Burgers tonen lef!                          BijlagenboekMieke van der Sanden, MMI 13B, studentnummer 487654, september 2012.
InhoudBijlage 1.    Essay studiereis New York over sociale inclusie, empowerment in achterstandswijken.Bijlage 2.    ABCD-...
Bijlage 1Studiereis New YorkSociale inclusie en empowerment in deachterstandswijken van New York City (USA)        Mieke v...
Inhoudsopgave1. Thema:Aanleiding                                                                        3Visievorming     ...
1. ThemaAanleidingAl 30 jaar woon ik nabij een sociale achterstandswijk in de gemeente ’s-Hertogenbosch (WijkOost). In 197...
dienstverleners in een sociale achterstandswijk anno 2011? Hoe verminderen we de wet- enregelgeving? Hoe vereenvoudigen we...
Kernelementen in het thema Wijkgericht werken:Het thema Wijkgericht werken is voor mij ten principale verbonden aan burger...
“Community care” is een commitment tussen de ene burger aan de ander. Het is het           enige product dat een instantie...
Omdat ik na jarenlang werkzaam geweest te zijn als manager in de zorg/dienstverlening (veelalachter mijn bureau en overleg...
Wat verwacht ik van New York. Een metropool die mij nooit getrokken heeft, een land waar ikgevoelsmatig weinig mee heb. Ee...
Student: Mieke van der Sanden, manager MEECo-Student: Thijs Dekker, manager Pameijer I want to inquire the following hypot...
Who is the target Group?What means empowerment for your organization and for the Group itself?How is the financing arrange...
Welke kansen heb ik gemistEen grote misser mijnerzijds is, dat ik niet in mijn oriëntatie vooraf maar ook niet ten tijde v...
  Regenmortel, T. Empowerment als                         uitdagend karaktervoor sociale                         inclusie...
Raad Gezondheidszorg Brabant                                                   Gerjan Bömer, coördinator van             ...
Vertrek van Schiphol en aankomst om 13.00 uur op JFK vliegveld in New York.Dinsdag 8 februariBezoek aan Alternatives Unlim...
(core values of compassion and community-involvement) behouden hebben. Uitgangspunt voorhen is om te kijken naar wat hebbe...
Vert.Hoewel wij integratie/sociale inclusie verkondigen, doen onze organisaties er weinig aan om te voorkomen dat degemeen...
Vanaf donderdag gingen we ontbijten in de wijk die we vervolgens gaan bezoeken. Daarna naarJob Path. Ook hier worden we ha...
to support better lives for people. The center heart resembles a Milagro, a traditional symbol of healing andprotection fo...
Volgens hen zijn zij mens en hebben zij een beperking die zich kan uiten in een langzamer tempoom zaken op te pakken en te...
op jezelf, tot dankbaarheid. Deze DVD heb ik thuis al meerdere keren bekeken en blijft meinspireren doordat ik zo goed kon...
Tijdens het eten werd er nog een afspraak gemaakt voor de volgende dag bij een Housing andDayprogramma van Community Acces...
Hun visie op sociale inclusie: Net als leden van hun gemeenschap, willen mensen met een handicap de keuze hebben om inhun ...
Het concept van dienstverlening door ervaringsdeskundigen is de ruggengraat van hunbureau.Het is essentieel dat het indivi...
Analyse en conclusiesOnderliggend aan mijn bezoek aan New York was de volgende hypothese voor mijnmasteronderzoek:“Burgeri...
Theorie van MaslowAlgemene conclusies “Empowerment”:      Omkering van het paradigma van: “Wat moet de maatschappij doen ...
   Ook in New York is er bureaucratie bij organisaties maar m.i. toch duidelijk minder als in       Nederland. Nederland ...
karakter heeft. In wijken in New York zul je eerder afhankelijk zijn wat instanties met       elkaar georganiseerd krijgen...
Empowerment                   “Empowerment is een proces         De overtuiging die ik meekreeg                   van     ...
ander mens.                      deze 40.000 mensen heeft het                                                             ...
2. De schrijver Andries Baart met zijn presentietheorie regelmatig naar boven komt:          In een gesprek met Mariet Pa...
Kansen en mogelijkheden voor innovatief strategisch beleid in Nederland:De bezuinigingsronde in Nederland maakt veel los b...
Wat doet de Raad Maatschappelijke ontwikkeling?De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling adviseert regering en parlement ...
   Contact met Alternatives Unlimited inc. kan goed opgepakt worden. Dennis Rice (CEO)       heeft aangeboden om naar Ned...
Bijlage 1Organizations to visit:1                                 2Baltic Street A.E.H., Inc.        Community Access, Inc...
Bijlage 2Week schedule          Dagindeling         Afspraken                Acties7-14 februari in NewYork               ...
Bijlage 2Powerpoint bestuur Hambaken Gym volgens ABCD-methode d.d.oktober 2011
Bijlage 3Rol van de gemeente ’s-Hertogenbosch in het proces naar het ideaalplaatje vanLSA/Hambaken Gym. Maart 2012.De geme...
   De gemeente gaat serieus om met ‘bottom up’ burgerinitiatieven/projecten. Zo mogelijk worden       deze financieel of ...
Bijlage 4Ondernemingsplan Hambaken Gym            Huisvestings/Ondernemingsplan                    Hambaken Gym Samen met ...
Inhoud  1. Samenvatting                                      2     1.1   Wat     1.2   Hoe  2. Inleiding                  ...
Samenvatting      WatHambaken Gym is een vanaf 2005 bestaande maatschappelijk betrokken en wijkgerichtethaiboksvereniging,...
InleidingHambaken Gym is een bestaande thaiboksvereniging die momenteel traint in de BBS (een ruimte die nietvoldoet) en d...
Huidige situatie Hambaken Gym    Plaats en producten/dienstenDe huidige Hambaken Gym is gevestigd aan het Wielsem 1 te ‘s-...
ingeschreven moeten zijn. Daarnaast start Hambaken Gym een actieve wervingscampagne in 2012 ombinnen 2 jaar een ledengroei...
Waar?          Hambaken Gym zal in de wijk Hambaken gevestigd worden, op een strategische plek               waar maatscha...
de samenstelling van de wijk en de aantrekkingskracht van vechtsport voornamelijk uit jongerenvan verschillende culturele ...
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Bijlagenboek 1 e
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Bijlagenboek 1 e

1,623 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,623
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
7
Actions
Shares
0
Downloads
2
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Bijlagenboek 1 e

  1. 1. Burgers tonen lef! BijlagenboekMieke van der Sanden, MMI 13B, studentnummer 487654, september 2012.
  2. 2. InhoudBijlage 1. Essay studiereis New York over sociale inclusie, empowerment in achterstandswijken.Bijlage 2. ABCD-powerpoint volgens de methodiek van J.Mcknight vertaald naar burgerinitiatief Hambaken GymBijlage 3. Beleidsnotitie ‘Rol van de gemeente en LSA’Bijlage 4. Ondernemingsplan Hambaken Gym 2012Bijlage 5. SWOT van de wijk Hambaken en BewonersbedrijfBijlage 6. Interviewguide narratief onderzoekBijlage 7. Uitnodigingsbrief voor geïnterviewdenBijlage 8. Selectie van sets van narratieven voor de analyseBijlage 9. Selectie van kenmerkende uitspraken vanuit de interviewsBijlage 10. Voorbeeld interviewBijlage 11. Voorbeeld transcriberen van het interviewBijlage 12. Voorbeeld codeerformatBijlage 13. Verslag ronde tafelgesprek 14-03-2012Bijlage 14. Powerpoint Hambaken Gym op wijkbewonerbijeenkomst van de LSA op 09-03-2012Bijlage 15. Radio 5 politiek debatavondBijlage 16. Brandbrief en bespreking onderzoek ‘Burgers tonen lef!
  3. 3. Bijlage 1Studiereis New YorkSociale inclusie en empowerment in deachterstandswijken van New York City (USA) Mieke van der Sanden, MMI 13B, studentnummer 487654 , februari, 2011
  4. 4. Inhoudsopgave1. Thema:Aanleiding 3Visievorming 4Kernelementen thema 4Referentiekader analyse 62. Aanpak:Voorbereidingen vóór de reis 8Gegevens en materiaal verzamelen 9Gemiste kansen 11Bronnen raadpleging 123. Bevindingen:Gebruik van verzameld materiaal 14Analyse en conclusies 24Theorie versus praktijk 274. Resultaat:Evaluatie aanpak 29Kansen en mogelijkheden voor innovatief strategisch beleid in Nederland 30Kansen en mogelijkheden voor het creëren van internationale ketens en netwerken 32BijlagenBijlage 1: Organizations to visit 33Bijlage 2: Weekschema in New York 34
  5. 5. 1. ThemaAanleidingAl 30 jaar woon ik nabij een sociale achterstandswijk in de gemeente ’s-Hertogenbosch (WijkOost). In 1978 verhuisden wij van Tilburg naar deze wijk. Om mensen te leren kennen ben iknaast mijn werk in het ziekenhuis actief begonnen als vrijwilliger in de wijk waar ik kwam tewonen. Dit was een wijk waar het vrijwilligerswerk levendig aanwezig was. Ik begon met hetgeven van Nederlandse taalles aan allochtonen, vrijwilliger bij de buitenschoolse opvang, tot aanhet opzetten van een rouwverwerkingsgroep aan bewoners die een dierbare verloren hadden.Deze initiatieven werden geïnitieerd vanuit het Wijkgezondheidscentrum Samen Beter; eencentrum dat werkte vanuit de filosofie van de Basisbeweging. (De Basisbeweging ontstond in dejaren ‘60 en ’70. Een deel van hen heeft zijn ontstaansgeschiedenis liggen binnen een kerkelijkegemeente of parochie om het aan de orde stellen van maatschappelijke vragen binnen degeloofsgemeenschap te stimuleren. Bij de leden van de basisgroepen was de inzet voor een‘geloof met handen en voeten, ook doordeweeks’, evenals de inzet voor de oecumenischesamenwerking op lokaal niveau, groot. Men stelde zich vrij en onafhankelijk op tegenoverkerkelijke structuren, rituelen en regels).In 1986 ben ik als professional aangenomen op dit zelfde gezondheidscentrum. De band tussenvrijwilligers en professionals was groot. Tegenwoordig spreekt men eerder over de“Presentietheorie van Andries Baart”. De presentietheorie is voortgekomen uit een jarenlangonderzoek naar het werk van buurtpastores in achterstandswijken. Deze buurtpastores dedennamelijk niet wat er in allerlei boekjes van diverse sociaal werk opleidingen stond. De vraag waswat ze dan wel deden. De vraag was: “Wat doen goede dienst/zorgverleners?” Vanuit tal vaninterviews en verslagen van gesprekken/ervaringen van deze pastores kwam Baart tot zijnpresentietheorie. Buurtpastores gaan heel anders te werk (fietsen, wandelen en eten metmensen) dan bijvoorbeeld professionals van maatschappelijk- en welzijnswerk. Zijn theorie gaatover “aansluiten, bijblijven, trouw zijn en omgaan met kwetsbare mensen”.Hier ligt dus mijn persoonlijke basis voor het huidige “Wijkgericht werken”. Afgelopen jaar ben ikvoor mijn gevoel weer terug bij mijn roots. Werkzaam als Kwartiermaker in de wijk Hambaken,een andere achterstandswijk in ’s-Hertogenbosch. Hier ervaar en zie ik dagelijks weer dezelfdedilemma’s waar deze mensen in een de achterstandswijk tegen aan lopen. Alleen nog extremerdan 25 jaar geleden zie ik maatschappelijk/welzijnsinstellingen die hun best doen voor mensenin achterstandswijken maar de aansluiting missen met bewoners in deze wijk. Er zijn teveelverschillende instanties actief in de wijk, zij werken langs elkaar heen tot soms wel 10-15professionals in 1 gezin. Hoe realiseren we sociale inclusie, empowerment en ontkokering van
  6. 6. dienstverleners in een sociale achterstandswijk anno 2011? Hoe verminderen we de wet- enregelgeving? Hoe vereenvoudigen we de bureaucratie waar zowel de burger als de professionaldoor de bomen het bos niet meer zien?Voor de masteropleiding MMI is een buitenlandse studiereis verplicht. Toen mijn mede-studentThijs Dekker werkzaam bij Stichting Pameijer in Rotterdam, mij uitnodigde om met zijnorganisatie mee te gaan in een uitwisselingsprogramma naar New York heb ik dit met beidehanden aangegrepen. Juist een stad als New York waar verschillende achterstandswijken zijn(Harlem, The Bronx en Brooklyn) is een uitdaging om daar op bezoek te gaan bij instanties diehier werkzaam zijn en te kijken op welke manier zij “Empowerment and social inclusion” binnendeze metropool, aanpakken.(Thijs Dekker zal zijn essay richten op: Administratieve lastenverlichting/vereenvoudiging vanwet- en regelgeving).VisievormingVisie op Wijkgericht werken Als Kwartiermaker zoek je naar slimme verbanden tussen alle betrokkenen in de wijk waar je werkt. De hoeveelheid aan professionals in de wijk is voor de kwetsbare burger een groot probleem geworden. Burgers zien door de bomen het bos niet meer en in plaats van empowerment veroorzaken instanties (ondanks alle goede bedoelingen) dat de burger(s) afhankelijker is en juist niet gelooft in zijn/haar eigen kracht. Mijn masterthese zal zich dus gaan richten op steun aan processen van onderop, vanuit de burgers (individueel of collectief). Kwetsbare mensen zijn namelijk niet alleen kwetsbaar maar beschikken ook over veel potentie. De studiereis wil ik gebruiken door te lezen over de organisaties die we gaan bezoeken in New York. Luisteren en kijken naar hoe zij te werk zijn gegaan en de dagelijkse praktijk te ervaren. Wat voor aanpak hanteren zij om kwetsbare mensen meer te empoweren, hoe pakt men hier sociale inclusie aan, blijft het alleen bij “bonding” of maakt men een duidelijk stap naar “Bridging”? Welke doelgroepen bedienen zij? Ik verwacht dat, gezien de hele financiering van gezondheidzorg binnen Amerika anders is vormgegeven dan in Nederland, dat initiatieven zoals Balticstreet, Alternatives Unlimited e.d. meer van onderop zijn vormgegeven. Ik hoop hier dan ook kennis op te doen en mensen te spreken die vanuit deze visie werkzaam/ondersteunend zijn. Wat ik er hoop te brengen is, dat de visie van “Regie over eigen leven” een visie is die ik kan delen met deze organisaties. Graag zou ik ook via een powerpointpresentatie hen een kijkje willen geven hoe we deze visie binnen Brabant proberen vorm te geven. Mogelijk kan er in de toekomst een eerste contact gelegd worden tussen de Provinciale Raad van Volksgezondheid in Brabant/Wijkonderneming / St. Door en Voor / Pameyer en instellingen die wij gaan bezoeken in NY.
  7. 7. Kernelementen in het thema Wijkgericht werken:Het thema Wijkgericht werken is voor mij ten principale verbonden aan burgers en huninitiatieven. Zowel individueel als collectief. Juist burgers kunnen een kanteling in een wijkbrengen, zij kunnen zorgen voor massa. Professionals kunnen hen daarbij, desgevraagd,ondersteunen.Ik ben daarbij echter steeds opnieuw op een drietal belangrijke dilemma’s gestuit: 1. Instanties/organisaties die tal van projecten starten in de wijk maar die in de praktijk langs elkaar, in plaats van met elkaar werken. Daarnaast legt elke organisatie los van elkaar verantwoording af omtrent gestelde doelen en behaalde resultaten aan hun eigen opdrachtgever/financierder. We zitten gevangen in onze eigen systemen. Deze systemen brengen verantwoordelijke professionals in een spagaat en bovendien in een onderlinge concurrentiestrijd. Willen we de samenwerking in de wijk echt een kans geven, dan zullen we het lef moeten hebben om onze systemen en regels te doorbreken. 2. De houding van veel professionals: “Jullie worden er beter van omdat wij weten wat goed voor jullie is, wij hebben hier voor gestudeerd.” Dit staat echter haaks op ‘empowerment’. Een aantal professionals zal in staat zijn om met een goede ondersteuning en begeleiding de nodige omslag in denken en doen te maken. Het zijn deze professionals, die we moeten afvaardigen in een multidisciplinair wijkteam en vervolgens ook niet aan hun lot moeten overlaten. Qua deskundigheidsbevordering is het aan te bevelen om het wijkteam gezamenlijk te scholen in methodieken die gericht zijn op empowerment zoals “De Eigen Krachtcentrale” of “Sociale netwerkstrategieën”. 3 Het is een utopie om te geloven dat dienstverlenende/maatschappelijke instanties kunnen zorgen voor “ zorg/care” in de betekenis van “Community Care”; dit is voorbehouden aan de gemeenschap/wijkbewoners zelf. Burgerinitiatieven zoals Marokkaanse gemeenschap, Antilliaanse gemeenschappen, vereniging Hambakengym, Klankbordgroep e.d. moeten door ons als instanties veel meer gestimuleerd en gewaardeerd worden op de dingen die zij doen, zodat zij hun stempel op de wijk kunnen zetten. Zij moeten in staat worden gesteld om ‘het verschil te maken’.
  8. 8. “Community care” is een commitment tussen de ene burger aan de ander. Het is het enige product dat een instantie/organisatie niet kan produceren. Elke poging van een instantie om deze community care te vervangen is een surrogaat/nepmiddel. Natuurlijke “zorg voor elkaar” is een uiting van gemeenschapszin dat zich vertaalt in mantelzorgers, buren, vrienden, vrijwilligers e.d.”(McKnight, John. The careless Society).De belangrijkste kernelementen:De sleutel naar succes in wijkgericht werken ligt voor mij besloten in meerdere kernelementenzoals: Empowerment, sociale inclusie, moderne zorg, krachtenperspectief, veerkracht, para-professionelen, maatzorg, armoede, kwetsbare groepen, sociaal werk.Vanuit mijn ervaringen binnen de wijkonderneming vind ik het versterken van ‘empowerment’en ‘sociale inclusie’ het allerbelangrijkste.Empowerment en Sociale Inclusie. 1. Empowerment“Empowerment is een proces van versterking waarbij individuen, organisaties engemeenschappen greep krijgen op de eigen situatie en hun omgeving en dit via het verwervenvan controle, het aanscherpen van kritisch bewustzijn en het stimuleren van participatie.” 2. Sociale Inclusie Sociale inclusie gaat om het gevoel van daadwerkelijk “erbij horen” en dit krijgt pas inhoud als het ook gepaard gaat met sociale participatie of kortweg “meedoen”. Dit kan op allerlei manieren gebeuren: door deelname aan sport of cultuur, het verrichten van vrijwilligerswerk of mantelzorg etcetera. Sociale inclusie houdt ook in solidariteit. Een wijk omarmt zijn “zwakke broeders en zusters”. In de huidige pluriforme samenleving is dit niet vanzelfsprekend. Verbindingen maken en herstellen tussen burgers met grote verscheidenheid in culturele en waardegebonden aspecten, staat vandaag dan ook op de voorgrond. Overigens is mijn ervaring dat het inzetten op sociale inclusie, ondanks de groeiende pluriformiteit, zeker geen ‘mission impossible’ is. Door mensen aan te spreken op hun krachten en talenten en niet op de problemen die ze veroorzaken, krijg je een hele andere en positievere dynamiek in een wijk, die randvoorwaardelijk is om te komen tot sociale inclusie.Referentiepunt voor mijn analyseReferentiepunt voor mijn analyse is mijn huidige werk als Kwartiermaker van deWijkonderneming in de Wijk Hambaken.
  9. 9. Omdat ik na jarenlang werkzaam geweest te zijn als manager in de zorg/dienstverlening (veelalachter mijn bureau en overlegtafel) weer met beide voeten in de modder kwam te staan (terugin een achterstandswijk), ben ik contact op gaan nemen met mijn vroegere collega Mariet Paes(voormalig-direkteur Gezondheidscentrum Samen Beter en huidig direkteur van de ProvincialeRaad Gezondheid). In 2008 is zij gepromoveerd op Wijkgezondheidswerk, een studie naar 25 jaarwijkgericht werken aan gezondheid in Den Bosch-Oost. Via haar heb ik diverse mensen binnen enbuiten de Provinciale raad gesproken naar hun ervaringen omtrent het wijkgericht werken inachterstandswijken in ‘s-Hertogenbosch e.o. maar ook in Boston e.oHet Wijkgericht werken is een trend, is weer hot in Nederland. Veel initiatieven zie je ontstaan inden lande, echter velen mislukken met name doordat het lokale beleid te weinig echt de krachtvan de burger ziet en aanboort. 2. AanpakVoorbereidingenDaar ik mijn studiereis gepland had naar Zweden (april 2011) en binnen een week (begin januari2011) besloot om over een maand (begin februari 2011) mee te gaan in eenuitwisselingsprogramma “Empowerment” van Stichting Pameijer uit Rotterdam naar New YorkCity heb ik amper de tijd gehad om vooraf veel verwachtingen te hebben. Laat ik hetsynchroniciteit noemen. Misschien duidt dat het beste aan wat ik vooraf ervaren heb.Synchroniciteit:Door de onduidelijkheid over het voortbestaan van mijn positie als Kwartiermaker na februari2011 kreeg ik mijn masterthese niet goed geconcretiseerd. Begin januari kwam ik tijdens destudiedagen in Nijmegen in gesprek met een medestudent Thijs Dekker waarin we behoorlijkspontaan tot de conclusie kwamen dat het een win-win situatie voor ons beiden zou zijn, als ikmet zijn organisatie mee zou mogen om de studiereis naar New York te maken. Zowel Thijs als ikwerken met dezelfde doelgroepen en zijn gericht op empowerment en sociale inclusie. Eerderhad mijn direkteur van de woningbouwvereniging al eens geopperd dat ook achterstandswijkenin oude engelse steden en New York interessante plaatsen zijn om naar toe te gaan alsstudieobjecten. Juist in deze landen werken zij aan een integrale aanpak gericht op zowel desociale, fysieke, preventieve en repressieve kant van de wijk. Een aanpak waar ik in mijnpowerpointpresentaties regelmatig naar verwijs. Door de studiereis drie maanden eerder tedoen dan gepland, bood dit mij ook kansen om de masterthese twee maanden op te schuivenwaarbij onder tussen ook meer duidelijk zou zijn over mijn positie als Kwartiermaker.
  10. 10. Wat verwacht ik van New York. Een metropool die mij nooit getrokken heeft, een land waar ikgevoelsmatig weinig mee heb. Eerlijk is eerlijk mijn verwachtingen waren laag ten aanzien vande stad en zijn bevolking. Vooroordelen tegenover de Amerikaan en de Amerikaanse cultuur hadik des te meer.Wel was ik zeer nieuwsgierig waarom het empowerment en sociale inclusie met name zijn rootsheeft in dit werelddeel (en Engeland). Ik denk dat mijn verwachtingen vooral lagen op het vlakvan “ Waarom en hoe” hebben zij dit vorm gegeven. In deze maand van voorbereidingen las ikwel dat Harlem een “upstanding” wijk aan het worden is en zijn achterstandsetiket aan hetverliezen is. Dit triggerde mij. Ik kon me hier niets bij voorstellen, dus de enige manier om dit tebegrijpen was om het zelf te gaan ervaren, te zien, te horen en te luisteren.Daar ik met een uitwisselingsprogramma van Stichting Pameijer mee zou gaan ben ik eerst eenhele dag opgetrokken met Thijs bij zijn organisatie in Rotterdam. Op deze wijze kreeg ik eeneerste indruk omtrent hun visie, missie, werkwijze en hun bedrijfscultuur. Een organisatie dieSociale Inclusie hoog in het vaandel heeft staan, en er ook naar streeft om dit in al hunwerkzaamheden zowel naar binnen (naar en met hun cliënten) als naar de buitenwereld,probeert uit te stralen. Een vooruitstrevende, actieve en lerende organisatie.Daarna volgden er diverse gesprekken met beleidsmedewerkers uit het veld. Zoals in de vorigepagina reeds genoemd, veel namen van mensen die ik kreeg vanuit de Provinciale Raad voorVolksgezondheid. Met deze mensen heb ik binnen twee weken een vijftal gesprekken gevoerd.Maar ook beleidsmedewerkers binnen de convenantpartners van de Wijkonderneming, metname van de gemeente ’s-Hertogenbosch en wooncorperatie Zayaz. Wat is hun kijk en visie opempowerment en sociale inclusie, hoe geven zij dit vorm, waar lopen zij tegen aan. Hoe “out ofthe box”-denkend zijn Nederlanders? Daarnaast heb ik mezelf gestort op de nodige literatuur ennamen die ik van al deze beleidsmedewerkers mocht ontvangen (zie literatuurlijst bij hetbronnenoverzicht).Gegevens en materiaal verzamelenHierna volgt een verslaglegging en overzicht van het proces en de acties die gepleegd zijn in demaand januari, voorafgaand aan de reis:Study visit in the context of the Master study Management & Innovation (MMI) 2010/2011,University of Arnhem and Nijmegen (HAN)Destination: New York CityDate: February 7th to February 14th , 2011
  11. 11. Student: Mieke van der Sanden, manager MEECo-Student: Thijs Dekker, manager Pameijer I want to inquire the following hypothesis:“Citizen initiative is the basis for the development of local policy” (hypothesis).The starting point for development and implementation of local policy should be that citizeninitiatives will be considered as a driven force. Citizen initiatives can enforce the local policy andfacilitate the implementation by local government. It has been observed that a proper search isoften accompanied by struggles and frustrations on both sides.In English vocabulary there is a beautiful expression, namely muddling through. It should not bereflected in the negative sense of the word mud, but more in the trend of tenacious plug away,even if it takes time and sweat.I am of the opinion that this hypothesis is the only way that something new may arise betweencitizens, municipalities and social partners. Namely, adequate social support initiatives shouldbe the driven force for new plans and projects. However, realizing this hypothesis will requiremany small steps, in which the perspective should be focused on the process of what happens inpractice and not on the theory. Essential for reaching the final destination of getting together isspace for side roads and knowledge of the pitfalls. This requires not only efforts at local level butalso national support. To obtain this goal renewal of administrative, management training andthe guts of municipalities is necessary, thereby providing space for officers and directors newstyle. Real innovation only occurs when everyone in the local organization is accepting the factthat community initiatives should be the starting point for restructuring and cultural change.For this hypothesis I will visit several organizations in New York City and one organization inWithinsville (Massachusetts).I hope to get answers on the following questions:Format list MiekeWho or what was the driving force to start this initiative?Is it started as a citizens’ initiative, a local municipal project or a government rule?How did the launch go?Which people/parties/organizations were initially involved in the start of the project?Which people/parties/organizations were found to be the most important?
  12. 12. Who is the target Group?What means empowerment for your organization and for the Group itself?How is the financing arranged? (fundraising, grants en incentives)How is the balance between costs and income?What are the succesfactors?What are the pitfalls?Is social inclusion a precondation?Are there support systems or policy developmentsFormat list ThijsWhat does administrative work mean for the organization?What does the administrative work exists of?Which administrative work comes from external laws and regulations and what is imposedinternally?How do different groups of employees experience administrative work?How is adminisrative work organized and how is it managed?What are the roles, tasks and responsibilitiesHow is cooperation between facility management and employees in the primary proces?How What role does it have?Are clients and volunteers involved?Can social media be helpful?What culture aspects help or hinder cooperation between the primary process and facilitymanagement?What 5 measures of recent years have contributed the most to reduce administrativeproblems?
  13. 13. Welke kansen heb ik gemistEen grote misser mijnerzijds is, dat ik niet in mijn oriëntatie vooraf maar ook niet ten tijde vanmijn verblijf in New York City, ben gaan uitzoeken wat de specifieke rol van woningcorperaties isbij de renovatie van een achterstandswijk. Juist sociale woningcorperaties kunnen een groteinvloed uitoefenen op achterstandswijken. Zowel op fysiek- als sociaal vlak. Zeker in Den Boschstaan de sociale woningcorperaties voor de visie dat zij er niet alleen voor de “stenen” zijn maarook “voor mens en buurt".Een andere gemiste kans (achteraf) is om b.v. in The Bronx een dag mee te lopen met een socialworker om aan den lijve te ervaren hoe en hoeveel dak- en thuislozen op straat leven en of erdan nog sprake is van sociale inclusie?Kortom: Zittend in het vliegtuig besefte ik dat door de snelheid waarmee ik afgelopen maanddingen heb moeten besluiten en regelen, ik volledig met een “open mind” de studieweek beningegaan.BronnenLiteratuur en Publicaties  Timmers, M., M. Paes en H Penninx. Elsendorp: small village great people. 2011.  Wijkgezondheidszorg, wat wijkbewoners en professionals verbindt. Congresverslag. 2008.  Sohier, R en P. Schalken. Hoop en herstel in Brabant. 2008.  De gezondheidsagenda voor de toekomst. PVRMZ. 2010.  Paes, M. Wijkgezondheidswerk. Proefschrift. 2008.  Mcknight, J. The careless society. 1996.
  14. 14.  Regenmortel, T. Empowerment als uitdagend karaktervoor sociale inclusie en moderne zorg. 2009.  Oelkers, B. Baas af? Over de grillige relatie tussen gemeenten en actieve bewoners. 2007.  Movisie. Burgers aan het stuur.2010.  Inclusief. Denken is doen. 1e editie.Uitgave van de taakgroep Handicap en sociale samenleving. 2010.  Draaisma, J. New York investeert in achterstandswijken.1998.  Cromwijk, Rianne. Tussen beleid en praktijk; onderzoek naar burgerparticipatie in de WMO. Movisie 2009.  Kröber, H en Pouwel van de Siepkamp. Leiding geven en community care. 2004. NIZW.Websites en links  www.google.nl  www.wikipedia.org  www.alternativesnet.org  www.yai.org  www.jobpath.org  www.communityaccess.org  Empowerment  Sociale inclusie  New York  www.allamerica.nl  www.coalitievandeinclusie.nlPersonen Vooraf:  Ad van Gurp, direkteur Zayaz in ‘s- Hertogenbosch  Mariet Paes, direkteur Provinciale raad Gezondheidszorg Brabant  Roos Sohier, beleidsmedewerker Prov.
  15. 15. Raad Gezondheidszorg Brabant  Gerjan Bömer, coördinator van Stichting Door en Voor in ’s- Hertogenbosch.  Thijs Dekker, manager Pameijer in Rotterdam.  Jacqueline van Zwieten, coördinator Regie over eigen leven Brabant. Tijdens:  Dennis Rice, direkteur Alternatives Unlimited in Withinsville.  Steve Coe, Chief executive officer van Community Acces in New York.  Dwayne Mayes, director of HTH Peer van Community Acces in New York.  Fernando Mariscal, Program director van Community Acces in NY.  Josh Rubin, director van Yai Network in NY.  Fredda Rosen, director van Job Path in NY.  Steve Duke, director van Balticstreet in NY.  Jan Alblas, direkteur Pameijer in Rotterdam.  Mirjam Hopmans, projectmedewerker empowerment Pameijer in Rotterdam.3. BevindingenGebruik van verzameld materiaalAan de hand van verslaglegging van onze bezoeken aan de organisaties hoop ik een getrouweweergave te kunnen geven van alle impressies en informatie die wij hebben gekregen tijdensdeze reis. Hoewel de vragenlijst van Thijs aan dit verslag is toegevoegd, zal ik hier verder geenverslaglegging van doen. Wel verwacht ik dat onze twee essays te samen een totaal beeld gevenvan de studiereis.Maandag 7 februari
  16. 16. Vertrek van Schiphol en aankomst om 13.00 uur op JFK vliegveld in New York.Dinsdag 8 februariBezoek aan Alternatives Unlimited in WithinsvilleOm 6.00 uur op om te ontbijten en daarna met een gehuurde auto naar Withinsville (net onderBoston) 300 KM verderop. Gelukkig hebben we in de auto navigatie en verloopt de reis goed,om 11.00 uur komen we aan bij Alternatives Unlimited Inc. We worden ontvangen door DennisRice en Michael Seibold. Enthousiast, bevlogen en toch ook zeer aimabel vertellen zij over hunwerk en de organisatie. Hun organisatie bestaat 30 jaar en hun doelgroep zijn mensen met eenverstandelijke beperking en psychiatrische aandoening.Alternatives Unlimited Inc. staat voor:“Real homes/ Real Jobs/ Real Relationships”Missie: Skills en Supports=SuccesVisie: Real Homes, real jobs and real relationships= satisfactionRecovery/discovery visie: Human Resilience + Opportunities for menigful Roles = ANew Life PurposeZij zijn gestart in een klein dorpje Uxbridge en uitgegroeid tot een grote organisatie in meerdereregio’s. Veel van hun oorspronkelijk stafleden werken nog steeds bij hen. Hierdoor heb je aan debasis wel een goede stabiliteit liggen, die nodig is omdat de groei de laatste jaren verdubbeld is.Het meest trots zijn ze dat mensen de vaardigheden en ondersteuning als positief ervaren zodatze betaalde banen, een eigen woning en echte vriendschappen krijgen, waardoor deze mensenonderdeel worden van een gemeenschap. Ondanks deze groei zijn ze er tevens trots op dat zijhun basiswaarden van barmhartigheid en betrokkenheid van de gemeenschap op hun werk
  17. 17. (core values of compassion and community-involvement) behouden hebben. Uitgangspunt voorhen is om te kijken naar wat hebben gezonde mensen en mensen met een beperking gemeenmet elkaar in plaats van je af te vragen waar verschillen we in.Echte banen, betekent geen “beschutte banen”. Tien jaar geleden hebben zij rigoureus beslotenom zowel het beschutte wonen als werken op te heffen. Als Alternatives Unlimited zijn zij er trotsop dat de gemeenschappen in de dorpen hen zoveel geven maar tegelijk vertellen ze erbij datdeze zelfde mensen ook ervaren dat zij veel terug krijgen van Alternatives. Het is eengelijkwaardige relatie/band die ontstaat. Neem bijvoorbeeld de renovatie van “de oude molen”van waaruit het hoofdbureau werkt. Je ziet gewoon een nieuw paradigma ontstaan: Zij zijn metde renovatie niet alleen een nieuw gebouw aan het opknappen maar wij creëren een open forumwaarbij iedereen van het dorp en omstreken kan leren, werken en spelen (muziekuitvoeringen oftoneeluitvoeringen). Dennis vertelt dat Alternatives net zo sterk is als de omgeving die hunomgeeft, alleen in zo’n gemeenschap vinden zij oplossingen voor mensen met een beperking omaan echte banen te komen echte huizen en belangrijke relaties.Zijn team bestaat uit zeer gepassioneerde mensen en creatieve geesten die met elkaar eendiversiteit aan vaardigheden inbrengen. Een hechte groep waar je van op aan kunt.Ik heb de vragenlijst naast mij liggen maar merk dat het gesprek vlotter loopt door in contact teblijven tijdens het gesprek dan steeds op deze lijst te kijken. Het engels praten gerelateerd aanmijn werk verloopt aanvankelijk (voor mij) stroef. Wat besproken wordt versta ik goed maarzaken uitleggen en bespreekbaar maken loopt moeizaam, gelukkig heeft Thijs hier minder lastvan. Voor wat betreft mijn belangrijkste kernelementen (empowerment en sociale inclusie)komen we vrij snel tot de kern. Met name hun omkering van het volgende paradigma zet me aanhet denken:“Namelijk wat kunnen mensen met een beperking doen voor de maatschappij? In plaats van watkan de maatschappij doen voor mensen met een beperking?” Het voelt voor mij veel krachtiger.Het gaat uit van Empowerment. Wat kan jij doen, in plaats van wat heb jij nodig? Je laat hierbijelke vorm van betutteling door zowel andere burgers als professionals gelijk los.Niet minder indrukwekkend vond ik de volgende gedachten uit het boekje “The careless society”van John Mcknight (dit zelfde boekje werd mij 6 dagen later ook geadviseerd door Steve Dukevan Balticstreet inc.: The big thoughtEven though we preach inclusion, our organizations do little to actively counter the decline ofcommunity spirit, and provide services that further isolate all of us.
  18. 18. Vert.Hoewel wij integratie/sociale inclusie verkondigen, doen onze organisaties er weinig aan om te voorkomen dat degemeenschapszin/gevoel verder achteruit gaat, en bieden wij diensten aan die ons allen nog verder isoleren.Hun doel is om te komen van Bonding naar Bridging. Deel uit maken van een gemeenschap inplaats van alle mensen met een beperking bij elkaar laten wonen of werken.Een van hun belangrijke diensten is “Shared living”. Een zeer verstandelijk gehandicapte vrouwgaat samenleven in een jong gezin. Een echtpaar en een baby. Zij leven 24 uur per dag metelkaar, wonen, slapen, eten, werken, vrije tijd. De vrouw met een beperking zorgt ook soms voorhet kind maar gaat ook overdag naar haar werk. Zie het als een vorm vanpersoonsgebondenbudget binnen een gezinssituatie. Het gezin ontvangt 30.000,- dollar voorkost en inwoning, waardoor de vrouw deel uitmaakt van een samenleving binnen eengezinssituatie.Tot slot wil ik het onderstaande paradigma-schema vermelden dat Dennis aan ons mee gaf: Verschuivende paradigma’s Verleden Heden ToekomstHet probleem Persoon met een Persoon heeft zorg Begrensde of geen beperking nodig mogelijkhedenOorzaak van het In de persoon zelf In de persoon zijn Gemeenschapsprobleemprobleem beperkingenActies van Classificeren, Samenkomen, Ondersteunen,paradigma samenkomen en zorgen voor en verbinden en behandelen controleerbaar empoweren houdenDe kracht van de Ligt bij de dokter Aangewezen In de persoonpersoon dienstverlenersGevolg van het Maak het heel, en Hou het stabiel en Ontwikkelparadigma verander het bereidt voor tot de vriendschappen doodWoensdag 9 februariWerken aan een verslag over Alternatives Unlimited, de rest van de dag vrij en New Yorkbekijken als toerist.Donderdag 10 februari
  19. 19. Vanaf donderdag gingen we ontbijten in de wijk die we vervolgens gaan bezoeken. Daarna naarJob Path. Ook hier worden we hartelijk ontvangen door Fredda Rose (Executive director) enAlexandra Haselbeck (director of Life Coaching).Wat is Job Path en waar verschillen zij in met andere bureau´s?Job Path is begonnen als een project of the Vera institute of Justice en uitgegroeid tot eenzelfstandig draaiende non-profit-organisatie, een organisatie die mensen met eenontwikkelingachterstand ondersteunt om keuzes te maken in hun leven (werken, wonen en hunomgeving). De organisatie bestaat 30 jaar. In 2006 hebben zij een apart traject ontwikkeld voormensen uit het autistisch spectrum. Dit traject is met name gericht op jonge mensen om samenmet hen te zoeken naar de juiste school , opleiding, werk en zinvolle vrije tijdsbesteding.Job Path en Beth Mount (Capacity Works) werken veel samen. Helaas ging twee dagen lateronze afspraak met Beth Mount niet door omdat zij wegens familieomstandigheden dezeafspraak moest afzeggen. Daarom zal ik nu een stukje visie over sociale inclusie beschrijven zoalswij dit gehoord hebben bij ons bezoek met Job Path. Een visie (internationale methodiek:person-centured planning) al jarenlang uitgedragen door Beth Mount en in samenwerkingovergenomen door de organisatie Job Path.Visie op sociale inclusie wordt door hen gevisualiseerd in een QuiltThe Every day Heroes quilt was designed to express twelve essential elements of the work of direct supportprofessionals that facilitates community membership in the lives of people with disabilities. The hands around theborder of the quilt represent the mark on the world made by each Hero through their individual and united efforts
  20. 20. to support better lives for people. The center heart resembles a Milagro, a traditional symbol of healing andprotection found throughout the world, particularly in Latin American countries.Job Path hanteert een eigen concept naar werk op maat (customized employment).Werk op Maat houdt volgens hen in:  Gedegen uitzoeken wat de sollicitant heeft aan wensen, interesse en vaardigheden  Grondige planning van het proces om je te richten op specifieke werkgevers  Uitzoeken bij en met de werkgevers waar binnen hun bedrijf nog onvervulde behoeften liggen richting werkplaatsen  Het doel is om een match te vinden waarbij zowel de werkzoekende als de werkgever voordelen in zietVoorwaarden vooraf: 1. Je moet de sollicitant goed kennen 2. Zoek naar de behoeften van een werkgever. Bouw een band op met de werkgevers. Zij moeten jou kennen en vertrouwen (kwaliteit en duurzaamheid)Job Path houdt een uitgebreide intake waarbij zij kijken naar de interesses, competenties en devaardigheden die de persoon zelf aan geeft. Na de intake worden vroegere leraren, familieleden,buren uitgenodigd om te kijken en te luisteren naar de persoonlijke profielschets van de persoon.Aan hen wordt gevraagd of zij dit herkennen of hier aanvullingen op willen geven. Daarna wordteen werkgever gezocht die mogelijk werk heeft dat aansluit op de profielschets van dezepersoon. Men gaat dus niet uit van een vacature waarbij men de sollicitant zoekt, maar menzoekt werkgevers die interesse hebben in deze profielschets en kijken vervolgens of zijwerkzaamheden in hun bedrijf hebben waar deze persoon met zijn vaardigheden in past ofmogelijk een functie voor creëert.Doel: Een match te ontwikkelen die zowel de werkgever als de werknemer goed past.Wat voor soort ondersteuning geeft Job Path?Na een match blijven zij de sollicitant nog ondersteunen zodat hij zich aan kan passen aan zijnnieuwe werkomgeving en snel leert wat van hem verwacht wordt. Daarnaast adviseren en gevenzij support aan de staf en de andere werkers op de vloer hoe je met de nieuwe medewerker hetbeste kunt samenwerken.Wat zijn de voordelen om iemand van Job Path in te huren?Voordat de nieuwe medewerker gaat starten is hij door Job Path dusdanig goed begeleid dat dewerkgevers er van uit mogen gaan dat zij een zeer gemotiveerde medewerker krijgen, die eralles aan zal doen om de verwachtingen waar te maken. 90% van de matching blijft goed gaan.Wat verstaat Job Path onder mensen met een beperking?
  21. 21. Volgens hen zijn zij mens en hebben zij een beperking die zich kan uiten in een langzamer tempoom zaken op te pakken en te leren, fysiek tegen grenzen aanlopen of hebben moeite om tecommuniceren. Maar met een goede begeleiding en sturing kunnen zij uitstekend werk leveren.Wat voor soorten jobs zoeken en vinden zij?Door de jaren heen hebben zij 2000 mensen ondersteund en zijn er werkplaatsen gerealiseerd inkleine en non/profit-organisaties. Zoals in de horeca, postbezorgdiensten, dierenasiel,verzorgingstehuizen, administratiekantoren, onderwijs e.d.Bij Job Path ontmoetten we Matthew die ons het adres gaf van “The Brooklyn Tabernacle” waarwe zondagochtend een gospelmis meemaakten. Over sociale inclusie gesproken, juist eenkerkgemeenschap kan een voorbeeld zijn voor sociale inclusie. Voor ons een ervaring op zich, wewerden als nieuwkomers in deze kerk hartelijk ontvangen en opgenomen in het geheel.’s Middag zijn we per metro naar Harlem gegaan om hier de organisatie Howie the Harp Peeradvocacy and Training center (onderdeel van Community Access.org) te bezoeken. Dezeorganisatie is in 1995 opgericht en zij werken voor mensen met een psychiatrische beperking dievroeger dak- of thuisloos zijn geweest, drugsverslaafd of in de gevangenis hebben gezeten. Zijgeven klassikaal training, verzorgen stages of persoonlijke trainingen zodat mensen weer overvoldoende kennis en vaardigheden komen te beschikken om weer aan het werk komen.Een collega van Pameijer, Mirjam Hopmans (medewerker en organisator van hetuitwisselingsprogramma van Pameijer met organisaties in NY) is hier ook aanwezig enintroduceerde ons bij de directeur Dwayne Mayes, directeur van Howie the Harp.Een ongelooflijk persoonlijk verhaal van een man die zelf op jonge leeftijd zeer zwaar mishandeldwerd door zijn moeder, geadopteerd werd door zijn tante en in zijn puberteit in een zwaredepressie terecht kwam en dit onderkende toen hij bijna 30 jaar oud door een TV-uitzendingover depressie geïnformeerd werd en dit aangepakt heeft. Therapie gezocht en het programmavan Howie the Harp gevolgd heeft. Momenteel is hij al jaren stabiel en leidt hij Howie the Harp,waar (ex) psychiatrische mensen in een dagprogramma weer ondersteund worden naar werk.Binnen Howie the Harp werken bijna alleen maar ervaringsdeskundigen (Peergroup). Dwayne iseen zeer inspirerende man maar ook een voorkomende persoonlijkheid. Zijn hele persoonlijkheidstraalt uit dat hij volledig achter zijn organisatie en werkwijze van zijn team staat. Terwijl wedaar in gesprek zijn, kunnen we langs de zijlijn volgen hoe medewerkers en bezoekers met elkaarom gaan. Wat me raakt is de openheid waarmee een ieder over zijn psychiatrische problematiekpraat (Zie ook: de DVD waarin mensen aan het woord komen die bij Howie the Harp een traininggevolgd hebben), van terugblikkend op de weg die men gelopen heeft, naar acceptatie tot trots
  22. 22. op jezelf, tot dankbaarheid. Deze DVD heb ik thuis al meerdere keren bekeken en blijft meinspireren doordat ik zo goed kon voelen dat mensen echt in hun kracht gekomen zijn(empowerment). De training bij Howie the Harp is elke dag en duurt een half jaar. Daarna vindt92% een betaalde baan, vaak bij gezondheidsorganisaties of maatschappelijk werkorganisaties.In deze organisaties kunnen zij als ervaringsdeskundigen anderen helpen en ondersteunen. Hunpeer-to-peer trainingsmodel is zowel nationaal als internationaal geaccepteerd.Hoe werkt het peer-to-peer trainingsmodel? Training en 6 maanden stage als Assistent met een Levenslange vaardigheden ervaringsdeskundige voltijd baan tegen toegang tot een ontwikkelen. Dit om datgene wat je concurrerend loon alumni- gebeurt via geleerd hebt in de of uitkering programma intensieve praktijk te brengen klassikale instructie’s Avonds zijn we ontvangen door Steve Coe (CEO) en Cal Hedigan (Deputy CEO) van CommunityAccess waar Howie the Harp een onderdeel van is. We hebben vooral gesproken over deorganogrammen van St. Pameijer en van Community Access.
  23. 23. Tijdens het eten werd er nog een afspraak gemaakt voor de volgende dag bij een Housing andDayprogramma van Community Access in The East Village.Vrijdag 11 februariBezoek om 9.00 uur aan Fernando Mariscal, program director bij Community Access bij eenwoonvoorziening voor mensen met een psychiatrische beperking.Drie jaar geleden heeft Community Access dit oude flatgebouw gekocht en volledig opgeknapt.De helft van de appartementen is verhuurd aan cliënten (zij noemen ze huurders/tenders) en hetandere gedeelte is verhuurd aan bewoners uit de wijk,vaak oudere mensen. Vaak gaat het ommensen die jaren lang op straat hebben gezworven en er opnieuw aan moeten wennen om ineen huis te wonen. Soms duurt het twee maanden voordat iemand zijn plastic zakken uitruimt enzijn eigendommen een plekje geeft in het appartement dat hij nu bewoont. Dezewoonvoorziening is gebouwd in een wijk die een paar jaar geleden nog bekend stond als eenachterstandswijk. Huizen waren toen goedkoop, heden ten dage betaal je voor een appartementgauw 2500 dollar. De bewoners van deze woonvoorziening betalen echter een minimum prijsomdat dit gebouw ingezet wordt voor sociale woningbouw. Sociale inclusie in de wijk gaat metdeze groep bewoners zeer langzaam. De reden hiervan is dat bewoners dit zelf niet zoeken.Langzaam aan zie je nu wel vriendschappen ontstaan tussen de flatbewoners. Dit is een eerstestap. In dit gebouw bepaalt iedereen zelf zijn eigen leefregels. Alleen het gebruik van drugs isniet toegestaan.Op het eind van de middag zijn we naar Yai-organization gelopen. Rond 17.00 uur arriveren webij directeur Josh Rubin van Yai-organization. Ondanks onze late aankomst neemt hij uitgebreidde tijd om met ons in gesprek te gaan. Yai is de grootste non-profit organisatie van Amerika. Yai,een netwerk van Hoop, bestaat al meer dan 50 jaar en de missie van de YAI Network is hetcreëren van hoop en kansen voor mensen met leer-en ontwikkelingsstoornissen en hun families.Zij geloven dat elk individu recht heeft op dezelfde waardigheid, respect en kansen als alleandere leden van de samenleving. Zij zijn vastbesloten om mensen met een beperking teondersteunen om zodoende hun potentieel voor onafhankelijkheid, individualiteit, productiviteiten sociale inclusie in hun gemeenschappen uit te nutten. Individualisering
  24. 24. Hun visie op sociale inclusie: Net als leden van hun gemeenschap, willen mensen met een handicap de keuze hebben om inhun vrije tijd een concert bij te wonen, winkelen bij de lokale supermarkt of genieten van eenbalspel op straat. Ze streven er ook naar om te werken in banen waar hun vaardigheden enbijdragen worden gewaardeerd door hun toezichthouders en medewerkers. Zij wordengefinancierd door de overheid, echter wil je meer kwaliteit leveren dan is er meer geld nodig. Zijhebben ver ontwikkelde digitale trainingsprogramma’s voor zowel nationaal als internationaalgebruik. Dit zorgt voor een extra bron van inkomsten. Regelmatig maken zij gebruik vanfondsenwerving, organiseren evenementen met bekende persoonlijkheden als gast, maar“zoeken ook bewust de internationale markt om hun trainers te detacheren in het buitenland,b.v. in oliestaten als Oman of Koeweit. In totaal ondersteunen zij in heel Amerika 20.000 mensenen bieden zij 450 verschillende programma’s aan.Zaterdagochtend 12 februariDe afspraak met Beth Mount van Capacity Works ging helaas niet door, zij werd onverwachtsweggeroepen wegens privé-omstandigheden. Heel jammer omdat zij de grondlegger is van dePersonal Future Planning method (PFP-method).Zondagochtend 12 februariVrije dag.Maandag 13 februariBezoek aan Baltic Street inc. in Brooklyn , ook nu weer in gezelschap van Mirjam Hopmans. Weworden bij Baltic Street wederom zeer hartelijk ontvangen door twee zeer stevig gebouwdeAmerikaanse mannen: Steven Duke (oprichter en grondlegger in 1995) en Isaac Brown (CEO).Baltic Street inc. is een door ervaringsdeskundigen geleide non-profit organisatie die zich richt opde ondersteuning van mensen met een psychiatrische beperking. Door zich op herstelgerichtediensten te richten begeleiden zij mensen richting werk, huisvesting, onderwijs en socialecontacten.  Zij hechten waarde aan de persoonlijke reis als een onvervreemdbaar recht.  Zij hechten waarde aan de persoonlijke en professionele ervaringen van de medewerkers en bestuursleden.  Zij hechten waarde aan de geestelijke gezondheid van de ontvangers, herstel en empowerment.  Zij hechten waarde aan een mentorprogramma filosofie geleid door een staf van vooral leeftijdsgenoten gediagnosticeerd met een psychische aandoening.
  25. 25. Het concept van dienstverlening door ervaringsdeskundigen is de ruggengraat van hunbureau.Het is essentieel dat het individu als een gelijkwaardige partner betrokken is bij de planning enuitvoering van hun eigen doelstellingen. Mensen worden aangespoord om "te definiëren, teontdekken, en verantwoordelijkheid te nemen voor het vinden van betekenis en doel in hundagelijks leven," . De diensten zijn er op gericht om het fysieke en emotionele welzijn vanmensen te verbeteren en kansen te creëren voor het ontwikkelen van vriendschappen enrelaties. Dit proces van herstel om met mensen hun leven te reconstrueren vereist niet alleenplanning, maar ook actie. Hun personeel wordt voortdurend opgeleid om de bevoegde dienstenen partnerschappen; gebaseerd op principes van shared decision making te ontwikkelen. Doorhun relaties met ervaringsdeskundige dienstverleners, zijn veel van hun cliënten in staat geweestom hun dromen te verwezenlijken door hen stap voor stap doelen te laten stellen om zodoendevaardigheden te ontwikkelen die hun ambities tot leven brengen. Hun deur staat altijd openzodat cliënten actief deel kunnen blijven nemen aan hun programmas zo lang als ze willen. Alhun diensten zijn er op gericht om mensen te helpen om hun leven in balans krijgen en tehouden in de “echte wereld”.
  26. 26. Analyse en conclusiesOnderliggend aan mijn bezoek aan New York was de volgende hypothese voor mijnmasteronderzoek:“Burgerinitiatief is de basis voor lokaal beleid”; kernelementen hierbij zijn Empowerment enSociale inclusie. Met name deze twee kernelementen vormen de basis voor mijn bezoek aan deorganisaties in Amerika. Mijn observaties heb ik zoveel mogelijk proberen te beschrijven in deverslaglegging van de organisaties die we bezocht hebben Een algemeen beeld/analyse zal ikmaken uit alle observaties en impressies die ik heb gekregen van de verschillende organisatiestezamen.Totale analyse Empowerment:Empowerment staat hoog in het vaandel van alle organisaties die wij bezocht hebben. Er zijnveel overeenkomsten maar ook verschillen in de visie en missie. Of mijn bevindingen ook eenterechte afspiegeling zijn voor heel New York en Amerika, daar durf ik geen uitspraak over tedoen. Een week is tekort om daar harde conclusies aan te verbinden. Mijn essay zal zich dusbeperken tot observaties, voorzichtige analyse van mijn kant maar zeker zal ik een poging doenom tot conclusies te komen. De gedachte van Empowerment voert terug op de theorie vanMaslow. Op de piramidetrap moet je een bepaald level bereikt hebben om de volgende stap tekunnen en willen maken. Dit geldt niet alleen voor individuen, maar ook voor organisaties. Alseen nieuwe cliënt zich meldt bij een organisatie zal dus van twee kanten geleveld moetenworden waar zowel de persoon staat (welke stap op de piramide van Maslow) als wat heeft deorganisatie te bieden voor deze persoon.
  27. 27. Theorie van MaslowAlgemene conclusies “Empowerment”:  Omkering van het paradigma van: “Wat moet de maatschappij doen voor mensen met een beperking” naar “Wat kunnen mensen met een beperking doen voor de maatschappij?”. Is voor mij duidelijk een krachtigere gedachte. Juist de eerste gedachte plaatst mensen meteen in een afhankelijke positie. De omkering zorgt voor kracht vanuit de mens zelf in plaats van af te wachten wat zijn omgeving doet.  Organisaties werken veel met een Peergroep (ervaringsdeskundigen). Het was zeer bijzonder om te ervaren dat deze mensen zichzelf een nieuw en waardevol leven hebben aangemeten, zonder te ontkennen dat zij een psychiatrische aandoening hebben. De psychiatrische aandoening is bijzaak geworden in plaats van hoofdzaak. Zij leven als een volwaardig mens die recht heeft op een volwaardig bestaan.  Gelijkwaardigheid tussen werkers en cliënten was ook een opvallend element. Veel eerder dan wat we hier in de Nederlandse maatschappij zien delen professionals net als hun cliënten kwetsbare zaken uit hun privé-leven. Wat voor impact heeft dat als je dingen uit je eigen leven vertelt die kwetsbaar liggen? Is het angst die ons tegenhoudt, is het niet professioneel? Beïnvloedt het macht- en gezagsverhoudingen? Voelen wij ons beter dan de ander? Maken wij geen fouten? Is ons eigen leven altijd op orde? Hoe “anders” komt het over als wij als professionals ook laten zien dat ons leven niet altijd in orde is. Geeft dat niet een gevoel van gelijkwaardigheid en in verbinding staan met elkaar? Geeft dat juist geen hoop bij de cliënt dat anderen ook zaken niet altijd goed op de rails hebben? Putten zij daar juist geen kracht/empowerment uit?
  28. 28.  Ook in New York is er bureaucratie bij organisaties maar m.i. toch duidelijk minder als in Nederland. Nederland is een overgeorganiseerd land, waarbij je het voor mensen met een verstandelijke of psychiatrische beperking behoorlijk moeilijk maakt om hun zaken op orde te krijgen en te houden door alle wet- en regelgeving. Wat kunnen wij als maatschappij hier aan doen.?Deze administratieve lasten zijn dwarsliggers om mensen in hun kracht te laten komen en blijven.Totale analyse Sociale inclusie (inbedding in sociaal schema): Domein Subdomein Soc. Indicatoren Kernbegrip Componenten inclusie netwerken familielevenSociale Sociale 1 % dat zich Sociale inclusie → Familieleven →kwaliteit → netwerken → eenzaam voelt 2 Frequentie Sociale cohesie Burgerrechten Vriendschappen contact met familie Sociaaleconomische 3 Niet-financiële Voorzieningen Contact met buren veiligheid hulp van familie Empowerment ArbeidsmarktAlgemene conclusies “Sociale Inclusie”:  Sociale inclusie in een dorp (Withinsville) werkt anders dan in een wijk van New York. Over het algemeen kun je zeggen dat er in een dorp nog steeds een grotere sociale controle en gemeenschapsgevoel bestaat, waardoor sociale inclusie een meer natuurlijk
  29. 29. karakter heeft. In wijken in New York zul je eerder afhankelijk zijn wat instanties met elkaar georganiseerd krijgen. Ook hier staat aan de basis wel één persoon die zich 30 of 40 jaar geleden heeft ingezet en gepassioneerd is geworden om deze organisatie op te bouwen tot wat het nu is. Uiteindelijk zijn alle organisaties klein begonnen (zelfs YAI).  Fundraising is een gangbaar begrip in USA waar deze instanties graag gebruik van maken. Het heeft alles te maken met sociale inclusie. Iedereen wil zijn steentje bijdragen ook de beter gesitueerden in Amerika.  Jaren geleden heeft Amerika besloten om de beschutte woonvormen voor mensen met een beperking (grote instituten) rigoureus te laten verdwijnen. Reden hiervoor was tweeledig: vanuit de sociale inclusie-gedachte (iedereen heeft recht op een menswaardig bestaan) maar ook omdat deze grote gebouwen anders als in Nederland, slecht onderhouden waren, met als gevolg dat mensen in deze instituten onder erbarmelijke omstandigheden leefden.Slotconclusies:  Toenemende bezuinigingen voor maatschappelijk/welzijnsinstellingen zijn ook in Amerika aan de orde van de dag. Een goed beleid op fondswerving is dan nog belangrijker.  In Amerika durft men succesverhalen meer uit te dragen en uit te nutten. Zonder bescheidenheid maar ook zonder arrogantie wordt trots verteld wat zij met elkaar bereikt hebben.  Wees tevreden met kleine stapjes; we praten over processen en cultuurveranderingen. Deze zijn niet te realiseren in een of twee jaar.  Soms zijn het kwetsbare organisaties omdat kleine organisaties gedreven worden door zeer gepassioneerde mensen. Wat gebeurt er als zij onverwachts wegvallen?  Tussen de Peergroep en de professionals bestaat een grote mate van gelijkwaardigheid.  Voor de Peergroep zijn een vijftal pijlers belangrijk: voldoende rust, spiritualiteit, goed eten, beweging/sport, positieve instelling en een goed netwerk.  De functie van rolmodellen (Door en Voor) is voor mensen met een psychiatrische beperking zeer belangrijk.Theorie versus praktijkOnderwerp Theorie Praktijk
  30. 30. Empowerment “Empowerment is een proces De overtuiging die ik meekreeg van versterking waarbij vanuit Alternatives Unlimited: individuen, organisaties en “Niet de maatschappij moet gemeenschappen greep krijgen zich aanpassen aan mensen op de eigen situatie en hun met een beperking maar de omgeving en dit via het vraag: “mensen met een verwerven van controle, het beperking wat hebben jullie de aanscherpen van kritisch maatschappij te bieden?”, bewustzijn en het stimuleren spreekt mij zeer aan. Juist dan van participatie.” doe je een appel op de innerlijke kracht en vermogen van de persoon zelfij in plaats van wat heb je nodig). Dit is een iets andere benaderingswijze maar volgens mij biedt het een sterker vertrekpunt. Volgens mij zou dit het uitgangspunt dienen te zijn voor empowerment. De inzet van ervaringsdeskundigen (Peer) is een krachtig middel om empowerment te realiseren. In amerika wordt hier in de praktijk veel gebruik van gemaakt.Sociale inclusie Met inclusie wordt bedoeld dat De organisaties die wij bezocht mensen met een beperking er hebben streven dit ook na. Ze helemaal bij horen in de realiseren dit ook voor een samenleving. Ze vormen geen grote groep mensen. Zeker voor speciale groep. Dit betekent dus mensen met een verstandelijke ook dat iedereen met een beperking. Moeilijker is het om handicap welkom moet zijn in dit te realiseren voor mensen een gewoon huis, in een met een psychiatrische gewone wijk, naar een gewone aandoening. De praktijk wijst school moet kunnen gaan als uit dat er in New York 40.000 hij/zij dit wil en gebruik moet mensen dakloos zijn en nog kunnen maken van openbare eens 130.000 mensen voorzieningen, net als ieder woningproblemen hebben. Van
  31. 31. ander mens. deze 40.000 mensen heeft het merendeel een psychiatrische aandoening dan wel een verslavingsprobleem. Daarom is het zeer de moeite waard om het gedachtegoed en de aanpak van organisaties zoals Howie the Harp en Baltic Street onder de aandacht te brengen en er kennis van te nemen. 4. ResultaatEvaluatie aanpak“Synchroniciteit of synchronistische gebeurtenissen komen volgens Joseph Jaworski voort uiteen nieuwe manier om tegen de wereld aan te kijken. Het is een gevolg van, zoals hij datnoemt, het ervaren van een dieper niveau van realiteit. Dit nieuwe begrijpen vergt wel eenbehoorlijke omslag in het denken. Jaworski reikt handvatten aan.”Vasthoudend aan mijn gevoel van synchroniciteit zoals ik dit ervoer in januari toen ik besloot omvoor mijn studiereis van de MMI naar New York te gaan in plaats van Zweden; kom ik tot deconclusie dat als je op deze manier in het leven staat er heel veel mogelijk is. Daarnaast geeft hetook ruimte in je eigen denken. Het feit dat je zaken tegenkomt en deze niet meteen weg redeneert,biedt onverwachte kansen en mogelijkheden. Uitgangspunt blijft wel dat je met beide benen op degrond staat en zaken beoordeelt met realiteitszin. Kortom een bepaalde mate van nuchterheidmoet je wel blijven behouden.Twee belangrijke steeds terugkerende elementen van de afgelopen twee maanden zijn dat vanuitonverwachse hoek steeds: 1. De schrijver John McKnight mijn pad kruist:  Eerste keer bij Alternatives Unlimited inc.( The big thought)  Tweede keer bij Baltic street inc.(The careless society)  Derde keer bij de Buurtalliantie (Building communities from the inside out, a path toward finding and mobilizing a communitys assets)
  32. 32. 2. De schrijver Andries Baart met zijn presentietheorie regelmatig naar boven komt:  In een gesprek met Mariet Paes. Bij haar proefschrift was A. Baart haar promotor  In een gesprek met de wethouder wijkgerichte aanpak. Hij is vroeger als pastoraal werker/opbouwwerker opgeleid door A. Baart  Een collega wijkgericht werken bij de woningcorperatie is afgestudeerd op de presentietheorie van A. BaartDoor de onverwachte wending om naar New York te gaan, zijn de afgelopen twee maandenzeer intensief geweest. Ik zou het echter zo weer doen. De omstandigheden waren goed, hetmoment was goed en de persoon waarmee ik samen de studiereis voorbereidde en ten uitvoerbracht was zeer prettig en wij vulden elkaar heel goed aan. Synergie alom!Heb ik zaken gemist door de korte tijd van voorbereiding? Jazeker, de belangrijkste twee heb ikvermeld in mijn verslag maar deze wegen niet op tegen alles wat ik ervaren en geleerd heb.Wat heb ik geleerd over de thema’s empowerment en sociale inclusie:  Het zijn twee thema’s die zowel in Amerika als in Nederland de aandacht verdienen maar ook zeker krijgen. Niet alleen recentelijk maar al jaren. Mijns inziens kun je misschien wel voorzichtig concluderen dat door de economische crisis waar iedereen over de wereld mee te maken heeft, juist deze thema’s weer extra de kop op steken. Immers doordat organisaties moeten bezuinigen wordt een actieve burgerparticipatie weer meer verwacht. In Amerika merk je wel dat ondanks deze crisis organisaties nog steeds vaak een beroep kunnen doen en doet op fondswerving. Mijn idee is dat Nederland hier zeker van kan leren. Bepaalde vormen van fundraising hebben ook “gemeenschapszin” ingebouwd in hun visie.  De visie en een ontwikkeld beleid op ervaringsdeskundigen (Peer-group) is veel verder doorgevoerd in Amerika als in Nederland. Ik heb hier ten aanzien van empowerment hele goede voorbeelden en resultaten van gezien.  De organisaties die wij bezocht hebben, maken duidelijk de stap van “Bonding” naar “Bridging”. Ervaringsdeskundigen kunnen hier een belangrijke rol in spelen.  Een goed sociaal verzekeringsstelsel ontbreekt in Amerika (vangnet), zeker in tijden van economische crisis heeft dit voor veel mensen (huizenbezitters) grote gevolgen. Het aantal dak en thuislozen groeit aanzienlijk.  Elke organisatie heeft (ook in Amerika) met bureaucratie te maken. Ik heb echter de indruk gekregen dat administratieve lasten en protocollen in Amerika beduidend minder is dan in Nederland. Dit is niet alleen prettig voor de organisatie maar ook voor de mens die ondersteuning zoekt. Juist de veelheid aan formulieren en administratieve handelingen kan verlammend werken en heeft een averechtse werking op empowerment van individuen.
  33. 33. Kansen en mogelijkheden voor innovatief strategisch beleid in Nederland:De bezuinigingsronde in Nederland maakt veel los bij organisaties. Er wordt aan hunbestaanszekerheid getrokken. Dit heeft een vliegwielwerking met als gevolg dat er opeensslimme allianties ontstaan tussen verschillende partijen die je eerst niet mogelijk achtte. Iknoem dit het Senseo-effect.Dit is goed ook voor het hele maatschappelijk/welzijnsveld. Een soort herijking vanmogelijkheden in de maatschappij. Het doet ook een beroep op het individu en de samenleving.De sociale zekerheid is niet zo vanzelfsprekend meer. Ik, als individueel persoon, wordt geachtom mijn steentje bij te dragen (empowerment).Volgens mij kun je bij het zoeken naar oplossingen twee wegen bewandelen: 1. Blijf de aandacht bevestigen op alle behoeften, gebreken en problemen in de wijk . Dit legt beslag op het merendeel van de beschikbare financiële middelen en menskracht. 2. Zoek voor de samenlevingsopbouw in een wijk nar kwaliteiten en vaardigheden van de bewoners in die wijk (Asset Based Community Development van John McKnight). Hiervoor is een handboek ontwikkeld met de bedoeling om wijken te ondersteunen bij het in kaart brengen van hun capaciteiten en deze in te zetten in het kader van de wijkontwikkeling.Vanuit de visie “Regie over eigen leven”en de empowermentgedachte gaat mijn voorkeur uitnaar de laatste optie. Een goed voorbeeld in Nederland is de Buurtalliantie die deze visie ookuitdraagt.Een tweede mogelijkheid is dat gemeenten (WMO) en Zorgkantoren (AWBZ College voorzorgverzekeraars) hun handen meer ineen slaan en tot slimme allianties komen tussenzorgaanbieders en maatschappelijke vraagstukken (b.v. multiprobleemgezinnen, overlast doormensen met een licht verstandelijke beperking of psychiatrische aandoening).In ’ s-Hertogenbosch zie je allerlei allianties ontstaan zoals:  De Wijkonderneming, dit is een convenant tussen gemeente, wooncorperatie, maatschappelijk werk, welzijnswerk en MEE  Samenwerking tussen politie, Avans hogeschool (expertisecentrum integrale veiligheid)  Mogelijke fusie tussen Algemeen maatschappelijk werk en de Welzijnsstichting  Zorgaanbieders die zaken gemeenschappelijk aan gaan pakken en financieren (Cello- Vivent-Zayaz-Reinier van Arkel)In Nederland:
  34. 34. Wat doet de Raad Maatschappelijke ontwikkeling?De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling adviseert regering en parlement over socialeverhoudingen in Nederland. De sociale infrastructuur staat centraal. Zij doen dat niet vanuit eenivoren toren. Ze gaan het land in, beleggen expert meetings en praten met sleutelfiguren. Somslaten ze onderzoek doen om feiten boven tafel te krijgen.Momenteel loopt er een onderzoek, genaamd: Stem geven aan verankering De geschiedenis leert dat een stevige verankering in de samenleving een essentiële voorwaarde is voor een goede maatschappelijke dienstverlening. De RMO stelt dat de overheid en maatschappelijke organisaties daarom niet alleen moeten investeren in betere procedures voor toezicht en verantwoording, maar vooral ook in de relatie tussen organisaties enerzijds en burgers en cliënten anderzijds. Vanuit dit onderzoek heeft men mij benaderd om 19 april 2011 in de Universiteit van Amsterdam deel te nemen aan een brainstormsessie met experts (vanuit mijn expertise: Kwartiermaker van de Wijkonderneming). Doel van deze bijeenkomst is om in de afsluitende fase weer een stap verder te komen bij het verankeren van maatschappelijke dienstverlening in Nederland.Kansen en mogelijkheden voor het creëren van internationale ketens en netwerken:Na terugkomst is mij gevraagd om in de kenniskring van de Provinciale Raad Gezondheid NoordBrabant mee te participeren en te kijken in hoeverre er een uitwisseling kan komen tussen dezeRaad en organisaties zoals Alternatives Unlimited inc. en ook Community access.Als Provinciale Raad zou ik daarnaast zeker contact zoeken met Stichting Pameijer om te lerenvan hun jarenlange ervaring met hun uitwisselingsprogramma en hun contacten in New York.  Contact en de expertise van Howie the Harp zou verder verspreid kunnen worden in Brabant. Zij kunnen als geen ander de visie, het nut en de aanpak van ervaringsdeskundigen overbrengen. Steve Coe komt zowel in april als in het najaar 2011 naar Nederland.
  35. 35.  Contact met Alternatives Unlimited inc. kan goed opgepakt worden. Dennis Rice (CEO) heeft aangeboden om naar Nederland te komen en hier lezingen te houden omtrent hun aanpak van Sociale inclusieRest mij nog te zeggen dat deze studiereis een enorme ervaring voor mij is geweest. Het heeftmij gesterkt in de richting van het “empowerment-denken” dat van belang is voor elke persoonof organisatie in de samenleving.Ik wil bij deze alle organisaties in Amerika bedanken voor hun gastvrijheid, hartelijkheid enopenheid. Zij hebben er mede voor gezorgd dat ik duidelijk heb gekregen op welk manier ik mijnmasterthese aan ga vliegen.Tot slot wil ik stichting Pameijer, en in het bijzonder Thijs Dekkers en Mirjam Hopmans ,bedanken dat ik met hun organisatie mee mocht liften en deelgenoot mocht zijn van decontacten en ervaringen die zij reeds hadden met de organisaties in New York.Bedankt! Mieke
  36. 36. Bijlage 1Organizations to visit:1 2Baltic Street A.E.H., Inc. Community Access, Inc.250 Baltic Street, 1st floor 2 Washington Street, 9th FloorBrooklyn, NY, 11201 New York, NY 10004www.balticstreet.org www.cairn.orgContactpersoon: Steve Duke Contactpersoon: Steve Coesduke@balticstreet.org scoe@cairn.orgT 718-855-5929 T 212-780-14003 4Alternatives Unlimited Inc. Job Path Inc.50 Douglas Road, 22 West 38th Street, 11th floorWithinsville, MA 01588 New York, NY 10018www.alternativesnet.org www.jobpathnyc.orgContactpersoon: Dennis Rice Contactpersoon: Fredda RosenDennis.rice@alternativesnet.org frosen@jobpathnyc.orgT 508-266-6509 T 212-944-05645 6YAI network CapacityWorks460 West 34th Street 25 West 81st Street 16-BNew York, NY 10001 New York, NY 10024www.Yai.org www.capacityworks.comContactpersoon: Josh Rubin Contactpersoon: B. MounthEmily.lombardi@yai.org capacityworks@aol.comT 212-273-6191 T 212-362-9492
  37. 37. Bijlage 2Week schedule Dagindeling Afspraken Acties7-14 februari in NewYork Auto is gehuurd voor 8 februari Budget CarMaandag 7 Vertrek Schiphol Aankomst 10.13 uur 13.00 uur NYC Hotel Milford PlazaDinsdag 8 Hele dag Alternatives Unlimited Auto halen om 7.00 07.00 uur vertrek Inc. in Withinsville uur bij Budgetcar MassachutesWoensdag 9 Ochtend Vrije dag Middag Werken aan verslagleggingDonderdag 10 Ochtend Job Path Inc. 09.30 – 11.00 Middag Howie the Harp Avond Zakendiner met Community AccessVrijdag 11 Ochtend Housing Community Access Work Community Access Middag YAI Network om 16.00 uurZaterdag 12 Ochtend Werken aan verslaglegging Middag Beth Mount 12.00 uurZondag 13 Vrije dag/ Vrije dagMaandag 14 Ochtend en middag Baltic Street Avond Vertrek JFK om 22.00 uur
  38. 38. Bijlage 2Powerpoint bestuur Hambaken Gym volgens ABCD-methode d.d.oktober 2011
  39. 39. Bijlage 3Rol van de gemeente ’s-Hertogenbosch in het proces naar het ideaalplaatje vanLSA/Hambaken Gym. Maart 2012.De gemeente heeft de regie bij de ontwikkelingen in verschillende wijken, dus ook de Hambaken. Doel:stimuleren, faciliteren en financieren van de groep professionals die in de wijk werken en debewonersprojecten honoreren. Alles met de bedoeling de wijk zo veilig en leefbaar mogelijk te krijgen ofte houden.Hoe vult de gemeente die rol op dit moment in?De gemeente voert een beleid op hoofdlijnen en maakt hierover afspraken met organisaties als Divers,Maatschappelijke Dienstverlening, uitvoeringsorganen betrokken bij de WMO, e.a. Vervolgens krijgendeze instellingen de opdracht dat beleid uit te voeren. De gemeente verdeelt de subsidies volgens dedoor haar opgestelde criteria, ieder krijgt zijn deel (verkokering) Iedere instelling werkt op zijn eigenbeproefde wijze en naar beste vermogen aan zijn opgedragen taken. Op de afgesproken tijdstippenleggen ze verantwoording af. Daarnaast “Daagt zij de Burger uit (zie beleidsnotitie: Stadskracht 2012) ommeer initiatief te tonen en verantwoording op zich te nemen.Is hier iets mis aan?Gezien de verkokerde subsidiëring, de competitie tussen organisaties, de overlappingen in de uitvoering,de begrijpelijke insteek om het eigen personeel in dienst te houden, de idee fix om de instelling als eenbedrijf te leiden omdat er vooral ‘gescoord’ (productiviteit!) moet worden, zorgt ervoor dat het resultaatvan de inspanningen van de professionals van de instellingen onbevredigend zijn en doorburgers/wijkbewoners regelmatig als ‘onder de maat’ worden ervaren. Het ontbreekt aansamenwerking, aan gecoördineerd uitgevoerde taken. En vooral aan het aansluiten bij de echtebehoeften van burgers/wijkbewoners. Maar wat te doen met Burgerinitiatieven die wel die Krachttonen, de handschoen oprapen en die verantwoording de afgelopen 7 jaar nemen?Wat zou de gemeente anders kunnen doen?  De regiefunctie houdt in: ‘sturen’ om zo dicht mogelijk bij de uitvoering van het gemeentelijke beleidsplan uit te komen.  Het beleidsplan van de gemeente m.b.t. wijken moet zijn basis hebben in ‘burgerkracht’ met andere woorden het moet vooral tot stand komen door serieus te luisteren naar de behoeften van burgers (in wijken) In samenspraak met burgers ontstaat een plan dat gaat over ‘morgen tot en met over 5 jaar’.  De gemeente stelt zijn subsidieverstrekking aan instellingen afhankelijk van het principe ‘de burger centraal’. Dat betekent dat organisaties nauw samenwerken volgens de ketenbenadering. Bij voorkeur in één gebouw, zodat er direct en snel overleg kan plaatsvinden om bv. problemen van cliënten te tackelen.
  40. 40.  De gemeente gaat serieus om met ‘bottom up’ burgerinitiatieven/projecten. Zo mogelijk worden deze financieel of in natura ondersteund. Professionals worden ingezet om met hun kennis en vaardigheden deze initiatieven te ondersteunen.  De gemeente houdt, weliswaar op afstand, wel de vinger aan de pols. Belangstelling en betrokkenheid bij de projecten, erbij aanwezig zijn, luisteren en meedenken, de helpende hand bieden bij acute problemen.  De gemeente ondersteunt het initiatief van LSA en Hambaken Gym om in een ‘eigen’ gebouw alle burgerinitiatieven van de wijkbewoners tot ontwikkeling te laten komen met als geplande uitkomst een selfsupporting wijkcentrum.  Daarnaast een eigen gebouw voor alle professionals, die a.h.v. de ketenbenadering dienstverlenend zijn aan de burgers/wijkbewoners. Door burgers en professionals in eigen gebouwen te plaatsen (‘soort bij soort’) kunnen zij elke een eigen gezicht/identiteit ontwikkelen. Uitwisselingen tussen beide groepen (bv. hulpverlening, ondersteuning, aanleveren van cliënten, opdrachten geven) zal veel vruchtbaarder zijn als er twee sterke zelfbewuste groepen staan die elkaar willen ondersteunen. Het vertrouwen in elkaar zal zo toenemen.  Een mengeling van de twee groepen heeft grote gevolgen: - vanuit professionals (kennis en vaardigheden = macht) is er ongewild vaak een ‘top down’ beweging naar burgers. Zij weten het beter. Dat schept enerzijds een gevoel van afhankelijkheid, het loslaten van eigen verantwoordelijkheid, het in de slachtofferrol verzeild raken door burgers, anderzijds het gevoel bij burgers toch nooit serieus genomen of vertrouwd te worden, niet gehoord te zijn. Dan haken burgers af, dan falen alle mooie plannen, ondanks goede bedoelingen. - Een wijkcentrum voor alle bewoners is voor verschillende groepen die apart maar ook samen activiteiten kunnen ondernemen in hun eigen locatie ideaal. Organisaties van professionals zijn doorgaans gericht op individuen of gezinnen, betrokken bij het oplossen van problemen. De aard van hun werkzaamheden verschilt in belangrijke mate van de burgerinitiatieven /projecten. De activiteiten van burgers en de inspanningen van de professionals hebben voor een deel dezelfde effecten voor de wijk (verbeteren van welzijn, veiligheid, leefbaarheid)Als we de gemeente een advies zouden willen meegeven:Gemeente heb nu eens de moed om bottom up bewegingen van burgers te honoreren, hun plannenserieus te nemen, met hen daarover te onderhandelen. Dan ontstaan er prachtige initiatieven, die elkaarversterken, omdat burgers dan van binnenuit gemotiveerd raken hun wijk te verbeteren en daarin huneigen positie. Dan kunnen zij zelf verantwoordelijkheid nemen voor wat erin de wijk speelt, dan neemthet zelfvertrouwen van burgers toe, dan lossen zij voor een groot deel hun eigen problemen op. Wat eengeweldig resultaat kan dat geven en wat zullen de kosten voor de gemeenschap hierdoor verminderenzodat het geld op andere fronten ingezet kan worden.Wederkerige beïnvloeding en samenwerking tussen Burgers en Professionals.
  41. 41. Bijlage 4Ondernemingsplan Hambaken Gym Huisvestings/Ondernemingsplan Hambaken Gym Samen met andere wijkbewoners als bewonersbedrijf binnen de NoorderpoortMei 2012
  42. 42. Inhoud 1. Samenvatting 2 1.1 Wat 1.2 Hoe 2. Inleiding 3 3. Huidige situatie Hambaken Gym 3 3.1 Plaats en producten/diensten 3.2 Prijzen en prijsbeleid 3.3 Missie en visie 3.4 Doelstellingen 3.5 Omgeving en stimulering 4. Marketing 8 4.1 Plaats en producten/diensten 4.2 Prijzen en prijsbeleid 4.3 Promotie 5. Organisatie en financiën 10 5.1 Organisatie 5.1.1.1 Bestuur 5.1.1.2 Operationeel (Vrijwilligerskader) 5.2 Investering en Financiën 5.3 Exploitatiebegroting 6. Tot slot…………… 14
  43. 43. Samenvatting WatHambaken Gym is een vanaf 2005 bestaande maatschappelijk betrokken en wijkgerichtethaiboksvereniging, die met spoed een zelfstandige trainingsruimte zoekt. De huidige locatie BBSHambaken voldoet niet meer aan de huidige vraag en het aanvankelijke plan voor sportpark Hambakenis gewijzigd en in het nieuwe plan is geen locatie vrijgemaakt voor een Dojo. De vereniging dreigt uiteente vallen als er geen andere ruimte wordt gevonden.Een deel van de huidige 80 leden (veelal jongeren uit de buurt) die nu 4 avonden per week trainendreigen weer te gaan hangen op straat.Hambaken Gym heeft zich als partner van een op te richten Bewonersbedrijf aangemeld bij de LSA,startend in het najaar van 2012. Hambaken Gym wil met de wijkbewoners een situatie scheppen waarbijmensen zich in de wijk veilig en comfortabel voelen. Zeven jaar geleden heeft Hambaken Gym in feiteeen eerste grote stap gezet om de wijk leefbaarder te maken door de kickboksschool te starten.Hambaken Gym wil meer zijn dan alleen een sportschool, het wil de motor zijn tot veranderingen enverbeteringen in de wijk, voorwaarden scheppen voor wijkbewoners om hun initiatieven vorm te geven.De ambitie van de Hambaken Gym kan naadloos verbonden worden aan de activiteit van hetBewonersbedrijf. (Een BewonersBedrijfvoor de Hambaken; naar een betere toekomst voor de Hambaken, sociaal, economisch, fysiek enmet zeggenschap voor de wijkbewoners. LSA.2012)Voorbeelden zijn ontmoetingsruimte voor ontmoeting tussen groepen van diverse achtergronden, maarook ondersteuning voor en door eigen Hambaken Gym deelnemers en overige bezoekers hetBewonersbedrijf, computerruimte voor huiswerkbegeleiding, klussen projecten etc., ZZP-ruimte, koffiecorner-lunchcafé, postdistributiebedrijf, muziekzaal annex sportzaal/fitnessruimte etc.Doel is om via allerlei verbindingen bij te dragen in participatie, ondersteuning en zorg voor mensen. Erwordt een groei van de vereniging verwacht in kwantitatieve en kwalitatieve zin. Hoe 1. Er is x m2 beschikbaar voor de boksschool. Er komt een afsluitbare ruimte i.v.m. toestellen en bokszakken die daar blijven 2. Gebruikmaking van koffiecorner/lunchcafé (voor ontmoeting) en computerlokaal of leslokaal is mogelijk vanwege de genoemde nevenactiviteiten (zie Bewonersbedrijf LSA). 3. Kleedkamers met douches en keuken zullen ge- en verbouwd moeten worden 4. Openingtijden van 6 dagen per week van 9.00 – 23.00 uur is mogelijk 5. Voor eventuele verbouwingen en financiering zorgt Hambaken Gym zelf. Dit kan in samenwerking met Zayaz?, Weenergroep? , Fondswerving, en verbouwing en aanbouw kan met behulp van een werkmeester/timmerman met jongeren uit de wijk 6. Ruildiensten tussen doelgroepen/diensten van de BBS en bedrijven en winkels op Het Wielsem en Hambaken Gym is bespreekbaar
  44. 44. InleidingHambaken Gym is een bestaande thaiboksvereniging die momenteel traint in de BBS (een ruimte die nietvoldoet) en die recent te horen heeft gekregen dat een nieuwe plek op het sportpark Hambaken en inhet plan van de Elzengaard voorlopig van de baan is.Hambaken Gym heeft een belangrijke maatschappelijke functie in de wijk Hambaken waar zij al sinds2005 thaibokslessen verzorgd. Mede door de inzet van Hambaken Gym zijn vele “risicojongeren” in dewijk bereikt en trainen nu bij de sportvereniging waarbij de jongeren ook pedagogisch begeleid worden.Vechtsporten worden steeds vaker binnen verschillende maatschappelijke thema’s ingezet. Projecten als‘Opboxen’ in Rotterdam en het landelijke project ‘Tijd voor Vechtsport’ van de Koninklijke NederlandseKrachtsport en Fitnessfederatie in het kader van “Meedoen allochtone jeugd door sport” project vanVWS) zijn hier mooie voorbeelden van. Mede door bovengenoemde voorbeelden raken zowel lokaleoverheden als het rijk meer en meer overtuigt van de belangrijke maatschappelijke rol die vechtsportspeelt, vooral binnen moeilijke thema’s als veiligheid, agressie en integratie. Vanuit de kern van haaroorsprong kunnen vechtsporten een bijdrage leveren aan het verhelpen van problemen. Meer danandere sporten dragen vechtsporten bij aan zelfontwikkeling, zelfbeheersing, vertrouwen en respect.Zware woorden in deze tijd, maar alledaagse begrippen in de vechtsport.Hambaken Gym heeft daarom de ambitie om niet alleen reguliere lessen aan te bieden, maar ook demaatschappelijke meerwaarde en de aantrekkingskracht van vechtsport op verschillende groepen vanbreder in te zetten. Sport is een ideale plek voor binding en voor integratie van mensen in desamenleving. Om deze maatschappelijke binding vorm te geven zullen er mogelijkheden moeten wordengecreëerd om dit contact te laten plaats vinden. Zoals aangegeven is de moderne sportvereniging eenideale plaats om verschillende bevolkingsgroepen tot elkaar te laten komen. Het creëren van ruimtewaarin iedereen in een sportieve setting contact kan leggen is een nieuwe dimensie voor de modernesportvereniging. Het kan hiermee de maatschappelijke meerwaarde daadwerkelijk in de praktijkbenutten. Momenteel heeft Hambaken Gym meerdere subsidieaanvragen ingediend bij ZonMW vooreen uitgebreide financiële steun om trainingen en cursussen de komende 2 jaar aan te bieden aankinderen en jongeren in de wijk, op basisscholen, Praktijkschool de Rijzert, KWIC, bij zorginstellingenzoals Cello en Oosterpoort.Dit bestaande ondernemingsplan heeft alleen betrekking op de onderdelen die tot de exploitatie vanHambaken Gym zullen behoren. Er wordt in dit zelfde stuk wel de verbinding aangegeven naar hetBewonersbedrijf.
  45. 45. Huidige situatie Hambaken Gym Plaats en producten/dienstenDe huidige Hambaken Gym is gevestigd aan het Wielsem 1 te ‘s-Hertogenbosch. De sportvereniging is in2005 opgericht. Hambaken Gym is destijds opgericht om de overlast van een aantal “Marokkaansejongeren” in de wijk terug te dringen door de jongeren op een laagdrempelige manier bezig te laten zijnmet Thaiboksen. Juist door de financiële laagdrempeligheid en door de bekendheid van de trainer metde doelgroep zijn de meeste van die jongeren nu lid van de vereniging. 7 jaar later bestaat HambakenGym nu uit ruim 80 leden. De doelgroepen variëren van jong tot oud en bestaat uit mannen en vrouwen.Recreanten en wedstrijdboksers. Hambaken Gym ziet Thaiboksen als een product om de verschillendedoelgroepen met elkaar te laten sporten en door middel van Thaiboksen de benodigde pedagogischenormen en waarden mee te geven.Hambaken Gym heeft een grote maatschappelijke functie in de wijk Hambaken en omstreken. Daarombieden zij op locatie behalve thaibokslessen daarnaast ook allerlei andere activiteiten, zoals: jaarlijkse clubactiviteiten zoals een trainingsweekend en of een kamp ter ledenbehoud. vrijwilligerswerk waarbij jongeren klusjes uitvoeren bij maatschappelijke instanties om zo een steentje bij te dragen in de wijk.Er is echter een sterke behoefte om het diensten aanbod te verruimen en te koppelen aan anderemaatschappelijke initiatieven 1. computerlessen zoals het halen van rijbewijs en brommercertificaten 2. huiswerkbegeleiding 3. ontmoeting met andere mensen 4. Filmavonden 5. iets terug doen voor de buurt (voor wat hoort wat) a. uitvoeren van inzamelingsprojecten (kringloop, inzamelacties ontwikkelingslanden) b. klussen projecten voor de buurt c. koppeling van thaiboks deelnemers met kwetsbare doelgroepen uit de wijkMomenteel is hiermee in 2011 een start gemaakt in het verenigingshuis Hambaken Gym op het Wielsem142. De koppeling van de activiteiten van de kickboksschool en de activiteiten in het Hambaken GymHuis binnen de locatie Noorderpoort met het Bewonersbedrijf, zal de wijk een boost geven. Prijzen en prijsbeleidHambaken Gym heeft in de afgelopen jaren veel jongeren binnen weten te halen door financieellaagdrempelig te zijn. Maatschappelijk gezien is dit natuurlijk goed om zo veel mogelijk mensen tebereiken door laagdrempelig te zijn, maar juist hierdoor zijn er maar weinig leden die contributie betalenbij Hambaken Gym. Daar Hambaken Gym de ambitie heeft om een zelfstandige sportschool te worden, iseen verplichte contributie vanaf 01-01-2012 doorgevoerd. Voor jongeren tot 15 jaar € 10,- per maand envoor jongeren en volwassenen ouder dan 15 jaar kost de contributie € 20,- per maand. Van de 80 ledenzijn op dit moment 50 leden die betalend lid zijn. Voor de zomervakantie zal iedereen als betalend lid
  46. 46. ingeschreven moeten zijn. Daarnaast start Hambaken Gym een actieve wervingscampagne in 2012 ombinnen 2 jaar een ledengroei te realiseren van 150 betalende leden. Ook streeft zij er naar om over 2 jaar30% autochtone kinderen binnen de vereniging te hebben. Op dagdelen dat de Hambaken Gym desportzaal niet gebruikt, kan deze gehuurd worden door andere verenigingen zoals Yoga, Fitness, Zuma ofvoor een zangkoor of muziekschool om te oefenen.Uitgangspunten, randvoorwaarden en doelen:Vechtsporten oefenen een grote aantrekkingskracht uit op met name de doelgroep jongeren van alleverschillende (culturele) achtergronden.Binnen Hambaken Gym is het leggen van sportieve contacten tussen verschillende groepen mensen doorhet inzetten van de opvoedkundige, pedagogische en maatschappelijke meerwaarde van thaiboksen hetbelangrijkste uitgangspunt. Uitbreiding van deze contacten kunnen juist bij een bedrijf zoals eenBewonersbedrijf. Zeker als het gaat om iets terug te doen voor maatschappelijk kwetsbare groepen dieer ook bij een Bewonersbedrijf zijn. Daarnaast zou het mogelijk zijn om moeilijkere groepen in eenbegeleidingstraject op te nemen, waarbij de intrinsieke waarden van de vechtsport worden ingezet omdeze mensen vaardigheden, normen en waarden mee te geven, gecombineerd met de dagbestedingvanuit het project De Werkmeester.Andere uitgangspunten en voorwaarden bij de ontwikkeling en realisatie van de nieuwe dojo in hetsportzaaltje zijn van essentieel belang. Dit betreft: een laagdrempelig karakter; veiligheid is van groot belang, hetgeen eisen stelt aan de inrichting en de afwerking van de dojo; thaiboksen niet alleen als vechtsport aanbieden maar ook als pedagogisch middel om essentiële normen, waarden en vaardigheden aan te leren; er moeten heldere afspraken zijn/komen met het Bewonersbedrijf, bijvoorbeeld over het eigendom c.q beheer van het nieuwe complex. Koppelen en samenwerken met het nieuwe wijkteam met doelgroepen zoals LVG, psychiatrische cliënten en werklozen. Missie en visieVoor Hambaken Gym luidt de missie als volgt:Het faciliteren van een toegankelijke, laagdrempelige en attractieve sport- en ontmoetingsplek voorverschillende doelgroepen rondom de wijk Hambaken in ’s-Hertogenbosch. Naast sporten dient er ookruimte te zijn voor sociaal-maatschappelijke activiteiten.De visie is opgebouwd rondom de missie en geeft antwoord op de vragen wat, waar en hoe, voor wie enmet wie een en ander zal worden gerealiseerd.De visie voor de nieuwe situatie van Hambaken Gym is als volgt gedefinieerd.Wat? Hambaken Gym is een thaiboksvereniging waar zoveel mogelijk doelgroepen de sport thaiboksen kunnen beoefenen.
  47. 47. Waar? Hambaken Gym zal in de wijk Hambaken gevestigd worden, op een strategische plek waar maatschappelijke en sociale vraagstukken kunnen worden aangesproken, liefst op een fysieke plek waar voldoende ruimte is voor meerdere projecten en maatschappelijke diensten, zoals die van het Bewonersbedrijf Noorderpoort.Voor wie? Tot de primaire doelgroep van Hambaken Gym behoren alle potentieel aan te spreken doelgroepen door de thaibokssport uit de directe omgeving van Hambaken.Met wie? Hambaken Gym werkt samen met:  Woningcorporatie Zayaz  Gemeente ’s-Hertogenbosch, afdeling sport en recreatie, afdeling Openbare Orde en Veiligheid, Jeugdregisseur en het nieuwe wijkteam  Landelijke sportbonden (NIVM)  Maatschappelijke subsidieverstrekkers (ZonMw en LSA)  Zorgaanbieders (Cello, Humanitas en Oosterpoort)  Basisscholen in de buurt, Rijzertschool, KWIC en Avans (in het kader van huiswerkbegeleiding, stagiaires, en het geven van thaiboksclinics en agressieregulatietraining;  vrijwilligers (geïnteresseerden in de thaibokssport zoals ouders van jongeren of de jongeren zelf);  het lokale bedrijfsleven dat als sponsor betrokken kan worden;  Politie  Stichting Rijp en Groen (generatiedialoog Marokkaanse gemeenschap) DoelstellingenDoor het creëren van de ruimte en het aanbieden onder positieve condities van thaiboksen, kunnen inde nieuwe situatie meer verschillende doelgroepen bij de sportvereniging worden betrokken en zullenonderstaande doelen en resultaten gerealiseerd moeten worden.Om de missie en visie te kunnen realiseren zijn zowel kwantitatieve en kwalitatieve doelstellingengeformuleerd. In onderstaand schema zijn de doelstellingen weergegeven. De kwalitatieve doelstellingenzijn opgesplitst in maatschappelijke doelstellingen en randvoorwaardelijke projectdoelstellingen.Kwantitatieve doelstellingen100 nieuwe lidmaatschappen in 2 jaarBinnen de nieuwe situatie wil de sportschool een groei van 100 nieuwe lidmaatschappen realiseren,liefst ook vanuit de doelgroep van autochtone wijkbewoners. Deze nieuwe leden zullen mede door
  48. 48. de samenstelling van de wijk en de aantrekkingskracht van vechtsport voornamelijk uit jongerenvan verschillende culturele achtergronden uit verschillende groepen bestaan. De sportschool wilgroeien van 50 betalende leden (30 nog niet betalende leden) naar een ledenaantal van 150 ledenbetalende leden.Hambaken Gym heeft al een start gemaakt met het aanbieden van sportlessen voor vrouwen. Metname deze doelgroep blijft ver achter in sportparticipatie in vergelijking met andere groepen.Omdat hier ook culturele oorzaken in zijn aan te wijzen, vraagt dit een speciale benadering.Daarom gaat de sportvereniging in de toekomst voor deze doelgroep aparte trainingenorganiseren. Dit zal gecombineerd worden met weerbaarheidtraining en zelfverdediging. Er vindtzodoende niet alleen een kwantitatieve groei plaats in het ledenbestand, maar ook kwalitatief zaleen slag worden gemaakt.In het kader van Sport in de Buurt (Sportimpuls) heeft Hambaken Gym 4 subsidieaanvrageningediend bij ZonMW om cursussen aan te bieden. De 4 interventies zijn:  Vechtsport voor iedereen; verhogen van sportparticipatie in de buurt  Sportzorgt; inzet van vechtsport gericht op positieve gedragsverandering van jongeren  Oesh; jeugdteams in de club in de wijk  Reflectie; Vechtsport in het onderwijsEind augustus 2012 zal bekend zijn of deze aanvragen gehonoreerd zullen worde. De aanvragenvarieéren van €10.000,- tot € 150.000,-Kwalitatieve doelstellingenMaatschappelijke doelstellingenPersoonlijke ontwikkeling van jongerenVechtsport heeft een duidelijk vormende meerwaarde. Deze vormende waarde zal een prominenteplaats krijgen binnen de keuze en opbouw van de verschillende lessen binnen Hambaken Gym.

×