjala errësira, në këto vargje mund të interpretohet në dy mënyra: të drejtpërdrejtë dhe të figurshëm. Si e kuptoni secilën prej tyre? (Poradeci)9. Cili është mesazhi që përcillet në strofën e fundit? Argumentoni mendimin tuaj mbi këtë vargje të Fishtës: “ Edhe shqyp na ka thanë se zoti/ Për shqyptarë Shqypnin’ e fali/ Se sa t’enden stina e moti,/Do ta gzojn kta djalë mbas djali.”VI. Pyetjet rreth tonit dhe qëllimit.Këto pyetje kërkojnë interpretimin e këndvështrimit tëautorit dheefektet që krijohen telexuesi.Toni pasqyron qëndrimin e shkrimtarit kundrejt përmbajtjes dhe auditorit. Qëllimipërcakton efektet që vepra krijon te lexuesi. Shkrimtarët i arrijnë këto qëllime përmespërzgjedhjes së fjalëve dhe përshtypjeve që këto fjalë krijojnë. Disa tone të mundshmejanë: admirim, adhurim, optimizëm, ngazëllim, përbuzje, krenari, zhgënjim, respekt, habi,zemërim, keqardhje, ironi, indinjatë, dyshim, pesimizëm dhe kënaqësi.Shembuj1. Në këtë poezi toni dominues është: (Gjuha shqype)A) ngazëllimiB) keqardhjaC) ironiaD) indiferenca2. Ndërtimi “Zemër-valë”, jep cilësinë e njeriut :A) të dështuarB) të çmendurC) të ngushëlluarD) të dashuruar__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 13 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE3. Figura kuptimore e përdorur në vargun: “kur unë kërcënoj, ai po rron” është:A) simboliB) krahasimiC) hiperbolaD) antiteza4. Cila është përshtypja që kërkon të krijojë autori në pjesën e dhënë më sipër?A) Xheladin beu ka një nam të keq.B) Xheladin beu është pre e pasionit të tij.C) Xheladin beut plakja nuk i shkakton asnjë emocion.D) Xheladin beu po plaket në mënyrë të shëmtuar.5. Në këtë fragment përçohet ndjenja: (Katedralja e Parisit)A) e përçmimitB) e humanizmitC) e përulësisëD) e urrejtjes6. Dialogu mes dy grave përcjell: (Medea)A) ankthB) zemërimC) indiferencëD) urrejtje7. Atmosfera që krijon vargu: “gja ma t’mir s’shef në kët dhe”, konsiderohet si:A) përsosmëriB) afinitetC) transparencëD) distancë8. Fishta shfaqet në këtë poezi si poet lirik. Ku duken tonet lirike?. Gjeni dy shembuj dhe komentoni funksionin e tyre.9. Ç’efekt krijon, nga pikëpamja psikologjike, trokitja në derë në vargun: “Kush po troket në derë?/ Qysh u bëra?”? (Makbeth)__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 14 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE10. Vrasja e mbretit Dunkan nuk ndodh përpara syve të spektatorit, por prapa skenës. Pse Shekspiri ka zgjedhur një teknikë të tillë? (Makbeth)11. Në fragmentin e parafundit, Xheladin beun nuk e shqetëson ajo që ka kaluar, por e ardhmja që do të vijë. Pse? Shpjegoni arsyen pse autori, pikërisht në këtë moment, ofron imazhin e vajzave të reja dhe natyrës së pasur. (Vjeshta e Xheladin Beut)12. Çfarë ndjesie ju zgjon një mënyrë e tillë portretizimi? (Vjeshta e Xheladin Beut)VII. Pyetjet për formën dhe figuracioninKëto pyetje lidhen me figurshmërinë, elementet e organizimit metrik: ritmit, rimës,skemës, numrit të rrokjeve, numrit të vargjeve dhe strofave.Në prozë pyetjet përfshijnë elemente të subjektit e të kompozicionit, të përbashkëtat dhedallimet, shkaqet dhe pasojat, rrjedha logjike e ngjarjeve etj.Shembuj1. E gjithë kënga ndërtohet mbi figurën stilistike të: (Komedia hyjnore)A) alegorisëB) metaforësC) simbolitD) personifikimit2. Shprehja: “gjit e drandofilit“ ka në bazë, figurën e:A) metaforësB) anaforësC) personafikimitD) alegorisë3. Figura kryesore e kuptimit, përdorur në këtë fragment është: (Martesa e Halilit)A) simboliB) krahasimiC) antitezaD) personifikimi__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 15 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE4. Figura e stilistikës në vargun: “Vidhos kurajën mun në vend ku ngjitet” është: (Makbeth)A) alegoriaB) metonimiaC) metaforaD) sinekdoka5. Vargu i ciklit të kreshnikëve është:A) 8-rrokëshB) 9-rrokëshC) 10- rrokëshD) 12-rrokësh6. Vargjet e poezisë “Vallja e yjeve” janë shkruar me rimë:A) të brendshmeB) të kryqëzuarC) të puthurD) të alternuar7. Gjeni figurën e stilistikës në vargun: “Makbethi vrau gjumin!”. Interpretoni nëntekstin e saj..8. Rendisni tri tipare të stilit të Balzakut që shfaqen në këtë fragment. a) ______________________________ b) ______________________ c) ______________________________9. Ju shikoni lidhëzën porsi disa herë të përsëritur. Cila është figura që përftohet në këtë rast dhe përse shërben ajo? (Gjuha shqype)10. Gjeni dy metafora dhe shpjegoni funksionin e tyre? (Gjuha shqype)11. Cili është lloji i strofës së përdorur këtu? Po ai i rimës? Çfarë ngjyrimi i japin poezisë?12. Çfarë figure të sintaksës poetike gjeni në vargjet: “N’t’zjarrtat valle t’amëshimit.” Cili është funksioni i saj?__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 16 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPEVIII. Pyetjet rreth gjuhës shqipeKëto pyetje testojnë njohuritë e nxënësve në gramatikë, stilistikë gjuhësore, kulturë gjuhe,njohuri për gjuhën dhe drejtshkrim. Në të gjitha rastet këto pyetje kërkojnë nga nxënësit tëshikojnë me kujdes se si gjuha materializon, mishëron dhe realizon përmbajtjen e veprës..Shembuj:1. Folja: “përgjak”, është fjalë:A) e prejardhurB) e parmeC) e përngjiturD) e përbërë2. Forma foljore në shprehjen: “ndihmona Zot”, tregon se Oresti:A) urdhëron ZeusinB) i tregon se e ka detyrë ta ndihmojëC) shmang rolin e ZeusitD) nuk kupton vendin e tij3. Cila nga fjalët e mëposhtme do të jepte më mirë kuptimin e togfjalëshit: “Trishtim i pakufishëm”?A) DëshirëB) LargësiC) MelankoliD) Plotëri4. Ndërtimi i veçantë sintaksor i fjalisë: “Stacioni i fundit automobili” nënkupton një: (Historia e njenës nga ato)A) katund, i cili ka një stacion automobili.B) katund të mbytur nga monotonia.C) katund, ku ngjarjet ndodhin në stacion.D) katund, ku stacioni është pikë lidhëse me qytetin.5. Cila nga fjalët e mëposhtme është neologjizëm i Lasgush Poradecit?A) i përvëluarB) e varfëruarC) qielluarD) dëshëruar__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 17 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE6. Përsëritja e foljes rri (strofa 4) tregon: (Andrra e jetës)A) përpjekje për t’u ngrohur.B) qetësi shpirtërore pas një lodhjeje të madhe.C) tronditje shpirtërore.D) vetmi të pangushëlluar.7. Si është formuar fjala horrllëk? Ç’ngjyrim stilistikor mbart kjo fjalë? (Historia e njenës nga ato)8. Ka raste kur Migjeni e nis fjalinë me një lidhëz bashkërenditëse shtuese. Gjeni dy raste të tilla në fragment dhe shpjegoni arsyen e këtij përdorimi. (Historia e njenës nga ato)9. Gjeni tre mbiemra dhe shpjegoni rolin e përdorimit të tyre në fuksionin e figurës stilistike dhe të kuptimit. (Gjuha shqype)10. Shkruani në normën letrare fjalët: gjama, lmon, rrfes, zhgjetare dhe sqaroni ndryshimet fonetike. (Gjuha shqype)11. Zëvendësoni shprehjen frazeologjike” len pas dor” me një shprehje ose fjalë tjetër.Me fjalën dorë shkruani një shprehje frazeologjike dhe një fjalë të urtë. (Gjuha shqype)12. Retiçencat përsëriten dy herë në momentet kyçe të kuptimit të poezisë. Cili është funksioni i tyre? (Vallja e yjeve)13. Me ç’pjesë të ligjëratës janë formuar metaforat e mëposhtme? (Kënga pleqërishte) a) Rënkimi i zemrës: ___________________ b) Lot i përvëluar: ___________________14. Cila është arsyeja që fjalën vend poeti e shkruan me shkronjë të madhe? (Kënga pleqërishte)15. Gjeni në fragment dy neologjizma. (Kush e solli Doruntinën)__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 18 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE16. Identifikoni dy të veçanta që shfaqen në ndërtimin sintaksor të fjalisë: E rrallë dhe e verdhë, vërtetë fleta e plepit përtej dritareve me hekura e kafaze, po qielli i kulluar i ëmbël. (Vjeshta e Xheladin Beut) Shpjegoni forcën e shprehësisë që merr kjo mënyrë ndërtimi.17. Gjeni në paragrafin e parë të fragmentit foljen e përsëritur. Në c’kohë është përdrur kjo folje dhe si e përcjell ajo ngarkesën emocionale të vazhdimësisë së jetës. (Historia e njenës nga ato)18. Në fillim të paragrafit të fundit këmbehen fjalitë e gjata me fjali të shkurtra. Në fund të paragrafit fjalite janë vetëm të shkurtra, Cili është funksioni i kësaj zgjedhjeje? A ka lidhje kjo mënyrë rrëfimi me gjendjen shpirtërore të personazhit? (I huaji)19. Evidentoni të paktën tri mjete gjuhësore me të cilat Eskili realizon në fillim të fragmentit (fjalët e shërbëtorit) tensionin , ankthin dhe frikën .20. Yjeve , poeti u vesh dy cilësi të kundërta (e lumë dhe varfanjakë). Si e shpjegoni këtë pranëvënie ? Çfarë janë nga ana kuptimore keto dy mbiemra?21. “ Dhe bart në kurriz një premtim/ Të dhënë në hirin e gjyshërve të mundur.” (Pelegrini) Tregoni : a. Ç’pjesë ligjërate është fjala e nënvizuar? b. Ç’funksion sintaksor kryen? c. Si është formuar kjo fjalë?22. Gjeni në tekst formën dialektore të përcjellores. Zëvendësojeni atë me formën e përcjellores që përdoret në gjuhën standarde (Historia e njenës nga ato, pjesa III)23. Gjeni trajtën e shkurtër të bashkuar të përdorur në vargun “Sa mirë hallin po ma ditki burra...” Ç’ndjenjë të Mujit përcjell përdorimi i saj?24. Në vargun “Qoftë latg cdo kamje që më djeg në zemër” (Medea) Zëvendëso pjesën e nënrenditur përcaktore me një pjesë të nënrenditur shkakore.25. Evidento 2 raste të përdorimit të gjymtyrëve homogjene në fragment. Pse autori i përdor aq shpesh ato në përshkrimet e tij? (Evgjeni Grande)__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 19 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPEIX. EseTesti i Letërsisë dhe Gjuhës shqipe përmban edhe një ese. Kjo mund të jetë e tipitpërshkrues, argumentues ose krahasues.Ese përshkruese1. Ç’mund të ketë ndodhur pasi personazhi kapërcen kopshtin? Rrëfeni vazhdimin e ngjarjes, duke renditur dhe përshkruar veprimet dhe ndjesitë e shkaktuara. ( Kumbulla përtej murit)2. Fishta përcjell mesazhe të fuqishme. Përshkruani mesazhin e kësaj poezie duke u ndalur te motivi i adhurimit të gjuhës së nënës.3. Përshkruani marrëdhënien midis Mersoit dhe nënës së tij. Në përgjigjen tuaj përqendrohuni në detaje që përdor Kamy në dhënien e elementeve të veçantë të kësaj marrëdhënieje.4. Përshkruani se si e përfytyroni skenën e vrasjes së mbretit Dunkan në tragjedinë “Makbeth”. Në përgjigjen tuaj përqendrohuni në teknikat, gjuhën dhe imazhet e përdorura nga Shekspiri për ta bërë sa më të gjallë këtë skenë.5. Përshkruani me fjalët tuaja bukurinë e Tanushës te “Martesa e Halilit”. Përpiquni të ruani përmasën që bukuria femërore ka në përshkrimin popullor.Ese krahasuese1. Mbështetur në fragmentin e dhënë më sipër, shkruani një ese krahasuese për Makbethin me zonjën Makbeth. Ku ndryshojnë dhe ngjajnë ata të dy? Si ndikojnë detajet e përzgjedhura dhe imazhet e krijuara nga Shekspiri për të dhënë këtë ndryshim?2. Krahasoni Makbethin dhe Bankon. Ku ngjajnë dhe ku ndryshojnë ata të dy?3. Jozef K është personazhi që dënohet pa kryer asnjë faj. Nga ndryshon ai nga dy burrat që vijnë dhe e marrin për të çuar në vend ekzekutimin.4. Krahasoni dy poezitë që i këndojnë gjuhës shqipe. (poezinë e Fishtës “ Gjuha Shqype” dhe poezinë e Naim Frashërit “Gjuha jonë”.5. Duke u nisur nga veprat e tyre, krahasoni absurdin e Kamysë me absurdin kafkjan.__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 20 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPEEse argumentuese1. Shume lexues mendojnë se “Zonja Bovari” është një roman që të trishton. Po ju a ndiheni kështu? Argumentoni mendimin tuaj në formën e një eseje, duke u përqendruar veçanërisht në momentet më të rëndësishme që ju bëjnë të ndiheni të tillë ose jo.2. A mendoni se bukuria lind dashurinë? Argumentoni mendimin tuaj në formën e një eseje.3. Balzaku në roman shprehet:“Në se drita është dashuria e parë e jetës, atëherë dashuria përse të mos jetë drita e zemrës?” A jeni dakord me këtë mendim? Argumentoni përgjigjen tuaj në formën e një eseje.4. Zgjedhjet e individit në jetë mund të shkaktojnë pasoja të pakthyeshme për të ardhmen. A jeni dakord me këtë pohim? Argumentoni mendimin tuaj në formën e një eseje.5. Përse një histori personale nuk mbetet gjithmonë e tillë? Përse historitë njerëzore ngjajnë me njëra-tjetrën? Asnjëherë një histori nuk është e vetmja, ka edhe të tjera si ajo. Kjo ide jepet edhe në titullin e fragmentit. ( Historia e njenës nga ato)6. Situata e personazhit shpesh është fati i një njeriu. Individi përballë shoqërisë. Ky është raporti universal. Jepni mendimin tuaj sesi e shihni këtë raport. A janë të rëndësishme mirësia, toleranca dhe dashuria?__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 21 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE SHEMBUJ TESTESHDRITËRO AGOLLI “Pelegrini” Unë jam prej kohësh pelegrin Udhëtar në vendin e shpresës së thyer Jam ndarë padashur nga karvani im Mes shtigjeve nga vapa e shirat gërryer Kërkoj karvanin tim në rërë e në shpat, Karvanin që ka ndërruar drejtimin me kohë, Ndaj në udhë jam krejt, i humbur, jam fillikat, Me shami të grisur lidhur në kokë. Për ujë buza ime u dogj u bë zhur Dhe sytë më shpojnë nga shterja e lotit, Më duhet të arrij karvanin e tretur qëkur Çapitur mes vapës, mes shiut e të ftohtit. Unë jam prej kohësh pelegrin. Shtegtar i karvanit të humbur Dhe bart në kurriz një premtim Të dhënë në hirin e gjyshërve të mundur.1. Filli lidhës i kësaj poezie me krijimtarinë poetike të Agollit është: 1 pikë A) zhgënjimi dhe mosbesimi B) notat pesimiste dhe trishtimi C) individi dhe shoqëria D) udha, rrugëtimi, lëvizja2. Kjo poezi është shkruar me: 1 pikë A) varg të lirë B) rimë të kryqëzuar C) rimë të puthur D) rimë të brendshme3. Kuptimit që mbart fjala pelegrin, Agolli i shton edhe: 1 pikë A) dashurinë për të afërmit dhe vendlindjen. B) kuriozitetin për të njohur dhe zbuluar botën C) detyrimin moral kundrejt besimit të tij fetar. D) detyrimin moral ndaj vetes dhe të parëve__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 22 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE4. Pse çasti që po përjeton poeti është i dhimbshëm? 1 pikë A) E ndjen se po plaket. B) I mungon karvani C) Po humbet muzën poetike. D) Poetët e rinj po e sulmojnë.5. Figura letrare në vargun: “Udhëtar në vendin e shpresës së thyer” është: 1 pikë A) metonimi B) metaforë C) sinekdokë D) alegori6. Në cilën prej alternativave të mëposhtme mbiemri është përdorur me kuptim të drejtpërdrejtë? 1 pikë A) shpresës së thyer B) karvanin e tretur C) shami të grisur D) gjyshërve të mundur7. Çfarë simbolizon në këtë poezi pelegrini dhe karvani i humbur? 2 pikë _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________8. Përshkruani gjendjen shpirtërore dhe fizike të heroit lirik. Mendimin tuaj ilustrojeni me detaje ose vargje nga fragmenti. 3 pikë _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________9. Poeti deklaron se është: “Udhëtar në vendin e shpresës së thyer”. Cili është përfytyrimi juaj për një vend ku shpresat thyhen? Shpjegoni kontekstin historik mbi të cilin është krijuar poezia. 2 pikë _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________10. Gjeni në poezi dy çifte sinonimesh. Përcaktoni funksionin e tyre stilistik. 3 pikë a) Çiftet e sinonimeve: ________________________________________________ b) Funksioni: __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 23 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE11. Interpretoni dy vargjet e fundit të poezisë duke theksuar edhe notat që i përshkojnë ato. “Dhe bart në kurriz një premtim /Të dhënë në hirin e gjyshërve të mundur.”? 2 pikë _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________12. Edhe kur mbetet pas, njeriu duhet të vrapojë për të arritur të tjerët. Argumentoni në trajtë eseje këtë ide. 8 pikë _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 24 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPEMIGJENI Historia e njenës nga ato (fragment) III Një ditë të kristaltë dimni, kur frynte veriu e acarimi kish ngri vesën, Lukja zbriti në qytet.Biografia e saj deri m’at ditë asht e thjeshtë, por plot vuejtje si e të gjitha femnave të malcis. E jetanë qytet, prej së largu, dukej e bukur. Sidoqoftë, buka fitohej; sidomos kur ke rininë dhe shëndet.Por kur Lukja bani dështimin e parë, pau se për ato që s’kanë, jeta gjithkah asht e njëllojtë. Dhedesh të bajt diçka nga vetja, por i thanë: - Rri moj budallaqe! Ti je e re...mundesh me fitue pare...e me pare në qytet gjendet shumë kollaj burri, i cili ka me t’u dashtë në pleqni. Dhe Lukja ishte aq e zgjuet. Saqë e kuptoi shpejt filozofinë e qytetit në të cilin rronte. Për një kohë jo fort të gjatë, Lukja bani dyqind napolona. Nga tre lekët e studentavedhe tre frangat e zotnive; tue numurue lakmueshëm si një koprrac, ajo grumbulloi atë shumë tëbukur të hollash. Tue fitue të hollat, mendonte Lukja se do të gjejë një zemër të humbun si veten, qënë pleqni të ndihmojnë shoqi-shojnë. Nuk dëshironte ajo shumë. Ajo nuk dëshironte të bajtparakalime reklamuese me burrë në krah, as të baj ndonjë qejf tjetër, të cilin kanë të drejtë ta bajnëgratë e martueme me nder dhe faqe të bardhë. Dëshironte vetëm të ulet në ndonjë skutë shtëpie, tëpresi pleqninë tue pasë një njeri pranë për të këmbye fjalët rreth zjarrmit ndër net’ e ftohta e të gjatatë dimnit, në mënyrë që me ia largue mërzinë e jetës shoqi-shojt. Qe e tanë dëshira e vakët e Lukes.IV Dyqind napolona janë dyqind flamure triumfues mbi jetën e mbrapshtë të vorfnisë. Janëdyqind klithma ngadhnimi në luftën e jetës, janë dyqind “hurra!” Dhe me dyqind napolona mendoi Lukja të ndërtojë një kështjellë dhe bashkë me një zemërtë humbun si të vetën të futet brenda. Aty në heshtje, në limanin e qetë të votrës, të mejtojë luftënepike-sentimentale të jetës së saj të kalueme. Qetësi, qetësi. Si anija e orvatun me tallazet e detit ezhgatërrueme mbrrin në liman.1. Migjeni është autor i letërsisë: 1 pikë A) arbëreshe B) midis dy luftërave botërore C) së vjetër shqipe D) bashkëkohore2. “Historia e njenës nga ato” është: 1 pikë A) rrëfenjë B) prozë poetike C) novelë D) skicë__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 25 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE3. Në qendër të kësaj proze është: 1 pikë A) individi B) familja C) shoqëria D) të rinjtë4. Ky fragment na sugjeron se: 1 pikë A) jeta në qytet është tërheqëse. B) familja është e shenjtë. C) njeriu duhet të jetë praktik në jetë. D) jeta e mundimshme i thjeshton ëndrrat e njeriut.5. Ajo që Lukja dëshiron më shumë është: 1 pikë A) të ndërtojë një shtëpi që të jetë e saja. B) të kthehet sërish në malësi. C) të ndërtojë një jetë dinjitoze. D) të mos mbetet e vetme në jetë.6. Me shprehjen “...të gjejë një zemër të humbun si veten” autori do të thotë se Lukja dëshironte të gjente një njeri: 1 pikë A) që kish pësuar dramë në dashuri. B) të përbuzur nga jeta. C) pa pasuri dhe familje. D) të larguar si ajo nga malësia.7. Migjeni theu disa tabu tematike në këtë novelë. Zbuloni në fragmentin e dhënë dy prej tyre. 2 pikë a) _________________________________________________________________________ b) _________________________________________________________________________8. Cilat janë dy nga shkaqet që e detyruan Luken të zgjedhë këtë mënyrë jetese? 2 pikë a) _________________________________________________________________________ b) _________________________________________________________________________9. Shpjegoni ku qëndron thelbi i figurës tragjike të Lukes. 2 pikë _____________________________________________________________________________10. Pse ëndrrat dhe dëshirat e Lukes janë kaq modeste? 1 pikë _______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 26 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE11. Pse Lukja mendon se mund ta fitojë zemrën e dikujt vetëm me para? 1 pikë _____________________________________________________________________________12. Ç’ka dashur të thotë autori me shprehjen “luftën epike-sentimentale të jetës së saj”? 2 pikë _____________________________________________________________________________13. Me kë hyn në kontrast shprehja “shumë e bukur të hollash”? 1 pikë _____________________________________________________________________________14. Cila është e veçanta e ndërtimit sintaksor të fjalisë: “Dhe me dyqind napolona mendoi Lukja të ndërtojë një kështjellë”? Shpjegoni forcën e shprehësisë që merr kjo mënyrë ndërtimi. 3 pikë _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________15. Interpretoni përmes figurës së stilistikës nëntekstin që mbart “kështjella”. 2 pikë _____________________________________________________________________________16. Cili është efekti tingullor që krijohet në fjalinë: “Një ditë të kristaltë dimni, kur frynte veriu e acarimi kish ngri vesën, Lukja zbriti në qytet”? 1 pikë _____________________________________________________________________________17. Zgjedhjet e individit në jetë mund të shkaktojnë pasoja të pakthyeshme për të ardhmen. A jeni dakord me këtë pohim? Argumentoni mendimin tuaj për pro ose kundër në formën e një eseje. 8 pikë _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 27 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPEEPOSI I KRESHNIKËVE “Martesa e Halilit” (fragment) - N’vatër tande, Mujë, kemi qëllue, Mos na ki randë për nji fjalë... Qysh Halilin s’e martove? Janë martue krejt mosha e tij... At’u dhimbën paret për me i dhanë? At’u dhimbën dasmat për me i ba? Tutna1 djalin dikush po na e rre2 Shpesh e shpesh po bie n’Kotorre t’Reja, Rob të gjallë djalin po e zanë; Le konakun, Mujë, po ta fikin, Ma zi fisin, Mujë, po na koritin... - Faqebardhë, more shokë, ju qofsha, Sa mirë hallin po ma ditki burra... Kujt po i dhimbsen dasmat për vlla t’vet?... Atëherë djali ka nisë me folë: - Kah kam vlla e kah kam motër, Vdeksha para n’u martofsha, Se gjithë gratë e krahinës ku janë... Bash si motra që po m’duken. Dheu m’ka mbulue e fat s’i qita vedit3 Po s’e mora Tanushën e Krajlit E unë Tanushën vetë e kam pa: Gja ma t’mirë s’sheh njeriu nën këtë diell! Vetulla e saj e drejtë si fiskaja4 Shtegu i ballit si shtegu i malit, Kur merr hana me prendue5 Syni i saj si kokrra e qershisë, E ka qerpikun si krahu i dallëndyshes, Fytyra e saj si kuqet molla n’degë, Hunda e drejt-o si kalemi i Tushës6 Goja e vogël si lulja që shpërthen, Dhambët e bardhë si gurëzit e lumit Fill mbas shiut, kur po i shndrit dielli, Qafa e saj si qafa e pëllumbit, Shtati i saj posi shtat çetine7 Mishi i dorës porsi rremi8 i shemshirit9...FJALOR 1. tutna - kemi frikë 5. Prendue - perëndue 2. rre - gënjen 6. Tushës- argjendar i famshëm 3. vedit - vetes 7. çetine - pisha 4. fiskaja - thupër e hollë 8. rremi - dega 9. shemshiri - lloj druri__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 28 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE1. Cikli i kreshnikëve është pjesë e: 1 pikë A) lirikës popullore B) epikës historike C) epikës legjendare D) kanunit të Lekë Dukagjinit2. Vargu i ciklit të kreshnikëve është: 1 pikë A) 8-rrokësh B) 9-rrokësh C) 10- rrokësh D) 12-rrokësh3. Shqetësimi kryesor në këtë fragment është: 1 pikë A) mosbindja e Halilit për të dëgjuar Mujin. B) shkelja e ligjeve të Malësisë nga Halili. C) pse Halili nuk po martohet ende. D) vështirësia për të gjetur një nuse të denjë.4. Figura e stilistikës e përdorur më shumë në këtë fragment është: 1 pikë A. metafora B. krahasimi C. paralelizmi figurativ D. simboli5. Cili është reagimi i Mujit ndaj shqetësimit të kreshnikëve? 1 pikë A) Nervozohet nga ndërhyrja e patakt. B) Ndryshon temën e bisedës. C) Ndan me ta shqetësimin e vet. D) Mbetet pa fjalë dhe nuk di ç’të thotë.6. Cili nga vargjet e mëposhtme është ndërtuar mbi figurën e hiperbolës? 1 pikë A) Fill mbas shiut, kur po i shndrit dielli, B) Gja ma t’mirë s’sheh njeriu nën këtë diell! C) Le konakun, Mujë, po ta fikin, D) Tutna djalin dikush po na e rre7. Folja është përdorur në mënyrën dëshirore në vargun: 1 pikë A) - N’vatër tande, Mujë, kemi qëllue, B) Vdeksha para n’u martofsha, C) Bash si motra që po m’duken. D) Kujt po i dhimbsen dasmat për vlla t’vet?__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 29 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE8. Zbuloni ç’marrëdhënie ekzistojnë midis Mujit dhe kreshnikëve nëpërmjet dialogut që zhvillohet midis tyre. Ilustroni me shembuj (të paktën dy) këtë marrëdhënie. 4 pikë _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________9. Pse Halili nuk pranon të martohet me asnjë nga vajzat e krahinës? 1 pikë _____________________________________________________________________________10. Argumentoni përmes detajeve (të paktën tre), të përdorur në vargjet ku përshkruhet portreti i Tanushës (Vetulla e saj...), se bukuria e saj është dhënë jo e ngrirë, por në lëvizje dhe tepër e gjallë. 4 pikë _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________11. Shpjegoni dallimin midis dy vargjeve të mëposhtme: 2 pikë Le konakun, Mujë, po ta fikin, Ma zi fisin, Mujë, po na koritin... _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________12. Ku është fokusuar më shumë rapsodi në përshkrimin e Tanushës? Pse? 2 pikë _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________13. Gjuha e përdorur në Ciklin e Kreshnikëve ka forma gjuhësore të shqipes së vjetër. Gjej në fragment një ndryshim fonetik dhe një leksikor. 2 pikë Shqipja e vjetër Shqipja e sotme a. Fonetik _________________ __________________ b. Leksikor _________________ __________________14. Ese përshkruese Në këtë fragment, si dhe në të gjithë Ciklin e Kreshnikëve, vërejmë një përdorim të dendur të elementeve të natyrës si bimët, lumenjtë dhe malet. Përshkruani mënyrat me të cilat janë përdorur këto elemente të botës natyrore dhe efektet që kanë ato te lexuesi ose dëgjuesi. 8 pikë _____________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 30 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 31 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPEEURIPIDI Medea (fragment)JASONI me fjalë të bukur, me oratoria,Ti nuk ke nevojë për fëmijë të tjerë, se një fjalë e vetme të rrëzon përdhe:po për mua bëhet kjo e mirë e madhe: Po të kishe qenë njeri jo i lig,se fëmijës sate që ke lindur ti, duheshe më parë të ma mbushje mendjendo të jem në gjendje t’i ndihmoj si duhet, për këtë martesë dhe të mos e bëje fshehura atyre që i quan miq.m’anë të fëmijëve që do të më lindin.A s’mendohem mirë? Po edhe ti vetënuk do të kundërshtoje, po të mos të shtynte, JASONIpo të mos të ndizte kjo martesë e re. A! vërtet s’ka fjalë se do më ndihmojë,Se ju gratë shkoni gjer në këtë pikë: po të ta rrëfeja që më parë dasmën,e besoni veten fort e fort të lumtur, vërtet do më ndihje ti që edhe sotkur në shtrat me burrin mirë ia kaloni; nuk e shkul inatin që ke m’u në zemër.po në rast se shtrati preket qoft’e pak,çdo e mirë ju duket e zezë. E keqe.Sikur t’ish e mundur të bënim fëmijë MEDEAme ndonjë mjet tjetër, jo me anë të femrës;Sikur të mos ishte gruaja në botë, Kjo gjë s’të pengonte; halli ish gjetiu:nuk do të kishte ligësi ndër njerëzit. po të kishe mbetur gjer në pleqëri,Sikur të mos ishte gruaja në botë, burrë i një gruaje, një gruaje barbare,nuk do të kishte ligësi ndër njerëzit. nuk do të kishe, siç kujtonje ti, as nder as lavdi. KORIJason, shumë bukur i stolise fjalët; JASONIpo siç mendoj unë- do të kundërshtojs’më dukesh i drejtë, mbasi tradhtove Unë u martova- këtë dije mirë- gruan që ke patur. me të bijën e mbretit dhe e kam për grua, jo pse dëshirova të kem tjetër nuse, po pse, siç kam thënë edhe tjetër herë, MEDEA dëshëroj mbë nj’anë ty të të shpëtoj e mbë tjetërËshtë e vërtetë, e drejtë se me shumë njerëz anë të forcoj shtëpinë,e në shumë pika jam në kundërshtim; mbasi djemtë tanë do t’i bëj të kenëse, pas mendjes sime, çdo njeri që është mbretërit vëllezër,orator i zoti, porse jo i drejtë,meriton të marrë një dënim të rëndë;pse duke u-mburrur se padrejtësitë MEDEAdo të mund t’i fshehë me fjalë të bukur, Ah, qofshin larg mejeguxon gjithmonë të bëjë të liga, Të gjitha lumturitë që më sjellin brenga! E kështu pra dija nuk i sjell dobi. Qoftë larg çdo kamje që më djeg në zemër!Tani dhe ti vetë mos më dil përpara__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 32 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE1. Tragjedia “Medea” i vendos ngjarjet në: 1 pikë A) Kolkidë B) Athinë C) Tebë D) Korinth2. Kur Jasoni i drejtohet Medeas me fjalët: “një grue barbare“ ai i referohet asaj si një grua: 1 pikë A) misterioze B) të nënshtruar C) të paqytetëruar D) fisnike3. Jasoni dëshiron të martohet me një vajzë tjetër, sepse: 1 pikë A) ka rënë në dashuri me të. B) kërkon të përfitojë nga prejardhja e saj. C) Medea i duket e plakur. D) kështu mund të realizojë profecinë.4. Euripidi përmes tragjedisë “Medea” përcjell mesazhin: 1 pikë A) mbro familjen B) lufto për pushtet C) kërko mirëqenie D) pajtohu me realitetin5. Duke u mbështetur në fragmentin e dhënë më sipër, cila është sipas Medeas vlera më e lartë për njeriun? 1 pikë A) Krenaria B) Oratoria C) Besnikëria D) Mençuria6. Në këtë fragment Medea shfaqet si një grua: 1 pikë A) e dobët dhe e trembur. B) e qetë dhe e urtë. C) agresive dhe nevrike. D) e fortë dhe krenare.7. Në dialog me Medean, Jasoni paraqet arsyet që e shtyjnë drejt martesës së dytë. Si ju duket arsyetimi i Jasonit për martesën e re? A është ai i detyruar nga rrethanat në marrjen e një vendimi të tillë? 2 pikë _____________________________________________________________________________8. Shpjegoni se a ndihet Jasoni në ndonjë çast i penduar dhe a e pranon fajin. Ilustrojeni mendimin tuaj edhe me pjesë nga fragmenti. 3 pikë _______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 33 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE9. Duke e parë lidhjen e dytë të Jasonit në plan krahasues me martesën me Medean, ç’tipar të karakterit të tij zbuloni? 1 pikë _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________10. Cili është qëndrimi i Jasonit ndaj gruas në përgjithësi? E vlerëson atë apo e paragjykon? Ku duket kjo? 3 pikë _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________11. Zbuloni vargjet ku duket qëndrimi ideo-emocional i autorit në krahasim me atë të Jasonit. Cili është thelbi i këtij qëndrimi? 2 pikë _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________12. Lexoni me kujdes vargjet ku Medea shpreh mendimin e saj për natyrën njerëzore. Ç’vlerëson më shumë ajo, dijen apo forcën e karakterit? Shtjelloni mendimin tuaj duke e ilustruar me vargje nga fragmenti. 3 pikë _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________13. Ç’shpreh pasthirrma në gojën e Medeas (fundi i fragmentit)? Cili është koncepti i saj për lumturinë? 2 pikë _____________________________________________________________________________14. A mendoni se rrethanat në të cilat ndodhet Medea janë themelore për vendimet që do të marrë ajo më vonë? A e justifikojnë ato plotësisht apo ajo mund të kishte gjetur një rrugëzgjidhje tjetër? Argumentoni mendimin tuaj në formën e një eseje. 8 pikë _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 34 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPEZhan Rasin : ”Andromaka” Akti III - Skena VIIISefiza M’i shkelte ata vëllezër të hapte një rruginë,Megjithëse Greqia kërkon t’jua shpaguajë Në gjak i tërë përlyer vriste, bënte kërdinë.Ju prapë mund të ishit zonj’ e fatit tuaj Kujto ata q’u mburrnin dh’ata q’u rrokullisnin Kujtoje Andromakën tmerruar mes llahtari;Andromaka Përfytyroj dhe Pirron sesi e pashë së pariSi jua thotë goja këto, oh, me ç’qëllim? Ja se nga çfarë veprash arriti u lartësua,Kështu, s’më mbetej veçse t’ndëshkoja djalin Së fundi, ja çfarë burri kërkon të gjesh përtim. mua! Jo, kurr’ e kurrë s’bëhem shoqe me njëSefiza gjakësor,Dhe aq besnike burrit! Po mjaft, zonja ime, Po desh le t’na ndëshkojë therorë.Virtyt i tepruar ju shpie dhe në krime. Sikur ta merrja, urrejtja do s’ishte e vështirë.Pastaj dh’ai do thoshte: “Po jo me aq furi”. SefizaAndromaka Aher’ eja të shohim si do mbarojë yt bir.Ç’thua! Mendon që Pirrua të zër’ vendin e tij? Po presim fjalën tuaj…ju dridhi zonja ime!Sefiza AndromakaE do e mir’ e djalit, se grekët jua kërkojnë. Medet! Ç’ma shpove zemrën aq thellë m’atoMos druani se shpirtrat lëndohen, ju kujtime!mallkojnë? Po ç’far, Sefizë, prapë në dorën e mizorit,Si vallë ta përbuzni një mbret’ e Tim bir, gëzimin e jetës, fytyrën e Hektorit!ngadhënjimtar Dritën e syve t’tij që penga ma dorëzoi!Që do t’ju bëj të ngrihi në fronin trashëgimtar O vaj, si më kujtohet! Se atë ditë që shkoiQë shqelm u jep për juve armiqve fryrë nga Të matej me Akilin e vdekjen ta kërkonte,inati, Kërkoi dhe të birin ndër krahë ta shtrëngonte.Që as kujtohet fare se Akili ish i Ati Duke m’i fshirë lotët, më tha:”E dashur grua,Dhe s’përmend fitoret, se druhet se mos S’e di a do të kthehem, ç’fat ësht’ thënë përkrenohet. mua Në shenjë besnikërie të lë këtë fëmi,Andromaka Në mos iu ktheft’ i ati, baba t’m’i bëhesh ti.Duhet t’harroj dhe unë, sepse ai s’kujtohet? Nëse martesën tonë përjet’ e ke kujtim,Si ta harroj Hektorin q’e lanë pa varrosur, E gjer në ç’pikë më deshe, tregoja djalit tim”.Për turp ma hiqnin zvarrë rreth mureve, Si mund ta shoh t’humbasë një gjak aq shum’ixhindosur? lëmuar,Si ta harroj të atin që ra përpara meje, E bashkë me të të shuhet një fis i lavdëruar!Në gjak duke spërkatur të shenjtën vatër feje? O mbret barbar për mua të zhdukësh njëKujto, kujto, Sefizë, oh, atë natë ferri. fëmi?Kujtoje mirë Pirron, synxirë n’ata parmakë, Nëse unë të urrej, ç’faj paska vallë ai?Kur erdh n’pallatet tona mes hijesh zjarr e Mos vallë duhet ta qortoj e t’i përmendflakë, Vrasjet mizoritë ai që s’di gjësend?__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 35 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPEHanxhari i gjakatarit është gati të të qëllojë, SefizaNëse jot ëmë s’do mundtë, o bir, që ta E kush’ i flet atij moj zonjë, do tërbohet!ndalojë!S’e di përse po shtangem, kur prapë e kam në Andromakadorë! Eh, mirë, shko, premtojiPo jo, s’të lë të vdesësh, s’të lë kjo nën egjorë. SefizaHajt ta takojmë Pirron. Oh, moj Sefiz’ e Për besë e vërtetë!shtrenjtë, AndromakaShko ti më mir’ i thuaj. Bobo! Po çfarë bese, kur nuk besoj as vetë O eshtrat e tim shoqi! O Trojë, o ti o atë!Sefiza Sa shtrenjtë’ po të paguan o bir, kjo nën eÇ’t’i them, o qiell i shtrenjtë? ngratë!Andromaka SefizaThuaj’ se dashuria që kam për djalin tim… Po ku. Moj zonjë? A more një vendim?Po prit, vërtetë tha se paska marrë vendim?Vërtet ndjenja e zjarrtë e shtyn të gjakësohet? Andromaka Të shkojmë atje te varri, të pyesim burrin tim.1. Kjo tragjedi është mbështetur në një histori të marrë nga: 1 pikë A) mitologjia B) kronikat historike C) gojëdhënat e vjetra franceze D) shkrimet e shenjta.2. Dialogu mes dy grave përcjell: 1 pikë A) ankth B) zemërim C) indiferencë D) urrejtje3. Kjo vepër bën pjesë në tragjeditë: 1 pikë A) antike B) romantike C) klasiciste D) sentimentaliste4. Pirro kërkon ta thyejë qëndresën e Andromakës duke: 1 pikë A) i kërcënuar të birin. B) e kërcënuar se do ta kthejë te grekët. C) i folur keq për të shoqin. D) e kërcënuar me jetë.__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 36 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE5. Në fund të tragjedisë Andromaka: 1 pikë A) vret veten B) martohet me Pirron C) dorëzohet te grekët D) shpallet mbretëreshë e Epirit6. Cilat janë disa nga ndjenjat që karakterizojnë Andromakën në këtë fragment? Pse? Ilustro me detaje ose vargje nga fragmenti. 3 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________7. Si realizohet figura e Pirros përmes ligjërimit të Andromakës? Ç’cilësi dhe tipare të tij theksohen dhe pse? 3 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________8. Gjeni në vargjet 20-30 detajet artistike që rikthejnë edhe një herë atmosferën e Luftës së Trojës, tregoni forcën shprehëse të tyre dhe imazhin që nxisin te lexuesi. 3 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________9. Ç’kohë të foljeve ndërthuren në këtë fragment (si njësi kohore)? Për ç’arsye bëhet kjo? Cila kohë mbizotëron? Pse? 3 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________10. Në vargjet 68-70 zbulo gjendjen shpirtërore të Andromakës përmes mjeteve të stilistikës. 3 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 37 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPEBALZAKU Evgjeni GrandeDashuria e parë e Evgjeni Grandesë. Në jetën e dëlirë dhe të vetmuar të vajzave, ka një çast të këndshëm ëmbëlsie, kur rrezet e diellitdepërtojnë ëmbël në zemrën e tyre, kur çdo lule shpreh një mendim, kur të rrahurat e zemrëspërçojnë në tru ngrohtësinë e tyre gjallëruese dhe ua shkrijnë mendimet në një dëshirë të vagëlluar,melankolike, të thjeshtë por me gëzime plot ëmbëlsi. Fëmijët, kur fillojnë të shohin rreth e rrotull gjëra, buzëqeshin; edhe një vajzë, kur sheh si nëvagullimë ndjenjat e zemrës përmes natyrës, buzëqesh si fëmijë. Nëse drita është dashuria e parë ejetës, dashuria përse të mos jetë drita e zemrës? Ishte tamam koha që Evgjenia t’i shihte gjërat ekësaj bote ashtu siç janë. Si gjithë vajzat e provincës, u ngrit me vesë e bëri lutjen, filloi tualetin, sesot e tutje të veshurit kishte një kuptim për të, lëmoi flokët e gështenjta, i ndau më dysh, i hodhi ngatë dyja anët e supeve, i drodhi gërshetat me kujdes, në mënyrë që të mos dilte as dhe një fije, dhe edha fytyrës një shkëlqim të tillë, të bardhë, sa përputhej për bukuri thjeshtësia e tualetit me vizat eballit. Duke fërkuar shumë herë duart me ujin e pastër, që ia forconte dhe ia skuqte cipën e lëkurës, ihodhi një sy llërave të bukura, të rrumbullakëta dhe e pyeti veten, përse kushëriri i kishte aq të butaduart dhe aq të bardha, kurse thonjtë aq të lëmuar, të bukur? Veshi çorape të reja, mbathi këpucëtmë të mira. Pastaj e drejtoi mirë trupin, pa fustanin, që i rrinte derdhur pas shtatit, iu duk vetjatërheqëse, për herë të parë ndjeu lumturi në jetën e saj. Pasi mbaroi tualetin, i zunë veshët të rënat esahatit të kishës, u habit që ra ora shtatë. E pra, atë ditë ishte ngritur herët nga frika mos nuk i diltekoha për t’u veshur e për t’u rregulluar si duhet. Nuk ishte mësuar t’i shihte me radhë, një nga një, buklet, për t’i parë si i rrinin më mirë, që tëbinin sa më shumë në sy. Si e mbaroi tualetin, kryqëzoi krahët në gjoks, u përkul në dritare dhe zuritë sodiste oborrin, kopshtin e ngushtë dhe kangjellat e larta që e rrethonin, pamje melankolike, ekufizuar, po që nuk i mungonin bukuritë misterioze, veçori e vendeve të vetmuara, e tokave tëdjerra... Kthjelltësia e ditës dhe dielli i bukur i vjeshtës buzë lumit Luarë filluan të shpërndanin vellon eavullit që kishte rënë mbi muret, mbi bimët dhe mbi sendet e tjera piktoreske, që zbukuronin atëkopsht dhe atë oborr. Në këtë pamje Evgjenia ndjeu një mahnitje që s’i kishte ndierë kurrë me parë, kopshti dhe lulete bimët më parë i dukeshin të zakonshme. Me mijëra mendime të përziera lindnin në zemrën e sajdhe vinin duke u shtuar, ashtu si shtoheshin përjashta rrezet e diellit. Bëri një lëvizje, që ish njëshenjë gëzimi e papërcaktuar, e pashpjeguar, që pështjell gjithë botën tonë të brendshme, ashtu sinjë re që mbulon botën fizike. Mendimet e saj përputheshin me hollësirat e këtij peizazhi të veçantëdhe tingujt e zemrës bashkoheshin me tingujt e natyrës. Kur dielli puthi cepin e një muri, nga i cilivareshin lule dielli me fletët e gjera ngjyra-ngjyra të ndryshme si gusha e pëllumbit, rrezet qielloretë shpresës lëshuan dritë mbi të ardhmen e Evgjenisë, e cila tashti ndjente kënaqësi, kur shihte këtëcep muri, lulet e zbehta që vareshin aty, lule këmbore bojë qielli, barishtet e fishkura, me të cilat upërzje një kujtim i ëmbël, siç janë kujtimet e fëminisë. .. Evgjenia iu afrua pasqyrës, u pa ashtu si një autor, që me mirëbesim sodit veprën e vet, për takritikuar dhe për ta sharë atë. “Nuk jam sa duhet e hijshme për të!” Ky ishte mendimi i saj i thjeshtë dhe që e bënte të vuante. S’do mend që vajza e gjorë nuk e gjykonte veten drejt. Po modestia ose më mirë druajtja, ështënjë nga virtytet e para të dashurisë. Evgjenia kishte trup të bëshëm, ashtu si gjithë fëmijët e__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 38 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPEborgjezisë së vogël, që bien në sy për bukurinë e tyre trashanike. Po edhe pse nuk i përngjistebukurisë së Venusit të Milos, tek ajo mishëroheshin fisnikëria e ëmbël e ndjenjës kristiane, që e bëngruan të pastër dhe i jep atë nur, që skulptorët e vjetër nuk e kanë njohur. Kokën e kishte të madhe,një ballë prej mashkulli po delikat, si ai i Jupiterit të Fidias. Kishte sy bojëhiri, nga të cilët diltevazhdimisht një shkëlqim; ndër ta pasqyrohej e tërë jeta e saj e pastër, pa njolla. .... Hunda i vinte pak si e madhe, po shkonte me gojën e kuqe si gjaku dhe me ato buzë, dy buzë memijëra viza plot dashuri dhe mirësi, ndërsa gusha e saj s’kishte të sharë. Evgjenia, ashtu e gjatë dhee fortë siç ishte, s’kishte asgjë të bukur që mund t’i pëlqejë shumicës, por ajo kishte një bukuri tëtillë, që bën për vete vetëm artistët.1. Evgjeni Grande është roman: 1 pikë A) romantik B) realist C) psikologjik D) filozofik2. Shqetësimi më i madh i Evgjenisë në këtë fragment është se: 1 pikë A) nuk është në lartësinë e Karlit. B) nuk ka kohë sa duhet për t’u bërë gati. C) se rrobat që ka s’janë shumë elegante. D) se ka duar të ashpra.3. Balzaku vlerëson më tepër te Evgjenia: 1 pikë A) pasionin B) virtytin C) ambicien D) forcën4. Plaku Grande në roman dallohet për këtë tipar karakteristik: 1 pikë A) pasivitetin. B) pesimizmin. C) dhimbsurinë. D) maniakërinë.5. Ngjarjet në roman zhvillohen në: 1 pikë A) Paris B) Ruan C) Somyr D) Tur__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 39 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE6. Gjeni detajet poetike me të cilat jepet lindja e ndjenjës së dashurisë te Evgjenia. Këto detaje i japin fragmentit ngjyrim romantik apo realist? 3 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________7. Gjeni në fragment nga një shembull që ilustron tiparet fizike dhe shpirtërore të Evgjenisë. Cili është nënteksti i veprimeve të saj? 3 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________8. Balzaku veçon duart e bardha dhe thonjtë trëndafil të Karlit. Cila është arsyeja që Evgjenia i përmend ato dhe cili është nënteksti që përcillet? 1 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________9. Cili është roli që luan mbiemri në këtë fragment? Ç’figurë përftohet nga përdorimi i tij? Përmendni disa shembuj. 3 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________10. Rendisni tri tipare të stilit të Balzakut që shfaqen në këtë fragment. 3 pikë a. ____________________________ b. ____________________________ c. ____________________________11. Balzaku në roman shprehet:“Në se drita është dashuria e parë e jetës, atëherë dashuria përse të mos jetë drita e zëmrës?”A je dakord me këtë mendim? Argumentoni përgjigjen në formën e një eseje. 8 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 40 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPEShkolla e mesme pedagogjike GJUHË SHQIPEPërjashta nata dimërore kishte mbështjellë çdo gjë me ujë, mjegull dhe erë. Duke futur kokën nënjorgan, unë dëgjoja mbyturazi zhurmën monotone të pikave të shiut mbi çatinë e madhe të shtëpisësonë. E merrja me mend se si pikat e panumërta rrokulliseshin tani në faqet e pjerrëta të çatisë, dukeshpejtuar të binin sa më parë në tokë që pastaj të avulloheshin dhe të ngjiteshin prapë atje lart, nëqiellin e bardhë. Ato nuk e dinin se në strehët e çatisë i priste një grackë e panjohur.Kështu merrte fund jeta e lirë dhe e gëzuar e pikave të shiut. Vetëm unë ndonjëherë, duke luajtur,do t’u dërgoja me anë të pasqyrës një copë qiell të vogël sa një pëllëmbë, që do të lodronte një copëherë mbi gjirin e ujit, si një kujtim i shkurtër i qiellit të madh.Ndërsa po vrisja mendjen se cili e kishte të vështirë të duronte burgimin, njeriu apo uji, dëgjovahapat e gjyshes dhe pastaj zërin e saj nga dhoma tjetër:- Ngrehuni, ngrehuni, kemi harruar të heqim qyngjin . Fragment nga romani i I. Kadaresë “Kronikë në gur”Për pyetjet 1-6 rrethoni vetëm shkronjën që i përgjigjet alternativës së saktë.1. Qarkoni fjalinë ku ka një fjalë të urtë: 1 pikë A) Ndërsa po vrisja mendjen, dëgjova hapat e gjyshes. B) Mendja e madhe, e keqja e të zot. C) Jam i një mendjeje me ty. D) Mbaje mendjen në mësim.2. Në fjalinë: “Përjashta nata dimërore kishte mbështjellë çdo gjë me ujë, mjegull dhe erë” folja është në kohën: 1 pikë A) e kryer e lidhores B) më se e kryer e lidhores C) më se e kryer e dëftores D) e kryer e tejshkuar e dëftores3. Fjalia: “Ato nuk e dinin se në strehët e çatisë i priste një grackë e panjohur” është: 1 pikë A) fjali e përbërë me më shumë se dy pjesë B) fjali e përbërë ftilluese-kundrinore C) fjali e përbërë ftilluese-kryefjalore D) fjali e përbërë krahasore__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 41 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE4. Në fjalinë: “ në dëgjoja mbyturazi zhurmën monotone të pikave të shiut mbi çatinë e madhe të shtëpisë sonë.” fjala e nënvizuar është: 1 pikë A) përcaktor i shprehur me ndajfolje B) përcaktor i shprehur me përemër C) rrethanor mënyre i shprehur me ndajfolje D) rrethanor mënyre i shprehur me përemër5. Fjala e panjohur është formuar: 1 pikë A) me parashtesë e prapashtesë njëkohësisht B) me parashtesë e paranyjëzim C) me parashtesë D) me paranyjëzim6. Gjeni rasën e emrit të nënvizuar në fjalinë e mëposhtme dhe tregoni funksionin sintaksor të tij: Ato nuk e dinin se në strehët e çatisë i priste një grackë e panjohur. 2 pikë 1. Rasa: ____________________ 2. Funksioni: ____________________7. Emërtoni klasat e fjalëve të nënvizuara në fjalinë e mëposhtme. 4 pikë Vetëm unë ndonjëherë, duke luajtur, do t’u dërgoja me anë të pasqyrës një copë qiell të vogël sa një pëllëmbë, që do të lodronte një copë herë mbi gjirin e ujit, si një kujtim i shkurtër i qiellit të madh. a) ndonjëherë: _______________________ b) copë: _______________________ c) sa: _______________________ d) që: _______________________8. Fjala “ndonjëherë” 2 pikë a.është e përngjitur apo e përbërë? ________________________ b.si është formuar ajo? _________________________________________________________________________9. Në fragmentin e dhënë veçoni një emër foljor dhe tregoni si është formuar ai. 2 pikë ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 42 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE10. Gjeni në fjalinë e mëposhtme mbiemrin. Shkruani dy fjali të tjera ku mbiemri të përdoret në shkallën krahasore dhe sipërore. Formoni një emër të prejardhur nga ky mbiemër. 4 pikë Pikat e shiut rrokulliseshin tani në faqet e pjerrëta të çatisë. a) mbiemri: _______________________ b) fjalia me mbiemër në shkallën krahasore:________________________________________ __________________________________________________________________________ c) fjalia me mbiemër në shkallën sipërore:_________________________________________ _________________________________________________________________________ d) emri i prejardhur___________________________________________________________11. Gjeni kundrinorin e drejtë në fjalinë e mëposhtme. Tregoni me se është shprehur dhe zëvendësojeni atë me një përemër. 3 pikë Përjashta nata dimërore kishte mbështjellë çdo gjë me ujë, mjegull dhe erë. a) Kundrinori i drejtë: ___________________ b) Shprehur me: ___________________ c) _______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 43 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE GJUHË SHQIPEGjenerali nuk e priste që pamja t’i bënte një përshtypje kaq të madhe. Ai u hutua aq shumë, sa nëfillim, kur hyri, nuk pa asgjë të qartë, por vetëm një grumbull ngjyrash lëvizëse e të gjalla, sikurdikush t’i kishte rënë me një shuplakë të fortë syve dhe sytë t’i lëshonin xixa. Dikush e çoi në tryezë, dikush i mori kapotën dhe ai tundi disa herë kokën e përshëndeti nëdrejtim të papërcaktuar, duke pëshpëritur nëpër dhëmbë ca fjalë në gjuhën e tij. Vetëm kur daullja filloi të binte prapë plot buçimë dhe kur violina ia mori me një tingull tëmprehtë e njerëzit përsëri u ngritën në valle, ai nisi të përqendrohej. Pastaj ndjeu tringëllimën ebardhë të qelqeve dhe zërin e dikujt përbri, që i tha në gjuhën e tij: « Ngrijeni gotën» . Ai e ngritidhe piu. Po ai zë seç filloi t’i shpjegonte diçka, por gjenerali akoma nuk ishte në gjendje t’i kuptontegjërat qartë dhe çuditej dhe vetë se si e humbi kështu pusullën. Kaloi mjaft kohë derisa gjenerali e mblodhi veten plotësisht. Tani ai ndiente si kalamajtë ikishin ngulur sytë që u shkëlqenin nga një heshtje e gëzuar. Ata mblidheshin kokë më kokë,tregonin me gishtat e vegjël në drejtimin e gjeneralit dhe seç numëronin, ndoshta kopsat e arta tëuniformës apo vijat e gradave, sepse pastaj diskutonin me njëri-tjetrin, tundnin kokat e vogla dhe,siç duket, nuk ishin në një mendje. Fragment nga romani i I. Kadaresë “ Gjenerali i ushtrisë së vdekur ”1. Qarkoni fjalinë ku ka një fjalë të urtë. 1 pikë A) Larg syve, larg zemrës... B) I nguli sytë mbi njerëzit që sapo hynë. C) Ngado të hedhësh sytë, sheh njerëz që punojnë. D) Ustai e sheh punën me syrin e mjeshtrit.2. Në ndërtimin: ... sikur dikush t’i kishte rënë me një shuplakë të fortë syve... folja është në kohën: 1 pikë A) e kryer e lidhores B) më se e kryer e lidhores C) më se e kryer e dëftores D) e kryer e tejshkuar e dëftores3. Fjalia: “Ai u hutua aq shumë, sa në fillim nuk pa asgjë të qartë, por vetëm një grumbull ngjyrash lëvizëse e të gjalla.” është: 1 pikë A) fjali e përbërë me më shumë se dy pjesë B) fjali e thjeshtë C) fjali e përbërë krahasore D) fjali e përbërë rrjedhimore__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 44 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE4. Në fjalinë: Kaloi mjaft kohë derisa gjenerali e mblodhi veten plotësisht. fjala e nënvizuar është: 1 pikë A) përcaktor i shprehur me ndajfolje B) përcaktor i shprehur me përemër C) rrethanor sasie i shprehur me ndajfolje D) rrethanor sasie i shprehur me përemër5. Fjala e nënvizuar në ndërtimin: ...përshëndeti në drejtim të papërcaktuar... është formuar: 1 pikë A) me parashtesë e prapashtesë njëkohësisht B) me parashtesë e paranyjëzim C) me parashtesë D) me paranyjëzim6. Cila fjalë NUK është në të njëjtën klasë me të tjerat? 1 pikë A) ndoshta B) pastaj C) akoma D) menjëherë 1 pikë7. Qarkoni fjalinë që ka një fjalë të shkruar gabim. 1 pikë A) Disa kufij nuk duhen kaluar. B) Ç´farëdo t’i thoshte, nuk kishte asnjë rëndësi. C)Vajza qe shtathedhur e meshollë. D) Djali u shtri i shkujdesur mbi bar pa menduar më për asgjë.8. Formoni një fjali ku të përdorni fjalën zë si homonime me fjalën zë në fjalinë: Po ai zë seç filloi t’i shpjegonte diçka... 1 pikë _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________9. Emërtoni klasat e fjalëve të nënvizuara në fjalinë e mëposhtme. 4 pikë Ndjeu zërin e dikujt që i foli në gjuhën e tij...Po ai zë se ç’filloi t’i shpjegonte diçka, por gjenerali akoma nuk ishte në gjendje t’i kuptonte gjërat qartë dhe çuditej dhe vetë se si e humbi kështu pusullën. a) që: _______________________ b) diçka: _______________________ c) gjërat: _______________________ d) si: _________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 45 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE10. Në ç’rasë është emri i nënvizuar në fjalinë e mëposhtme dhe ç’funksion gramatikor kryen ai? 2 pikë Ai tundi disa herë kokën dhe përshëndeti në drejtim të papërcaktuar, duke pëshpëritur nëpër dhëmbë ca fjalë në gjuhën e tij. a) rasa: ______________________ b) funksioni: ______________________11. Gjeni një rrethanor mënyre në fjalinë e mëposhtme, thoni me se është shprehur dhe nga varet ai. 3 pikë Dikush e çoi në tryezë, dikush i mori kapotën dhe ai tundi disa herë kokën e përshëndeti në drejtim të papërcaktuar duke pëshpëritur ca fjalë në gjuhën e tij. a) rrethanori i mënyrës: _______________________________ b) i shprehur me: _______________________________ c) varet nga: _______________________________12. Nënvizoni pjesën kryesore të fjalisë së mëposhtme, gjeni kallëzuesin e kësaj pjese dhe tregoni ç’lloj është ai. 3 pikë a) Vetëm kur daullja filloi të binte prapë plot buçimë dhe kur violina ia mori me një tingull të mprehtë e njerëzit përsëri u ngritën në valle, ai nisi të përqendrohej. b) kallëzuesi _______________ c) lloji ______________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 46 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPEErnest KOLIQI “Kumbulla përtej murit”( fragment)Ai s’dinte as nuk donte n’at ças; me pa qartas ndër ndiesina të veta të ndërlikueme. Lëshohej memirakandje në valë të tyne. Donte me hypë mbi at mur e me ngranë aso kumbullash të verdha.Ndoshta ky ish dëshir i vjetër qi zgjohej rishtaz mbas nji gjumi dhetë vjetësh. Ndoshta ish trill i rilindë n’at paq zhegu ari. Por kjo s’i duhej gja m’e dijtë. Dishka ma e fortë se urtija e shtynte m’ungjitë maje murit.“ marri! S’jam ma i vogël si atëherë! Dikur do sende mund i bajshëm…tashti asht marre me më pakush…”Ky mendim s’i vlejti. Harroi moshën, humbi njohurin e kohës e të vendit, shtini në punë kambë eduer edhe u gjet maje murit, midis degve të kumbullës. Si i dishruem, me aq lakmi për pemë nëgjemb qi vetëm kalamajt ushqejnë, çoi dorën kah kokrrat e verdha dhe, kur i shtrëngoi ndër gishtapër me i këputë, i rrëshkiti nji të dridhun andjeje në trup si të prekte mishin e njomë të nji krijatyrenxehtësisht e gjatë mot andrrue e pritë. Langu i kumbullave i ngjalli në gojë nji shije verash tëhumbuna, nji amë stinësh të mrekullueshme shlulzue mbas nji prendimi të largët.Por, qe, syni i xhinxhilloi në haren e nji zbulimi të papritun.Andej murit shtrihej nji kopësht tjetër shum ma i hapët se ai i dajave. E shifte at mareshtë gjelbroretërhjekse nëpërmjet gjethve e gjembave. Jo me vullaj të mjellun me gjithnduer barishtesh si ai idajave, por të tanë bar e i dendun me landë. Drita e diellit me mzi depërtonte nëpër degë naltgërshetue. U futëshin n’at gërshetim të blerët rrezet diellore tue u zbutë e, aty në bar t’imë,qindisëshin vizatime të brishta. Dukej ajo shtroje bari, qindisë ashtu prej rrezeve e prej gembave,hali prrallash shpalisë nën kambët e nji princeshe të zhdukun.At ditë princesha e mërtisun në degërmija andrre ishte fëminija. Kishte ikë për gjithmonë a por do tëkëthente?Pa peshue mirë veprën e vet, kërceu prej majes s’murit, në kopsht të huej.1. Koliqi është: 1 pikë A) nismëtar i prozës së angazhuar B) themelues i romanit shqip C) ndjekës i prozës së traditës D) filluesi i prozës moderne shqipe2. Tema që trajton Koliqi këtu është: 1 pikë A) vdekja B) natyra C) fëmijëria D) dashuria3. Gjetjet e reja letrare të Koliqit janë të lidhura me: 1 pikë A) njësitë tematike dhe stilistike B) vetëm me përmbajtjen si e tërë C) vetëm me formën si risi D) me ndjesinë ndaj sjelljes së njerëzve__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 47 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE4. Psikoanaliza e personazhit mbështetet në teorinë e: 1 pikë A) Fromit B) Frojdit C) Hjumit D) Niçes.5. Argumenti që autori nuk zbulon asgjë konkrete është e lidhur me faktin që: 1 pikë A) nëntekstet janë nga më të ndryshmet B) teksti ka vetëm një kuptim C) nuk dëshiron ta thotë kuptimin e vërtetë D) gjithçka është e qartë që në kontaktin e parë6. Përdorimi në fragment i mbiemrit ka funksion: 1 pikë A) përshkrimor B) analizues C) argumentues D) konstatues7. Cila është princesha e bukur? Në çfarë marrëdhënie kuptimore vendosen fjala e gjetur nga ju dhe princesha? 2 pikë a- ____________________________ b- ____________________________8. Cilat janë disa nga elementet ose detajet e psikoanalizës që tregojnë mbështetjen e autorit në përjetimet e personazheve. Jepni të paktën dy prej tyre. 2 pikë a- ______________________ b- ________________________9. Koliqi është vazhdues i simbolizmit. Cilët janë tre objektet që ndërtojnë në këtë tregim simbolizmin e tij. 3 pikë a- ________________________ b- ________________________ c- __________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 48 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE10. Pse personazhi ynë thotë në një moment: “ asht marre”? Si mund të zëvendësoni këtë shprehje dialektore me një shprehje të normës letrare? 2 pikë a-________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________ b- ________________________________________________________________________11. Cili është momenti që autori e sfidon lexuesin duke e përgatitur atë për diçka të bukur që e pret? Cila është fjala që e mbart më shumë këtë kuptim dhe në cilën klasë të fjalëve bën pjesë ajo? 3 pikë a- __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ b- ___________________________ c- ___________________________12. Ç’mund te ketë ndodhur pasi personazhi kapërcen kopshtin? Rrëfeni vazhdimin e ngjarjes, duke renditur dhe përshkruar veprimet dhe ndjesitë e shkaktuara. 8 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 49 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE Gjuha Shqype Porsi kanga e zogut t’verës, Qi vallzon n’blerim të prillit; Porsi i ambli fllad i verës Qi lmon gjit e drandofillit; Porsi vala e bregut të detit, Porsi gjama e rrfes zhgjetare, Porsi ushtima e njij tërmetit Njashtu a gjuha e jonë shqyptare. Ah! Po, a e ambël fjala e sajë Porsi gjumi m’nji kërthi Porsi drita plot uzdajë, Porsi gazi i pamashtri, Edhe ndihet tue kumbue, Porsi fleta e Kerubimit Ka’ i bjen qiellvet tue flutrue N’t’zjarrtat valle t’amëshimit. Pra, mallkue njaj bir Shqyptari, Qi ketë gjuhë të Perëndisë; Trashëgim qi na la i Pari, Trashëgim s’ia len ai fmis; Edhe atij iu thaftë, po, goja; Qi e përbuzë këtë gjuhë hyjnore; Qi n’gjuhë t’huej, kur s’asht nevoja, Flet e t’vetën len pas dore. Në gjuhë shqype nanat tona, Shi prej djepit na kanë thanun, Se asht nji Zot, qi do ta dona: Njatë qi jetën na ka dhanun; Edhe shqyp na ka thanë se zoti Për shqyptarë Shqypnin’ e fali Se sa t’enden stina e moti, Do ta gzojn kta djalë mbas djali.1. Nga cili vëllim është shkëputur kjo poezi: 1 pikë A) Mrizi i Zanavet B) Vallja e Parrizit C) Lahuta e Malcis D) Anzat e Parnasit2. Cili nga motivet e mëposhtme trajtohet në poezinë “Gjuha Shqype”? 1 pikë A) patriotik B) erotik C) filozofik D) i natyrës__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 50 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE3. Motivin patriotik në një poezi ( për gjuhën shqipe) e ka përcjellë, përveç Fishtës edhe: 1 pikë A) Naim Frashëri B) Faik Konica C) Dritëro Agolli D) Fan Noli4. Toni dominues këtu është: 1 pikë A) ngazëllimi B) frika C) bezdia D) indiferenca5. Himnizimi i gjuhës sonë realizohet nëpërmjet: 1 pikë A) lartësimit apo lëvdimit të saj B) analizimit të fakteve dhe detajeve deri në imtësi C) përshkrimit të procesit krijues të saj D) antagonizmave të thellë me simotrat e tjera6. Shprehja“gjit e drandofillit“ ka në bazë figurën e: 1 pikë A) metaforës B) anaforës C) personafikimit D) alegorisë7. Gjeni dy metafora dhe shpjegoni funksionin e tyre? 3 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________8. Cili është mesazhi që përcillet në vargjet e fundit 2 pikë “Edhe shqyp na ka thanë se zoti Për shqyptarë Shqypnin’ e fali Se sa t’enden stina e moti, Do ta gzojn kta djalë mbas djali.” ___________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 51 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE9. Koncepti i trashëgimisë këtu emërtohet. Cili është kodi moral i trashëgimisë? A është i lidhur ai me zakonet shqiptare? 3 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________10. Çfarë figure të sintaksës poetike gjeni në vargjet: “N’t’zjarrtat valle t’amëshimit. Cili është funksioni i saj? 2 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________11 Fishta konsiderohet në këtë poezi si poet lirik. Ku duken tonet lirike. Gjeni dy shembuj dhe komentoni funksionin e tyre. 3 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________12 Shkruani në normën letrare fjalët: gjama, lmon, rrfes, zhgjetare 2 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________13. Gjuha është një trashëgimi që të bën të pasur. Koncepti fishtjan nuk është i vetmi për këtë ide. Si mendoni se mund ta ruani dhe ta pasuroni gjuhn së cilës i këndon Fishta? Ese argumentuese. 8 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 52 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPEDANTE ALIGERI Komedia Hyjnore (fragment) Porsi pëllumba prej dëshirës ftuem, Që krahëhapun prejnë ajrinë pa u ndalë Drejt s’ambëlësë fole, të pëmalluem, Njashtu çetën, ku asht Dido, zemër-valë, Lanë e fluturuen drejt nesh n’atë ajr të zi, Kaq qe e fortë thirrja, që me shpirt m’kish dalë. “ O njeri i mirë e plot me fisniki, Që zbrite me na pa n’këtë vend mizor Ne që me gjak tokën e kemi ri, T’kishim mik atë që rruzullin ka n’dorë, Do ta lutshim n’këtë ças për paqen tande, Mbasi ndjen dhimbë për të zezët mëkatnorë. ----------------------------------------------------- Dashnija, n’shirt fisnik që hyn aq lehtë, Për t’hieshmin trup e lidhi këtë fatzinë, Trupin ma rrëmbyen e si: peng më ka mbetë. S’paska idhnim ma t’madh,-m’u gjegj tue fsha,- Se me mendue për kohët e haresë N’mjerim e vajë; mësuesi e di këtë gja.1. Ngjarjet e këtij fragmenti zhvillohen në: 1 pikë A) parajsë B) ferr C) purgator D) portën e ferrit2. Personazhet e kësaj pjese, bëjnë pjesë mes : 1 pikë A) paganëve dhe të papagëzuarve B) heretikëve dhe epikurianëve C) mëkatarëve të mishit D) mashtruesve të ndryshëm3. Lloji i strofës së përdorur këtu është: 1 pikë A) tercina B) strofa katërshe C) strofa dyshe D) monokolona__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 53 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE4. E gjithë kënga ndërtohet mbi figurën stilistike të: 1 pikë A) alegorisë B) metaforës C) simbolit D) personifikimit5. Ndërtimi “Zemër-valë”, jep cilësinë e njeriut të: 1 pikë A) dështuar B) çmendur C) ngushëlluar D) dashuruar6. Mesazhi i strofës së fundit është: 1 pikë A) Bota është e gjitha njësoj B) në mjerim njeriu kujton kohët e bukura C) njeriu nuk duhet të mendohet gjatë D) njeriu mëson vazhdimisht7. Lexo me vëmendje strofën e parë. Gjej figurën kuptimore të përdorur aty. Çfarë atmosferë të krijon ajo figurë? 2 pikë a- Figura: __________________________________ b- Atmosfera: _______________________________8. “Ç”përftesë figurative ka në vargun: “Drejt s’ambëlësë fole, të pëmalluem”? 1 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________9. Në këtë fragment jepet një koncept i qartë për dashurinë. Cili është ky koncept i Dantes për dashurinë? Jepni një shembull për këtë. 2 pikë a- Koncepti: _________________________________________________________________ b- Shembull: _________________________________________________________________10. Shkruani emrat e tri personazheve. Pse Dantja u jep vend në këtë këngë? 3 pikë a- _________________________ b- _________________________ c- ___________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 54 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE11. Shpjegoni me fjalët tuaja shprehjet e mëposhtme: 3 pikë a- Me shpirt m’kish dalë: ______________________________________________________ b- Ne që me gjak tokën e kemi ri: ________________________________________________ c- T’kishim mik atë që rruzullin ka në dorë: ________________________________________12. Gjeni dhe shpjegoni përdorimin e një prej teknikave të rrëfimit dantesk. 2 pikë a- teknika ___________________________________________________________________ b- roli ______________________________________________________________________13. Shpirtrat gjenden në vuajtje e sipër. Pse? Nga udhëhiqeshin ato në botën e të gjallëve.A është kjo temë, pjesë e poetikës së Dantes? 3 pikë ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 55 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE SHEKSPIR Makbethi (fragment) A është kamë, kjo që shoh përpara Me dorezën nga dora ime?po ta kap! S’të kap dot, po të shoh aty akoma. Pamje fatale, s’je e ndjershme, Për dorën si për syrin? A po s’je Veç kamë e mendjes, një krijesë e rreme, Që rrjedh nga truri i nxehur e i vrarë? Të shoh akoma aqë formëshkoqur Sa kjo që zhvesh tani nga mylli. Më prin për udhën ku po nisesha; Dhe një të tillë vegël kam për të përdorur A më gënjehet syri, nga të tjera ndjenja, A syri vlen më tepër se ato. Të shoh akoma dhe ke pika gjaku Përmbi lepitkën, që s’kishe ca më parë, S’ka kamë aty, kjo s’është veçse vepra E gjakshme që po m’i shfaqet syrit. Tani natyra duket si e vdekur Mbi gjysmëbotën dhe të liga ëndrra Ia turbullojnë gjumin perdevarur; Magjia i mëshon Hekatës zbehtë Dhe vrasja fishkëse e alarmuar Prej gardianit ujk e kukuvajkës, Që i troket sahatin, - kështu niset Ngadalë dhe cap hajdutërisht E ndezur si Tarkini i hazdisur Kundrejt qëllimit si ndonjë fantazmë. O dhe, i ngjeshur hekur, themelfortë Mos i dëgjo ku më baresin këmbët Se mos bërtasin gurët ku po vete Dhe ma rrëmbejnë kohën e favortë Për veprën e tmerruar të tanishme Kur unë kërcënoj, ai po rron Me fjalë ftoh zjarr vepre që valon( tingëllin një zile) Po shkoj, dhe është bërë, zilja po më fton. Dunkan, mos e dëgjo, se kjo këmbanë Po të thërret në qiell a ferr hapsanë.__________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 56 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPEPër pyetjet 1-6 rretho vetëm shkronjën që i përgjigjet alternativës së saktë.1. Makbethi është vepër me natyrë: 1 pikë A) tragjike B) komike C) lirike D) tragji-komike2. Në këtë fragment personazhet trajtohen më shumë në aspektin 1 pikë: A) shpirtëror B) psikologjik C) faktik D) interpretativ3. Lloji i ligjërimit të përdorur këtu është: 1 pikë A) komenti B) monologu C) dialogu D) rrëfimi4. Vargu: “Dhe ma rrëmbejnë kohën e favortë” e shfaq Makbethin si: 1 pikë A) njeri të veprimit B) njeri ëndërrimtar C) njeri që nuk vendos dot D) njeri që pret nga të tjerët.5. Figura kuptimore e përdorur në vargun: “kur unë kërcënoj, ai po rron” është: 1 pikë A) simboli B) krahasimi C) hiperbola D) antiteza6. Lexoni me vëmendje fundin e fragmentit. Gjeni cili është vargu që shërben si thirrje vendimtare për krimin që do të kryejë më pas Makbethi. 1 pikë ____________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 57 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE7. Në këtë skenë ka një atmosferë zotëruese. Si do ta emërtonit atë dhe cili është sinjali paralajmërues i kësaj atmosfere? 2 pikë ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________8. Makbethi ka luftë ndjenjash brenda vetes. Cilat janë dy detajet që e tregojnë këtë luftë? 2 pikë ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________9. Në këtë fragment dalin disa personazhe. Gjeni katër personazhe pjesëmarrëse dhe shkruani nga ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________10. Shpjegoni me fjalët tuaja shprehjen “Pamje fatale”. Për çfarë e ka fjalën autori këtu? 2 pikë ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________11. Rendisni dy veprime njerëzore që konkretizohen në këtë fragment. 2 pikë ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 58 nga 59www.mash.gov.al
    • Shpjegues i Programit të Orientuar LETËRSI DHE GJUHË SHQIPE12. Ku duket marrëdhënia e natyrës me Makbethin. A ndihmon ajo në zhvillimin e veprimit? Si e argumentoni këtë? 3 pikë ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________13. Makbethi është një vepër skenike. Cilat janë detajet që krijojnë lidhjen e fortë midis spektatorit, ose lexuesit dhe pjesës. Gjeni 3 detaje të tillë në fragment. 3 pikë ____________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________© MASH, Prill ‘2010 Faqe 59 nga 59www.mash.gov.al