Manifest   bruidsschat voor het groene hart
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Manifest bruidsschat voor het groene hart

on

  • 245 views

 

Statistics

Views

Total Views
245
Views on SlideShare
219
Embed Views
26

Actions

Likes
0
Downloads
4
Comments
0

4 Embeds 26

http://www.ophp.nl 16
http://192.168.2.3 5
http://www.weygers.nl 3
http://ophp.nl 2

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Manifest   bruidsschat voor het groene hart Manifest bruidsschat voor het groene hart Presentation Transcript

  • KwaliteitsteamMANIFEST:Bruidsschat voor het Groene HartFundament voor een nieuwe koers
  • COLOFONOpgesteld doorKwaliteitsteam Groene Hart;Pieter Jannink, stedebouwkundigeSjef Jansen, bioloogFrits van der Schans, landbouweconoomJan Willem Bosch, landschapsarchitect en voorzitterDatumfebruari 2012Oplage100 stuks
  • KwaliteitsteamMANIFEST:Bruidsschat voor het Groene HartFundament voor een nieuwe koers
  • 5Bruidsschat voor het Groene HartKwaliteitsteamInleidingHet zijn onzekere tijden voor het natuur- en landschapsbeleid inNederland. Het Rijk schuift verantwoordelijkheden door naar deprovincies, die hieraan een eigen invulling kunnen geven. Deze ope-ratie gaat wel gepaard met enorme bezuinigingen (€ 600 miljoen).Het enige dat nog echt vaststaat is de realisatie van de Natura 2000gebieden.Het Groene Hart is de verantwoordelijkheid van drie provincies;Noord- en Zuid-Holland en Utrecht. De bescherming van kwetsbareveengebieden moet een hoge prioriteit blijven houden. Zonderveenweiden verliest het Groene Hart zijn landschappelijke karakteren – minstens zo belangrijk – leidt de verbranding van het veen tottwee andere problemen. De uitstoot van grote hoeveelheden CO2wat bijdraagt aan de klimaatverandering en de – niet overal gelijk-matige – daling van het maaiveld waardoor het beheersen van dewaterveiligheid steeds moeilijker en kostbaarder wordt. Harmoni-satie van het (landschaps-)beleid van de drie provincies is door hetwegvallen van de betrokkenheid van het Rijk meer dan ooit nood-zakelijk. Wat zijn echter de mogelijkheden om nog daadwerkelijk inhet Groene Hart te investeren nu alle subsidiebronnen zijn opge-droogd? Hoe moet het veen nu worden beschermd? En hoe krijgthet Groene Hart nog echt betekenis voor recreatie?Het Rijk heeft in voorgaande kabinetsperiodes veel gronden aan-gekocht in het Groene Hart, onder andere ten behoeve van deEcologische Hoofdstructuur (EHS). Aanvullend hierop was het debedoeling `Robuuste verbindingszones` en `RodS- gebieden` (Re-creatie om de Stad) te realiseren. Deze laatste twee gebieden zijndoor het huidige kabinet geschrapt. Een deel van deze gronden is alwel ingericht en/of overgedragen aan terreinbeherende instantieszoals Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten of één van de Provinci-ale Landschappen. Maar een aanzienlijk deel is aangekocht en nogin bezit van het Rijk. Deze gronden zijn nog niet uitgeruild en/ofingericht. De inrichting van natuurgebieden op veen ging tot nu toevaak gepaard met zeer kostbare ingrepen, waaronder het afplaggenvan de bovenlaag. Voor die ingrepen waren de afgelopen jaren alte weinig middelen en dat tekort is alleen maar groter geworden.Niet voor niets overwegen provincies nu een aanzienlijk deel vande reeds aangekochte gronden weer te verkopen om zo de inrich-ting van natuur te (kunnen) realiseren. Maar is dit een verstandigestrategie en is het wel slim deze nog niet ingerichte gronden van dehand te doen?Bruidsschat voor het Groene HartFundament voor een nieuwe koers
  • afb. 1. Donkere gebieden zijn de diepe veenweiden, deze kunnen daaromhet diepst weg zakken.
  • 7Bruidsschat voor het Groene HartKwaliteitsteamVeilig met het veenAls gevolg van drooglegging oxideert het veen. Zonder veranderin-gen aan te brengen in de huidige drooglegging daalt het veen totmaximaal anderhalve meter per eeuw. De eindigheid van het veenin het Groene Hart is hierdoor eenvoudig te voorspellen. De effec-ten van verdwijnend veen kun je nu al zien in het landschap. Zo ligter plaatselijk na het baggeren geen zwart veen, maar grijze klei-brokken langs de oever. Op de kaartenreeks op pagina 8 en 9 is tezien hoe snel het de komende eeuwen zal gaan. Bij het verwachteklimaatscenario met toenemende temperaturen zijn binnen 50 jaaral flinke stukken veenlandschap verdwenen. Het grondgebruik kanhierdoor drastisch veranderen. De landbouw zal het intensieve slo-tenpatroon niet meer in stand willen houden als dat uit oogpuntvan bodem en waterhuishouding niet meer nodig is. Veenweidenkunnen veranderen in droogmakerij achtige landschappen met eengeheel ander grondgebruik. Want naast grasland is dan ook akker-bouw mogelijk.Gebieden waar juist nog dikke veenlagen van vijf tot zes meter dikaanwezig zijn (de diepe veenweiden) zullen door het verdwijnenvan het veen het diepste wegzakken. Op afbeelding 1 zijn deze ge-bieden weergegeven. Als we niets doen ontstaan op deze plekkendus hele diepe putten in het landschap. Naast effecten op het land-schap zijn er aanzienlijke kosten voor het waterbeheer.Terwijl de bodem daalt stijgt de zeespiegel. Hierdoor komt onzeveiligheid steeds meer in het geding. Om het Groene Hart veilig tehouden moet er worden gesleuteld aan het watersysteem. In nattetijden zal er veel meer water moeten worden afgevoerd, terwijl erin droge tijden juist meer behoefte aan water zal zijn om de veenge-bieden van voldoende water te voorzien. Daarmee kan de oxidatieen de verdere afname van het veen worden beperkt.Het oxideren van het veen veroorzaakt nu jaarlijks een CO2 uitstootvan zo’n 2,5 miljoen ton! Dit is vergelijkbaar met de CO2 uitstootvan 1 miljoen auto’s of een halve kolencentrale. Ter waardebepa-ling: Het Parool meldde een tijd geleden dat EON en Elektrabel 300miljoen euro subsidie krijgen voor een CO2-opslagproject voor hunkolencentrale op de Maasvlakte, om 1 miljoen ton CO2 per jaar on-der de Noordzeebodem te injecteren!Naast grotere gemalen zal er in het Groene Hart meer bufferendvermogen nodig zijn, zowel in de polders als in de boezems. Be-staande boezems moeten worden uitgebreid. Bestaande woonlin-ten, die een enorm kapitaal vertegenwoordigen dreigen door hetzakken van het veen in de problemen te komen. Deze linten vragenom een specifiek (hoger) peil om te voorkomen dat fundamentenwegrotten en huizen wegzakken. Als we in staat zijn om het veenveel minder te laten oxideren en dus minder te laten zakken, wor-den ook de woonlinten beter beschermd. Hiermee worden veelkosten bespaard.
  • 201223002050240021002500
  • 21502600220027002250Legenda Veen KleiVerdwijnen van het veen
  • 11Bruidsschat voor het Groene HartKwaliteitsteamboezemCO2 CO2 CO2 CO2H2O H2O H2O H2O H2OboezemCO2 CO2 CO2 CO2H2OboezemH2O H2O H2O H2OCO2 CO2 CO2boezemH2O H2O H2O H2OOxidatie veen > vrijkomen van CO2> maaiveld verlaging> watertechnische bedreiging woonlintendrastische en zeer kostbare aanpak watersysteemnoodzakelijkWoonlinten dreigen door het oxidatie van het veen in deproblemen te komen<<<<<<
  • jaarlijkse uitstoot Groene Hart2.5 miljoen ton CO2/jaarvergelijkbaar met uitstoot van 1 miljoen auto’s ofeen 1/2 AmercentraleIn de gebieden met een dunne veenlaag komtbij het baggeren de klei al naar boven.(Vista, 2002)
  • 13Bruidsschat voor het Groene HartKwaliteitsteamVan tijd tot tijd merken we overigens hoe kwetsbaar we zijn en hoegroot de risico’s zijn van het huidige waterbeheer. Een voorbeeldhiervan zagen we vorige maand nog in Noord-Nederland. Als derge-lijke extreme weersomstandigheden zich in West-Nederland voor-doen zijn de gevolgen echter vele malen erger. Dan worden ooksteden bedreigd. Volgens het Kwaliteitsteam kunnen we dus nietanders dan het water leidend maken voor functies in het GroeneHart.Het Kwaliteitsteam vindt dat er duidelijke keuzen moeten wordengemaakt. Het is vrijwel onmogelijk het zakken van de veenbodemhelemaal te stoppen. De ondiepe veengronden zijn op den duurniet te behouden. Alleen resoluut vernatten biedt daar soelaas.Daarvoor bestaat onvoldoende draagvlak en ook dat heeft groteeffecten op het landschap. Daarom kiest het Kwaliteitsteam voorde bescherming van de diepe veenweiden. Daar is nog veel te red-den en zijn grote toekomstige uitgaven voor waterbeheer en water-veiligheid te voorkomen. Met name een vijftal veenkernen zonderkleidek hebben daarbij prioriteit: in de Alblasserwaard, Krimpener-waard, rondom Gouda, Meije-Zegveld en de Ronde Hoep.Het voorstel is dan ook om de inspanningen te concentreren opdeze gebieden. Alleen zo kunnen de meest kwetsbare delen van hetGroene Hart worden bewaard, het meeste CO2 worden gespaarden dure waterhuishoudkundige maatregelen ten behoeve van dewoonlinten worden voorkomen. We stellen voor deze gebiedenpassief te vernatten in combinatie met een extensivering van delandbouw.concentratiegebieden, keuze voor de diepe veenweiden
  • Verworven niet ingerichte gronden: 5.187 ha (3,2%)(Waarvan 1.508 ha in eigendom bij Bureau Beheer Landbouwgronden)Verworven ruilgronden: 3.054 ha (1,9%)(Volledig in eigendom bij Bureau Beheer Landbouwgronden)Groene Hart180.824 haNa een proces van administratieve ruilverkaveling is de bruidsschat rond 2050op de juiste plaats binnen de veenkerngebieden gelegd.In deze gebieden vindt passieve vernatting plaatscirca 10% bebouwd gebied1.802 halandbouw / natuur / water162.742 ha
  • 15Bruidsschat voor het Groene HartKwaliteitsteamZie grond als het startkapitaal, de Bruidsschat!De drie Groene Hart provincies beschikken over een enorm kapitaalin de vorm van circa 6000 hectare grond die nog niet is ingerichtof uitgeruild. Dit areaal grond vertegenwoordigt een totale waardevan zeker 200 tot 250 miljoen euro. Het Kwaliteitsteam Groene Hartadviseert om dat maatschappelijk kapitaal niet te grabbel te gooi-en door gronden in de uitverkoop te doen in combinatie met heeldure inrichting van natuurgebieden! Benut dit kapitaal als Bruids-schat voor een nieuw begin, gericht op de bescherming van hetveen in combinatie met nieuwe mogelijkheden voor gebruik vanhet Groene Hart en het nakomen van Europese afspraken. Gebruikde economische spin off van deze ontwikkeling steeds voor nieuweinvesteringen in het Groene Hart!Verworven niet ingerichte gronden + ruilgrondenbuiten Natura 2000 6.930 haNog te realiseren Natura 2000 1.329 haBruidsschat5.601 ha (3,4%)Uitruilen, passief vernatten, meer geduld en niet meer in-richtenBasis voor het idee is een ruilmechanisme met als startkapitaal dereeds aangekochte gronden; de Bruidsschat. Deze gronden wor-den (voor zo ver mogelijk) uitgeruild naar gebieden met het meestkwetsbare veen en naar gebieden waar nog Natura 2000 opgavenliggen. Bij voorkeur levert dit aaneengesloten gebieden op, waareen eenduidig peilbeheer wordt gevoerd. Door passief vernatten,wordt het veen gespaard en vermindert de daling van het maai-veld. Verdere inrichtingsmaatregelen blijven achterwege. In iedergeval wordt er geen kostbaar veen meer afgegraven! De tijd doetzijn werk. Want de gronden vernatten vanzelf doordat het veen ver-der daalt en er geen verder peilaanpassingen plaatsvinden. Dezegronden mogen beperkt bemest worden, waardoor ze geleidelijkverschralen en meer natuurwaarden krijgen. Met iets meer geduldkan veel worden bereikt en er zijn geen hinderlijke ingrepen in hetlandschap meer nodig.
  • Koe in de wei hoort nadrukkelijk tot de mogelijkheden Verdere inrichtingsmaatregelen blijven achterwegen, alleen nog passief vernat-ten en veen niet meer afgraven.
  • 17Bruidsschat voor het Groene HartKwaliteitsteamNiet verkopen, maar verpachtenDe grond wordt verpacht aan een ieder die met een goed ideekomt, dat past binnen de randvoorwaarden van het gewenstegebruik. Veelal zijn dat boeren al dan niet in samenwerkingsver-banden met bijvoorbeeld natuurorganisaties, ondernemers in derecreatie, of bewoners. Doorgaan met melkveehouderij (de koe inde wei) is gewenst en hoort nadrukkelijk tot de mogelijkheden. Welzullen de geleidelijk nattere en deels schralere omstandigheden lei-den tot een andere bedrijfsvoering. Daarom is de pachtprijs ook(veel) lager dan bij reguliere pacht het geval is. Er is een grote be-trokkenheid van de streek en het landschap blijft op oorspronkelijkewijze in stand.
  • 19Bruidsschat voor het Groene HartKwaliteitsteam‘Groene Hart TRUST’ basis voor nieuw elan en continuïteitVoor een goed beheer van de Bruidsschat wordt de `Groene HartTRUST’ opgericht met daaronder een nieuw gebiedsfonds voorhet innen van de pacht. Groene Hart provincies dragen gezamen-lijk zorg voor de TRUST . De organisatie is klein en overzichtelijken naast pachtinkomsten krijgt het gebiedsfonds ook inkomstenuit gebiedsontwikkelingen in het Groene Hart. Te denken valt aanbestemmingswinst in situaties waarbij eigen grond worden benutvoor nieuwe economische activiteiten zoals recreatie of bij herbe-stemming van (agrarische) bedrijfswoningen naar burgerwoningen.Kortom, de TRUST verpacht en zorgt dat opbrengsten en inkom-sten, worden geïnvesteerd in het Groene Hart. De TRUST brengtelan in het Groene Hart en genereert eigen inkomsten en is hier-door niet afhankelijk van de grillen van subsidie instrumenten. DeTRUST is betrouwbaar en zorgt voor continuïteit.
  • 21Bruidsschat voor het Groene HartKwaliteitsteamBenut de kansen voor vestiging en medegebruik van degroene ruimteDe voorgestelde aanpak biedt een uitgelezen kans om het mede-gebruik van de groene ruimte van meet af aan te integreren. Detoegankelijkheid en de dooradering van het Groene Hart voor fiet-sers, wandelaars en waterrecreanten kan immers sterk wordenverbeterd. De combinatie van pachtgronden van de TRUST methet bieden van planologische ruimte voor medegebruik, levert eeninteressante combinatie op van landbouw, Groene Hart natuur enbelevingsaspecten.De aanpak biedt niet alleen kansen voor dagrecreatie maar ookvoor verblijfsrecreatie en wonen. Juist in een tijd dat er door over-heden niet of beperkt in het landelijk gebied geïnvesteerd wordt,kan de markt behulpzaam zijn. In ruil voor groene investeringenen een bijdrage aan de Trust wordt planologische ruimte gebodenvoor de bouw van (recreatie)woningen en landgoederen. Dit zalenerzijds een bijdrage leveren aan de gewenste ontwikkeling vanhet landschap en anderzijds aan een wervend vestigingsklimaat inhet Groene Hart. De ontwikkelingen zijn kleinschalig, voegen zichin het landschap en zijn ondersteunend aan de dooradering van degroene ruimte.Binnen het Groene Hart zijn er bijna 7000 agrarische bedrijvenactief. Jaarlijks stopt ca. 5% van deze bedrijven (zo’n 350 stuks).Daarna wordt veelal de agrarische woonfunctie omgezet naareen reguliere woonfunctie. Deze omzetting gaat gepaard met eenaanzienlijke waardevermeerdering welke deels ingezet zou kun-nen worden voor de ruimtelijke ontwikkeling van het Groene Hart.Deze waardevermeerdering kan ten goede worden gebracht van deTRUST. Dat geldt ook voor een deel van de waardevermeerderingvan voormalige agrarische bedrijfswoningen die nu als burgerwo-ning in gebruik zijn, maar nog niet als zodanig zijn bestemd.
  • 23Bruidsschat voor het Groene HartKwaliteitsteamVertrouwen (trust) in melkveehouderij en grondgebondenlandbouwDe gronden van de TRUST behouden de agrarische bestemming,met een kwalitatieve verplichting van verminderde drooglegging.Deze verminderde drooglegging heeft pas op termijn effect op hetlandbouwkundig gebruik. De drooglegging vermindert immers nietdoor vernatting, maar door het waterpeil minder snel te laten zak-ken dan de bodemdaling. De pachtprijs die de TRUST in rekeningbrengt voor deze gronden is afhankelijk van het opbrengend ver-mogen en het gewenste beheer van de gronden.Omdat de kwalitatieve verplichting op termijn leidt tot lagere kos-ten voor de waterschappen is het logisch dat deze organisaties eenbijdrage leveren aan de TRUST.De lagere waarde van de gronden in de veenkernen maakt dezetevens aantrekkelijk om er agrarische natuur (‘natuurbraak’) op terealiseren. In het kader van het nieuwe Gemeenschappelijk land-bouwbeleid dienen agrariërs ‘natuurbraak’ te realiseren op 7%van hun bedrijfsoppervlakte om in aanmerking te komen voor eenBrusselse inkomensondersteuning van ca. 150 euro per ha cultuur-grond.Die natuurbraak zal deels op de agrarische bedrijven overal in hetGroene Hart worden gerealiseerd, maar wellicht ook op nog teverwerven gronden. Dan zijn de relatief goedkope gronden in deveenkernen aantrekkelijk. Immers een deel van de waarde van dezegronden is al afgekocht door vergoeding voor de opgelegde kwalita-tieve verplichting van verminderde drooglegging.Als het bijvoorbeeld gaat om de helft van de gronden voor natuur-braak dan zijn dat ca. 5000 ha.
  • 25Bruidsschat voor het Groene HartKwaliteitsteamInkomsten TRUSTDe TRUST verkrijgt haar inkomsten uit de exploitatie van de groeneruimte. Het Kwaliteitsteam heeft nu slechts globaal naar de moge-lijke inkomsten kunnen kijken. In de beginjaren zullen de inkomstenvan de TRUST nog beperkt zijn, maar als het systeem gaat lopen,vindt een gestage groei van de inkomsten plaats. Globaal is bere-kend dat de jaarlijkse inkomsten kunnen oplopen van enkele mil-joenen in de beginjaren tot meer dan vijfentwintig miljoen na ca.tien jaar.Het inkomen van de TRUST komt uit:• Pacht op landbouwgronden• Verkoop van bouwrechten ten behoeve van landgoederen• Verkoop van bouwrechten ten behoeve van (recreatie)wonin-gen• Inkomsten uit herbestemming van voormalige agrarische be-drijven• Inkomsten uit het bieden van planologische ruimte buiten deveenkerngebieden• Bijdrage waterschappen**Deze bijdrage is gerelateerd aan geplande investeringen in het water-systeem die als gevolg van de voorgestelde aanpak niet meer nodig zijn.Uit de inkomsten van de TRUST kunnen recreatieve voorzieningenworden betaald. Ook kan er geïnvesteerd worden in een verderegroei van de gronden van de TRUST.
  • 27Bruidsschat voor het Groene HartKwaliteitsteamRijk:Stel de aangekochte en nog niet ingerichte gronden in het GroeneHart beschikbaar aan de Trust Groene Hart van de provincies endoe ze niet in de uitverkoop.Provincies:Ga aan de slag met de TRUST en zorg dat het kapitaal in het GroeneHart blijft en groeit! De in het verleden aangekochte gronden vor-men de Bruidsschat van het Groene Hart en daarmee het funda-ment onder een nieuwe koers die het veenweidelandschap zowelbeschermt als een nieuwe betekenis geeft. Het brengt investerin-gen en een nieuwe economische dynamiek in het Groene Hart opgang. Het Groene Hart krijgt via een fijn dooraderd netwerk daad-werkelijk recreatieve betekenis voor de Randstad.Waterschappen:Breng de besparingen in beeld in de kosten van de waterhuishou-ding die het gevolg zijn van de voorgestelde aanpak. Kapitaliseerdeze besparingen in een jaarlijkse bijdrage aan de TRUST.Ondernemers en initiatiefnemers:Kom met initiatieven en ideeën op het gebied van landbouw, wo-nen, recreatie en toerisme die passen binnen de randvoorwaardenvan de bescherming van het veen.Schrijf op goede gronden in op de door de TRUST te verpachtengronden!Rode draad van de Bruidsschat• Veilig met het veen!• Zie grond als het startkapitaal, de Bruidsschat!• Uitruilen, passief vernatten, meer geduld en niet meer inrich-ten!• Niet verkopen, maar verpachten!• ‘Groene Hart TRUST’ basis voor nieuw elan en continuïteit!• Benut de kansen voor vestiging en medegebruik van de groeneruimte!• Vertrouwen (trust) in melkveehouderij en grondgebondenlandbouw!OPROEP
  • Fictief deel diepe veenweidenBestaande situatie met bebouwingslint en op devoorgrond een boezem met beperkte capaciteit
  • 29Bruidsschat voor het Groene HartKwaliteitsteamFictief deel diepe veenweidenToekomstige situatie• Het gebied vernat passief, nieuwe bosjes met een omvang van eeneendenkooi worden aangelegd. Hierin worden nieuwe (recreatie)woningen opgenomen. Een nieuw wandelpadennet is hieraan ge-koppeld en ontsluit het buitengebied voor wandelaars• De boezemcapaciteit wordt verdubbeld, gelijktijdig worden de voor-zieningen voor waterrecreatie verbeterd• Bestaand bebouwingslint lint wordt beter beschermd doordat wa-terpeilen gehandhaafd kunnen worden zonder kostbare waterhuis-houdkundige maatregelen
  • Fictief deel diepe veenweidenBestaande situatie met bebouwingslint en rechtseen natuurgebied
  • 31Bruidsschat voor het Groene HartKwaliteitsteamFictief deel diepe veenweidenToekomstige situatie• Het gebied vernat passief, een nieuw landgoed sluit aan op het be-staande natuurgebied• Het buitengebied wordt beter ontsloten voor wandelaars• Bestaand bebouwingslint lint wordt beter beschermd doordat wa-terpeilen gehandhaafd kunnen worden zonder kostbare waterhuis-houdkundige maatregelen
  • Voorbeeld van nieuwe bosjes waarin (recreatie)woningen zijn opgenomen. Er wordt geïnvesteerd in het landschap!
  • Het Groene Hart wordt toegankelijker voor de recreant, dooradering met wandelpaden, in combinatie met enkele (vakantie)woningen in nieuwe bosjes
  • 36
  • De passieve vernatting vergroot de natuurwaarden van de sloten en biedt tevens een bijzondere woonkwaliteit
  • Nieuw landgoed, in nieuw bos aansluitend op bestaand natuurgebied, passieve vernatting leidt hier tot breder water, meer natuur en belevingsaspecten
  • Nieuwe woningen in het Groene Hart met een tot de verbeelding sprekende woonkwaliteit
  • 43Bruidsschat voor het Groene HartKwaliteitsteamP.C. Jansen, R.F.A. Hendriks en C. Kwakernaak.Behoud van veenbodems door ander peilbeheer.Maatregelen voor een robuuste inrichting van het westelijkveenweidegebied.Alterra-rapport 2009. ISSN 1566-7197.Bureau Beheer Landbouwgronden (BBL 2011)BRONVERMELDING
  • Kwaliteitsteam