Khoa boi duong 14 ngay ve pp giang day

125 views
91 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
125
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Khoa boi duong 14 ngay ve pp giang day

  1. 1. TS. HOμNG NGäC VINH Khãa häc 14 ngμy vÒ ph−¬ng ph¸p d¹y häc -1-Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  2. 2. Giíi thiÖu §æi míi ph−¬ng ph¸p d¹y häc trong c¸c tr−êng chuyªn nghiÖp lµ méttrong nh÷ng nhiÖm vô träng t©m mµ Bé Gi¸o dôc vµ §µo t¹o ®· quan t©m chØ®¹o tõ nhiÒu n¨m qua. Tuy nhiªn, do nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c nhau tiÕn ®é cñaviÖc ®æi míi ph−¬ng ph¸p d¹y häc trong c¸c tr−êng chuyªn nghiÖp diÔn ra kh«ng®−îc nh− mong muèn. ViÖc d¹y häc víi lèi truyÒn thô mét chiÒu tõ phÝa gi¶ngviªn chñ yÕu nh»m cung cung cÊp ®ñ th«ng tin ®Ó ®¶m b¶o thùc hiÖn hÕt néidung ch−¬ng tr×nh vÉn cßn kh¸ phæ biÕn ë nhiÒu tr−êng. C¸ch d¹y häc ®ã kh«nggióp nhiÒu cho ng−êi häc chuyÓn nh÷ng th«ng tin ®ã thµnh tri thøc cña m×nh,ng−êi häc hoµn toµn bÞ ®éng tiÕp nhËn th«ng tin, thiÕu s¸ng t¹o, chän läc th«ngtin kÕt hîp víi tr¶i nghiÖm häc tËp ®Ó tù kiÕn t¹o nªn tri thøc vµ kü n¨ng vµ tõ ®ãh×nh thµnh n¨ng lùc nghÒ nghiÖp còng nh− n¨ng lùc häc tËp suèt ®êi. Qua thùc tÕ qu¶n lý gi¸o dôc chuyªn nghiÖp, xu h−íng ph¸t triÓn n¨ng lùcgi¶ng viªn trong c¸c c¬ së gi¸o dôc kü thuËt vµ d¹y nghÒ trªn thÕ giíi, nh÷ngyÕu kÐm trong viÖc ®æi míi ph−¬ng ph¸p d¹y häc cã nguyªn nh©n lµ gi¶ng viªnch−a ®−îc ®µo t¹o bµi b¶n vÒ ph−¬ng ph¸p d¹y häc vµ rÊt thiÕu c¸c tµi liÖu phôcvô cho c«ng t¸c ®æi míi ph−¬ng ph¸p. Tõ vÊn ®Ò nªu trªn, Vô Gi¸o dôc chuyªn nghiÖp biªn tËp vµ giíi thiÖu tµiliÖu “Khãa häc 14 ngµy vÒ ph−¬ng ph¸p d¹y häc” ®Ó gióp gi¶ng viªn trÎ trongc¸c tr−êng chuyªn nghiÖp, còng nh− c¸c c¬ së båi d−ìng gi¸o viªn c¸c tr−êngtrung cÊp chuyªn nghiÖp, cao ®¼ng vµ d¹y nghÒ cã thªm tµi liÖu nghiªn cøu, häctËp ®Ó cã thÓ ®æi míi ph−¬ng ph¸p d¹y häc mét c¸ch hiÖu qu¶ h¬n. Trong qu¸ tr×nh biªn so¹n sÏ khã tr¸nh khái nh÷ng sai sãt, Vô Gi¸o dôcchuyªn nghiÖp, Bé Gi¸o dôc vµ §µo t¹o rÊt mong nhËn ®−îc c¸c ý kiÕn gãp ý tõc¸c gi¶ng viªn, c¸n bé qu¶n lý, c¸c nhµ nghiªn cøu vµ nh÷ng ai quan t©m ®Õn ®æimíi ph−¬ng ph¸p d¹y häc trong c¸c tr−êng chuyªn nghiÖp. Mäi gãp ý xin ®−îc göi theo ®Þa chØ email sau: hnvinh@moet.edu.vnTS. Hoµng Ngäc Vinh -2-Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  3. 3. Khãa häc 14 ngμy vÒ ph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y PhÇn I Tæng quan§Ó thùc hiÖn ch−¬ng tr×nh nµy thµnh c«ng vµ hiÖu qu¶, gi¸o viªn h−íng dÉn cÇnchuÈn bÞ kü cµng.Tr−íc kho¸ häc, lµm s¸ng tá nh÷ng vÊn ®Ò sau1. Môc tiªu kho¸ häc:Môc tiªu cña kho¸ häc gãi gän c¸c ý chÝnh, nh÷ng kü n¨ng vµ gi¸ trÞ cÇn truyÒn®¹t, vÝ dô:- Sau khi häc xong ch−¬ng tr×nh, häc viªn hiÓu vµ biÕt c¸ch ®Æt nhiÒu lo¹i c©uhái vµ ¸p dông vµo trong c¸c t×nh huèng gi¶ng d¹y thùc tiÔn.Trong sè c¸c môc tiªu nµy quan träng nhÊt lµ nªn ®−a nh÷ng g× vµo c©u hái. Møc®é kü n¨ng yªu cÇu lµ ®Æt c¸c lo¹i c©u hái kh¸c nhau vµ gi¸ trÞ cuèi cïng ( møc®é ¸p dông) lµ thùc hiÖn c¸c kü n¨ng vµ kiÕn thøc nµy trong c¸c t×nh huènggi¶ng d¹y thùc tÕ.2. Sè l−îng häc viªn:Kho¶ng 20 ng−êi3. §Þa ®iÓm cña kho¸ häc:Tr−íc kho¸ häc, kiÓm tra ®Þa ®iÓm häc, cÇn x¸c ®Þnh râ nh÷ng vÞ trÝ nµo trongphßng häc cã thÓ lµm ph©n t¸n.Gi¸o viªn h−íng dÉn kh«ng nªn ®øng ë nh÷ng vÞ trÝ tr−íc cöa sæ, tr−íc ¸p phÝchhoÆc ®å vËt trang trÝ trªn t−êng v× ®iÒu nµy sÏ lµm gi¶m sù chó ý cña häc viªn®èi víi ng−êi h−íng dÉn.Phßng häc bè trÝ ®Ó häc viªn quan s¸t ®−îc b¶ng viÕt vµ dông cô häc tËp, ®ångthêi nghe ®−îc tiÕng cña gi¸o viªn tõ c¸c h−íng kh¸c nhau trong phßng, ®Æc biÖt®èi víi nh÷ng ng−êi ngåi cuèi líp. Trong tr−êng hîp cÇn dïng m¸y chiÕu (OHP) hoÆc mµn h×nh slide, cÇn kiÓm tra l¹i nguån ®iÖn vµ chó ý xem xungquanh líp häc cã c¸c vËt thÓ hoÆc bãng ®Ìn chiÕu g©y ph©n t¸n kh«ng.4. C¸c kiÓu s¾p xÕp líp häc:C¸ch s¾p xÕp vÞ trÝ líp häc quyÕt ®Þnh ®Õn chÊt l−îng kho¸ häc. a. XÕp theo hµng ngang b. XÕp theo h×nh ch÷ U c. XÕp theo kiÓu bµn tiÖc lín -3-Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  4. 4. d. XÕp theo kiÓu bµn héi nghÞ e. XÕp ghÕ theo h×nh vßng trßn f. XÕp theo tõng nhãm 3 gãc g. XÕp theo h×nh vßng cunga. XÕp theo hµng ngang:- ¦u ®iÓm:+ Søc chøa lín+ C¸c häc viªn ®Òu h−íng vÒ phÝa tr−íc- Nh−îc ®iÓm:+ H¹n chÕ sù tiÕp xóc trùc diÖn gi÷a c¸c häc viªn víi nhau+ Ng−êi ngåi tr−íc kh«ng nh×n thÊy ng−êi ngåi sau+ Gi¸o viªn h−íng dÉn kh«ng thÓ ®i len vµo gi÷a c¸c chç ngåi+ Khã chia nhãm nÕu kh«ng kª l¹i bµn ghÕ+ Mäi ng−êi th−êng tËp trung ngåi dån xuèng phÝa d−íi, t¸ch xa gi¸o viªnh−íng dÉn+ C¸ch s¾p xÕp nµy gièng nh− m« h×nh trong mét tr−êng häc, qu¸ h×nh thøc, gßbã.b.S¾p xÕp theo h×nh ch÷ U:- ¦u ®iÓm:+ Gi¸o viªn h−íng dÉn cã thÓ ®i len vµo gi÷a c¸c chç ngåi+ Gi¸o viªn cã thÓ nh×n thÊy häc viªn mét c¸ch trùc diÖn- Nh−îc ®iÓm:+ Nh÷ng ng−êi ngåi cïng hµng khã tiÕp xóc víi nhau trùc diÖn+ Chøa ®−îc Ýt ng−êi+ Khã chia nhãmc. S¾p xÕp theo h×nh x−¬ng c¸ hoÆc kiÓu bµn tiÖc lín:- ¦u ®iÓm:+ Häc viªn ®−îc xÕp theo nhãm+ DÔ dµng kÕt hîp gi÷a häc vµ th¶o luËn+ Gi¸o viªn h−íng dÉn ®i ®Õn tõng nhãm dÔ dµng- Nh−îc ®iÓm:+ Chøa ®−îc Ýt ng−êi+ Häc viªn khã tiÕp xóc trùc diÖn víi nh÷ng gi¸o viªn h−íng dÉn kh¸c -4-Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  5. 5. + NÕu bµn dµi vµ máng qu¸, nh÷ng häc viªn ngåi cuèi sÏ bÞ lo¹i khái tÇm tiÕpxóc.d. XÕp theo kiÓu bµn héi nghÞ- ¦u ®iÓm:+ C¸c häc viªn cã c¬ héi tiÕp xóc trùc diÖn víi nhau+ Lo¹i bµn héi nghÞ thÝch hîp víi c¸c cuéc th¶o luËn chung- Nh−îc ®iÓm:+ Khã chia thµnh c¸c nhãm nhá+ Sè l−îng chç ngåi/ 1 bµn Ýt+ Trong nh÷ng cuéc th¶o luËn chung, nh÷ng ng−êi ngåi gÇn nhau dÔ t¹o ra c¸cnhãm nhá, lµm ¶nh h−ëng tíi cuéc th¶o luËn chung.e. XÕp theo h×nh trßn hoÆc h×nh b¸n nguyÖt:- ¦u ®iÓm:+ T¹o sù tiÕp xóc tho¶i m¸i, dÔ dµng+ Häc viªn cã thÓ ®Æt c©u hái, chñ ®Ò më+ T¹o vai trß qu©n b×nh cho tÊt c¶ mäi ng−êi, kh«ng ph©n riªng biÖt vÞ trÝ cñagi¸o viªn h−íng dÉn.+ DÔ thùc hiÖn c¸c trß ch¬i vµ lµm bµi tËp+ Tr¸nh ®−îc t×nh tr¹ng häc viªn ngåi lú mét chç- Nh−îc ®iÓm:+ Kh«ng cã nhiÒu mÆt b»ng trèng+ Häc viªn kh«ng cã chç ®Ó tµi liÖu+ Kh«ng cã sù ng¨n c¸ch v× vËy mäi ng−êi cÇn ph¶i cëi më h¬n.+ C¸ch s¾p xÕp nµy kh«ng thÝch hîp víi nh÷ng ng−êi nhót nh¸t+ §èi víi nh÷ng nhãm ®«ng ng−êi, kho¶ng c¸ch cña c¸c häc viªn tõ phÝa ®èidiÖn xa h¬n.f, g. KiÓu xÕp bµn 3 gãc vµ h×nh vßng cung- ¦u ®iÓm:+ Häc viªn ®−îc xÕp theo nhãm } Gièng kiÓu+ DÔ dµng kÕt hîp gi÷a c¸c giê häc víi th¶o luËn nhãm } bµn tiÖc+ Gi¸o viªn h−íng dÉn ®i ®Õn tõng nhãm dÔ dµng } lín+ Bµn chÜa vÒ phÝa tr−íc, c¸c nhãm ngåi s¸t nhau, thuËn tiÖn h¬n kiÓu bµn tiÖclín khi tæ chøc th¶o luËn nhãm.- Nh−îc ®iÓm: -5-Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  6. 6. + CÇn nhiÒu bµn v× vËy sÏ t¹o ra nhãm tæng thÓ lín+ Bµn chiÕm nhiÒu diÖn tÝchMçi kiÓu bè trÝ líp häc trªn ®Òu cã −u vµ nh−îc ®iÓm. Nh−ng nªn s¾p xÕp saocho c¸c häc viªn cã c¬ héi quan s¸t, tiÕp xóc víi nhau, tr¸nh t×nh tr¹ng xÕp theokiÓu ng−êi ngåi tr−íc, kÎ ngåi sau.Sau khi æn ®Þnh chç ngåi, gi¸o viªn h−íng dÉn giíi thiÖu c¸c häc viªn. D−íi®©y lµ mét sè c¸ch giíi thiÖu c¬ b¶n:5. Giíi thiÖu mang tÝnh s¸ng t¹o:C¸ch giíi thiÖu nµy gióp häc viªn c¶m thÊy tù nhiªn tho¶i m¸i khi lµm quen víinhau, Ýt h×nh thøc. Khi giíi thiÖu, tèt nhÊt nªn hái râ hä muèn t×m hiÓu vÒ chi tiÕtnµo cña b¹n häc. §iÒu nµy sÏ gióp gi¸o viªn h−íng dÉn lùa chän ®−îc mét trongc¸c h×nh thøc sau:* S¬ ®å quan hÖ x· héi:Häc viªn ®· cã sù quen biÕt tr−íc, tù giíi thiÖu lÉn nhau.* Dßng ch¶y cuéc ®êi:Häc viªn tù giíi thiÖu vÒ b¶n th©n b»ng viÖc nªu ra c¸c “ sù kiÖn th¨ng trÇm”trong cuéc sèng cña m×nh.* Giíi thiÖu theo nhãm/ cÆp:Ph©n theo nhãm 2 hoÆc 3 häc viªn ®· biÕt s¬ qua vÒ nhau, trao ®æi th«ng tin t×mhiÓu sau ®ã ®øng lªn, tù giíi thiÖu lÉn nhau.Nh×n chung, víi h×nh thøc giíi thiÖu s¸ng t¹o, häc viªn sÏ nhanh chãng ph¸ bá®−îc nh÷ng e ng¹i ban ®Çu vµ tÝch cùc tham gia vµo kho¸ häc h¬n.6. Chia sÎ kinh nghiÖm:Trao ®æi kinh nghiÖm vÒ nh÷ng thµnh tÝch ®· ®¹t ®−îc vµ nh÷ng thö th¸ch mµmçi c¸ nh©n ®· tr¶i qua trong qu¸ tr×nh lµm viÖc. §iÒu nµy gióp cho c¸c häc viªnvµ gi¸o viªn h−íng dÉn lùa chän ®−îc c¸c chñ ®Ò thÝch hîp. Sau khi ®· tÝch luü®−îc kinh nghiÖm, hä cã thÓ chän läc c¸c kiÕn thøc, kü n¨ng phï hîp. VÝ dô nh−nÕu c¸c häc viªn ®−îc truyÒn thô nh÷ng néi dung hoµn toµn míi mÎ th× ®iÒuquan träng lµ cÇn ph¶i t×m hiÓu xem kiÕn thøc nÒn tr−íc ®©y cña hä lµ g× ®Ó chänc¸ch tiÕp cËn thÝch hîp cã nh− vËy th× nh÷ng kiÕn thøc míi kh«ng trë nªn qu¸trõu t−îng ®èi víi hä.7. §¸p øng kú väng häc tËp cña häc viªn:Ngay tõ ®Çu kho¸ häc, hiÓu vµ ®¸p øng ®−îc mèi quan t©m vµ nguyÖn väng cñahäc viªn lµ cùc kú quan träng. Kú väng cña häc viªn thÓ hiÖn môc tiªu cña häcïng víi th¸i ®é mµ hä sÏ mang ®Õn líp häc. Th«ng th−êng kú väng cña häcviªn kh¸c víi môc tiªu cña kho¸ häc v× vËy nhiÖm vô ®Çu tiªn cña gi¸o viªn lµ ®Ócho c¸c häc viªn nãi lªn c¸c kú väng cña m×nh, sau ®ã ®iÒu chØnh môc tiªu cña -6-Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  7. 7. kho¸ häc cho phï hîp, cô thÓ ë ®©y gi¸o viªn gi¶i thÝch râ nh÷ng kú väng nµocña häc viªn trïng víi môc tiªu kho¸ häc vµ ng−îc l¹i. NÕu bá qua phÇn nµy sÏdÔ dÉn ®Õn t×nh tr¹ng häc viªn n¶n lßng.8. Thêi gian cña kho¸ häc:Dµi 14 ngµy. Sau khi xem xÐt môc tiªu kho¸ häc, chia sÎ kinh nghiÖm, gi¸o viªnh−íng dÉn lªn ®−îc kÕ ho¹ch thêi gian cô thÓ ®Ó gióp häc viªn chñ ®éng s¾p xÕpvµ ®iÒu chØnh.9. Thêi l−îng mçi giê häc:§iÒu quan träng cÇn l−u ý lµ häc viªn b¾t ®Çu sao nh·ng vµ mÊt tËp trung saukho¶ng 20 phót v× vËy cÇn h−íng häc viªn vµo c¸c ho¹t ®éng. C¸c giê thùc hµnhnhãm th−êng lµm cho häc viªn s«i næi h¬n. Th−êng th× vµo c¸c giê häc buæis¸ng, häc viªn tØnh t¸o h¬n buæi chiÒu. V× vËy ®©y lµ thêi ®iÓm thÝch hîp ®ÓtruyÒn ®¹t néi dung míi. Sau b÷a tr−a, häc viªn dÔ mÖt mái nªn giê häc cÇn ph¶isèng ®éng vµ linh ho¹t h¬n. Tèt nhÊt tr¸nh thuyÕt gi¶ng vµo thêi gian nµy mµnªn thùc hµnh nhãm. PhÇn I Mét sè quan niÖm vÒ gi¶ng d¹yTrong gi¸o dôc, ph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y lµ yÕu tè quan träng cÇn ®−îc chó trängtrong qu¸ tr×nh ®µo t¹o vµ båi d−ìng gi¸o viªn. Tr−íc khi ®i s©u vµo nghiªn cøuh·y t×m hiÓu ®Þnh nghÜa cña mét sè thuËt ng÷ phæ biÕn nh− “ gi¶ng d¹y”, “ häctËp” vµ “ ph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y”. HiÓu nh÷ng thuËt ng÷ nµy sÏ gãp phÇn t¨ngthªm kiÕn thøc tæng thÓ vµ biÕt c¸ch ¸p dông c¸c ph−¬ng ph¸p gi¸o dôc.KiÕn thøc lμ mét khu v−ên: nÕu ta kh«ng ch¨m bãn th× sÏ kh«ng ®¬m hoa, kÕt tr¸i Ng¹n ng÷ GuineaMét sè quan niÖm vÒ gi¶ng d¹yNhiÒu ý kiÕn cho r»ng mét ng−êi giái vÒ lÜnh vùc nµo sÏ d¹y tèt vÒ lÜnh vùc ®ã.VÝ dô, mét ng−êi thî méc lµnh nghÒ cã thÓ h−íng dÉn cho ng−êi kh¸c vÒ kün¨ng méc chØ ®¬n gi¶n b»ng nh÷ng minh ho¹ cô thÓ vµ gi¶i thÝch c¸c c¬ së, môc®Ých cña tõng c«ng ®o¹n. §iÒu nµy kh«ng cã nghÜa lµ gi¶ng d¹y.NhiÒu ng−êi cã quan niÖm sai lÇm r»ng ai còng cã thÓ d¹y häc. Cã lÏ mét trongnh÷ng thµnh kiÕn sai lÖch vÒ nh÷ng ng−êi gi¸o viªn ch−a ®−îc ®µo t¹o ®· dÉn®Õn suy nghÜ trªn. chóng ta Ýt nghe nãi ®Õn B¸c sü, Kü s− hoÆc KiÕn tróc s− ch−aqua ®µo t¹o . . . §iÒu khiÕn d¹y häc trë thµnh mét nghÒ nh− bao nghÒ kh¸c ®ã lµqui ®Þnh, kû c−¬ng vµ c¸c nguyªn t¾c riªng. V× vËy kh«ng ph¶i ai còng cã thÓ v¬v¸o cho b¶n th©n m×nh kh¶ n¨ng gi¶ng d¹y mµ ch−a kinh qua nh÷ng ®µo t¹o c¨nb¶n vÒ d¹y häc. VÊn ®Ò d¹y häc kh«ng ®¬n thuÇn lµ giíi thiÖu kiÕn thøc vµ kün¨ng míi hoÆc chuyÓn ®æi nh÷ng g× ng−êi gi¸o viªn biÕt vµo trÝ ãc vµ ®«i tay cña -7-Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  8. 8. ng−êi häc. H¬n n÷a, d¹y häc kh«ng gièng víi kÓ l¹i, mµ khi kÓ l¹i, nãi l¹i kh«ngcã nghÜa lµ d¹y häc. Gi¶ng d¹y cã nghÜa lµ gi¸o viªn ph¶i thùc hiÖn mét sè c«ng®o¹n ®Ó thóc ®Èy qu¸ tr×nh häc tËp. Ng−êi gi¸o viªn cÇn ph¶i häc qua c¸c kho¸®µo t¹o chÝnh qui c¨n b¶n vÒ lý thuyÕt vµ thùc hµnh vµ biÕt lªn kÕ ho¹ch gi¶ngd¹y cô thÓ. Trong gi¶ng d¹y, qu¸ tr×nh thùc hiÖn còng quan träng gièng nh− méts¶n phÈm. Chóng ta kh«ng chØ tËp trung vµo s¶n phÈm mµ c¶ hai ®Òu cã ý nghÜalín. LËp kÕ ho¹ch gi¶ng d¹y lµ cÇn thiÕt, bao gåm viÖc lùa chän vµ s¾p xÕp c¸ckinh nghiÖm häc tËp ®Ó t¹o ®iÒu kiÖn cho mèi t−¬ng t¸c gi÷a gi¸o viªn vµ ng−êihäc cã ý nghÜa.H·y nãi cho t«i nghe, t«i sÏ kh«ng bao giê quªn. H·y chØ cho t«i thÊy, t«i sÏ lu«nghi nhí. H·y cïng lμm víi t«i, t«i sÏ tá t−êng.§iÒu nµy cã nghÜa r»ng kiÕn thøc lµ kÕt qu¶ cña sù truyÒn ®¹t, chØ dÉn vµ thùchiÖn mét c¸ch tÝch cùc cïng víi ng−êi häc trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y.Träng t©m gi¶ng d¹yD¹y häc tËp trung vµo 3 qu¸ tr×nh chñ yÕu, cã liªn hÖ chÆt chÏ víi nhau vµ khãcã thÓ d¹y riªng rÏ, t¸ch rêi tõng thø, ®ã lµ: nhËn thøc, thao t¸c b»ng tay vµ g©y¶nh h−ëng.1. Qu¸ tr×nh nhËn thøc:Qu¸ tr×nh nhËn thøc cã liªn quan ®Õn sù hiÓu biÕt ( vµ kiÕn thøc), kh¬i gîi trÝ tuÖthÓ hiÖn b»ng viÖc häc ®−îc nh÷ng t− duy míi hoÆc hÖ thèng l¹i c¸c kiÕn thøccò. Nh÷ng kiÕn thøc nµy sÏ cã ¶nh h−ëng lín ®Õn c¸ch gi¶i quyÕt vÊn ®Ò cñatõng ng−êi. Chóng ta cã thÓ minh ho¹ kh¶ n¨ng nhËn thøc trong d¹y häc, baogåm:- Kh¶ n¨ng nhËn biÕt c¸c c¬ së thùc tÕ ®Ó gi¶i thÝch mét vÊn ®Ò bÊt kú.- Nh÷ng ý t−ëng ®Ó thuyÕt phôc, l«i kÐo trong c¸c cuéc tranh luËn.- Kh¶ n¨ng kÕt nèi gi÷a c¸c sù vËt- Kh¶ n¨ng cña ng−êi kh¸c trong viÖc t¹o ra c¸c gi¶i ph¸p thay thÕ ®Ó thùc thimét c«ng viÖc.- Kh¶ n¨ng cña ng−êi kh¸c trong viÖc s¾p xÕp c¸c ý t−ëng vµ suy nghÜ khi ph¶idiÔn thuyÕt hoÆc tr×nh bµy ( nãi hoÆc viÕt):a. C¸c ý t−ëng, thùc tÕ, sè liÖu, con sè hoÆc biÓu t−îngb. Mèi liªn hÖ gi÷a c¸c ý t−ëng.c. Tæ chøc, s¾p xÕp c¸c ý t−ëng theo bè côc ®Ó diÔn ®¹t theo trËt tù l« gic, rârµng vµ dÔ hiÓu2. Qu¸ tr×nh thao t¸c b»ng tay -8-Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  9. 9. §Ò cËp ®Õn c¸c kü n¨ng ®¹t ®−îc th«ng qua viÖc gi¶ng d¹y vµ häc tËp, cã liªnquan ®Õn viÖc chóng ta ®· häc c¸ch phèi hîp vµ vËn dông tay, ch©n, trÝ ãc nh−thÕ nµo. Mét sè c«ng viÖc thao t¸c b»ng tay nh−: - Lao ®éng thñ c«ng nh− nghÒ Méc, nghÒ May, nghÒ Thî NÒ, C¬ khÝ ¤ t« . .. - Ch¬i c¸c lo¹i bãng nh− bãng ræ, bãng bÇu dôc, bãng chuyÒn . . . - Trë thµnh nhµ thÓ thao hoÆc vËn ®éng viªn dông cô. - C¸c c«ng viÖc cã liªn quan ®Õn th−¬ng m¹i, kü n¨ng hoÆc kü nghÖ.Nh÷ng c«ng viÖc trªn ®ßi hái tÝnh thùc tÕ, s¸ng t¹o, chÝnh x¸c vµ tËp trung.3. Qu¸ tr×nh t¹o sù t¸c ®éngT¸c ®éng bao hµm c¶m gi¸c vµ th¸i ®é. C¶m gi¸c vµ th¸i ®é ph¶n ¸nh gi¸ trÞ cñac¸ nh©n. Mét sè gi¸ trÞ cã tÝnh tÝch cùc vµ cÊp tiÕn, trong khi mét sè gi¸ trÞ kh¸ctiªu cùc vµ cæ hñ.Qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y g©y ¶nh h−ëng tèt lµm cho gi¸ trÞ c¸ nh©n vµ kh¬i dËy métth¸i ®é tÝch cùc, ®ång thêi lo¹i bá dÇn nh÷ng gi¸ trÞ tiªu cùc mét c¸ch cã hÖthèng. Ngoµi ra, gi¸ trÞ vµ th¸i ®é cßn cã ý nghÜa quan träng ë chç, kh«ng nh÷ngchóng t¸c ®éng lín tíi nh÷ng viÖc ®ang lµm mµ cßn ¶nh h−ëng ®Õn c¸ch thøcthùc hiÖn.Gi¶ng d¹y vµ ®µo t¹oSù kh¸c nhau gi÷a gi¶ng d¹y vµ ®µo t¹o lµ g× ? §µo t¹o cã gièng víi gi¶ng d¹ykh«ng ? C©u tr¶ lêi sÏ lµ “ Cã” vµ “ Kh«ng”. “ Cã” bëi v× ®µo t¹o tËp trung chñyÕu vµo thùc hµnh hay cßn ®−îc gäi lµ “ kiÕn thøc nh− thÕ nµo ®Ó lµm . . . ”,kh¸c víi “ kiÕn thøc mµ . . “ mang tÝnh lý thuyÕt ( hoÆc nh÷ng kiÕn thøc mangtÝnh triÕt lý). Tuy vËy kh«ng ph¶i mäi qu¸ tr×nh ®µo t¹o còng ®ång nghÜa víigi¶ng d¹y v× trong ®µo t¹o gi¸o viªn h−íng dÉn ch¾c ch¾n quyÕt ®Þnh ®−îc chÝnhx¸c c¸c kü n¨ng vµ hµnh vi cña ng−êi häc. §ã lµ lý do t¹i sao chóng ta biÕt c¸chthøc hµnh ®éng cña häc viªn ®· ®¹t ®−îc mét sè kü n¨ng mong muèn. NgoµiviÖc truyÒn thô cho ng−êi häc nh÷ng kü n¨ng cÇn thiÕt ( mét khÝa c¹nh cña ®µot¹o) cßn lµm cho ng−êi häc trë nªn s¸ng t¹o vµ t×m tßi ®Ó ®¹t ®−îc c¸c gi¸ trÞmong muèn. Nh−ng nh− chóng ta ®· ®Ò cËp, sÏ kh«ng thÓ chØ thuÇn tuý d¹y c¸ckü n¨ng mµ kh«ng th«ng tin ( cã chñ ®Þnh hay kh«ng chñ ®Þnh) vÒ gi¸ trÞ hoÆcth¸i ®é nµo ®ã.C¸c nguyªn t¾c trong gi¶ng d¹y:Theo Carl Shafer “ Gi¶ng d¹y hîp lý lµm cho viÖc häc tËp cã hiÖu qu¶”. V× vËygi¸o viªn sÏ thµnh c«ng khi biÕt c¸ch ®¬n gi¶n ho¸ c¸c bµi häc khã, phøc t¹pgióp ng−êi häc dÔ hiÓu.Lµm chñ ®−îc chñ ®Ò m×nh ®ang d¹y -9-Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  10. 10. KÝch thÝch vµ duy tr× ®−îc sù høng thó cña ng−êi häc ®èi víi chñ ®ÒSö dông ng«n ng÷ dÔ hiÓuChia néi dung cña giê häc ra thµnh c¸c phÇn ®¬n gi¶n theo hÖ thèngGióp ng−êi häc chñ ®éng trong viÖc häc tËp thay v× hoµn toµn phô thuécvµo gi¸o viªnGióp ng−êi häc s¸ng t¹o vµ biÕt tËp trung ®Ó n¾m b¾t ®−îc c¸c ý t−ëngcòng nh− kü n¨ng míiCã kh¶ n¨ng «n l¹i, kiÓm tra vµ biÕt c¸ch ¸p dông c¸c kü n¨ng ®· ®−îchäcB»ng c¸ch s¾p xÕp, thay ®æi trËt tù trªn, Shafer t¹o ra ®−îc mét sè nguyªn t¾criªng biÖt hay cßn gäi lµ 7 qui t¾c trong gi¶ng d¹y. Nh÷ng qui t¾c nµy ®−îc diÔngi¶i nh− sau:Gi¸o viªn cÇn ph¶i: 1. HiÓu râ vÒ néi dung cña khãa häc 2. Gi¶ng d¹y cã hiÖu qu¶ lµm cho ng−êi häc quan t©m ®Õn chñ ®Ò ®ang d¹y 3. Dïng tõ ng÷ vµ c¸ch diÔn ®¹t cã nghÜa chung, th«ng th−êng. 4. Dïng kiÕn thøc ®· biÕt lµm cÇu nèi ®Ó gi¶i thÝch vµ truyÒn ®¹t nh÷ng kiÕn thøc míi hoÆc trõu t−îng. 5. Gióp ng−êi häc biÕt c¸ch tù suy nghÜ, thùc hiÖn vµ t×m ra nh÷ng kiÕn thøc míi. 6. KhuyÕn khÝch ng−êi häc sö dông ng«n ng÷ riªng cña m×nh “ xµo nÊu” c¸c kiÕn thøc ®· häc thµnh cña m×nh. 7. §¸nh gi¸ nh÷ng kiÕn thøc ®· gi¶ng d¹y ®Ó x¸c ®Þnh ®−îc møc ®é vµ chØnh söa l¹i cho phï hîp. Th¶o luËn nhãm. TËp trung vµo viÖc gi¶ng d¹yC¸c b−íc: Tuú thuéc vµo sè l−îng, chia häc viªn thµnh 3 nhãm hoÆc nhiÒu h¬n§Æt c©u hái: C¸c nhãm th¶o luËn c©u hái “ Sau khi tham gia c¸c kho¸ ®µo t¹ohäc viªn ®· thu l−îm ®−îc nh÷ng kiÕn thøc g× ?”. - 10 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  11. 11. Thùc hiÖn: mçi nhãm chuÈn bÞ mét b¸o c¸o. Sau khi tõng nhãm tr×nh bµy b¸oc¸o cña m×nh, dµnh mét phÇn thêi gian cho viÖc hái ®¸p th¾c m¾c vµ b×nh luËncña c¸c häc viªn trong líp häc.Gi¸o viªn h−íng dÉn: Gióp ng−êi häc nhËn biÕt c¸c nhãm ý kiÕn t−¬ng ®ånghoÆc cã cïng néi dung. Sau ®ã gióp c¸c nhãm ph©n biÖt ®−îc c¸c ý kiÕn trªnthuéc vÒ phÇn nµo: - KiÕn thøc - Th¸i ®é - Thùc hµnh PhÇn 2: Ph−¬ng ph¸p luËnPhÇn tiÕp theo lµ ph−¬ng ph¸p luËn cña viÖc gi¶ng d¹y vµ c¸c mèi liªn hÖ. Tr−íchÕt, ph−¬ng ph¸p lµ kü thuËt ®Ó thùc hiÖn mét c¸ch hiÖu qu¶. Nh−ng LawrenceStenhouse kh«ng dïng hai tõ “ Ph−¬ng ph¸p” mµ l¹i dïng tõ “ ChiÕn thuËt”. ¤ngta cho r»ng mét chiÕn thuËt ®−îc x©y dùng, chuÈn bÞ kü l−ìng vµ cã hÖ thèngtrong khi mét ph−¬ng ph¸p th«ng th−êng lµ ®· ®−îc chÊp nhËn vµ ®ang sö dônghoÆc ®−îc sö dông ®Õn. ViÖc sö dông hoÆc kÕt hîp mét sè ph−¬ng ph¸p víi nhaut¹o nªn ph−¬ng ph¸p luËn. VÝ dô gi¶ng d¹y ®−îc coi lµ mét nghÖ thuËt vµ kün¨ng bëi v× b¶n th©n ng−êi d¹y dïng nhiÒu ph−¬ng ph¸p kh¸c nhau lµm phongphó bµi häc. Mét c¸ch tãm l−îc th× ph−¬ng ph¸p luËn trong gi¶ng d¹y cã nghÜalµ:Kü thuËt vµ c¸c b−íc thùc hiÖn ®Ó lµm chñ qu¸ tr×nh truyÒn thô kü n¨ngPh−¬ng ph¸p luËn gi¶ng d¹y kh«ng trõu t−îng mµ thùc tÕ vµ hiÖn thùcXuÊt ph¸t tõ kinh nghiÖm vµ sù c©n nh¾c cña gi¸o viªn h−íng dÉnGióp ng−êi häc trong viÖc thu l−îm kiÕn thøc, kü n¨ng vµ gi¸ trÞLµ cÇu nèi gi÷a nh÷ng kinh nghiÖm “®· biÕt” vµ “ ch−a biÕt” c¸c nh©n tè ¶nh h−íng ®Õn ph−¬ng ph¸p luËn gi¶ng d¹y - 11 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  12. 12. 4 nh©n tè ¶nh h−ëng ®Õn ph−¬ng ph¸p luËn gi¶ng d¹y lµ: Môc ®Ých vµ chñ ®Òkho¸ häc, tµi liÖu gi¶ng d¹y, ®èi t−îng häc. I. Môc tiªu cña khãa häc:Lµ môc tiªu hoÆc môc ®Ých mµ chóng ta muèn ng−êi häc tiÕp thu ®−îc sau khihäc xong mét ch−¬ng tr×nh. Tr−íc khi quyÕt ®Þnh mét ph−¬ng ph¸p luËn gi¶ngd¹y, cÇn tr¶ lêi mét sè c©u hái sau: - T«i muèn ®¹t ®−îc g× qua viÖc d¹y kho¸ häc nµy ? HoÆc môc ®Ých cña lo¹i h×nh gi¸o dôc nµy lµ g× ? HoÆc t¹i sao t«i l¹i muèn c¸c häc viªn cña t«i tham gia kho¸ häc nµy ?TÊt c¶ c¸c lo¹i h×nh gi¸o dôc dï mang tÝnh häc hµm, kü thuËt hay nghÒ nghiÖp®Òu ph¶i ®Þnh râ môc tiªu th× qóa tr×nh d¹y häc míi hiÖu qu¶. H¬n n÷a nÕu biÕtchÝnh x¸c t¹i sao l¹i d¹y kiÕn thøc nµy th× sÏ dÔ dµng h¬n khi ®iÒu chØnh néidung häc cho phï hîp.VÝ dô môc ®Ých cña gi¸o dôc ë mét tr−êng chuyªn nghiÖp ( häc xong ng−êi häc®−îc cÊp chøng chØ tèt nghiÖp) lµ: - Ph¸t triÓn nh÷ng kh¸i niÖm, nguyªn t¾c vµ kü n¨ng ®· häc ®−îc tõ cÊp gi¸o dôc c¬ së. - LuyÖn cho ng−êi häc tÝnh tù lùc trong häc tËp vµ chuÈn bÞ cho c¸c bËc häc cao h¬n. - §Æt nÒn t¶ng cho viÖc ph¸t triÓn c¸c kû luËt c¸ nh©n - ChÝnh trùc, cÇn cï, cã kh¶ n¨ng thÝch nghi, hîp t¸c vµ yªu n−ícNgoµi ra, mét trong nh÷ng môc tiªu chñ yÕu cña gi¸o dôc kü thuËt nh− ®· nªutrªn vµ th−êng ®−îc thùc hµnh trong c¸c tr−êng kü thuËt hiÖn nay lµ chuÈn bÞ chong−êi häc tÝnh tù lùc b»ng nh÷ng kho¸ ®µo t¹o phï hîp hoÆc gi¸o dôc cao h¬n.Môc ®Ých cuèi cïng lµ gióp ng−êi häc cã ®−îc nh÷ng kiÕn thøc ®Ó hä tù tæ chøcs¶n xuÊt, kinh doanh mµ kh«ng cÇn ph¶i t×m c¸c c«ng viÖc hµnh chÝnh trong c¸cc¬ quan nhµ n−íc hoÆc c¸c tæ chøc t− nh©n. II. Chñ ®Ò gi¶ng d¹yTheo diÖn réng, ph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y cã ¶nh h−ëng trùc tiÕp ®Õn chñ ®Ò gi¶ngd¹y ( néi dung kiÕn thøc). Theo c¸ch ®¬n gi¶n lµ lùa chän ph−¬ng ph¸p ®Ó viÖcd¹y häc sÏ tiÕn dÇn tõ nh÷ng néi dung ®¬n gi¶n ®Õn phøc t¹p theo trËt tù nèi tiÕp.VÒ b¶n chÊt, häc tËp mang tÝnh hÖ thèng vµ nèi tiÕp. Ph−¬ng ph¸p luËn gióp chianéi dung gi¶ng d¹y thµnh c¸c phÇn nhá gióp gi¸o viªn dÔ d¹y vµ ng−êi häc dÔhiÓu bµi. CÇn t«n träng nguyªn t¾c ®¬n gi¶n khi lùa chän ph−¬ng ph¸p gi¶ngd¹y, cã nghÜa lµ ph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y ph¶i lµm cho néi dung gi¶ng d¹y trë nªn®¬n gi¶n h¬n. - 12 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  13. 13. Mét bøc tranh chøa ®ùng c¶ ngμn lêi III. Ph−¬ng tiÖn gi¶ng d¹y ViÖc lùa chän ph−¬ng tiÖn gi¶ng d¹y cã t¸c ®éng trùc tiÕp ®Õn kü thuËt gi¶ng d¹y. §iÒu lý thó lµ ph−¬ng tiÖn gi¶ng d¹y rÊt ®a d¹ng vµ th−êng phô thuéc vµo C¸i g× vµ T¹i sao chóng ta l¹i d¹y nh÷ng thø nµy. Mét sè vÝ dô vÒ nh÷ng ph−¬ng tiÖn gi¶ng d¹y th−êng ®−îc dïng ®Õn nh−: B¶ng phÊn B¶n giÊy d¸n B¶ng b»ng v¶i nØ B¶ng tõ B¶ng tr¾ng B¶n ®å ¸p phÝch BiÓu ®å vµ ®å ho¹ ¶nh Gi¸o tr×nh S¸ch h−íng dÉn C¸c tµi liÖu ph¸t cho häc viªn ThÎ tæng kÕt M¸y chiÕu OHP Mµn h×nh vµ m¸y chiÕu Slide M¸y chiÕu h×nh S¸ch bµi tËp Sù lùa chän ph−¬ng tiÖn gi¶ng d¹y sÏ quyÕt ®Þnh ph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y, c¸c ho¹t ®éng cña gi¸o viªn vµ häc viªn. VÝ dô dïng b¶ng phÊn th× c¶ häc sinh vµ gi¸o viªn ®Òu ph¶i dïng vë viÕt. Gi¸o viªn ph¶i c©n nh¾c gi÷a nhiÒu thø ®Ó chän ph−¬ng ph¸p thÝch hîp. IV. Häc viªn §èi t−îng häc viªn rÊt ®a d¹ng vµ kh¸c nhau. Sù kh¸c nhau lín nhÊt gi÷a c¸c häc viªn hay cßn gäi lµ “ Hµnh vi tiÕp nhËn” ®−îc thÓ hiÖn theo c¸c h×nh thøc ®a d¹ng nh−: a. Kinh nghiÖm - 13 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  14. 14. b. N¨ng khiÕu c. Kü n¨ng d. Gi¸ trÞ e. C¶m gi¸c f. Ph¶n øngMét gi¸o viªn h−íng dÉn nhiÒu kinh nghiÖm cÇn ph¶i biÕt c©n b»ng, dung hoµ sùkh¸c biÖt cña c¸c häc viªn nh»m ®¶m b¶o lîi Ých häc tËp chung. Häc tËp lµ qu¸tr×nh ®ßi hái sù nç lùc cña c¶ gi¸o viªn vµ häc viªn. Gi¸o viªn cÇn gióp ng−êihäc nhËn biÕt ®iÒu nµy vµ ý thøc ®−îc r»ng hä còng cã quyÒn ®−îc së h÷u métphÇn trong ®ã.V× vËy kh«ng qu¸ khi nãi r»ng mçi häc viªn mang ®Õn nh÷ng t×nh huèng häc tËpriªng: • KiÕn thøc • Kü n¨ng • Kinh nghiÖmQu¸ tr×nh häc tËp gióp häc viªn häc hái ®−îc nh÷ng kiÕn thøc, kü n¨ng, th¸i ®étõ gi¸o viªn vµ c¸c b¹n cïng häc. Mét ph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y hîp lý sÏ lµ cÇunèi ®Ó gi¸o viªn vµ häc viªn chia sÎ c¸c kinh nghiÖm vµ kiÕn thøc, lµm cho viÖchäc cã ý nghÜa vµ ng−êi häc ®−îc tham gia mét c¸ch b×nh ®¼ng vµo qu¸ tr×nhgi¶ng d¹y vµ häc tËp.Tæng kÕtTãm l¹i, cã 4 yÕu tè t¸c ®éng ®Õn viÖc lùa chän ph−¬ng ph¸p luËn gi¶ng d¹y lµ: - Môc tiªu häc tËp – h−íng ®Õn ng−êi häc - Chñ ®Ò gi¶ng d¹y - Ph−¬ng tiÖn gi¶ng d¹y - §èi t−îng häc viªn - 14 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  15. 15. PhÇn 3. Häc tËp cho ng−êi línNh÷ng ®èi t−îng nµo ®−îc coi lµ ng−êi lín ? Hay chÝnh x¸c ®èi t−îng nµo lµ häcviªn ng−êi lín ? Nh÷ng lo¹i c©u hái nµy vµ mét sè c©u hái kh¸c ®Òu cã néi dungtr¶ lêi liªn quan ®Õn nhau. Nguyªn nh©n lµ hä phô thuéc vµ bÞ ¶nh h−ëng bëi c¸cnÒn v¨n ho¸ kh¸c nhau, c¸c x· héi vµ nh÷ng nh©n tè kh¸c.VÝ dô, thanh niªn trong qu¸ tr×nh tr−ëng thµnh chÞu ¶nh h−ëng bëi nhiÒu nguyªnt¾c, kû luËt. Trong t©m lý häc, cã sù kh¸c biÖt lín gi÷a tuæi ph¸t triÓn sinh lý (CA) vµ tuæi ph¸t triÓn trÝ tuÖ (MA). Trong c¸c ®iÒu cña LuËt ph¸p, cã nh÷ng qui®Þnh kh¸c nhau gi÷a c¸c n−íc, céng ®ång quyÕt ®Þnh khi nµo mét ng−êi ( namhay n÷) ®−îc phÐp tù quyÕt ®Þnh ®éc lËp nh− bá phiÕu, ®−îc phÐp vay tiÒn tõ nhµb¨ng, ®ñ tuæi thi lÊy b»ng l¸i xe, ®−îc phÐp uèng r−îu hoÆc ®−îc phÐp qu¶n lýmét c«ng ty . . .§èi t−îng ®−îc ®Ò cËp ®Õn ë ®©y lµ nh÷ng häc viªn ®· tr−ëng thµnh, cã kh¶ n¨ngquyÕt ®Þnh theo ®uæi mét nghÒ nghiÖp nµo ®ã cho dï ®· tõng häc qua tr−êng lípnµo hay kh«ng. Cô thÓ lµ nh÷ng ng−êi tr−ëng thµnh vµ ®ñ minh mÉn ®ñ ®Ó tùquyÕt ®Þnh c¸c vÊn ®Ò c¸ nh©n.T©m lý häc tËp1.0. §éng c¬MÆc dï ng−êi tr−ëng thµnh cã kh¶ n¨ng häc tËp, tuy nhiªn nÕu kh«ng kÕt hîpvíi nh÷ng nç lùc cña b¶n th©n sÏ kh«ng ®em l¹i kÕt qu¶. §Ó cã sù nç lùc, mçihäc viªn cÇn ph¶i cã mét ®éng c¬ häc tËp.1.1. §Þnh nghÜa vÒ ®éng c¬ häc tËp:§éng c¬ häc tËp lµ lßng ham muèn, nhu cÇu, sù hèi thóc hoÆc mét cè g¾ng ®Ó®¹t ®−îc mét môc tiªu nµo ®ã. Víi nh÷ng cè g¾ng nµy häc viªn sÏ lµm nh÷ng g×mµ hä muèn. MÆt kh¸c, ®éng c¬ bao gåm c¶ sù quan t©m, th¸i ®é vµ môc ®Ýchcña ng−êi häc.Cã nhiÒu ®Þnh nghÜa vÒ ®éng c¬ häc tËp. §éng c¬ lµ thø khiÕn ng−êi häc muènbiÕt, muèn thùc hiÖn, muèn t×m hiÓu vµ tin vµo hoÆc muèn ®¹t ®−îc nh÷ng kün¨ng nhÊt ®Þnh. Ngoµi ra, ®éng c¬ còng cã thÓ ®−îc hiÓu lµ mét nç lùc tho¶ m·nnhu cÇu cña mçi c¸ nh©n ch¼ng h¹n nh− mét ng−êi tr−ëng thµnh muèn häc ®ÓbiÕt c¸ch ®äc, biÕt ®Õm ®Ó kh«ng bÞ lõa g¹t mçi khi ®i mua hµng.Gi¸o viªn h−íng dÉn cÇn ph¶i hiÓu ®−îc nhu cÇu, së thÝch, môc ®Ých vµ th¸i ®écña ng−êi häc ®Ó cã thÓ khuyÕn khÝch kÞp thêi, ®ång thêi t¹o m«i tr−êng khÝch lÖhäc viªn nÕu nh− ®éng c¬ häc tËp cña hä ch−a râ rµng. NhiÖm vô cña ng−êi thÇylµ t¹o lËp vµ duy tr× høng thó trong häc tËp cho ng−êi häc.Kh¶ n¨ng vµ sù th«ng minh kh«ng ph¶i lµ tiÒn ®Ò cña viÖc häc tËp. CÇn nhí r»ngnh÷ng ng−êi cã kh¶ n¨ng ch−a ch¾c ®· lµ nh÷ng ng−êi sÏ tham gia häc mµ häcÇn ph¶i cã mét mong muèn häc tËp hoÆc ph¶i cã mét sè høng thó trong qu¸tr×nh häc. Hä còng cÇn ph¶i cã kú väng häc mét sè kü n¨ng nhÊt ®Þnh. V× nh÷ngng−êi tr−ëng thµnh lµ nh÷ng häc viªn häc theo ®éng c¬ nªn gi¸o viªn cÇn ph¶i - 15 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  16. 16. t×m tßi, t¹o dùng vµ duy tr× ®éng c¬ häc tËp nµy. §iÒu quan träng lµ t×m hiÓu ®ÓbiÕt ®−îc ®éng c¬ cña häc viªn lµ g×, tõ ®ã ®iÒu chØnh néi dung cho phï hîp víinhu cÇu cña ng−êi häc. C¸ch thøc gi¶ng d¹y còng ph¶i gÇn gòi víi häc viªn nh−vËy míi t¹o ®iÒu kiÖn tèt nhÊt cho häc viªn trong häc tËp.Mét ng−êi häc cã thÓ cã nhiÒu ®éng c¬ kh¸c nhau. Tuy nhiªn, ®éng c¬ chñ yÕunhÊt th−êng lµ mong muèn ®Ó dµnh mét thµnh tùu hoÆc gi¶i th−ëng. Häc viªncòng cã t©m lý muèn næi bËt ë mét lÜnh vùc nµo ®ã. Kh«ng ai muèn phÝ thêigian ®i häc ®Ó ch¼ng dïng lµm g× c¶. §éng c¬ häc tËp còng rÊt kh¸c nhau tuútheo tõng c¸ nh©n, tõng khu vùc hoÆc tõng c¬ së ®µo t¹o.1.2. C¸c b−íc t¹o ®éng c¬ häc tËp cho ng−êi häcMét sè h−íng dÉn vÒ c¸ch thøc t¹o ®éng c¬ häc tËp. 1. Khen hoÆc t¸n th−ëng ®Ó khuyÕn khÝch häc viªn nç lùc. 2. Tù ®Æt ra vµ duy tr× mét thãi quen th−êng xuyªn trong c¸ch tiÕp xóc víi ng−êi häc, vÝ dô nh− b¾t ®Çu giê häc vµo mét thêi gian nhÊt ®Þnh, lµm cho ng−êi häc tËp trung vµo giê häc . . . 3. Gi÷ ®óng giê häc th× ng−êi häc sÏ cè g¾ng ®i sím ®Ó ®−îc ®¸nh gi¸ lµ h¨ng h¸i. Trong häc tËp, ng−êi häc chÝnh lµ nh÷ng ®èi t¸c chø kh«ng ph¶i lµ nh÷ng ng−êi cã vÞ trÝ thÊp h¬n. 4. Yªu cÇu häc viªn thùc hiÖn nh÷ng bµi tËp phï hîp víi kh¶ n¨ng. C¸c bµi tËp dÔ qu¸ sÏ t¹o c¶m gi¸c ch¸n n¶n nh−ng nÕu khã qu¸ ng−êi häc sÏ mÊt høng thó. 5. Sö dông c¸c ph−¬ng tiÖn gi¶ng d¹y cã tÝnh thu hót vµ m« pháng. 6. H·y ®Ó ng−êi häc biÕt ®−îc kÕt qu¶ häc tËp vµ h−íng dÉn hä nh÷ng b−íc tiÕp theo. 7. H·y ®Ó häc viªn häc hoÆc thùc hµnh nh÷ng g× mµ hä cã thÓ ¸p dông trong thùc tiÔn. Néi dung gi¶ng d¹y ph¶i s¸t thùc. 8. T×m hiÓu së thÝch cña tõng c¸ nh©n. L¾ng nghe hä nãi. Bµy tá sù quan t©m vµ t«n träng ®èi víi häc viªn. 9. Duy tr× høng thó trong häc tËp b»ng c¸ch thay ®æi nhiÒu ph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y.2.0. §éng c¬ cña gi¸o dôc ng−êi lín2.1. Häc tËp còng lµ c«ng viÖcHäc tËp còng lµ c«ng viÖc, ®«i khi kh¸ vÊt v¶. Nã chØ dÔ dµng khi ch−a thùc sùb¾t ®Çu vµo cuéc nªn ng−êi häc ch−a nÕm tr¶i hoÆc do ®éng c¬ häc tËp cao nªndï vÊt v¶ nh−ng ng−êi häc vÉn c¶m thÊy cuèn hót. §èi víi ng−êi lín, ®i häc víimôc ®Ých ®Ó gi¶i trÝ d−êng nh− kh«ng ph¶i lµ ®éng c¬ thÝch hîp mµ ®i häc lµ ®Ótheo ®uæi mét sè nhu cÇu chñ yÕu. Sù tho¶ m·n c¸c nhu cÇu nµy gióp cñng cèhøng thó häc tËp. Nh÷ng “ nhu cÇu” nµy ®−îc coi lµ ®éng c¬ häc tËp cña ng−êilín. - 16 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  17. 17. 2.2. Gi¸o dôc ng−êi lín mang tÝnh tù nguyÖn§éng c¬ chia lµm 2 cÊp ®é. CÊp ®é thø nhÊt, do tr−êng häc lµ nh÷ng tæ chøc tùnguyÖn nªn mäi ng−êi cÇn ph¶i cã ®éng c¬ ®Ó ®Õn tr−êng häc. CÊp ®é thø hai,khi hä ®· ®Õn tr−êng häc råi th× hä cÇn ph¶i liªn tôc duy tr× ®éng c¬ ®Ó tham giavµo c¸c nhãm häc tËp. “ §éng c¬ ®ñ m¹nh ®Ó khiÕn mçi c¸ nh©n tham gia häctËp nh−ng cã thÓ qu¸ yÕu ®Ó khiÕn hä tham gia hÕt qu¸ tr×nh häc, tû lÖ bá häccao trong c¸c ch−¬ng tr×nh gi¸o dôc ng−êi lín kh«ng dùa trªn nÒn t¶ng nghÒnghiÖp lµ mét minh chøng vÒ søc m¹nh cña ®éng c¬ häc tËp”.3.0. Mét sè nguyªn t¾c c¬ b¶n cña lo¹i h×nh gi¸o dôc cho ng−êi lín:3.1. Nguyªn t¾c vÒ kinh nghiÖmKh¸c víi gi¸o dôc trÎ em, gi¸o dôc ng−êi lín cÇn ®Õn kh¶ n¨ng ph¸n ®o¸n vµsuy xÐt khi gi¶i quyÕt c¸c vÊn ®Ò ph¸t sinh; g¾n liÒn víi kinh nghiÖm c¸ nh©n,v¨n ho¸ vµ tÝn ng−ìng. Kinh nghiÖm sèng cña häc viªn sÏ lµ nguån h÷u Ých tronghäc tËp th«ng qua viÖc trao ®æi víi c¸c b¹n häc.Mét trong nh÷ng ®Æc ®iÓm quan träng nhÊt cña gi¸o dôc ng−êi lín lµ “ nªu ra®−îc c¸c vÊn ®Ò”. Kh«ng gièng víi kiÓu häc mµ mçi mét giê häc l¹i ®−îc bæsung thªm mét Ýt kiÕn thøc vµ mêi c¸c chuyªn gia ®Õn ®Ó nªu ra c¸c vÊn ®Ò chÝnhvµ nh÷ng viÖc cÇn lµm vµ sau ®ã lµ ®Ó “ rãt” c¸c kiÕn thøc vµo ®Çu cña häc viªnmµ vai trß cña gi¸o viªn h−íng dÉn lµ dÉn d¾t líp häc nh×n nhËn c¸c vÊn ®Ò theomét khÝa c¹nh tËp trung h¬n chø kh«ng lÉn lén. Qu¸ tr×nh nµy chó träng vµo viÖchäc h¬n lµ viÖc gi¶ng d¹y.V× vËy c¸c gi¸o viªn truyÒn thèng cÇn ph¶i ®−îc båi d−ìng vµ ®µo t¹o l¹i ®Ó hiÓu®−îc vai trß cña mét nhµ gi¸o dôc cho ®èi t−îng ng−êi lín. Nh÷ng vai trß ®ã baogåm: - T¹o ra mét m«i tr−êng häc tËp, - Nªu ra ®−îc c¸c vÊn ®Ò, - KhuyÕn khÝch häc viªn t×m ra c¸c nguyªn nh©n vµ gi¶i ph¸p cho c¸c vÊn ®Ò, - Gióp ®ì c¸c nhãm tù t×m tßi,nghiªn cøu cho b¶n th©n vµ - Lªn kÕ ho¹ch hµnh ®éngTÊt c¶ nh÷ng tiªu chÝ trªn hoµn toµn kh¸c h¼n víi vai trß cña mét nhµ gi¸otruyÒn thèng. Chóng ta th−êng gi÷ nh÷ng ý niÖm vÒ “ h×nh ¶nh cña mét gi¸oviªn” tõ thêi ®Çu c¾p s¸ch tíi tr−êng. Nh−ng nÕu nhiÖm vô cña chóng ta lµ gi¸odôc cho ng−êi lín, sö dông ph−¬ng ph¸p nªu ra c¸c vÊn ®Ò th× cÇn ph¶i xo¸ bátrong ®Çu h×nh ¶nh cña mét gi¸o viªn truyÒn thèng.Gi¸o viªn h−íng dÉn cho c¸c häc viªn ph¶i biÕt r»ng c¸c häc viªn th−êng cãnhiÒu kinh nghiÖm vµ häc hái ®−îc nhiÒu tõ cuéc sèng vµ c¸c b¹n ®ång nghiÖp.Gi¸o viªn h−íng dÉn ph¶i gióp hä chia sÎ c¸c kinh nghiÖm vµ t¹o ra c¸c c¬ héi - 17 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  18. 18. ®Ó hä cã thÓ giao tiÕp, ®èi tho¹i víi nhau. H·y xÕp c¸c häc viªn ngåi theo vßngtrßn ®Ó hä cã thÓ quan s¸t nhau trong c¸c cuéc th¶o luËn.3.2. Mèi quan hÖ gi÷a néi dung gi¶ng d¹y vµ c¸c nhu cÇu tr−íc m¾tMét ®iÒu lý thó trong gi¸o dôc ng−êi lín lµ hä sÏ häc nh÷ng g× mµ hä mongmuèn – Mét c¶m gi¸c rÊt quan träng. Kh¸c víi häc sinh ë tr−êng, ®−îc d¹y dçnh÷ng thø mµ ng−êi lín cho lµ cÇn thiÕt vÝ dô nh− m«n LÞch sö, Ng÷ ph¸p hoÆcNgo¹i ng÷. C¸c häc viªn chØ häc nh÷ng m«n nµy nÕu hä muèn chø kh«ng b¾tbuéc. Thay vµo ®ã, häc viªn ®−îc häc vÒ kiÕn thøc x· héi, vÒ chÝnh phñ, t×m hiÓulÜnh vùc x©y dùng vµ vÒ bÊt cø ®iÒu g× mµ hä quan t©m. Sù gi¸o dôc ë ®©y ®−îcx©y dùng trªn nÒn t¶ng kiÕn thøc mµ hä ®· biÕt – th«ng qua c¸c c«ng cô häc tËphoÆc mét ngo¹i ng÷ hoÆc mét nguyªn lý khoa häc nµo ®ã.Mong muèn häc tËp lµ mét yÕu tè cÇn thiÕt gãp vµo sù thµnh c«ng cña qu¸ tr×nhhäc. §iÒu nµy ®Æc biÖt quan träng ®èi víi nh÷ng häc viªn ®i häc kh«ng d−íi mét¸p lùc nµo. V× vËy häc viªn cã mét nhu cÇu nhÊt ®Þnh cÇn ®−îc tho¶ m·n quaviÖc tham gia kho¸ häc. NÕu ch−¬ng tr×nh kho¸ häc kh«ng ®¸p øng ®−îc nhu cÇunµy th× kÕt qu¶ lµ häc viªn sÏ bá dë. Sù kh¸c nhau c¬ b¶n gi÷a hai ®èi t−îng häc( häc viªn vµ häc sinh) lµ trong khi häc sinh hy väng häc hái c¸c kiÕn thøc vµtÝch luü dÇn theo n¨m th¸ng ®Ó phôc vô cho t−¬ng lai th× häc viªn l¹i muèn cãthÓ ¸p dông c¸c kiÕn thøc cña kho¸ häc ngay tøc thêi. V× thÕ kú väng häc tËpcña häc viªn lµ ®Ó ®¸p øng trùc tiÕp c¸c môc ®Ých tr−íc m¾t. §iÒu nµy cÇn ®−îcl−u ý khi x©y dùng ch−¬ng tr×nh gi¶ng d¹y.§Ó ®¹t ®−îc ®Çy ®ñ c¸c yªu cÇu trªn, ch−¬ng tr×nh vµ tµi liÖu gi¶ng d¹y ngoµiviÖc ®¸p øng c¸c môc tiªu häc tËp cßn ph¶i dÔ hiÓu ®èi víi ng−êi häc. Nh÷ngkiÕn thøc liªn quan ®Õn thùc tÕ th−êng cuèn hót häc viªn vµ lµm cho hä tiÕp thunhanh. V× vËy häc viªn kh«ng nh÷ng cÇn ph¶i ®−îc ®ãng gãp ý kiÕn trong viÖcx©y dùng ch−¬ng tr×nh gi¶ng d¹y mµ cã lÏ quan träng h¬n lµ ®−îc tham giath−êng xuyªn vµo viÖc ®¸nh gi¸ vÒ nh÷ng viÖc mµ hä ®ang thùc hiÖn.3.3. PhÈm c¸ch c¸ nh©nKh¸c víi trÎ em, ng−êi lín cã lßng tù träng c¸ nh©n cao vµ thÝch ®−îc kh¼ng®Þnh m×nh víi nh÷ng ng−êi xung quanh. Hä thÝch ®−îc t«n träng vµ kh«ng muènbÞ mÊt mÆt tr−íc ®¸m ®«ng. V× lý do nµy mµ nhiÒu ng−êi lín trong c¸c nhãm tára ng¹i ngïng, kh«ng s½n lßng ®ãn nhËn tr¸ch nhiÖm v× hä sî sÏ bÞ chª c−êi nÕuthÊt b¹i. §Ó khuyÕn khÝch ®èi t−îng nµy, c¸c kho¸ häc ®−îc tæ chøc ra dùa trªntiªu chÝ t«n träng vµ kh«ng rµng buéc häc viªn víi qu¸ nhiÒu ho¹t ®éng hoÆctr¸ch nhiÖm. Trong tr−êng hîp cÇn thiÕt, bÇu ra mét Héi ®ång b¶o vÖ quyÒn lîihäc viªn tr¸nh khái c¸c h×nh ph¹t tõ gi¸o viªn hoÆc c¸c lùc l−îng bªn ngoµi.3.4. Mét m«i tr−êng kh«ng cã sù ®e do¹VÒ mÆt t©m lý häc, viÖc ®e do¹ vµ dïng h×nh ph¹t th−êng cã ý nghÜa ph¶n t¸cdông, g©y c¶n trë mèi quan hÖ cña ng−êi häc. Häc viªn ®−îc tù do dùa vµo c¸ckinh nghiÖm s½n cã ®Ó b¾t ®Çu qu¸ tr×nh häc nh÷ng kiÕn thøc cÇn thiÕt. CÇn t¹ocho líp häc mét bÇu kh«ng khÝ tho¶i m¸i ®Ó c¸c häc viªn cëi më h¬n, ®ång thêihç trî vÒ mÆt tinh thÇn ®Ó v−ît qua ®−îc giai ®o¹n vông vÒ ph¸t triÓn vµ thö - 18 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  19. 19. nghiÖm c¸c hµnh vi míi vµ c¸ch suy nghÜ kh¸c. Sù t«n träng lÉn nhau ph¶i xuÊtph¸t tõ sù hµi lßng chø kh«ng ph¶i trªn c¬ së vÞ trÝ, cÊp bËc.3.5. Quan s¸t vµ suy luËn:C¸c nghiªn cøu ®· cho thÊy r»ng con ng−êi th−êng nhí:20% nh÷ng g× hä ®· nghe40% nh÷ng g× hä ®· nghe vµ nh×n80% nh÷ng g× mµ hä tù kh¸m ph¸, t×m raCµng vÒ giµ trÝ nhí cña con ng−êi cµng gi¶m sót bï l¹i hä cã kh¶ n¨ng quan s¸tvµ suy luËn tèt. V× vËy gi¸o dôc cÇn nhÊn m¹nh vµo viÖc häc h¬n lµ viÖc gi¶ngd¹y. Khi cÇn thiÕt, gi¸o viªn t¹o ra c¸c t×nh huèng häc tËp ®Ó häc viªn tù t×m c©utr¶ lêi th«ng qua quan s¸t vµ suy luËn. Hä th−êng nhí râ nh÷ng g× m×nh ®· nãih¬n lµ nh÷ng lêi cña gi¸o viªn v× vËy gi¸o viªn h−íng dÉn kh«ng nhÊt thiÕt ph¶idïng nhiÒu lêi gi¶i thÝch. Tr−íc khi giíi thiÖu c¸c kiÕn thøc míi, gi¸o viªn cÇnt¹o cho häc viªn mét mong muèn t×m kiÕm c¸c gi¶i ph¸p.Th−êng th× trong tr−êng hîp nµy c¸c m· hay ®−îc dïng ®Õn. §©y lµ nh÷ng thiÕtbÞ gîi ra vÊn ®Ò ®Ó ®¸nh thøc hoÆc kh¬i gîi c¸c cuéc th¶o luËn. Mét m· ë ®©y cãthÓ lµ mét vë kÞch, mét ¸p phÝch qu¶ng c¸o, mét b¨ng h×nh video, c¸c slide, bµih¸t, ng¹n ng÷, mét c©u chuyÖn . . . Néi dung cña nh÷ng m· nµy ph¶i ng¾n, liªnquan tíi vÊn ®Ò ®· nªu vµ diÔn t¶ ®−îc t×nh huèng mµ häc viªn ®ang quan t©m.Vai trß cña gi¸o viªn h−íng dÉn lµ t¹o ®iÒu kiÖn tèt cho cuéc th¶o luËn “gi¶i m·”diÔn ra cã hÖ thèng cho tíi khi thèng nhÊt ®−îc kÕ ho¹ch thùc hiÖn.3.6. HiÓu biÕt kÕt qu¶KÕt qu¶ häc tËp sÏ tèt h¬n nÕu sau khi thùc hµnh häc viªn thÊy ngay ®−îc r»nghä ®· hµnh ®éng ®óng. §©y chÝnh lµ viÖc hiÓu biÕt kÕt qu¶ hay cßn gäi lµ sùph¶n håi, ®ãng vai trß cñng cè tÝch cùc. Sù hiÓu biÕt kÕt qu¶ x¶y ra liªn tôc trongqu¸ tr×nh häc bao gåm c¶ viÖc x©y dùng c¸c kü n¨ng thao t¸c b»ng tay.VÝ dô nh− häc ®¸nh m¸y, khi ta nhÊn vµo mét phÝm trªn bµn phÝm th× kÕt qu¶ sÏxuÊt hiÖn ngay trªn mÆt giÊy. Tuy vËy khã cã thÓ −íc tÝnh ngay møc ®é hiÓu biÕtkÕt qu¶ trong qu¸ tr×nh häc cÇn cã sù nhËn thøc vµ kinh nghiÖm. Gi¸o viªn chØcã thÓ thùc hiÖn ®iÒu nµy th«ng qua quan s¸t vµ ®Æt c©u hái. Mét h×nh thøc kh¸c®Ó ®¸nh gi¸ qui tr×nh häc kiÓn nµy lµ dïng c¸c c©u ®è hoÆc tr¾c nghiÖm. - 19 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  20. 20. Tæng kÕtTãm l¹i, ®éng c¬ chÝnh lµ nh÷ng mong muèn tõ bªn trong tiÕp søc cho c¸c häcviªn tham gia vµo qu¸ tr×nh häc. Kh«ng cã ®éng c¬, viÖc häc tËp sÏ trë nªn hiÖuqu¶ vµ kh«ng m¸y mãc. §iÒu cèt yÕu ®èi víi gi¸o viªn h−íng dÉn lµ kh¬i gîi vµduy tr× ®éng c¬ häc tËp suèt kho¸ häc. §iÒu nµy chØ cã thÓ thùc hiÖn ®−îc khiviÖc häc (b»ng sù nç lùc cña gi¸o viªn) gi¶m bít tÝnh b¾t buéc, theo mét chõngmùc nµo ®ã d−íi d¹ng: • Häc tËp ®−îc coi nh− mét c«ng viÖc • Häc tËp cã tÝnh tù nguyÖn, cã nghÜa lµ b»ng ý chÝ cña ng−êi häc h¬n lµ mong muèn cña gi¸o viªn. Cã thÓ tæng kÕt ra 4 nguyªn t¾c trong gi¸o dôc cho ng−êi lín nh− sau: • Dùa trªn c¸c kinh nghiÖm ( cã Ých cho ng−êi häc) • Cã liªn quan ®Õn c¸c nhu cÇu tr−íc m¾t cña ng−êi häc • T«n träng phÈm c¸ch c¸ nh©n cña ng−êi häc • Xoay quanh viÖc quan s¸t vµ suy luËn • HiÓu biÕt kÕt qu¶ Theo t©m lý gi¸o dôc häc cho ng−êi lín, nh÷ng nh©n tè sau sÏ gãp phÇn t¹o ra mét qu¸ tr×nh häc cã hiÖu qña: Häc viªn sÏ tiÕp thu tèt nhÊt nÕu bµi häc ®−îc m« pháng gÇn víi thùc tÕ Khi bµi häc kh«ng qu¸ khã, còng kh«ng qu¸ dÔ §èi víi häc viªn sù thµnh c«ng lµ gi¶i th−ëng lín nhÊt v× vËy khi hä thÊt b¹i th× h·y t¹o c¬ héi cho hä ®i ®Õn thµnh c«ng Khi ®−îc tham gia thùc sù vµo bµi häc, häc viªn sÏ häc nhanh h¬n lµ chØ dùa vµo sù h−íng dÉn mét chiÒu cña gi¸o viªn. Hä kh«ng thÝch häc kiÓu thô ®éng. V× vËy khi giíi thiÖu mét lý thuyÕt hoÆc nguyªn lý míi kh«ng nªn kÐo dµi qu¸ 15 phót. Sau ®ã cÇn ph¶i cã c¸c ho¹t ®éng thùc hµnh víi sù tham gia cña c¸c häc viªn. NÕu gi¸o viªn h−íng dÉn nãi qu¸ nhiÒu sÏ lµm cho häc viªn c¶m thÊy ch¸n. - 20 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  21. 21. CÇn t¹o c¬ héi thuËn lîi cho häc viªn ®−îc thùc hµnh nh÷ng g× hä võa míi häc. §Ó ®¹t hiÖu qu¶, gi¸o viªn h−íng dÉn ph¶i lµ ng−êi ®−îc häc viªn t«n träng vµ dÔ dµng tiÕp cËn häc viªn theo t− c¸ch c¸ nh©n. §iÒu nµy chØ cã thÓ x¶y ra khi gi¸o viªn h−íng dÉn lµ ng−êi cëi më, dÔ gÇn, biÕt l¾ng nghe häc viªn vµ lu«n t×m c¸ch gióp hä th¸o gì ®−îc c¸c v−íng m¾c. PhÇn 4. c¸c mèi quan hÖMèi quan hÖ cña con ng−êi lµ g× ?Lµ sù hµi lßng, tho¶ m·n cña c¸c thµnh viªn trong mét nhãm, tæ chøc, gióp ®¹t®−îc môc tiªu ®· ®Æt ra. Tæ chøc nµo còng cã nhiÒu ng−êi víi c¸c kü n¨ng vµ tµinghÖ kh¸c nhau cïng víi nhiÒu môc tiªu kh¸c nhau. Møc ®é mµ mäi ng−êi thamgia hoÆc hîp t¸c víi nhau ¶nh h−ëng lín ®Õn sù thµnh c«ng hoÆc thÊt b¹i cñamôc tiªu tËp thÓ.Mäi ng−êi dùa vµo thÕ m¹nh cña nhau ®Ó ®¹t ®−îc c¸c môc tiªu ®· ®Ò ra. C¸cmèi quan hÖ trong mét tæ chøc cã t¸c dông lµ chÊt b«i tr¬n t¹o sù hµi lßng trongtËp thÓ, nh»m cïng ®¹t tíi môc tiªu ®· ®Æt ra.Môc ®Ých cña c¸c mèi quan hÖMôc ®Ých cña c¸c mèi quan hÖ trong bÊt kú tæ chøc nµo còng xoay quanh viÖc: T¹o ®iÒu kiÖn thóc ®Èy hiÖu qu¶ vµ kh¶ n¨ng ph¸t triÓn cña c¸c thµnh viªn trong tæ chøc §Ó nhËn ®−îc sù ®ång t×nh cña nh÷ng ng−êi xung quanh víi vai trß lµ cÊp trªn, ®ång sù hoÆc lµ thuéc h¹. §Ó lµm cho m«i tr−êng cña tæ chøc mang tÝnh nh©n ®¹o, Ýt h×nh thøc h¬n vµ cã lîi cho tæ chøc §Ó t¨ng thªm tÝnh tù nguyÖn cña c¸c thµnh viªn trong tæ chøc - 21 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  22. 22. C¸c ®Æc ®iÓm cña mèi quan hÖ tÝch cùc(a) H·y lu«n lµ ng−êi biÕt l¾ng ngheMét trong nh÷ng kinh nghiÖm quÝ gi¸ ®Ó häc tèt lµ biÕt l¾ng nghe. HÇu hÕt mäing−êi ®Òu muèn xen ngang vµ kÕt qu¶ lµ kh«ng hiÓu ®−îc hÕt ngän ngµnh. Gi¸oviªn h−íng dÉn cÇn khuyÕn khÝch vµ ph¸t triÓn kü n¨ng nµy cho c¸c häc viªn (vµ cho c¶ b¶n th©n m×nh) ®Ó duy tr× tèt ®Ñp c¸c mèi quan hÖ.Lµm thÕ nµo ®Ó häc c¸ch l¾ng nghe ?Lu«n chó ý tíi ng−êi nãiTr¸nh viÖc suy nghÜ xem m×nh sÏ ®èi ®¸p nh− thÕ nµo khi ®Õn l−ît ph¶i nãiTr¸nh xen ngang ng−êi kh¸c.ChuÈn bÞ tãm l−îc l¹i nh÷ng g× ®· ®−îc nãi ®Ó tr×nh bµy l¹i khi ®Õn l−ît m×nhMét nhãm sÏ kh«ng thÓ trë thμnh mét céng ®ång nÕu thiÕu ®i thãi quen l¾ng nghemét c¸ch t«n träng vμ s©u s¾c nh÷ng lêi cña ng−êi kh¸c.b) T¹o sù tin t−ëngChóng ta cÇn t¹o dùng lßng tin ®èi víi ®ång nghiÖp, nh©n viªn cÊp d−íi hoÆc cÊptrªn qua:ChÊp nhËn. Chóng ta cÇn hiÓu vµ chÊp nhËn nh÷ng ng−êi xung quanh vµ thÓ hiÖncho hä biÕt ®iÒu ®ã. §iÒu nµy sÏ khiÕn hä c¶m thÊy m×nh quan träng vµ cã gi¸trÞ.Chia sÎ c¸c môc tiªu. Chóng ta cÇn chia sÎ c¸c môc ®Ých còng nh− môc tiªu cñatæ chøc ®Ó mäi ng−êi hiÓu ®−îc t¹i sao chóng ta l¹i thùc hiÖn nh÷ng viÖc ®anglµm. §iÒu nµy khiÕn cho mäi ng−êi lµm viÖc cã ®Þnh h−íng vµ hiÖu qu¶ h¬n.Chia sÎ c¸c d÷ liÖu. Chóng ta còng cÇn ph¶i trao ®æi th«ng tin ®Ó mäi ng−êi biÕt®−îc c«ng viÖc cña chóng ta. Ngoµi ra viÖc chia sÎ th«ng tin cßn mang ý nghÜa®Ó nhËn biÕt vµ së h÷u.Cïng ra quyÕt ®Þnh. T¹o cho c¸c b¹n ®ång nghiÖp ®Æc biÖt lµ nh÷ng ng−êi trÎh¬n c¶m gi¸c ®−îc tin t−ëng khi cïng bµn b¹c vµ ra quyÕt ®Þnh. - 22 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  23. 23. Sù b×nh ®¼ng lμ ®iÒu lý t−ëng mμ chóng ta cã thÓ kh«ng bao giê ®¹t tíi, nh−ngnÕu chóng ta kh«ng v−¬n tíi sù c«ng b»ng th× x· héi nμy sÏ ngμy cμng trë nªn bÊtb×nh ®¼ng. Raphael KaplinskyC¸c nh©n tè ¶nh h−ëng tíi mèi quan hÖ tÝch cùcMèi quan hÖ tÝch cùc còng gièng nh− lµ viÖc gieo h¹t sau ®ã sÏ n¶y mÇm thµnhmét c¸i c©y. Mèi quan hÖ tÝch cùc còng cÇn ®−îc g©y dùng, ch¨m sãc vµ nu«id−ìng. NÕu kh«ng cã nh÷ng ®iÒu nµy th× quan hÖ gi÷a con ng−êi víi nhau sÏ bÞmµi mßn dÇn qua nh÷ng ¶nh h−ëng, th¸i ®é vµ quan ®iÓm tiªu cùc.Nh÷ng nh©n tè lµm ¶nh h−ëng ®Õn mèi quan hÖ con ng−êi lµ:Xu h−íng thÝch lµm «ng chñ h¬n lµ ho¹t ®éng trùc tiÕpHøa su«ng nh−ng kh«ng thùc hiÖnDÔ chÊp thuËn, bu«ng xu«iKhuynh h−íng coi th−êng hoÆc chØ trÝch ng−êi kh¸cKhoe khoang thµnh tÝch vµ coi th−êng nh÷ng thµnh qu¶ cña ng−êi kh¸c Ph−¬ng thøc qu¶n lý míi1. C¸ch thøc qu¶n lý mµ tÊt c¶ nh÷ng ng−êi cã kiÕn thøc, kü n¨ng vµ kh¶n¨ng ®Òu ®−îc tham gia vµo viÖc ra quyÕt ®Þnh2. VÒ b¶n chÊt con ng−êi kh«ng ph¶i lµ thô ®éng hay chèng ®èi môc tiªucña tæ chøc mµ hä chØ lµ kÕt qu¶ cña nÒn gi¸o dôc trong nhµ tr−êng vµm«i tr−êng bªn ngoµi3. Con ng−êi lu«n cã s½n ®éng c¬, kh¶ n¨ng, tr¸ch nhiÖm vµ s½n sµng ®¸pøng yªu cÇu cña c«ng viÖc4. “ Ng−êi qu¶n lý” chÝnh lµ c¸c ®iÒu phèi viªn thùc thô lùa chän c¸c - 23 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  24. 24. ®iÒu kiÖn vµ ph−¬ng ph¸p thùc hiÖn tèt nhÊt ®Ó tæ chøc cã thÓ ®¹t tíi môctiªu mong muèn5. V× thÕ nªn môc tiªu cña c¸c nh©n viªn còng t−¬ng tù vµ cã liªn quan®Õn môc tiªu cña tæ chøc6. Mèi quan hÖ cña c¸c tæ chøc ®−îc x©y dùng trªn c¬ së sù t−¬ng ®ångvÒ môc tiªu vµ lÜnh vùc c«ng viÖc. ViÖc ra quyÕt ®Þnh vµ møc ®é quyÒnh¹n vÒ nh÷ng vÊn ®Ò kh¸c nhau l¹i phô thuéc vµo kü n¨ng vµ lÜnh vùcphô tr¸ch cña tõng nhãm. Th−êng th× m« h×nh phæ biÕn lµ theo chiÒungang h¬n lµ theo h−íng tõ trªn ngän xuèng gèc.TrÝch l−îc tõ cuèn “ Training for Transformation, Book III, S. Timmel et al.Gi¸o viªn h−íng dÉn vµ c¸c mèi quan hÖGi¸o viªn h−íng dÉn trong c¸c tr−êng cao ®¼ng i. §Æt ra vµ gi¶i thÝch râ c¸c môc tiªu cña tæ chøc cho mäi ng−êi biÕt. ii. Giao nhiÖm vô cho c¸c nh©n viªn vµ ng−êi tËp sù ®Ó ®¹t ®−îc môc tiªu.iii. §¸nh gi¸ møc ®é thùc hiÖn c«ng viÖc cña c¸c nh©n viªn vµ møc ®é hoµn thµnh môc tiªu. CÇn ph¶i tæ chøc ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ c«ng viÖc cña mäi ng−êi trong nhãm ®Ó t¹o ®éng c¬ gióp hä kh«ng ngõng cè g¾ng hoµn thµnh môc tiªu ®· ®Æt ra.iv. T¹o lËp tèt c¸c mèi quan hÖ gi÷a bé phËn qu¶n lý, nh©n viªn vµ c¸c phßng ban liªn quan kh¸c ®Ó huy ®éng søc m¹nh tËp thÓ trong viÖc ra quyÕt ®Þnh. Ho¹t ®éng 5. Qu¶n lý ®éi ngò - Thêi gian: 45 phót1. Ph¸t cho mçi häc viªn mét b¶n c©u hái vµ yªu cÇu hä tr¶ lêi. Sau ®ã chia theonhãm th¶o luËn vÒ nhiÒu ®iÓm kh¸c nhau trong c©u tr¶ lêi cña hä2. Ph¸t sinh vÊn ®Ò g× th× toµn nhãm tËp trung vµo t×m c¸ch gi¶i quyÕt tr−íc nÕuch−a t×m ra gi¶i ph¸p th× cã thÓ nhê ®Õn ng−êi cè vÊn. - 24 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  25. 25. B¹n ®ang ë vÞ trÝ nµo trong tr−êng häc/ tæ chøc cña m×nh?Mét b¶n c©u hái Qu¸ tr×nh cña M« t¶ Hμnh ®éng tæ chøc ( Mçi môc chØ ®−îc chän 1 «) Lêi nãi cña b¹n cã ý §ñ nghÜa nh− thÕ nµo trong viÖc quyÕt ®Þnh hµnh Sù ¶nh h−ëng ®éng vµ h−íng ®i cho tæ Ch−a ®ñ chøc ? B¹n thÊy thÕ nµo vÒ c¬ Kh«ng qu¸ chÆt hoÆc cÊu cña tæ chøc ? cøng nh¾c. KiÓm so¸t ®−îc C¬ cÊu T¹m æn Qu¸ láng lÎo B¹n cã nhËn xÐt g× vÒ c¸c nguån ( kü n¨ng, T«i bÞ l¹m dông mèi quan t©m, kh¶ n¨ng) ®ang ®−îc sö §óng møc dông ? Nguån T«i kh«ng ®−îc tËn dông ®óng kh¶ n¨ng Møc ®é s¸ng t¹o, thö nghiÖm, kh¶ n¨ng chÞu Kh«ng ®ñ ®ùng rñi ro cña tæ chøc C¸c thö nghiÖm nh− thÕ nµo ? Võa ®ñ Ch−a ®ñ Møc ®é th«ng tin cña Qu¸ nhiÒu b¹n vµ c¸c bé phËn kh¸c trong tæ chøc nh− thÕ Võa ®ñ Th«ng tin gi÷a nµo ? c¸c nhãm Ch−a ®ñ B¹n ®¸nh gi¸ thÕ nµo vÒ Qu¸ cao môc tiªu cña tæ chøc ? Võa ph¶i Môc tiªu - 25 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  26. 26. Qu¸ ®¬n gi¶n B¹n tham gia vµo c¸c RÊt tÝch cùc ho¹t ®éng cña tæ chøc nh− thÕ nµo ? Võa ®ñ Sù tham gia Kh«ng tham gia Møc ®é thêi gian b¹n Dµnh qu¸ nhiÒu thêi dµnh cho c«ng viÖc lµ gian bao nhiªu ? Võa ®ñ Thêi gian Ch−a dµnh nhiÒu thêi gian Häc tËp §©y cã ph¶i lµ mét kinh RÊt tèt nghiÖm tèt ®èi víi b¹n vÒ c¸ch lµm viÖc cña tæ Tèt chøc kh«ng ? T−¬ng ®èi Kh«ng tèt RÊt kÐmNguån: Espicopal Church, Basic Reader in Human Training, Part VI, p. 178 Ho¹t ®éng 6. ph©n biÖt giíi tÝnh“Tæ chøc cña t«i lµ mét tæ chøc n÷ / nam”Môc tiªu:1. Gióp cho c¸c thµnh viªn hiÓu ®−îc nh÷ng m©u thuÉn vµ sù phøc t¹p trong c¬cÊu tæ chøc cña hä.2. Gióp c¸c thµnh viªn tËp tr×nh bµy quan ®iÓm cña m×nh vµ l¾ng nghe nh÷ngquan ®iÓm tr¸i ng−îc.3. N©ng cao sù nç lùc vµ l«i kÐo mäi ng−êi tham gia.Ph−¬ng ph¸p:1. Sau khi gi¶i thÝch môc tiªu, chia nhãm thµnh hai ®éi. Mét ®éi cã quan ®iÓm “Tæ chøc cña t«i lµ mét tæ chøc nam” vµ quan ®iÓm cña ®éi cßn l¹i lµ “ Tæ chøccña t«i lµ mét tæ chøc n÷”. Dµnh 10 phót ®Ó cho hai ®éi chuÈn bÞ th¶o luËn. L−u - 26 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  27. 27. ý c¸c ®éi c©n nh¾c vÒ vÊn ®Ò ®éi ngò, ng−êi ®¹i diÖn ph¸t biÓu, ch−¬ng tr×nh;xem xÐt vÒ c¸c vÞ trÝ, quyÒn lùc vµ t×nh tr¹ng theo thø bËc. Sau ®ã xÕp s½n 2 ghÕ®èi diÖn nhau,®Æt gi÷a phßng. ( §©y lµ cuéc th¶o luËn theo h×nh thøc “ ChËu c¸vµng”). ( Thêi gian 15 phót).2. Mçi ®éi cö mét ng−êi ®¹i diÖn ngåi vµo ghÕ vµ b¾t ®Çu cuéc tranh luËn. Khithµnh viªn ®¹i diÖn nµy tr×nh nªu râ vÊn ®Ò mµ mét thµnh viªn kh¸c muèn thaythÕ vÞ trÝ ®ã th× anh ta liÒn ®Ëp vµo vai cña ng−¬× ®ang ngåi ghÕ ®Ò nghÞ thay chçvµ tiÕp tôc cuéc tranh luËn. ViÖc thay chç ph¶i thùc hiÖn nhanh ®Ó cho cuéctranh luËn ®−îc s«i næi vµ sèng ®éng. Mét sè c¸c thµnh viªn kh¸c cã c¬ héi tr×nhbµy ý kiÕn cña m×nh ( 15 phót).3. Vµo cuèi cuéc tranh luËn h·y th¶o luËn víi c¸c thµnh viªn vÒ c¶m t−ëng cñahä nh− thÕ nµo vµ vÒ c¸c ý t−ëng míi xuÊt hiÖn. Hái hä vÒ viÖc nghÜ ra c¸c ýkiÕn trî gióp cho cuéc tranh luËn hoÆc b¸c bá c¸c ý kiÕn cña nhãm ®èi ph−¬ngkhã/ dÔ nh− thÕ nµo ?PhÇn l−u ý dµnh cho gi¸o viªn h−íng dÉn:1. §iÒu thó vÞ rót ra ®−îc tõ cuéc tranh luËn lµ nã cung cÊp cho chóng ta nh÷ngthùc tÕ vÒ tæ chøc, ph¶n ¸nh x· héi mµ chóng ta ®ang sèng.2. Dïng hai côm tõ “ Nam” vµ “ N÷” thay v× dïng “ ph©n biÖt giíi tÝnh” giópmäi ng−êi thÊy ®−îc c¸c khÝa c¹nh cña tæ chøc.3. §©y lµ mét bµi tËp cã tÝnh chÊt më, ®Ó khuyÕn khÝch mäi ng−êi tham gianh−ng cÇn bao trïm hÕt nh÷ng ®iÓm chÝnh. Trong nhiÒu c¬ quan, phô n÷ th−ênglµm viÖc tù nguyÖn vµ ®−îc tr¶ l−¬ng thÊp h¬n nam giíi. NhiÒu tæ chøc ph¸ttriÓn ®· gäi hä lµ “ Ng−êi nghÌo nhÊt trong nh÷ng ng−êi nghÌo” v× mét sènghiªn cøu ®· cho thÊy r»ng phô n÷ nghÌo h¬n nam giíi. Nam giíi th−êng n¾mnh÷ng vÞ trÝ quan träng trong tæ chøc v× phô n÷ th−êng bÞ ®èi xö ph©n biÖt.4. Bµi tËp nµy dµnh cho kho¸ ®µo t¹o cã nhiÒu häc viªn cña cïng mét c¬ quan tæchøc hoÆc cã mèi liªn hÖ víi cïng mét tæ chøc. Trong tr−êng hîp c¸c häc viªn ëc¸c c¬ quan, tæ chøc kh¸c nhau th× gi¸o viªn h−íng dÉn chØ cÇn cho häc viªnth¶o luËn theo nhãm nhá vÒ nh÷ng c©u hái ®· nªu sau ®ã liÖt kª c¸c ý kiÕn cñahä theo nhãm “ Nam” vµ “ N÷” ®Ó t×m ra nh÷ng ®iÓm t−¬ng ®ång vµ sù kh¸cnhau. PhÇn 5. kh¶ n¨ng th«ng tin, truyÒn ®¹tYÕu tè quan träng bËc nhÊt cña mét ng−êi gi¸o viªn lµ kh¶ n¨ng th«ng tin. Métgi¸o viªn cã mäi yÕu tè; cã kiÕn thøc; cã kü n¨ng vµ th¸i ®é ®óng ®¾n nh−ng kh¶n¨ng th«ng tin, truyÒn ®¹t kÐm th× sÏ kh«ng cã qu¸ tr×nh häc. V× vËy d¹y häc cãnghÜa lµ truyÒn ®¹t nh−ng kh«ng ph¶i mäi sù truyÒn ®¹t ®Òu lµ d¹y häc. - 27 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  28. 28. Th«ng tin cã nghÜa lµ t¹o lËp nh÷ng ®iÓm chung gi÷a hai hoÆc nhiÒu bªnth«ng qua mét ph−¬ng tiÖn cô thÓ.Ph−¬ng tiÖn th«ng tin dïng trªn líp häc lµ ng«n ng÷. VÒ c¬ b¶n ng«n ng÷ baogåm c¸c tõ ng÷, ký hiÖu, côm tõ, cö chØ, ®iÖu bé. Khi th«ng tin, cÇn tu©n theomét sè yªu cÇu sau: • §¬n gi¶n vµ ®Çy ®ñ • Gi¶i thÝch theo nghÜa chung nhÊt • Th«ng dông víi c¶ gi¸o viªn vµ häc viªn • DÔ hiÓu • Tr¸nh sù tèi nghÜa, m¬ hå • Xóc tÝch vµ l«i cuèn – cã thÓ truyÒn t¶i ®−îc chÝnh x¸c vµ sinh ®éng t×nh huèng hoÆc vËt thÓ ®−îc m« t¶.Ngoµi ra ®Ó thùc hiÖn ®−îc c¸c tiªu chÝ trªn, gi¸o viªn cÇn ph¶i nhËn biÕt ®−îckh¶ n¨ng ng«n ng÷ cña häc viªn vµ l«i kÐo häc viªn tham gia tÝch cùc vµo qu¸tr×nh d¹y/ häc. Th−êng xuyªn kiÓm tra møc ®é hiÓu bµi cña häc viªn.Th«ng tin hiÖu qu¶Th«ng qua th«ng tin, chñ thÓ cña qu¸ tr×nh th«ng tin ( trong tr−êng hîp nµy lµgi¸o viªn h−íng dÉn) muèn g©y ¶nh h−ëng tíi ng−êi nhËn ( häc viªn) b»ng: • Hµnh vi – nh÷ng g× mµ gi¸o viªn muèn häc viªn thùc hiÖn • ý nghÜa – nh÷ng g× häc viªn buéc ph¶i hiÓu • Néi dung/ ý t−ëng – nh÷ng g× häc viªn cÇn ph¶i suy nghÜ • Gi¸ trÞ/ th¸i ®é – hä cÇn c¶m nhËn nh− thÕ nµo vÒ nh÷ng vÊn ®Ò ®−îc th«ng tin, truyÒn ®¹t. Qu¸ tr×nh th«ng tin, truyÒn ®¹tý nghÜa Sù loan truyÒnNg−êi th«ng tin C¸ch truyÒn th«ng ®iÖpHµnh vi Ph¶n håiBèi c¶nh m«i tr−êng Qu¸ tr×nh th«ng tinC¸c trë ng¹i vÒ th«ng tina. Th«ng tin kh«ng tíi ng−êi nhËn ( häc viªn) do nh÷ng trë ng¹i vÒ thÓ chÊt, t©mlý vµ m«i tr−êng x· héi.b. Th«ng tin kh«ng ®−îc chÊp nhËn - 28 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  29. 29. c. Th«ng tin khã hiÓud. Th«ng tin kh«ng hiÖn thùcNgoµi ra cßn mét sè rµo c¶n th«ng tin kh¸c, chñ yÕu ë trong m«i tr−êng häc tËpxÐt vÒ mÆt thùc thÓ hoÆc x· héi lµm ¶nh h−ëng ®Õn sù tËp trung. TiÕng ån cònglµ mét vÝ dô vÒ rµo c¶n thùc thÓ. TiÕng ån g©y ph©n t¸n, lµm sao nh·ng sù chó ýcña ng−êi nghe. Bªn c¹nh ®ã nh÷ng quan ®iÓm x· héi tiªu cùc hoÆc c¸c thµnhkiÕn cña ng−êi nghe còng cã thÓ lµ mét trë ng¹i cña viÖc th«ng tin.C¸c trë ng¹i cña qu¸ tr×nh l¾ng nghe, tiÕp nhËnL¾ng nghe lµ mét kü n¨ng ®ßi hái kh¶ n¨ng tù kiÓm so¸t. Ng−êi nghe cÇn hiÓu®−îc nh÷ng vÊn ®Ò ®· thu nhËn ®−îc vµ tù chñ ®Ó gi÷ im lÆng vµ l¾ng nghe, g¹tbá nh÷ng suy nghÜ c¸ nh©n, tËp trung chó ý vµo ng−êi kh¸c víi th¸i ®é khiªmtèn. Nh− vËy l¾ng nghe bao gåm nghe vµ hiÓu nh÷ng g× ng−êi kh¸c nãi. Hµnh®éng nghe sÏ trë thµnh l¾ng nghe chØ khi chóng ta tËp trung theo dâi hoµn toµn.C¸c h×nh thøc th«ng tinViÖc th«ng tin cã thÓ thùc hiÖn theo mét sè h×nh thøc:1. H×nh thøc c¬ b¶n nhÊt lµ dïng tõ ng÷ ®Ó nãi chuyÖn, trao ®æi hoÆc viÕt“ Theo c¸c chuyªn gia th«ng tin th× ng÷ ®iÖu cña giäng nãi rÊt quan träng.Chóng ta th−êng nghe nh÷ng lêi phµn nµn, nhËn xÐt nh− “ t«i kh«ng thÝch giäng®iÖu cña c« ta”, hoÆc “ ®ã lµ tiÕng cña c« Êy”. ë ®©y ng÷ ®iÖu cã nghÜa lµ métlo¹i c¶m gi¸c vµ l−îng c¶m gi¸c ®−îc vµo giäng nãi cña m×nh. Gièng nh− trÎem, chóng ta kh«ng chØ häc c¸ch ph¸t ©m, mµ cßn häc c¸ch truyÒn t¶i c¶m gi¸cvµo giäng nãi. Mçi ng−êi trong chóng ta ®Òu cã kh¶ n¨ng truyÒn t¶i mét lo¹tc¶m xóc qua lêi nãi nh−: c¶m gi¸c tøc giËn, khinh miÖt, yªu th−¬ng, chÊp thuËn,ghª tëm, khoan dung vµ nhiÒu c¶m gi¸c kh¸c n÷a. Nh−ng tãm l−îc l¹i viÖc th«ngtin sö dông 5 c¶m gi¸c ( ®ã lµ nghe, nh×n, ®éng ch¹m, ngöi vµ nÕm mïi vÞ).2. Th«ng tin b»ng h×nh thøc nh×n vµo sù vËtKhi mét ®øa trÎ khãc lµ ®Ó b¸o hiÖu r»ng chóng kh«ng võa lßng. Cha mÑ chónghiÓu ®−îc th«ng ®iÖp nµy th«ng qua viÖc nh×n vµ nghe. Nh÷ng cÆp t×nh nh©ndïng ¸nh m¾t ®Ó trao ®æi víi nhau.3. Th«ng tin b»ng h×nh thøc sê, ch¹m vµo sù vËtKhi bµ mÑ xoa nhÑ vµo ®Çu con m×nh th× ®øa trÎ sÏ lu«n c¶m nhËn ®−îc ®iÒunµy. Theo kinh nghiÖm th«ng th−êng th× trÎ em häc b»ng c¸ch sê hoÆc ch¹m vµo®å vËt.4. Th«ng tin b»ng h×nh thøc ngöiKhi bµ mÑ nÊu mãn ¨n ngon cho c¸c con m×nh, hä kh«ng cÇn ph¶i gäi bän trήÕn mµ chóng sÏ tù ®Õn v× mòi chóng ®· ngöi thÊy mïi vÞ hÊp dÉn cña thøc ¨n.NhiÒu ng−êi xøc n−íc hoa, t¹o mïi th¬m quyÒn rò mçi khi ®i ra ngoµi.5. Th«ng tin b»ng h×nh thøc nÕm, thö - 29 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  30. 30. Ng¹n ng÷ §øc cã c©u: “ Con ®−êng ng¾n nhÊt vµo tr¸i tim lµ th«ng qua d¹ dµy”.NÕu mäi ng−êi cïng th−ëng thøc mét mãn ¨n ngon th× kh«ng khÝ nµy sÏ ¶nhh−ëng tíi hä theo h−íng tÝch cùc.6. Qu¸ tr×nh th«ng tin cã liªn quan ®Õn toµn bé c¬ thÓChóng ta dïng cö chØ ®Ó diÔn t¶ r»ng chóng ta ®ang kÕt hîp c¸c ý kiÕn vµ thÓhiÖn nhiÒu quan ®iÓm kh¸c. Cö chØ truyÒn t¶i ý nghÜa. Mét c¸i nhón vai, méttho¸ng liÕc nh×n lªn trÇn nhµ hoÆc cö chØ dang réng vßng tay biÓu hiÖn nhiÒu ýnghÜa h¬n ngµn lêi nãi. Tuy nhiªn thêi ®iÓm biÓu lé cö chØ còng quan trängkh«ng kÐm. §iÒu quan träng lµ kh«ng ®Ó ý tíi tÊt c¶ mäi ®iÓm trong qu¸ tr×nh®µm tho¹i v× sau ®ã sÏ khã tËp trung vµo ®iÓm chÝnh. Ng−îc l¹i víi cö chØ, d¸ng®iÖu lµ nh÷ng chuyÓn ®éng cã lÆp l¹i cña c¬ thÓ kh«ng mang hµm ý nµo c¶.Khi nãi mäi ng−êi kh«ng nh÷ng chØ dïng khÈu gi¸c. NhiÒu ng−êi sö dông tay,d¸ng vÎ trªn khu«n mÆt ®Ó diÔn t¶ hoÆc nhÊn m¹nh lêi nãi b»ng c¸c cö chØ, ®iÖubé.Sau ®©y lµ mét sè vÝ dô vÒ thãi quen l¾ng nghe kh«ng tèt1. L¾ng nghe thô ®éngXuÊt ph¸t tõ mét thùc tÕ lµ con ng−êi cã kh¶ n¨ng suy nghÜ nhanh gÊp 4 lÇn kh¶n¨ng nãi. V× vËy trong 1 phót l¾ng nghe sÏ cã 3/4 kho¶ng thêi gian ®Ó suy nghÜ.Thay v× dïng kho¶ng thêi gian nµy ®Ó l¾ng nghe, liªn hÖ, tæng kÕt l¹i nh÷ng g×®· nghe ®−îc th× mét sè ng−êi l¹i dïng ®Ó nghÜ vÒ c¸c vÊn ®Ò c¸ nh©n kh¸c. CãthÓ kh¾c phôc t×nh tr¹ng nµy b»ng c¸ch chó ý h¬n vµo c¸c tõ ng÷, ®iÖu bé, cöchØ, sù ngËp ngõng . . . ®Ó n©ng dÇn møc c¶m nhËn.2. Nghe nh÷ng tõ ng÷ m¹nh, g©y ph¶n øng tinh thÇn§èi víi mét sè ng−êi, cã nh÷ng tõ ng÷ cã thÓ g©y kÝch ®éng ®Õn c¶m xóc (gièng nh− viÖc bß tãt bÞ kÝch ®éng bëi mµu ®á). Khi nghe thÊy nh÷ng tõ ng÷ lo¹inµy ng−êi nghe sÏ c¶m thÊy thÊt väng vµ ngõng qu¸ tr×nh nghe. Nhãm tõ nµykh¸c biÖt, tuú thuéc vµo nhãm céng ®ång, x· héi hoÆc tæ chøc. C¸c tõ ng÷ nh− “T− b¶n”, “ Céng s¶n”, “ TiÒn”, “ Sù b×nh quyÒn nam n÷”, “ Thanh niªn hiÖn®¹i”, “ TÝnh d©n téc” . . . th−êng g©y ra nh÷ng ph¶n øng tù ®éng. Khi nhËn ®−îcnh÷ng dÊu hiÖu nµy, chóng ta th−êng c¶m thÊy kh«ng hoµ cïng ng−êi nãi, bámÊt liªn l¹c víi hä vµ kh«ng t×m hiÓu thªm n÷a. B−íc ®Çu tiªn ®Ó kh¾c phôc t×nhtr¹ng nµy lµ t×m ra nh÷ng tõ ng÷ g©y ra nh÷ng ph¶n øng vÒ c¶m xóc c¸ nh©n, cèg¾ng l¾ng nghe mét c¸ch chó ý vµ th«ng c¶m.3. L¾ng nghe víi nh÷ng suy nghÜ ¸p ®Æt tr−íc§«i khi chóng ta cã suy nghÜ ¸p ®Æt tr−íc lµ c¶ ng−êi nãi vµ chñ ®Ò ®−îc nãi tíi®Òu tÎ nh¹t vµ sau ®ã nh÷ng g× ®−îc nãi ra sÏ kh«ng cã ý nghÜa g× n÷a. Chóng tath−êng ®i ®Õn kÕt luËn cã thÓ dù ®o¸n tr−íc nh÷ng g× s¾p ®−îc nãi ra v× vËychóng ta véi cho r»ng kh«ng cã lý do g× ®Ó l¾ng nghe v× nÕu nghe th× còng kh«ngcã th«ng tin g× míi. Tèt nhÊt nªn l¾ng nghe vµ t×m hiÓu sù thùc cho ch¾c ch¾n.4. L¾ng nghe mét c¸ch m¬ mμng - 30 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  31. 31. §«i khi chóng ta nh×n ch»m ch»m vµo mét ng−êi cã vÎ nh− ®ang l¾ng nghe hänãi nh−ng kú thùc ®Çu ãc ®ang ®Ó t©m vµo viÖc kh¸c hoÆc ®ang m¬ mµng. Khir¬i vµo tr¹ng th¸i nµy, ®«i m¾t trë nªn v« hån, khu«n mÆt lé vÎ ®ê ®Én. Mäing−êi sÏ dÔ dµng nhËn thÊy ®iÒu nµy trªn khu«n mÆt b¹n. NÕu trong giê häc cãnhiÒu ng−êi r¬i vµo tr¹ng th¸i nµy th× h·y t×m thêi ®iÓm thÝch hîp ®Ò nghÞ nghØgi¶i lao hoÆc chuyÓn sang chñ ®Ò kh¸c.5. Chñ ®Ò qu¸ chuyªn s©uKhi l¾ng nghe nh÷ng ý kiÕn, quan ®iÓm ®i qu¸ s©u vµ phøc t¹p, chóng ta th−êngb¾t b¶n th©n m×nh b¸m theo vµ cè g¾ng ®Ó hiÓu ®−îc vÊn ®Ò. NÕu chó ý l¾ngnghe vµ hiÓu ®−îc vÊn ®Ò th× ta sÏ thÊy ng−êi nãi vµ c¶ chñ ®Ò ®Òu rÊt thó vÞ cßnnÕu chóng ta kh«ng hiÓu g× th× ng−êi kh¸c còng nh− vËy. C¸ch kh¾c phôc lµ yªucÇu gi¶i thÝch râ rµng hoÆc nªu ra c¸c vÝ dô minh ho¹.6. L¾ng nghe mét c¸ch ph¶n ®èiNhiÒu ng−êi kh«ng thÝch khi c¸c ý kiÕn, quan ®iÓm cña m×nh bÞ ph¶n ®èi, chØtrÝch v× vËy nÕu ng−êi nãi tr×nh bµy nh÷ng ý kiÕn tr¸i ng−îc víi suy nghÜ cñachóng ta th× ph¶n øng x¶y ra sÏ cã thÓ lµ kh«ng tiÕp tôc l¾ng nghe hä nãi n÷ahoÆc trë nªn b¶o thñ vµ cã ý ®Þnh ph¶n b¸c l¹i. Khi r¬i vµo tr−êng hîp nµy, c¸chtèt nhÊt lµ h·y l¾ng nghe vµ t×m hiÓu xem ng−êi nãi ®ang nghÜ g×; lËt ng−îc trël¹i vÊn ®Ò ®Ó cã thÓ hiÓu ®Çy ®ñ h¬n vµ ®ãng gãp ý kiÕn mang tÝnh x©y dùng.Ph¶n håiMét lêi thó nhËn chøa ®ùng mét nöa sù x¸m hèi Ng¹n ng÷ Zulu§Ó hoµn thiÖn mét qu¸ tr×nh th«ng tin cÇn biÕt c¸ch x¸c ®Þnh nh÷ng g× ®· ®−îcth«ng tin. Sau khi b¾t ®Çu giê häc kho¶ng 30-40 phót, gi¸o viªn cÇn ph¶i kiÓmtra l¹i xem qu¸ tr×nh häc ®· thùc sù b¾t ®Çu ch−a.Mçi bµi häc ®Òu cã môc ®Ých vµ môc tiªu riªng, t¹o ra mét sè ý nghÜa vµ hµnh vicô thÓ. §Ó ®¸nh gi¸ ®−îc mét qu¸ tr×nh häc thùc sù, gi¸o viªn cÇn xem xÐt l¹i ýnghÜa thùc cña nh÷ng g× ®· ®−îc d¹y còng nh− nh÷ng thay ®æi vÒ hµnh vi thùctÕ. Nh÷ng ph¶n øng hoÆc ®¸p l¹i tõ phÝa häc viªn vÒ nh÷ng néi dung mµ gi¸oviªn ®· d¹y gäi lµ sù ph¶n håi.NÕu c¸c ý nghÜa vµ hµnh vi do gi¸o viªn truyÒn thô t−¬ng ®ång hoÆc phï hîp víic¸c ý nghÜa thùc tÕ vµ hµnh vi ®· ®−îc ng−êi häc tiÕp nhËn trong kho¸ häc th×cã thÓ nãi r»ng ph¶n håi tõ phÝa häc viªn ®èi víi gi¸o viªn lµ tÝch cùc vµ qu¸tr×nh häc thùc sù ®· x¶y ra. Ng−îc l¹i nh÷ng ý nghÜa vµ hµnh vi ®−îc häc sinhtiÕp nhËn kh«ng t−¬ng ®ång víi ý nghÜa vµ hµnh vi mµ gi¸o viªn ®· truyÒn thôth× sù ph¶n håi ®ã lµ tiªu cùc. - 31 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  32. 32. Trong tr−êng hîp sè ®«ng häc sinh gÆp vÊn ®Ò trong viÖc hiÓu c¸c ý nghÜa vµhµnh vi do gi¸o viªn ®· truyÒn thô th× cÇn ph¶i nhanh chãng x¸c ®Þnh xem vÊn®Ò n»m ë kh©u nµo, cã thÓ lµ mét hoÆc c¶ nh÷ng chuçi nh©n tè sau g©y ¶nhh−ëng ®Õn qu¸ tr×nh.Ng«n ng÷ ( lêi nãi, c¸ch diÔn ®¹t, côm tõ, c¸ch chän tõ, ng÷ ®iÖu) ®−îc dïng®Õn.ThiÕu sù hiÓu biÕt lÉn nhau gi÷a gi¸o viªn vµ häc viªn, nguyªn nh©n do nh÷ngrµo c¶n th«ng th−êng vÒ th«ng tin nh− ®· nªu trªn.C¸c néi dung truyÒn ®¹t kh«ng râ rµng lµ c¸ch dïng ký hiÖu.Ph−¬ng ph¸p vµ c¸ch thøc truyÒn ®¹t th«ng tin kh«ng phï hîp.Chñ ®Ò gi¶ng d¹y kh«ng tho¶ ®¸ngHäc viªn kh«ng tÝch cùc, cã th¸i ®é tiªu cùc hoÆc chñ ®Ò häc kh«ng phï hîphoÆc c¶ hai. Ho¹t ®éng 7. Th«ng tinGiai ®o¹n 1:Chia nhãm thµnh tõng cÆp cïng th¶o luËn vÒ mét chñ ®Ò ( mét ng−êi ( A) ñng hécßn ng−êi kia ( B) t×m c¨n cø b¸c bá l¹i). LuËt ch¬i nh− sau:Ng−êi A nªu ý kiÕn cña m×nh ( trong vßng 2 phót). Tr−íc khi ph¶n håi l¹i, ng−êiB nh¾c l¹i néi dung ng−êi A ®· tr×nh bµy, cµng chÝnh x¸c cµng tèt vµ chØ ®−îctiÕp tôc khi ng−êi A thÊy néi dung tr×nh bµy khíp víi ý kiÕn cña m×nh. Sau ®ã®Õn l−ît ng−êi B tr×nh bµy ý kiÕn vµ ng−êi A sÏ nh¾c l¹i néi dung nµy . . .Trß ch¬i nµy thùc hiÖn trong 5 phót.Giai ®o¹n 2:Sau khi th¶o luËn nhanh, chia thµnh c¸c nhãm gåm 3 ng−êi. Mçi nhãm suy nghÜvÒ nh÷ng ý t−ëng míi xuÊt hiÖn qua bµi tËp nµy ( kho¶ng 10 phót).TiÕp ®Õn, hái c¸c häc viªn: - Hä ®∙ rót ra ®−îc g× tõ bµi tËp nµy ?Theo luËt ch¬i, ng−êi nãi sau nh¾c l¹i ý kiÕn cña ng−êi nãi tr−íc råi míi tr×nhbµy ®Õn ý kiÕn cña m×nh. - 32 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  33. 33. Ho¹t ®éng 8. Qu¸ tr×nh th«ng tin – Thêi gian: 40 phótLuËt ch¬i:Yªu cÇu c¸c häc viªn ngåi theo h×nh vßng cung. NÕu sè l−îng nhiÒu h¬n th× cãthÓ xÕp cho häc viªn ngåi theo h×nh vßng cung kÐp.Ng−êi h−íng dÉn:NghÜ ra nh÷ng c©u nãi th«ng th−êng hoÆc lµ rÊt ®Æc biÖt. Tõ nh÷ng c©u nãi nµysÏ h×nh thµnh nªn trß ch¬i “ Th× thÇm theo kiÓu Trung Quèc”.Ng−êi h−íng dÉn nãi thÇm vµo tai mét ng−êi vµ ng−êi nµy l¹i tiÕp tôc nãi thÇmcho ng−êi kh¸c . . . cho ®Õn khi hÕt vßng. Sau ®ã hái l¹i ng−êi cuèi cïng xem hä®· nghe ®−îc g× vµ viÕt ®Ëm néi dung nµy lªn mét tê giÊy khæ lín. KiÓm tra l¹ivíi ng−êi ®Çu tiªn xem cã trïng khíp kh«ng vµ viÖt ®Ëm néi dung c©u nãi ®Çutiªn lªn mét tê giÊy lín kh¸c. Gi¶ thiÕt hai c©u nãi trªn kh«ng trïng nhau ng−êih−íng dÉn sÏ tæ chøc mét cuéc th¶o luËn theo néi dung c©u hái sau: 1. T¹i sao chóng ta l¹i nghe ®−îc c©u nãi kh¸c so víi lóc ®Çu ? 2. Nh÷ng yÕu tè ¶nh h−ëng ®Õn c©u nãi ? 3. Lµm thÕ nµo ®Ó c©u nãi nguyªn thÓ lu«n ®−îc truyÒn ®i chÝnh x¸c ?Dông cô: GiÊy khæ lín, b¨ng dÝnh giÊy vµ bót d¹.Giai ®o¹n 3:Quan s¸t kh«ng thÊy ph¶n øng g× tõ c¸c häc viªn, tiÕn hµnh b−íc tiÕp theo: - Tõ nay trë ®i, c¸c nguyªn t¾c cho cuéc th¶o luËn lµ g× ?Yªu cÇu c¸c häc viªn trao ®æi víi nhau tr−íc khi ph¸t biÓu ý kiÕn chung. Sau ®ãc¸c nhãm sÏ quyÕt ®Þnh chän lùa nh÷ng ý kiÕn quan träng nhÊt vµ viÕt néi dungvµo b¨ng giÊy, treo lªn t−êng. Khi lµm bµi tËp nµy cÇn chó ý tr¶ lêi c©u hái: §iÒu nµy cã ý nghÜa g× víi gi¸o viªn h−íng dÉnThêi gian: 3 tiÕngDông cô: Mét c©u chuyÖn, giÊy, bót ch×, b¨ng giÊy, bót ®¸nh dÊu. PhÇn 6. tiªu chuÈn cña mét gi¸o viªnTrong mét t¸c phÈm ch−a ®−îc Ên hµnh cña m×nh, Mohammed Bwika, mét gi¸oviªn h−íng dÉn l©u n¨m ®· nªu mét sè phÈm chÊt cña mét gi¸o viªn h−íng dÉn.VÒ thùc chÊt cã nhiÒu nÐt t−¬ng ®ång víi nh÷ng chi tiÕt ®· nªu ë ®Çu cuèn s¸chnµy.Gi¸o viªn h−íng dÉn thùc sù thµnh c«ng khi hä lµm cho c¸c häc viªn cña m×nhhäc ®−îc nh÷ng kiÕn thøc mong muèn mét c¸ch nhanh chãng víi thêi gian phïhîp, nhanh chãng vµ ®¹t kÕt qu¶ tèt. Th−íc ®o sù thµnh c«ng cña gi¸o viªn chÝnh - 33 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  34. 34. lµ chÊt l−îng häc tËp cña häc viªn – kÕt qu¶ cña truyÒn gi¶ng. Víi môc ®Ých nµy,chóng ta sÏ cïng nghiªn cøu nh÷ng phÈm chÊt vµ kü n¨ng gãp phÇn t¹o nªn sùthµnh c«ng cña ng−êi gi¸o viªn.a. BiÕt lµm chñ chñ ®ÒTiªu chuÈn ®Çu tiªn ®Ó ®¸nh gi¸ mét gi¸o viªn th«ng qua l−îng kiÕn thøc cña hä®èi víi chñ ®Ò. Gi¸o viªn h−íng dÉn ph¶i cã kü n¨ng thùc hµnh vµ kinh nghiÖmnghÒ nghiÖp ®Ó cã thÓ d¹y ®−îc c¸c kü n¨ng kü thuËt kh¸c. Hä ph¶i quen thuécvíi chñ ®Ò thùc t¹i ®Ó cã thÓ chñ ®éng h−íng dÉn l¹i cho häc viªn nhiÒu theoph−¬ng ph¸p kh¸c nhau.b. N¾m v÷ng chuyªn m«n gi¶ng d¹y vµ kü n¨ng ®¸nh gi¸Gi¸o viªn h−íng dÉn ph¶i cã ®ñ kh¶ n¨ng ¸p dông c¸c nguyªn t¾c, ph−¬ng ph¸pvµ chuyªn m«n gi¶ng d¹y, kü n¨ng ®¸nh gi¸ trong líp häc, bao gåm: Nãi râ rµng, l−u lo¸t Nh¾c l¹i vµ nhÊn m¹nh vµo nh÷ng ®iÓm chÝnh theo c¸ch ng¾n gän vµ dÔ hiÓu nhÊt BiÕt ®Æt nh÷ng c©u hái thÝch hîp ®Ó khuyÕn khÝch sù tham gia cña häc viªn Thao t¸c thµnh th¹o§¸nh gi¸ lµ mét qu¸ tr×nh liªn tôc v× vËy gi¸o viªn h−íng dÉn cÇn ph¶i hiÓu vµbiÕt c¸ch ®¸nh gi¸. C¸c bµi thi, kiÓm tra, tr¾c nghiÖm cÇn ph¶i ®−îc thiÕt kÕ phïhîp ®Ó cã thÓ ®¸nh gi¸ møc ®é kiÕn thøc mµ häc viªn ®· thu l−îm ®−îc.c. Cã mong muèn gi¶ng d¹y§©y lµ mét yÕu tè rÊt quan träng ®èi víi ng−êi gi¸o viªn bao gåm th¸i ®é cña hävíi viÖc gi¶ng d¹y vµ víi häc viªn. Gi¸o viªn ph¶i cã ®éng c¬ gi¶ng d¹y. §éngc¬ lµ sù thóc ®Èy néi t¹i ®Ó ®¹t ®−îc mét ®Ých ®Ò ra. Mét phÇn cña ®éng c¬ nµysÏ t¹o cho ng−êi gi¸o viªn sù mong muèn t×m hiÓu nhu cÇu cña mçi c¸ nh©n vµtËp thÓ, nh÷ng vÊn ®Ò, th¾c m¾c cña häc viªn. §©y chÝnh lµ ®éng lùc ®Ó gióp häv−ît qua nh÷ng trë ng¹i trong qu¸ tr×nh gi¶ng d¹y. Th¸i ®é tÝch cùc cña gi¸o viªnh−íng dÉn nªn lµ “ lµm thÕ nµo ®Ó gióp häc viªn nµy häc mét c¸ch ®¬n gi¶nnhÊt” thay v× “ häc viªn chËm hiÓu qu¸”.d. Linh ho¹t vµ s¸ng t¹oMét gi¸o viªn h−íng dÉn linh ho¹t vµ s¸ng t¹o lµ ng−êi biÕt s½n sµng ®èi phãtrong nh÷ng t×nh huèng ngoµi dù kiÕn. Bao gåm c¶ viÖc thiÕt kÕ vµ c¶i tiÕn c¸cdông cô gi¶ng d¹y vµ lµm cho nh÷ng giê häc phøc t¹p trë nªn ®¬n gi¶n, dÔ hiÓu®ång thêi biÕt sö dông c¸c sù kiÖn s½n cã, c¸c vÝ dô tham kh¶o hîp lý ®Ó gi¶ithÝch râ rµng h¬n c¸c ý t−ëng hoÆc kh¸i niÖm míi. - 34 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  35. 35. e. Quan t©m ®Õn nhu cÇu cña häc viªnLu«n hiÓu ®−îc nh÷ng khã kh¨n mµ häc viªn ph¶i ®èi mÆt. Gi¸o viªn cÇn n¾m®−îc nhu cÇu kh¸c biÖt cña mçi häc viªn, tõ ®ã t×m h×nh thøc gi¶ng bµi thÝchhîp. Sau ®©y lµ mét sè nhãm häc viªn:Nh÷ng ng−êi thiÓu n¨ng vÒ trÝ tuÖ hoÆc thÓ lùc hoÆc lµ nh÷ng ng−êi tiÕp thuchËmNh÷ng ng−êi ë møc trung b×nhNh÷ng ng−êi hiÓu s©u vµ tiÕp thu nhanhNhiÖm vô cña gi¸o viªn h−íng dÉn lµ biÕt sö dông c¸c ph−¬ng ph¸p phï hîp ®Óhäc viªn nµo còng ®−îc chó ý ®óng møc, ®Æc biÖt lµ nh÷ng häc viªn ®ang gÆpnh÷ng chuyÖn thÊt b¹i, ch¸n n¶n vµ cã ý ®Þnh häc.f. Cã kh¶ n¨ng qu¶n lý líp häcQu¶n lý vµ kiÓm so¸t líp häc còng lµ mét tr¸ch nhiÖm quan träng cña gi¸o viªnh−íng dÉn bao gåm viÖc ph©n bæ c¸c nguån hç trî, thiÕt bÞ, l−u gi÷ th«ng tin,chuÈn bÞ b¸o c¸o vµ hoµn thµnh c¸c thñ tôc hµnh chÝnh tr−íc vµ sau kho¸ häc.g. Cã ý thøc nghÒ nghiÖpVíi tÝnh chÊt chuyªn nghiÖp, gi¸o viªn h−íng dÉn cÇn ph¶i biÕt tù t«n träng b¶nth©n vµ t«n träng nghÒ nghiÖp. TÊt c¶ mäi hµnh ®éng cña gi¸o viªn còng nh−c¸ch thøc ®èi xö ®Òu ph¶n ¶nh th¸i ®é nghÒ nghiÖp mµ th¸i ®é dï lµ tiªu cùchoÆc tÝch cùc ®Òu cã t¸c ®éng lín ®Õn häc viªn, m«n häc vµ ch−¬ng tr×nh ®µot¹o. Nh×n chung, th¸i ®é cña gi¸o viªn g©y ¶nh h−ëng rÊt lín ®Õn th¸i ®é vµ ®¹o®øc cña ng−êi häc.Nh÷ng gi¸o viªn cã mét th¸i ®é nghiªm tóc víi nghÒ nghiÖp sÏ thóc ®Èy m«itr−êng d¹y vµ häc, t¹o ®iÒu kiÖn cho viÖc hiÓu kiÕn thøc vµ n¾m ®−îc c¸c kün¨ng.h. Cã kh¶ n¨ng x©y dùng c¸c mèi quan hÖGi¸o viªn h−íng dÉn, häc viªn vµ ng−êi gi¸m s¸t (Supervisor) cÇn duy tr× mèiquan hÖ th©n thiÖn. Gi¸o viªn tr¸nh dïng nh÷ng hµnh vi tiªu cùc, l¨ng m¹, xócph¹m hoÆc chÕ nh¹o häc viªn nÕu kh«ng häc viªn sÏ coi hä lµ “ nh÷ng th¸p lµmb»ng ngµ”, cã nghÜa lµ hä lu«n sèng trong thÕ giíi riªng cña m×nh mµ hiÓn nhiªnkh«ng hiÓu ®−îc c¸c khã kh¨n cña häc viªn. §iÒu quan träng lµ cÇn ph¶i duy tr×c¸c mèi quan hÖ mét c¸ch ch©n thµnh.§ång hμnh cïng mäi ng−êi, sèng vμ häc hái tõ hä, b¾t ®Çu b»ng nh÷ng g× hä biÕt,x©y ®¾p tõ nh÷ng thø hä ®ang cã vμ h¬n hÕt lμ khi c«ng viÖc ®−îc hoμn thμnh,mäi ng−êi cïng nãi r»ng chóng ta ®· cïng thùc hiÖn c«ng viÖc. L·o Tö, Trung Hoa n¨m thø 700 tr−íc C«ng nguyªn - 35 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  36. 36. D−íi ®©y lµ nh÷ng ®Æc ®iÓm cña mét gi¸o viªn h−íng dÉn kh«ng ®¹t yªu cÇu.Trong ph¹m vi tr−êng häc, th¶o luËn vÒ nh÷ng ®Æc ®iÓm nµy vµ ®Ò xuÊt c¸chthay ®æi. ViÖc thuyªn chuyÓn nh÷ng gi¸o viªn cã vÊn ®Ò tõ tr−êng nµy sangtr−êng kh¸c còng kh«ng gióp hä thay ®æi. §Ó kh«ng ngõng x©y dùng nhµ tr−êngtèt h¬n, ban l·nh ®¹o tr−êng häc cÇn kiªn nhÉn gióp ®ì gi¸o viªn thay ®æi: - §èi xö th« b¹o víi häc viªn vµ ®ång nghiÖp - Kh«ng chÞu tiÕp thu c¸c ý kiÕn phª b×nh - Kh«ng tù tin - Kh«ng ®¶m b¶o vÒ thêi gian - Kh«ng trung thùc - KhiÕm thÝnh ( kh«ng nghe râ) - Kh«ng cã tinh thÇn hîp t¸c - L−êi biÕng - Kh«ng cã kh¶ n¨ng tæ chøc - ThiÕu sù s¸ng t¹o vµ trau dåi - Kh«ng cã kh¶ n¨ng kiÓm so¸t, dµn xÕp líp häc - ThÓ hiÖn sù thiªn kiÕn - Kh¶ n¨ng th«ng tin kÐm - Uèng r−îu trong khi lµm viÖc - Côc bé - ThiÕu sù chuÈn bÞ vÒ chuyªn m«n - Kh«ng am hiÓu vÒ chñ ®Ò ®ang gi¶ng d¹y - Dïng c¸c lý do kh«ng chÝnh ®¸ng ®Ó trèn tr¸nh nhiÖm vô - Kh«ng tu©n theo c¸c mÖnh lÖnh ®−îc giao - Kh«ng t¹o ®éng c¬ thóc ®Èy häc viªn - Ngåi lª m¸ch lÎo - Kh«ng quan hÖ víi ®ång nghiÖp - V¾ng mÆt kh«ng cã lý do - Nªu ra nh÷ng vÝ dô xÊu cho häc viªn - ThÓ hiÖn phong c¸ch kÐm trong giê häc - DÔ xóc ®éng - Sèng thiªn vÒ néi t©m - 36 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  37. 37. Ho¹t ®éng 9. c¸c tiªu chuÈn cña mét gi¸o viªn Thêi gian: 1,5 hQu¸ tr×nh: Ng−êi h−íng dÉn cÇn nhËn biÕt ®−îc mét sè kh¶ n¨ng cña häc viªn ®Óph©n vai thÝch hîp.5 ng−êi ®ãng vai häc viªn, 1 ng−êi ®ãng vai gi¸o viªn vµ lu©n phiªn vÞ trÝ.Nh©n vËt trong vai ®Çu tiªn rÊt kh¾t khe vµ qu¸ qu¾t, kh«ng quan t©m ®Õn häcviªn, kh«ng cho phÐp ®Æt c©u hái, khi häc viªn cè g¾ng tr¶ lêi th× ng−êi gi¸o viªnnµy lu«n cho r»ng c©u tr¶ lêi cña hä lµ sai. §iÒu nµy g©y cho häc viªn sù ch¸nn¶n.Trong vai thø hai, th¸i ®é cña nh©n vËt hoµn toµn ®èi ng−îc víi vai thø nhÊt,khiªm nh−êng, quan t©m vµ khuyÕn khÝch häc viªn ®ång thêi kh«ng chª tr¸chc©u tr¶ lêi cña hä vµ biÕt tªn cña häc viªn, hiÓu ®−îc c¸c khã kh¨n vµ nh÷ng vÊn®Ò cña hä.NhiÖm vô cña gi¸o viªn h−íng dÉn:Sau khi quan s¸t th¸i ®é ®èi ng−îc cña hai nh©n vËt nµy, nªu ra mét sè c©u háicã tÝnh chÊt dÉn d¾t sau:1. B¹n cã nhËn xÐt g× vÒ hai nh©n vËt nµy ?2. Thùc tÕ ®iÒu nµy cã x¶y ra kh«ng ?3. Nguyªn nh©n s©u xa lµ g× ?4. KÕt qu¶ cña hai th¸i ®é trªn lµ g× ?5. Víi vai trß lµ ng−êi h−íng dÉn th× lµm thÕ nµo ®Ó kh¾c phôc ®−îc nh÷ng mÆt h¹n chÕ trong hai t×nh huèng trªn. Ho¹t ®éng 10 c¸c tiªu chuÈn cña mét gi¸o viªn Thêi gian: 1/2 hQu¸ tr×nh: Sö dông c¶ hai h×nh thøc t− duy tËp thÓ vµ t− duy c¸ nh©n. Mçi häcviªn ®−îc ph¸t mét tê giÊy tr¾ng. Sau ®ã yªu cÇu hä dùa trªn kinh nghiÖm gi¶ngd¹y cña b¶n th©n, liÖt kª vµo mét mÆt giÊy Ýt nhÊt 5 phÈm chÊt tèt cña mét gi¸oviªn h−íng dÉn vµ trªn mÆt giÊy cßn l¹i lµ 5 thãi quen xÊu.Ph−¬ng ph¸p t− duy tËp thÓ:C¸c häc viªn ®−îc chia thµnh c¸c nhãm. Mçi nhãm sÏ tù th¶o luËn vµ thèng nhÊtra 5 phÈm chÊt tèt vµ 5 thãi quen xÊu cña mét gi¸o viªn h−íng dÉn. Sau ®ã c¸cnhãm tr×nh bµy ý kiÕn cña nhãm m×nh. Trong qu¸ tr×nh nµy mäi ng−êi tham gia®Òu cã quyÒn b×nh luËn vµ ®−a ra ý kiÕn ®ãng gãp. - 37 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  38. 38. Dông cô:GiÊy tr¾ng ( khæ lín), thÎ b»ng gç hoÆc c¸c m¶nh giÊy nhá, b¨ng dÝnh giÊy vµkÐo c¾t. PhÇn 7. vai trß cña gi¸o viªn Kh«ng am hiÓu ch−a ph¶i lμ tèt, xong kh«ng muèn hiÓu cßn tåi tÖ h¬n nhiÒu Ng¹n ng÷ NigeriaMäi ch−¬ng tr×nh ®µo t¹o ®Òu cÇn tíi nh÷ng gi¸o viªn cã kh¶ n¨ng. Trang thiÕtbÞ, dông cô gi¶ng d¹y ®ãng vai trß quan träng nh−ng thiÕu ng−êi gi¸o viªn ®Óthùc hiÖn bµi gi¶ng th× ch−¬ng tr×nh ®µo t¹o sÏ kh«ng thùc hiÖn ®−îc. C¸c c«ngviÖc chÝnh mét gi¸o viªn h−íng dÉn ph¶i thùc hiÖn lµ:(1) ChuÈn bÞ cho giê häcLªn kÕ ho¹ch gi¶ng d¹y phï hîp víi ph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y, ®¸p øng ®−îc kúväng cña häc viªn. C«ng viÖc chuÈn bÞ bao gåm c¸c nguån, c¬ së líp häc vµduy tr× m«i tr−êng häc tËp lµnh m¹nh.(2) Gi¶ng d¹y trªn lípQu¶n lý líp häc trong suèt qu¸ tr×nh gi¶ng bµi, th¶o luËn, thao t¸c hoÆc dïng c¸cph−¬ng ph¸p gi¶ng d¹y kh¸c.(3) §¸nh gi¸ kÕt qu¶Ngoµi viÖc theo dâi, chÊm ®iÓm kiÓm tra vµ ®¸nh gi¸ xÕp lo¹i häc viªn, gi¸o viªncßn tham gia vµo so¹n vµ chÊm c¸c bµi thi, kiÓm tra.Gi¸o viªn h−íng dÉn chÝnh lµ ng−êi x©y dùng ch−¬ng tr×nh ®µo t¹o t¹i c¸c líphäc. Hä lµ ng−êi lu«n thö nghiÖm ( ®«i khi kh«ng cã chñ ý) víi nh÷ng t− t−ëngvµ ph−¬ng ph¸p míi. Th«ng qua theo dâi, ®¸nh gi¸ häc tËp cña häc viªn vµ víimong muèn lu«n ®æi míi, gi¸o viªn h−íng dÉn còng trë thµnh nh÷ng ng−êikh¸m ph¸ ra c¸c ch−¬ng tr×nh ®µot¹o.Mèi quan hÖ víi c¸c phßng ban kh¸cTÊt c¶ c¸c yÕu tè cã liªn quan tíi c¸c tæ chøc hoÆc phßng ban kh¸c ®Òu quanträng vµ ®ãng gãp vµo sù thµnh c«ng cña ch−¬ng tr×nh ®µo t¹o. §Ó ph¸t huy hiÖuqu¶, ®éi ngò ®µo t¹o cÇn ®−îc t¹o ®iÒu kiÖn, tù do giao l−u t¹i n¬i lµm viÖc ®Óph¸t triÓn c¸c mèi quan hÖ. Nh÷ng ng−êi nµy sÏ lµ sù kÕt nèi víi ch−¬ng tr×nh®µo t¹o ®Ó b¾t kÞp víi mäi sù ph¸t triÓn, thay ®æi míi nhÊt trong tõng lÜnh vùc côthÓ.Tæng kÕt:Vai trß cña gi¸o viªn h−íng dÉn trong mét ch−¬ng tr×nh ®µo t¹o gåm 4 phÇn: - 38 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh
  39. 39. ChuÈn bÞ cho giê häc Gi¶ng d¹y trªn líp §¸nh gi¸ kÕt qu¶ Ph¸t triÓn vµ ®æi míi ch−¬ng tr×nh ®µo t¹o Ho¹t ®éng 11. vai trß cña gi¸o viªn h−íng dÉnPh−¬ng ph¸p t− duy tËp thÓ:Vai trß vµ tr¸ch nhiÖm cña gi¸o viªn h−íng dÉn lµ g× ?Sau khi häc viªn th¶o luËn vµ ®ãng gãp ý kiÕn. ViÕt nh÷ng ý kiÕn nµy lªn b¶ng,ph©n theo tõng nhãm nh− sau: 1. ChuÈn bÞ giê häc 2. Gi¶ng d¹y trªn líp 3. §¸nh gi¸ kÕt qu¶ 4. X©y dùng ch−¬ng tr×nh 5. Quan hÖ víi c¸c bé phËn kh¸cNgoµi ra gi¸o viªn cã thÓ bæ sung thªm c¸c ý kiÕn cña m×nh.Dông cô: PhÊn, b¶ng viÕt hoÆc bót d¹, giÊy tr¾ng, b¨ng dÝnh giÊy PhÇn 8. ®éng c¬ cña gi¸o viªnCã nhiÒu lo¹i ®éng c¬ kh¸c nhau. Nh÷ng ®éng c¬ nµy ®−îc chia thµnh nhãmnh− sau:1. §éng c¬ nghÒ nghiÖp ( Vocational Motives):Lµ mong muèn häc mét kü n¨ng nghÒ ®Ó t×m viÖc lµm hoÆc tù trau dåi thªm chob¶n th©n.2. §éng c¬ tù ph¸t triÓn ( Self Development Motives): - 39 -Vụ Giáo dục chuyên nghiệp – Bộ Giáo dục và Đào tạo Biên soạn và giới thiệu TS. Hoàng Ngọc Vinh

×