Matura 2010 biologji
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Matura 2010 biologji

on

  • 2,550 views

 

Statistics

Views

Total Views
2,550
Views on SlideShare
2,550
Embed Views
0

Actions

Likes
1
Downloads
9
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Matura 2010 biologji Matura 2010 biologji Document Transcript

  • REPUBLIKA E SHQIPËRISË MINISTRIA E ARSIMIT DHE SHKENCËS SHPJEGUES I PROGRAMIT TË ORIENTUAR TË PROVIMEVE ME ZGJEDHJETË MATURËS SHTETËRORE 2010 Biologji Tiranë, Maj 2010
  • Shpjegues i Programit të Orientuar BIOLOGJITesti i Biologjisë, i provimit me zgjedhje, është hartuar duke u bazuar në: peshat në përqindje që zënë të gjitha fushat kryesore në programin e Biologjisë peshat në përqindje që zënë pyetjet duke iu referuar taksonomisë së Blumit.Në test përfshihen: pyetje me zgjedhje (alternativa) pyetje me zhvillimPyetjet sipas niveleve zënë këto pesha në përqindje:40% e pyetjeve të testit duhet të jetë e nivelit I (njohje të kuptuar)40% e pyetjeve të testit duhet të jetë e nivelit II (zbatim në situata të reja)20% e pyetjeve të testit duhet të jetë e nivelit III (analizë, sintezë).Për të orientuar maturantët për provimin me zgjedhje në lëndën e Biologjisë, krahas programit të hartuarnga IZhA, me vlerë është dhe materiali i mëposhtëm, i cili pasqyron lidhjen funksionale midis fushavekryesore në program sipas peshave në përqindje dhe modeleve të pyetjeve, të cilat testojnë formiminbiologjik të nxënësve për njohuritë e përvetësuara në shkollën e mesme.Në tabelën e mëposhtme jepen linjat kryesore të programit sipas peshave (në përqindje), si dhe tëilustruara me modele pyetjesh. Peshat në Linjat përqindje Modele pyetjesh për çdo linjë kryesore për çdo linjë I. Bazat 2% 1. Cila nga përbërjet e mëposhtme është një disakarid? kimike të A) glikogjeni jetës B) celuloza C) glukoza D) sakaroza 2. Përbërjet organike që ruajnë dhe tejçojnë informacionin gjenetik, janë: A) acidet nukleike B) karbohidratet C) lyrat D) proteinat 3. Kompozoni një ese me rreth 100 fjalë me temë : “Roli i acideve nukleike në biosintezën e proteinave” II. Biologjia 19% 1. Përqendrimi i një substance brenda një qelize gjaku është më i lartë se qelizore përqendrimi i saj në plazmën përreth. Megjithatë, substanca vazhdon të futet në qelizë. Procesi që ndodh, është: A) shpërhapja e thjeshtë B) shpërhapja e lehtësuar C) ekzocitoza D) transportimi aktiv_____________________________________________________________________________________© MASH, Maj 2010 Faqe 2 nga 9 www.mash.gov.al
  • Shpjegues i Programit të Orientuar BIOLOGJI 2. Acidi piruvik është një nga produktet përfundimtare të: A) ciklit të Krebsit B) glikolizës C) fotosintezës D) ciklit Kelvin-Benson 3. Duke vëzhguar figurën që tregon një qelizë shtazore, përgjigjuni kërkesave të mëposhtme: a) Identifikoni organelet e qelizës të shënuara me germat A, B dhe F. b) Cili është funksioni i organelit të shënuar me germën A? 4. Cilat nga pjesët e figurave (a,b,c) paraqesin në mënyrë të saktë bërthamat e qelizave bijë që formohen në fund të procesit: a) të mitozës? b) të mejozës?_____________________________________________________________________________________© MASH, Maj 2010 Faqe 3 nga 9 www.mash.gov.al
  • Shpjegues i Programit të Orientuar BIOLOGJI 5. Sa molekula CO2 përftohen nga djegia e 6 molekulave glukozë gjatë procesit të frymëkëmbimit qelizor? 6. Në procesin e fotosintezës bëni krahasimin midis fosforilimit ciklik dhe fosforilimit jociklik. 7. Tregoni dy nga veçoritë e plazmideve, të cilat gjejnë zbatim në fushën e Bioteknologjisë. Argumentoni përgjigjen. 8. Sa molekula ATP formohen nga djegja e një molekulë glukozë gjatë fazës aerobe të frymëkëmbimit qelizor?(shtese) III. 1. Euglena bën pjesë tek mbretëria e: Sistematika 26% A) kërpudhave B) protistëve C) bimëve D) monerëve 2. Fieret riprodhohen me: A) farë B) spore C) spore dhe farë D) hife 3. Ornitorinku riprodhohet me vezë. Ai bën pjesë në klasën e: A) peshqve kërcorë B) zvarranikëve C) shpendëve D) gjitarëve 4. Te bimët, me anë të gypave të floemës transportohen: A) oksigjeni B) dyoksidi i karbonit C) lëndët organike D) uji dhe kripërat minerale 5. Tregoni dy nga dallimet që ekzistojnë midis një qelize bakteriale dhe një qelize bimore. 6. Bimët e steresë (tokësore) mendohet se kanë rrjedhur nga algat e gjelbra. Tregoni dy nga përshtatjet që kanë ndodhur te bimët tipike të steresë._____________________________________________________________________________________© MASH, Maj 2010 Faqe 4 nga 9 www.mash.gov.al
  • Shpjegues i Programit të Orientuar BIOLOGJI 7. Tregoni dy nga karakteristikat që janë të pranishme te bimët farëveshura, por që nuk gjenden te bimët farëzhveshura. 8. Tregoni dy arsye pse mjedisi ujor është i domosdoshëm për funksionet jetësore të amfibëve. 9. Lulja është organ i riprodhimit seksual te bimët farëveshura. a) Në figurën e mëposhtme identifikoni (me shkronjat përkatëse) pjesët e lules ku prodhohen pjalmi dhe vezëzat. Emërtoni këto pjesë të lules. b) Në procesin e riprodhimit të bimëve farëveshura tregoni rolin e dy bërthamave spermatike të kokrrës së pjalmit. IV. 1. Gypat e Haversit janë të pranishëm tek: Anatomia, 24% A) kockat fiziologjia B) fshikëza e tëmthit shtazore. C) tërmishëza D) veshkat 2. Njësia bazë ndërtimore dhe funksionale e sistemit nervor është: A) neuroni B) nefroni C) glomerula D) kapsula e Baumanit 3. Pepsina prodhohet në: A) mëlçi B) pankreas C) gjëndrat e pështymës D) stomak_____________________________________________________________________________________© MASH, Maj 2010 Faqe 5 nga 9 www.mash.gov.al
  • Shpjegues i Programit të Orientuar BIOLOGJI 4. Tregoni: a) dy nga dallimet midis spermatogjenezës dhe ovogjenezës. b) dy nga ngjashmëritë midis spermatogjenezës dhe ovogjenezës. 5. Cili është dallimi midis funksionit të qelizave klonale plazmatike dhe të qelizave kujtesë në sistemin imunitar. 6. Tregoni mënyrën e tejçimit të impulsit nervor përkatësisht në neuronet: a) me mielinë b) pa mielinë 7. Zgavra e fytit është rrugë kalimi e përbashkët për ajrin dhe ushqimet. a) Tregoni dy nga funksionet e rrugëve të ajrit. b) Përse në kushte normale pas aktit të gëlltitjes ushqimi nuk kalon në rrugët e frymëmarrjes? 8. Plotësoni hartën konceptuale me termat e duhura: hormone, sistemi nervor, SN periferik, palca e kurrizit, gjaku, gjëndra, truri, nervat. koordinimi Realizohetnga 1 1 S temi endokrin is Përbërë nga Formohet nga 6 SNQ 4 Qe prodhojne Përbëhet nga Përbëhet nga 5 7 2 3 Që kalojnë në 8_____________________________________________________________________________________© MASH, Maj 2010 Faqe 6 nga 9 www.mash.gov.al
  • Shpjegues i Programit të Orientuar BIOLOGJI V. 1. Tërësia e vetive të gjallesave që pengojnë “rrymën” e gjeneve nga Evolucioni 3% njëri lloj tek tjetri, quhen mekanizma të izolimit riprodhues. Mekanizmat e izolimit riprodhues paszigotik ndodhin kur: A) nuk ndodh afria për çiftëzim B) prania e ndryshimeve në organet gjenitale C) zigota nuk zhvillohet ose lë pak pasardhës D) pengohet kryqëzimi dhe pllenimi 2. Te njeriu, tipari bardhosh (albin) është tipar i fshehtë autosomik. Në një popullatë prej 600 individësh, 24 shfaqin tiparin bardhosh. Sa është numri i individëve bartës për tiparin bardhosh në këtë popullatë? 3. Hemofilia është një sëmundje e mosmpiksjes së gjakut. Kjo sëmundje shkaktohet nga prania e një aleli të fshehtë, lokusi i të cilit ndodhet në kromozomin X. Në një qytet me 15 000 banorë, 30 janë meshkuj hemofilikë. Përcaktoni shpeshtinë e femrave hemofilike në këtë popullatë. 1. Shprehjet e gjenit në forma të ndryshme quhen: VI. A) alele Trashëgimia 15% B) gjenotipe C) homozigotë D) heterozigotë 2. Inversionet ndodhin kur: A) një pjesë e kromozomit nuk është më e pranishme në të B) një pjesë e kromozomit shkon nga një çift kromozomik në një çift tjetër kromozomik C) një pjesë e kromozomit përfaqësohet në dy ose tri kopje D) në një pjesë të kromozomit ka ndryshuar renditja e gjeneve 3. Vargu polipeptidik i një proteine përmban 144 aminoacide. Numri i nukleotideve që përmban ARN e informacionit e maturuar (pjekur), nga e cila do të translatohet ky polipeptid, është: A) 48 B) 72 C) 288 D) 432 4. Nga martesa e një gruaje me grup gjaku A me një burrë me grup gjaku B lindin fëmijë që i kanë të katër grupet e gjakut. Përcaktoni gjenotipet e prindërve._____________________________________________________________________________________© MASH, Maj 2010 Faqe 7 nga 9 www.mash.gov.al
  • Shpjegues i Programit të Orientuar BIOLOGJI 5. Nga kryqëzimi i individëve heterozigotë u morën këto rezultate: 3/4 dolën me tiparin dominantë dhe 1/4 me tiparin recesiv. Cili është probabiliteti i pasardhësve me gjenotip homozigot dominant? 6. Te lepujt, qimet e zeza (F) dhe të shkurtra (G) janë zotëruese ndaj qimeve të bardha (f) e të gjata (g), ku gjenet ndodhen në dy çifte të ndryshme kromozomike. Kryqëzohet një individ diheterozigotë me një homozigotë të fshehur për të dyja tiparet. a) Përcaktoni gjenotipet e pasardhësve b) Sa është propabiliteti i pasardhësve që kanë fenotip të njëjtë me prindin diheterozigotë? 7. Kryqëzohet një gjallesë diheterozigote me një gjallesë homozigote e fshehtë për dy tipare, (për dy tipare që përcaktohen përkatësisht nga gjenet E dhe F). Te pasardhësit formohen katër klasa fenotipike: - 211 zotërues për të dyja tiparet - 209 i fshehtë për të dyja tiparet - 39 dominant për tiparin e parë dhe të fshehtë për tiparin e dytë - 41 të fshehtë për tiparin e parë dhe dominant për tiparin e dytë a) Përcaktoni gjenotipet e klasave rikombinante b) Përcaktoni largësinë ndërmjet gjeneve E dhe F. VII. 2% 1. Cianobakteret bëjnë pjesë te: Mikrobiolog A) monerët jia B) protistët C) protozoarët D) kërpudhat 2. Bakteriofagu është përfaqësues i: A) baktereve B) viruseve C) protistëve D) protozoarëve VIII. 9% 1. Në burimet natyrore të papërtëritshme bëjnë pjesë: Ekologjia A) dielli B) gazi natyror C) era D) uji_____________________________________________________________________________________© MASH, Maj 2010 Faqe 8 nga 9 www.mash.gov.al
  • Shpjegues i Programit të Orientuar BIOLOGJI 2. Hallka e fundit e zinxhirit ushqimor përfaqësohet nga: A) barngrënësit B) konsumatorët e rendit të tretë C) dekompozuesit D) prodhuesit 3. Krahasoni konkurrencën intraspecifike me konkurrencën interspecifike. 4. Raportet simbiotike lidhen me bashkëjetesë të dy ose më shumë llojeve të ndryshme. Jepni nga një shembull për secilën nga marrëdhëniet simbiotike. 5. Shkruani një ese me jo më pak se 100 fjalë “Njeriu dhe biodiversiteti natyror” Gjithsej 100%_____________________________________________________________________________________© MASH, Maj 2010 Faqe 9 nga 9 www.mash.gov.al