Micro.lecture.12

5,253
-1

Published on

0 Comments
3 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
5,253
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
152
Comments
0
Likes
3
Embeds 0
No embeds

No notes for slide
  • Т
  • Micro.lecture.12

    1. 1. Хүчин зүйлийн зах зээл
    2. 2. <ul><li>Эдийн засгийн нөөцүүд, тэдгээрийн үнэ </li></ul><ul><li>Хүчин зүйлийн зах зээлийн бүтэц </li></ul><ul><li>Хүчин зүйлийн ахиу бүтээгдэхүүний орлого болон ахиу зардал </li></ul><ul><li>Хүчин зүйлийн эрэлт түүнд нөлөөлөх хүчин зүйл </li></ul><ul><li>Хүчин зүйлийн эрэлтийн мэдрэмж </li></ul>
    3. 3. <ul><ul><li>Эдийн засгийн шинжлэх ухааны тулгуур ойлголтуудын нэг нь үйлдвэрлэлийн хүчин зүйл буюу эдийн засгийн нөөц билээ. Энэ ч утгаараа микро эдийн засгийн судалгааны нэгэн томоохон талбар бол үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлийн зах зээл, түүний орлого, үнэ хэрхэн тогтох тухай асуудал байдаг. </li></ul></ul><ul><ul><li>Пүүсүүд үйлдвэрлэл явуулахын тулд эдийн засгийн нөөц буюу хүчин зүйлд зайлшгүй зардал гаргаж байдаг. Эдийн засгийн нөөцүүд нь хэмжээний хувьд хязгаарлагдмал байдаг бөгөөд хүчин зүйлийн зах зээлийг судласнаар эдийн засгийн үндсэн асуудлуудад хариулт өгөхөд илүү дөхөм болдог. </li></ul></ul>
    4. 4. <ul><li>Үйлдвэрлэлийн хүчин зүйл гэдэг нь үйлдвэрлэлд хэрэглэгддэг төрөл бүрийн нөөцүүд юм. </li></ul><ul><li>Орчин үеийн эдийн засгийн онолд үйлдвэрлэлийн хүчин зүйл гэдэгт дараах үндсэн 4 зүйлийг авч үзэж байна. </li></ul><ul><ul><li>Хөдөлмөр </li></ul></ul><ul><ul><li>Газар </li></ul></ul><ul><ul><li>Капитал </li></ul></ul><ul><ul><li>Үйлвэрлэл эрхлэх ур чадвар </li></ul></ul>
    5. 5. <ul><li>Чөлөөт зах зээлийн эдийн засгийн системд үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлүүд өөр өөрийн гэсэн үнүүдтэй байдаг бөгөөд эрэлт, нийлүүлэлтийн зарчмын дагуу эдгээр үнүүд тодорхойлогддог. Үүнийг хүснэгтээр харуулбал: </li></ul>Нөөц Нөөцийн үнэ Хөдөлмөр Цалин Газар Рент Капитал Хүү Үйлдвэрлэл эрхлэх ур чадвар Ашиг урамшуулал
    6. 6. <ul><li>Хэрэглэгчийн орлого : Өрхүүд хүчин зүйлийг нийлүүлэгч гэдэг утгаараа орлого авч байдаг. Иймээс хүчин зүйлийн зах зээл дээрх үнэ хэрхэн тогтохоос шалтгаалан хүн амын амжиргааны түвшин тодорхойлогддог. </li></ul><ul><li>Пүүсийн үйлдвэрлэлийн зардал : Аливаа эдийн засагт орлого зардлагын урсгал тасралтгүй явагдаж байдаг. Нэг субьектийн авч байгаа орлого нь нөгөөд зардал болох учраас өрхүүдийн хүчин зүйлийн орлого нь пүүсүүдийн үйлдвэрлэлийн зардалтай хамааралтай байдаг. Пүүсийн үйлдвэрлэл явуулж байгаагийн эцсийн зорилго нь ашиг байдаг учраас өөрийн зардлыг хамгийн бага байлгахыг зорьдог. </li></ul>
    7. 7. <ul><li>3. Нөөцүүдийн хувиарлалт : Эдийн засгийн хөгжлийн нэг чухал ойлголт бол нөөцүүдийг оновчтой хувиарлах асуудал байдаг. Нөөцүүдийн хувиарлалыг зах зээлийн механизмаар хувиарлах нь оновчтой, эсвэл засгийн газрыг оролцуулах тал дээр эдийн засагчид хуваагдмал байр суурьтай байдаг. Үүний зэрэгцээгээр нөөцийн үнэ нь тухайн улс оронд ховор хомс байгаа нөөцүүдийг оновчтой хувиарлахад ихээхэн үүрэг гүйцэтгэж байдаг. </li></ul><ul><li>Бусад хүчин зүйлийн үнэ гэдэгт тухайн нөөцтөй харилцан орлодог болон хосолдог хүчин зүйлүүдийн үнийн өөрчлөлтийг авч үздэг. Тухайн хүчин зүйлтэй харилцан оролдог нөөцийн үнийн өөрчлөлт нь түүний эрэлт 2 нөлөөллийг үзүүлдэг. </li></ul>
    8. 8. <ul><li>Хүчин зүйлийн зах зээл дээр эдийн засгийн нөөцүүдийг зах зээл рүү нийлүүлэгч субьект нь өрхүүд байдаг бол хүчин зүйлийн хэрэглэгч субьект нь пүүсүүд байдаг. </li></ul><ul><ul><li>Өөрөөр хэлбэл бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний зах зээлд пүүсүүд бүтээгдэхүүн, үйлчигээг нийлүүлэгч болдог бол хүчин зүйлийн зах зээлд хүчин зүйлийг хэрэглэгч нь болно. Эсрэгээрээ бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний зах зээл дээр өрхүүд бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг хэрэглэгч байдаг бол хүчин зүйлийн зах зээлд нийлүүлэгч болон оролцдог. </li></ul></ul>
    9. 9. Дээрх зураг дээр хүчин зүйлийг зах зээлийн бүтцийг дүрсэлсэн бөгөөд үйлдвэрлэл эрхлэх ур чалвар нь хүний хөдөлмөртэй шууд холбогддог учраас тусад нь зах зээл болгон авч үзэх шаардлагагүй тул орхисон
    10. 10. <ul><li>Пүүс өөрийн үйлдвэрлэлд ашиглаж байгаа хүчин зүйлийн тоо хэмжээний өөрчлөлт нийт орлого болон зардалд нь ямар нөлөө үзүүлэх вэ? гэдгийг сонирхож байдаг. Үүнийг хүчин зүйлийн зах зээл дээр хүчин зүйлийн ахиу бүтээгдэхүүний орлого болон ахиу бүтээгдэхүүний зардал гэсэн ойлголтуудаар илэрхийлдэг. </li></ul>
    11. 11. <ul><li>Пүүсийн хувьд хүчин зүйлийг худалдаж авах талаар шийдвэр гаргахдаа энэхүү хүчин зүйлийн ахиу бүтээгдэхүүний орлого болон зардлыг харьцуулж үздэг. </li></ul><ul><ul><li>Жишээлбэл: Хүчин зүйлийн ахиу бүтээгдэхүүний орлого нь ахиу зардлаасаа их байгаа тохиолдолд пүүс нэмэлт нэг нэгж хүчин зүйлээс олж байгаа орлого зардлаасаа их байна. Иймээс пүүс ашгаа нэмэгдүүлэхийн тулд цаашид хүчин зүйлийнхээ хэмжээг тэрхүү хүчин зүйлийн ахиу бүтээгдэхүүний орлого болон зардлыг тэнцтэл нэмэгдүүлэх шаардлагатай. Эсрэг тохиолдолд хүчин зүйлийн ахиу зардал нь орлогоосоо их байвал үйлдвэрлэлд ашиглаж байгаа хүчин зүйлийнхээ хэмжээг бууруулах замаар ашгаа нэмэгдүүлэх боломжтой. </li></ul></ul>
    12. 12. <ul><li>Пүүсийн хувьд тухайн хүчин зүйлийн эрэлтийг бий болгоход түүний ахиу зардал болон орлого чухал нөлөөлөгч хүчин зүйл болдог. Дээрх тэнцэтгэлийг эдийн засагчид хүчин зүйлсийг ашиглах дүрэм гэж нэрлэдэг. </li></ul>
    13. 13. <ul><li>Тухайн хүчин зүйлийн ахиу бүтээгдэхүүний орлого нь түүний эрэлтийг тодорхойлж байдаг бөгөөд өөрөөр хэлбэл хүчин зүйлийн ахиу бүтээгдэхүүний орлогын муруй нь эрэлтийн муруйг төлөөлнө. Үүнийг дараах графикаар харж болно. </li></ul><ul><li>Дээрх графикт хүчин зүйлийн эрэлт нь түүний ахиу бүтээгдэхүүний орлогоос хамааран хэрхэн тодорхойлогдож байгааг илэрхийлж байна. </li></ul>
    14. 14. <ul><li>Тухайн хүчин зүйлийг нэг нэгжээр өөрчлөхөд нийт орлого хичнээн нэгжээр өөрчлөгдөхийг харуулдаг үзүүлэлт юм. </li></ul><ul><li>Энд: </li></ul><ul><ul><ul><li>MRPn => n дугаар хүчин зүйлийн ахиу бүтээгдэхүүний орлого </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Xn => дугаар хүчин зүйлийн хэмжээ /пүүс төрлийн хүчин зүйлийг үйлдвэрлэл явуулахдаа ашигладаг гэж үзэж болно./ </li></ul></ul></ul>
    15. 15. <ul><li>Тухайн хүчин зүйлийг нэг нэгжээр өөрчлөхөд нийт зардал хичнээн нэгжээр өөрчлөгдөхийг харуулдаг үзүүлэлт юм. </li></ul><ul><li>Энд: </li></ul><ul><li>MFCn => n дугаар хүчин зүйлийн ахиу зардал </li></ul>
    16. 16. <ul><li>Аливаа эдийн засгийн нөөцүүд буюу үйлвэрлэлийн хүчин зүйлүүдийн эрэлт үүсмэл, уламжлагдсан шинж чанартай байдаг. Үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлүүд болох хөдөлмөр, капитал, газар, үйлдвэрлэл эрхлэх ур чадвар нь эдийн засгийн субъектүүдийн хэрэгцээг шууд хангадаггүй бөгөөд түүний тусламжтайгаар үйлдвэрлэгдсэн бүтээгдэхүүн, үйлчилгээгээр дамжиж дам байдлаар хангадаг. Ямар ч үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлийн эрэлт нь дараах 3 хүчин зүйлээс хамаарч байдаг. </li></ul><ul><ul><ul><li>Хүчин зүйлийн бүтээмж буюу ахиу бүтээгдэхүүн </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Тухайн хүчин зүйлийг ашиглаж үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүний эрэлтийг өөрчлөлт </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Бусад хүчин зүйлийн үнэ </li></ul></ul></ul>
    17. 17. <ul><li>Хүчин зүйлийн бүтээмж буюу ахиу бүтээгдэхүүн </li></ul><ul><li>Тухайн хүчин зүйлийг ашиглаж үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүний эрэлтийг өөрчлөлт </li></ul><ul><li>Бусад хүчин зүйлийн үнэ </li></ul>
    18. 18. <ul><li>Хүчин зүйлийн бүтээмж буюу ахиу бүтээгдэхүүн хэдий чинээ өндөр байна төдий чинээ эрэлт нь их байх болно. Жишээ нь өндөр мэдлэг,боловсролтой ажилчдыг пүүсүүд хөдөлмөрийн зах зээл дээр хоорондоо булаалалцаад ажилд авдаг. </li></ul>
    19. 19. <ul><li>Ямар нэг үр ашигтай үр дүнд хүрэхэд чиглэгдсэн хүний биеийн болон оюуны хүчний зарцуулалтыг хөдөлмөр гэнэ. </li></ul>
    20. 20. <ul><li>Үйлдвэрлэл явуулахад шаардагддаг хамгийн чухал хүчин зүйлийн нэг нь ямагт газар байсан. Эдийн засгийн онолд газар гэсэн ойлголтонд газрыг өөрийг нь төдийгүй, түүний дээрх болон доорх байгалийн баялагийг мөн хамаатуулан ойлгодог. Хэмжээ хязгаартай байж, барагтай бол нөхөн сэргээгддэггүй нь энэхүү нөөцийн гол онцлог юм. </li></ul>
    21. 21. <ul><li>Бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний эрэлт их байна гэдэг нь тэр бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг үйлдвэрлэхэд оролцож байгаа хүчин зүйлүүдийн эрэлт төдий чинээ өндөр байна. Иймээс бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний эрэлтэнд нөлөөлдөг бүх хүчин зүйл нөөцийн эрэлтэнд нөлөөлнө. </li></ul>
    22. 22. <ul><li>Бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний зах зээлийн нэгэн адил хүчин зүйлийн зах зээлийг төгс өрсөлдөөнт ба төгс бус өрсөлдөөнт гэж ангилан авч үзсэнээр эдгээр төрлийн зах зээлүүд дээр хүчин зүйлийн эрэлт, нийлүүлэлт хэрхэн тодорхойлогддогыг нарийвчлан судлах боломжтой. </li></ul>
    23. 23. <ul><li>Тухайн хүчин зүйлийн үнэ өөрчлөгдсөнөөр тэрхүү нөөцийн эрэлтийн муруйн дагуух цэгэн шилжилтийг бий болгоно. Нөөцийн эрэлтийн мэдрэмж нь дараах хүчин зүйлүүдээс хамаарч байдаг. </li></ul><ul><li>Үүнд: </li></ul><ul><ul><ul><li>Ахиу бүтээгдэхүүний бууралтын коэффициент </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Харилцан оролдог нөөцүүд </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Бүтээгдэхүүн үйлчилгээний эрэлтийн мэдрэмж </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Хүчин зүйлд зарцуулж байгаа зардлын нийт зардалд эзлэх хувь хэмжээ </li></ul></ul></ul>
    24. 24. <ul><li>Хүчин зүйл тус бүрийг худалдан авахад зарцуулсан нэг төгрөгөнд ногдох ахиу бүтээгдэхүүн нь хоорондоо тэнцсэн нөхцөлд тухайн пүүсийн хувьд зардал хамгийн бага болдог. </li></ul><ul><li>Дээрх нөхцөл хангагдаагүй аль ч тохиолдолд зардал хамгийн бага болж чаддаггүй. Иймд зардлыг хамгийн бага болгох шаардлагыг хангахуйц хэмжээнд хүртэл ашиглаж байгаа хүчин зүйлсийнхээ тоо хэмжээнд зохицуулалт хийх шаардлагатай. </li></ul>
    25. 25. <ul><li>Ашгийг хамгийн их болгохын тулд зардлыг хамгийн бага болгох нь хангалтгүй. Учир нь хамгийн бага зардалтайгаар үйлдвэрлэж болох гарцын олон түвшин байж болдог. Гэхдээ эдгээрээс зөвхөн ганц л ашгийг хамгийн их болгож чаддаг. Үүнийг дараах байдлаар томъёолж болно. </li></ul>
    26. 27. <ul><li>Энэхүү хичээлээр э äèéí çàñãèéí ¿íäñýí íººöèéí çàõ çýýëèéí íýã ãîë á¿ðýëäýõ¿¿í õýñýã болох х ºäºëìºðèéí çàõ çýýë ийн талаарх ойлголттой болно. </li></ul><ul><li>Эхлээд өрх гэрүүд хөдөлмөрөө хэрхэн нийлүүлдэг талаар, дараа нь пүүсүүд ямар шийдвэрт үндэслэн хөдөлмөрийн эрэлт хийж байдаг талаар үзнэ. </li></ul>Түлхүүр үг: хөдөлмөр, цалин, хөдөлмөрийн эрэлт, хөдөлмөрийн нийлүүлэлт,
    27. 28. <ul><li>òàâààðûí çàõ çýýëèéí ºâºðìºö õýëáýð áºãººä ò¿¿íèé àãóóëãà íü îíöãîé òºðëèéí òàâààð áîëîõ àæèëëàõ õ¿÷íèé áóþó õºäºëìºðëºõ ÷àäâàðûí õóäàëäàà-àðèëæàà áàéäàã </li></ul><ul><li>/ýäèéí çàñãèéí óõààíû äîêòðî, ïðîôåññîð Ïëàêñÿ Â.È/ </li></ul>
    28. 29. <ul><li>“… Àæèëòíóóäûã àæëààð õàíãàæ, õºäºëìºð ýðõëýëòèéí õ¿ðýýí äýõü øèéäâýð¿¿äèéã çîõèöóóëæ áàéäàã çàõ çýýëèéã õºäºëìºðèéí çàõ çýýë” </li></ul><ul><li>/Àìåðèêèéí ýðäýìòýí Ð.Ä.Ýðåíáåðã, Ð.Ñ.Ñèìò/ </li></ul>
    29. 30. <ul><li>Хөдөлмөрийн зах зээл нь галт тэрэгний зүтгүүрийн адил бусад бүх зах зээл, бүх нөөцийг хөдөлгөөнд оруулдаг. </li></ul><ul><li>Õýðýãëýýíèé áàðàà, ¿éë÷èëãýý, ãàçðûí, ¿íýò öààñíû ã.ì. çàõ çýýë¿¿ä õºäºëìºðèéí çàõ çýýëòýé õàðèëöàí õîëáîîòîé áàéäàã. </li></ul>Îðîí ñóóöíû çàõ çýýëèéã àâ÷ ¿çüå. Îðîí ñóóöààð õàíãàõàä á¿õ òºðëèéí ºíäºð çýðýãëýëòýé ìýðãýæèëòí¿¿äèéã òàòàí îðîëöóóëàõ íü çàéëøã¿é þì. Îðîí ñóóöíû çàõ çýýëèéí õºãæèíã¿é áàéäàë àæèëëàõ õ¿÷íèé õºäºë㺺íèéã òîäîðõîéëíî
    30. 31. <ul><li>Õýðýãëýýíèé ç¿éëñ õóäàëääàã çàõ çýýëèéã бүтээгдэхүүний çàõ çýýë ãýíý. Ýíý çàõ çýýë íü бүтээгдэхүүний ã õýðõýí áîðëóóëàõ òóõàé óõààí áàéäàã áîë </li></ul><ul><li>Õ өдөлмөрийн зах зээл íü àæèëëàõ õ¿÷íèé áóþó õ¿íèé õºäºëìºðëºõ ÷àäâàðûí õóäàëäàà-àðèëæàà áàéäàã. </li></ul>
    31. 32. <ul><li>Íýã òàëààñ õºäºëìºðèéí ýðýëò íºãºº òàëààñ õºäºëìºðèéí íèéë¿¿ëýëò áèé áîëñíîîð õºäºëìºðèéí çàõ çýýë ¿¿ñäýã </li></ul>
    32. 33. ªðõ ãýð¿¿ä õºäºëìºðèéí íèéë¿¿ë э ëò õèéíý. Бүтээгдэхүүний çàõ çýýë Õºäºëìºðèéí çàõ çýýë ªðõ ãýð Ï¿¿ñ D D S S
    33. 34. <ul><li>Эдийн засгийн бусад нөөцүүд нь үйлдвэрлэлийн процесст хөдөлмөрийн оролцоотойгоор ордог учраас эдийн засгийн бүх нөөцийг өрхийн зүгээс нийлүүлж байдаг. </li></ul>
    34. 35. <ul><li>хөхө хөдөо </li></ul>Пүүс ашиг олохын тулд хүмүүсийн хэрэгцээтэй байгаа бараа бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх хэрэгтэй заавал ажилчин хэрэгтэй шаардлагатай ажилчид өрх гэрт пүүст ирж ажиллахыг санал болгоно
    35. 36. <ul><li>“ хөдөлмөр ” гэсэн барааг худалдаж, худалдан авснаар пүүс ба хөлсний ажилчны хооронд хөдөлмөрийн гэрээ хийгддэг. </li></ul>
    36. 37. <ul><li>тодорхой зорилгот чиглэлтэйгээр биеийн болон оюуны хүчийг үнэлж байгаа үйл ажиллагаа юм. </li></ul><ul><li>Хөдөлмөрийг ажилчдын тоо болон ажлын цагаар хэмжидэг. </li></ul>
    37. 38. <ul><li>Хөдөлмөрийн эрчим: биеийн болон оюуны хүчийг зарцуулахад гаргасан нэгж хугацаан дахь энергээр тодорхойлогдоно. </li></ul><ul><li>Хөдөлмөрийн бүтээмж нь: нэгж хугацаан дахь магадгүй 1 цаг, 1өдөр, 1 долоо хоног, 1 сар, 1жилд тухайн хөдөлмөрөөр бүтээгдэж байгаа бүтээгдэхүүний тоо хэмжээгээр тодорхойлогдоно. </li></ul>Хөдөлмөрийн эцсийн үр дүнг хөдөлмөрийн эрчим болон бүтээмжээр хэмждэг
    38. 39. <ul><li>Хүмүүс хөдөлмөрийн нийлүүлэлтийг хийхдээ ажлын цаг болон чөлөөт цагын хооронд сонголт хийж байдаг. </li></ul><ul><li>Тиймээс х îíîãèéã àæëûí áîëîí ÷ºëººò àìðàëòûí öàã õýìýýí õóâèàðëàí îðëîãîòîé íü õàìààðóóëàí àâ÷ ¿çüå . </li></ul>
    39. 40. öýã íü õ¿í îãò àæèëëàõã¿é ìàêñèìóì ÷ºëººò öàãòàé áàéäàã áóþó ìàø áàãà îðëîãîòîé áàéãààã èõ àæèëëàæ áàãà àìðàõ áîëîâ÷ ºíäºð îðëîãîòîé áàéõ
    40. 41. <ul><li>Өрхүүдийн хөдөлмөрөө нийлүүлэх эсэх талаар шийдвэр гаргахад өөр бусад хүчин зүйлс нөлөөлж байдаг. Тухайлбал: </li></ul><ul><li>хүний боловсролын түвшин </li></ul><ul><li>нас, хүйс /хөдөлмөрийн чадварын хязгаар/ </li></ul><ul><li>эрүүл мэндийн байдал /24 цагаар ажиллахгүй/ </li></ul><ul><li>орлуулалтын нөлөө </li></ul><ul><li>орлогын түвшин гэх мэт. </li></ul>
    41. 42. <ul><li>-ийг ажлын цаг болон ажилчдын тоогоор хэмжиж байдаг. </li></ul><ul><li>Хэрэв ажлын цагаар хэмжиж байгаа тохиолдолд цалин гэдэг ойлголтын доор 1 цагийн үнэлгээг ойлгоно. </li></ul><ul><li>Хөдөлмөрийн нийлүүлэлт 24 цаг байх боломжгүй </li></ul><ul><li>Хүмүүс хөдөлмөр хийж алдагдсан энергээ нөхөхийн тулд хүний физиологийн хэрэгцээ болох хоол идэх уух, унтаж амрах хэрэгтэй </li></ul><ul><li>Оюуны зарим хэрэгцээгээ хангах зорилгоор ном сонин унших, телевизор үзэх гэх мэт тодорхой хэмжээний цаг зарцуулах шаардлагатай болдог. </li></ul>
    42. 43. Öàëèíãèéí ò¿âøèí íýìãýäýõ òóñàì õºäºëìºðèéí íèéë¿¿ëýëò ºñíº.
    43. 44. Öàëèíãèéí ò¿âøèí ºñõºä õºäºðìºðèéí íèéë¿¿ëýëò áóóð на . Ýíä îðóóëàëòèéí íºëººëºë àæèãëàãäàæ áàéíà. ажилчны хувьд ажил их хийж илүү цалин авах сонирхолтой. Ө/х чөлөөт цагийг ажлын цагаар орлуулахыг илүүд Орлогын нөлөө
    44. 46. <ul><li>тухайн хугацаанд тогтож байгаа тэнцвэрт цалинд пүүсийн зүгээс худалдан авахад бэлэн байгаа ажилчдын тоо эсвэл ажлын цагаар тодорхойлогдоно. </li></ul>
    45. 47. <ul><li>Пүүс </li></ul><ul><li>Төрийн байгууллага </li></ul><ul><li>Төрийн бус байгууллага </li></ul><ul><li>Гадаад сектор </li></ul>Хөдөлмөрийн эрэлтийг үүсгэгч субъект
    46. 48. W W 2 W 1 L 2 L 1 L L D
    47. 49. <ul><li>Пүүсүүд ажилчин авах эсэх талаар шийдвэр гаргахдаа хөдөлмөрийн бүтээгдэхүүний ахиу орлогыг харгалзаж үздэг. </li></ul>Өөрөөр хэлбэл, 1 ажилчин нэмж авснаар нийт орлого нь хэрхэн өөрчлөгдөхийг сонирхож байдаг.
    48. 50. <ul><li>Цалин өсөөд байвал бусад нөхцөл өөрчлөлтгүй тогтмол байхад пүүс хөдөлмөрийнхөө эрэлтийн тоо хэмжээг бууруулна. </li></ul><ul><li>Цалин буурах тусам пүүс олон ажилчин хөлслөн авч илүү их ашиг олохыг сонирхоно </li></ul>Хөдөлмөрийн эрэлтийн муруй нь сөрөг налалт бүхий муруйгаар иэрхийлэгдэнэ
    49. 51. <ul><li>Хөдөлмөрийн бүтээгдэхүүний ахиу орлого нь хөдөлмөрийн ахиу бүтээгдэхүүнтэй шууд хамааралтай. </li></ul><ul><li>MRP L =MR*MP L </li></ul>
    50. 52. <ul><li>Хөдөлмөрийн тоо хэмжээ өсөх тусам бүтээмж буурах хууль ёсоор хөдөлмөрийн ахиу бүтээгдэхүүн буурч, улмаар хөдөлмөрийн бүтээгдэхүүний ахиу орлого мөн буурна </li></ul>
    51. 53. <ul><li>Бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний эрэлтийн өөрчлөлт нь </li></ul><ul><li>хөдөлмөрийн эрэлттэй нэг чиглэлд өөрчлөгддөг. </li></ul>Өөрөөр хэлбэл бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний эрэлт өсвөл тухайн төрлийн хөдөлмөрийн эрэлт нэмэгдэнэ.
    52. 54. <ul><li>Бусад хүчин зүйлийн үнийн өөрчлөлт нь: </li></ul>Хөдөлмөрийг тодорхой хэмжээгээр орлодог тоног төхөөрөмжийн үнэ буурвал хэрэв орлуулалтын нөлөөлөл давамгайлж байвал хөдөлмөрийн эрэлт буурна.
    53. 55. <ul><li>Хөдөлмөрийн бүтээмжийн өсөлт нь </li></ul>мэдээж хөдөлмөрийн эрэлтийг нэмэгдүүлнэ.
    54. 56. <ul><li>Хөдөлмөрийн үнэ цэнэ буюу цалин нь хөдөлмөрийн эрэлт, нийлүүлэлтийн тэнцвэрээр тодорхойлогддог. </li></ul><ul><li>Пүүсийн нийт зардлын ихэнх хувийг нь цалингийн зардал эзэлдэг бөгөөд энэ ч утгаараа эдийн засагт орлого, зарлагын урсгал тасралтгүй явагдаж байдаг учраас эдийн засгийн бусад субъектүүдэд орлого болж очдог. </li></ul>Иймээс тухайн улс орны дундаж цалин нь хүн амынх нь амжиргааны баталгаажих түвшинг тодорхойлж байдаг.
    55. 57. <ul><li>Нэрлэсэн цалин </li></ul><ul><li>Бодит цалин </li></ul>хүн хөдөлмөрлөснийхөө төлөө авч буй нийт мөнгөн дүн юм. ... хүн амын орлогын ерөнхий түвшинг харуулах боловч амжиргааны түвшинг бодит утгаар нь харуулдаггүй. нэрлэсэн цалингаар худалдаж авч болох бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний тоо хэмжээгээр тодорхойлогддог. ...хүн амын амжиргааны түвшинг бодитоор харуулдаг
    56. 58. <ul><li>Хөдөлмөрийн үнэ нь ихэнх тохиолдолд нэрлэсэн цалингаар тодорхойлогддог. </li></ul>
    57. 59. <ul><li>Àëèâàà çàõ çýýë íü íèéãýìä ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé áà ººð ººðèéí ºìíºõ çîðèëòûã øèéäâýðëýæ áàéäàã. </li></ul><ul><li>Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëýýð äàìæèí ýäèéí çàñãèéí èäýвõèòýé õ¿í àìûí àæèë ýðõëýëò õàíãàãäàæ, ò¿¿íиéã ¿éëäâýðëýë, ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðýý ð¿¿ îðóóëæ ¿¿íèé ä¿íä àæèë÷èí ººðèéí áîëîí ãýð á¿ëèéíõýý хэрэгцээг õàíãàõàä çàéëøã¿é øààðäëàãàòàé öàëèí õºëñ àâäàã. </li></ul>¯éëäâýðëýë, àæ àõóé ãàçàð, ï¿¿ñèéí çîõèõ ÷àíàðûí áîëîí ìýðãýæëèéí øààðäëàãûã õàíãàñàí àæèëàõ õ¿÷ íü õºäºëìºðèéí çàõ çýýëýýð äàìæèí õàíãàãäàíà.
    58. 60. <ul><li>Хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлт, нийлүүлэлт, цалингийн түвшинд нөлөөлөх боломжтой хүчин зүйлс </li></ul><ul><li>Төр </li></ul><ul><li>Үйлдвэрчний эвлэлийн байгууллагууд </li></ul><ul><li>Хүн ам зүйн хүчин зүйлс </li></ul><ul><li>зохицуулалтын үүргээр оролцдог . Тухайлбал, </li></ul><ul><li>цалин, хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг тогтоох, </li></ul><ul><li>хөдөлмөрийн аюулгүй байдлыг сайжруулах зорилгоор хөдөлмөрлөх орчин нөхцөлд нь шаардлага тавих, </li></ul><ul><li>элсэгчдийн тоо болон чиглэлийг зохицуулах, </li></ul><ul><li>гадаад оронд ажиллах хүч гаргах, </li></ul><ul><li>гаднаас ажиллах хүч оруулж ирэх гэх мэтийн олон арга замаар нөлөөлдөг. </li></ul>Ажилчид хүч, дуу хоолойгоо нэгтгэн ҮЭ- ийн байгууллагаар дамжуулан үйлдвэрийн газрууд, төр засагт шаардлага тавьж, шахалт үзүүлэх замаар хөдөлмөрийн зах зээлийн төлөв байдалд нөлөө үзүүлж байдаг. Тухайлбал, хүн амын төрөлт, нас баралт, щилжилт хөдөлгөөн, эрүүл мэнд, боловсрол, бүх шатны с у ргууль боловсролын байгууллагад хамрагдах байдал зэргийг дурьдаж болох юм. Тодруулбал, хүн амын дунд шилжих хөдөлгөөн их байхын хирээр тогтвор суурьшилтай ажил эрхлэлт бага байдаг. Мөн сургууль, боловсролын байгууллагад хүн ам ихээр хамрагдахын хирээр ажил эрхлэх сонирхолтой хүмүүсийн тоо харьцангуй цөөрөх хандлагатай байдаг.
    59. 61. <ul><li>Анхаарал тавьсанд баярлалаа </li></ul>
    1. A particular slide catching your eye?

      Clipping is a handy way to collect important slides you want to go back to later.

    ×