6. gaia. munduko gatazkak (1914 1939). 4 DBH

2,922
-1

Published on

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
2,922
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
9
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

6. gaia. munduko gatazkak (1914 1939). 4 DBH

  1. 1.  XX. Mendearen hasieran Europan bi bloke militar sortu: Aliantza hirukoitza eta Entente hirukoitza. Elkarren arteko ikarak, Austriak eta Errusiak Balkanetan anbizioak eta interes kolonialek piztu gatazka.
  2. 2. Bi helburu  Frantzia bakartzea. Balkanetako orekari eustea.
  3. 3. Bismarcken kaleraketa  Alemaniako enperadorea Gilen I. goa hil Gilen II. sartu boterean eta hau politika erasotzailea eta imperialismoa hedatzearen alde. Bismarck bota.
  4. 4. Bake armatua  Bi bloke militarrak bata bestearen aurka. Armamentu nogehiagoka.
  5. 5. Gerraren hasiera  Europako potentziak bi aldetan banatu: Aliantza hirukoitzean eta Entente Hirukoitzean. Elkarrekiko beldurrak, armamentu norgehiagoka eragin.
  6. 6. Potentzien arteko istilu armatuak  Koloniak zirela-eta arazo asko antzinako potentzien eta estatu berrien artean. Kolonien inguruko kexek Marokoko bi krisiak eragin.
  7. 7.  Ekialdeko Auziak liskarrak eragin Austria eta Errusiaren artean. Gainbehera Otomandar Inperioa. Besteak lurrak nahi. 
  8. 8. 1914ko udako krisia  1914ko ekainean Austria-Hungariako artxidukea Sarajevo bisitatzen zegoenean serbiar terrorista batek hil. Austriak ultimatuma bota Serbiari. Serbiak uko egin ultimatumari eta ondorioz Austriak gerra deklaratu uztailaren 28ean.
  9. 9.  Errusia Austriaren eta Alemaniaren aurka mobilizatu. Alemaniak gerra deklaratu eta Frantziari eraso. Alemaniak Belgika inbaditzea planeatu eta ondorioz Britainia Handiak gerra deklaratu Alemaniari. Italiak Aliantza Hirukoitza hautsi.
  10. 10.
  11. 11. Herrialde gerra-egileak eta gatazkaren aldiak  Mundu-gerra bihurtu beste herrialdeak gatazkan sartzeagatik Turkiak eta Bulgariak inperio zentralak lagundu Italiak, Errumaniak, Greziak eta Estatu Batuak Entente Hirukoitza lagundu
  12. 12. Mugimenduen gerra (1914ko abuztua)  Alemaniaren plana Frantzia garaitzea Errusiaren kontra borrokatzeko Alemaniako Estatu Nagusiak Schlieffen Plana egin: asmoa Frantzian ezusteko erasoaldia egitea eta Belgika zeharkatzea 1914ko irailean Marneko guduan alemaniarrak geldiarazi
  13. 13.  Errusiak presazko erasoaldia egin Alemaniaren aurka  Alemaniarrak errusiarrak garaitu Tannenbergen eta Masuriako aintziretan (1914ko irailean) Alemaniarrak tropak desbideratu eta Paris salbatu
  14. 14. Posizioen gerra (1914-1917) Alemaniarrek porrot egin eta fronteak sendotu lortutako posizioak babestekoDefentsa-taktikak armaden erasorako ahalmenak gainditu eta gerra egonkortu
  15. 15.  Alemaniarrak fronteak hausteko ahalegina egin Verdungo guduan eta britainiarrek Sommeko guduan
  16. 16.  Fronteak egonkorrak. Aliatuek bigarren mailako eremuei eraso:-  Mediterraneoan: britainiarrek Bosforoaz eta Dardalenoez jabetzeko ahalegina egin Turkia bakartzeko- Britainiarrek Afrikako alemaniar koloniak konkistatu eta Japoniak Asiako koloniak
  17. 17. - Ekialde Erdikoan: Otomandar Inperioaren jabetzak okupatu:  Palestina, Siria, Arabia, Irak Itsasoan gatazkak: britainiarren ontzidiak Alemania blokeatu eta itsaspeko gerra
  18. 18. 1917ko krisia 1917 egoera militarra aldatu. Bi arrazoi: - Errusiako iraultza: gobernu komunista ezarri, gobernu berriak ituna sinatu, Errusiak gerra utzi, Alemaniari lurraldeak eman- Estatu Batuak gerran sartu: AEBk aliatuei hornidura saldu, Alemaniarrek hori eragotzi nahi
  19. 19. 1918ko erasoaldia eta gerraren amaiera  Errusiak atzera egin, alemaniak udaberriko erasoaldia egin Aliatuek kontraerasoa egin,inperio zentralek arazo larriak Inperio zentralak errenditu 1918ko azaroan gerra amaitu
  20. 20. Gerra luzea eta odoltsua  Lehen Mundu Gerra (Gerra Handia) ordura arte handiena. 65 milioi soldadu mobilizatu
  21. 21.  Gerra gogorra:  Soldaduek hilabete asko lubakietan bizi.  Etengabeko bonbardaketak jasan.  Osasun- eta higiene- baldintzarik gabe.
  22. 22. Gerra odoltsuena: 8 milioi baino gehiago hil. 9 milioi zauritu (asko bizitza osorako larriki elbarrituta).
  23. 23. Atzeguardiaren mobilizazioa  Borrokak iraun ahala, gerra ekonomikoa gerra militarren adinako garrantzia izan zuen. Ekonomiari eusteko gai izango zen estatuak irabaziko zuen.
  24. 24.  handiago izan. Estatuak ekonomian esku-hartze Gerra ekonomia ezarri:  Ekoizpen eta merkataritza-askatasuna geldiarazi.  Estatuak hartzen zituen ekoizpenari buruzko erabakiak.
  25. 25.  bat emakumeakGerraren zeharkako ondorio etxetik kanpo lanean hasi gizonak frontean borrokan ari zirelako.Gerra amaitzean, herrialde asko eskubide politikoak eman.
  26. 26. Estatua biztanleriaren morala kontrolatzen hasi horretarako komunikabideak eta zentsura erabili.Propaganda gatazkako beste arma bat.
  27. 27. Etengabeko aldaketa teknologikoak aplikatzea Gerra luzea.  Arma berriak erabili:  Blindatuak  Arma kimikoak  Artilleria
  28. 28. Estatuek kapital kopuru handiak  inbertitu ikerketa zientifikoan.Arma eraginkorragoak eta hilgarriagoak.Ekoizpen-teknikak hobetu.
  29. 29.
  30. 30. Parisko bakea eta Versailleseko ituna (1919-1920)  herrialdeekParisko bakea garaitutako sinatutako ituna.
  31. 31. Sinatutako itunak Versaillesekoa: AlemaniarekinSaint-Germaingoa: AustriarekinTianongoa: HungariarekinSevreskoa: TurkiarekinNeuillykoa: Bulgariarekin
  32. 32.  Parisko bakearen oinarri ideologikoa Wilson presidenteak azaldutako 14 auziak. 
  33. 33. Helburuak  Alemaniaren suspertzea eragotzi. Botereen oreka lortu. Errusia bakartua utzi.
  34. 34. Alemania, Austria-Hungaria etaTurkiako Inperioekgaldu etadesagertu
  35. 35.  Versaillesko itunagatik, Alemaniak kolonia guztiak galdu. Frantziak eta Britainia Handiak bereganatu. Europan ere lurraldeak galdu.
  36. 36.  Austria-Hungariako Inperioa hainbat herrialdeetan zatitu. Otomandar Inperioa Turkiako errepublika bihurtu eta lurraldeak galdu.
  37. 37.  Errusia bakartuta edukitzeko, inguruko estatuak indartu Poloniak  Errusiako, Austriako eta Alemaniako lurrak hartu, eta kostaldea izatea lortu
  38. 38.  Errumaniak Austria-  Hungariaren Transilvania hartu Balkanak egonkortzeko beste herrialde bat sortu, Jugoslavia.
  39. 39. Gerraren beste ondorio batzuk Versaillesko Ituna; alemaniarrek  onartutako inposizioa (Diktat)  Versaillesko ituna:  Alemania eta haren aliatuak gerraren erantzuletzat jo.  Gerra-ordainak ordaintzera kondenatu.• Frantziak eta Belgikak bultzatu Alemaniarekiko jarrera.• AEBek ituna ez sinatu. Estatu Batuak borondatez bakartu, parte ez hartu Nazioen Elkartean.
  40. 40.  Alemaniak inoiz ez inposizioa onartu. Nazioen Elkartea  sortu, 1920an, Genevan egoitza. -Helburua: Munduko herrialde nagusiak elkartzea, nazioarteko arazoak modu baketsuan konpontzeko. Nazioen Elkarteak ezin izan zien arazo larriei irtenbidea eman. Mota horretako lehen erakundea, NBEren aurrekaria.
  41. 41. Ekonomia-hazkunde desberdina: Lehen mundu gerra ondoren, Britainia Handiak  ekonomia-nagusitasuna izateari utzi. New York, munduko zentro finantzarioa. Krisi gogorra Alemanian, gerra- kalteak ordaindu behar. Horren ondorioz prezioa izugarri igo. 1923tik aurrera, ekoizpena handitu eta langabezia murriztu.
  42. 42. Lehen diktaduren garaipena  Inperio autoritarioak desagertu. Herrialde berrietan erregimen demokratikoa ezarri. Demokrazia ahulak. Erdi-mailako eta goi-mailako klaseak iraultza komunista gertatzearen beldur. Herrialde batzuetan erregimen diktatorialak. 1922an, Mussolinik, Alderdi Faxistako buruak, boterea lortu.
  43. 43. Nazioarteko politika: tentsiotik itxaropenera Alemania ekonomia krisi larria.Ezin ordaindu gerra- ordainak Frantziari.Tentsioak areagotu.Frantzia ezin ordaindu Estatu Batuei zorrak.
  44. 44.  Frantziako armadak Ruhr eskualdea okupatu.  Ikatz eta altzairu-ekoizpena Alemaniako eremu aberatsetan kontzentratuta. Frantziaren asmoa Alemaniako meatzeak ustiatzea eta irabaziak berantzat hartu. Alemaniar langileek greba eta erresistentzia pasiboak egin Ekonomia krisia areagotu
  45. 45. Estatu batuek Dawes Plana jarri martxan. Alemaniari mailegua eman Alemaniak kalte ordainak ordaindu.
  46. 46.  Ekonomia hobetzeak politika- distentsioko giroa ekarri. Locarnoko Ituna sinatu:  -Alemaniak mugak onartu. -Britainiarrek eta italiarrekeremu desmilitarizatuenkontrola hartu. -Alemania Nazioen Elkartean onartu. 1920ko hamarkada zoriontsua esan.
  47. 47. 1929ko krisiaren jatorria• Kausak:  – Superprodukzioa :merkatuak salgaiak kontsumitzeko gai ez da, gehiegizko eskaintza dago. – Espekulazioa :merke erosi, oso-oso garesti saldu. • Bankuek kredituak enpresei. • Enpresak beren kontuak faltsutzeko erabili dirua. • Interes-tasak handitu. • Kredituak ordaindu ezin, enpresa askok porrot.
  48. 48. Burtsaren krisia. Enpresek etabankuek, akzioak saldu. 1929kourriaren 24an, OstegunBeltzean, akzio askosaldu, ondorioz, enpresen balioekgainbehera egin, inbertitzaileek lurjo.
  49. 49. Krisiaren ondorioak eta konpontzeko ahaleginak Krisiak langabezia hazkunde handia eragin, kontsumoa murriztea ekarri. Hasieran saihestu zuten enpresa askok, porrot. Bankuek maileguak murriztu, horrek krisia hedatzen lagundu.
  50. 50. Krisia mundu osoan asko hedatu: Estatu Batuek inportazioak gutxitu.EB-ko bankuak Dawes Planean utzitako kapitalak aberrirazi.
  51. 51. Herrialde guztietan krisia gainditzeko politikak.Estatu batuek ``New Deal´´ akordioa, estatuak ekonomian esku hartze handiagoa. Nazioen Elkarteak Londreseko Konferentziarako deia egin,krisia gainditzeko herrialdeek kooperatzeko, porrot egin.
  52. 52. Estremismo politikoaren garaipena Alderdi asko erradikalizatu Langileak eta nekazariak alderdi komunisten alde. 1930eko hamarkadan ekonomia asko hazi. Erdi-mailako klaseak eta burgesia eskuin muturreko alderdien alde. Ia herrialde guztietan alderdi faxistak.Diktadurak ezarri, adibide garbiena Alemania, Hitlerrek zuzendutako erregimen naziak irabazi.
  53. 53.
  54. 54. Gizartearen modernizazioaXX. mendean masa-gizarteasendotu: ● Biztanleriak parte hartzehandiagoa, erdi mailako klaseaegonkortu herritarrak politikaninplikatu.● Masa-alderdiak sortzeaeragin, honek botoakeskuratzeko ahalegina egin
  55. 55. ● Bizitza-maila eta elikadura hobetu, kontsumo-gizartea  agertu. Goi mailako jendeak instalazioak jarri● Aisialdiaren beste kontzeptua sortu.
  56. 56. Emakumearen emantzipazioa● Mugimendu sufrajista  agertu, emakumeak politikan parte hartu, hezkuntza hobea izateko borrokatu, familian sexu-berdintasuna izan.● Sufragismoak garrantzia hartu, ideologia guztietako emakumeak parte hartu.
  57. 57.  Herrialde anglosaxoietan: - Erdi-mailako klaseak boterea- Ideal demokratikoak sendotuta Britainia Handiko boto-eskubidea:- 1918an, 30 urtetik gorako emakumeak- 1928an, 21 urtetik gorakoak Estatu Batuetan 1920an
  58. 58.  Mugimendu feministak gizarte-garapen txikiagoko herrialdeetan  Espainian, Concepción Arenal-ek sustatu 1918an, Espainiako Emakumeen Elkarte Nazionala sortu:- Clara Campoamor- Victoria Kent 1931an, Bigarren Errepublikaren Konstituzioak emakumeen boto-eskubidea ezarri
  59. 59. Komunikabideen eta aisialdiaren garapenaXX.mendearen  hasieran, eguneroko prentsaEkonomia-krisia:- Prezioak igo- Publizitateko diru- sarrerak murriztu
  60. 60.  1920-rarte, irratia ekintza militarretarako  Ordutik aurrera, mendebaldeko estatuek politikarako erabili Rooseveltek New Deal programa sustatzeko erabili Hasieran, irratia Britainia Handiko eta Frantziako estatu-monopolioa
  61. 61.  Erregimen faxistek eta komunistek prentsa, irratia eta zinema erabili  propaganda eta doktrina-baliabide gisa Komunikabideak biztanleria ideologikoki kontrolatzeko modu ona
  62. 62. Zientziaren aurrerapenak  1914tik 1945ra zientzia garatu Max Planckek fisika kuantikoaren teoria sortu. Werner Heisembergek ziurgabetasunaren teoria planteatu. Albert Einsteinek erlatibotasun orokorraren teoria planteatu. Psikologia garatu, Sigmund Freuden lanari esker.
  63. 63. Abangoardiaren goren unea Lehen Mundu Gerraren ondoren, Abangoar dia joerak hedatu eta sakondu, batez ere espresionismoa.
  64. 64. Espresionismoa:   Ikuslearengan eragin emozional handia sortzeko helburua.  Nazioarteko mugimendu bihurtu.  Europatik, mundu osora hedatu.  Artearen arlo ia guztiak ukitu.
  65. 65.  1920ko hamarkadan bi joera berri:  Surrealismoa:  o Inkontzientearen zeregina azpimarratzea zuen jarduera sortzailea. o Literaturan, pentsamenduei askatasuna utzi. o Pinturan, barne errealitatea erakutsi.
  66. 66.  Abstrakzioa o Batez ere pintura- mugimendua, ez  adierazten errealitatea eta figurak. o Kolorea eta konposizioa protagonistak.
  67. 67. Arkitekturan   Nazioarteko estiloa garatu.  Gainazal leunak eta oinarrizko formak.

×