Muzeum
Zabawek
i Zabawy
Dzieje pewnych zabawek
The History of Some Toys
Dzieje pewnych zabawek
      The History of Some Toys




                Kielce, grudzień 2009
Album jubileuszowy wydany z okazji 30-lecia Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach
Redakcja
Agnieszka Kozłowska-Piasta

Autorz...
Spis treści
              Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ...
Aneta Bąk




Kilkanaście tysięcy zabawek w zbiorach Muzeum Zabawek i Zabawy usystematyzowano
w trzech działach.
Zbiór zab...
5
                                                                                                     Nasze „zabawowe” ek...
Zabawki kuszą także filmowców, autorów programów telewizyjnych i reżyserów sztuk te-
     atralnych. W 1986 roku zabawki z...
wreszcie
zabawki
Zabaw
             k
   i pierw i ze spółdzie
            sze za           lni zab
                   bawki             a
...
Kot w butach
     MZK/H/485
     wys. 23 cm
     Spółdzielnia Pracy Przemysłu
     Zabawkarskiego „Gromada”   ,
     Kielc...
Manitius’s Ladybird         Biedronka Manitiusa.
                                                                      87
...
Koziołek Matołek                                Tunezja, USA, czy Japonia. Gromada słu-       Koziołek Matołek i Borowik s...
o-
                                                                                                 być „k
               ...
-
                                                                                                rajo
                   ...
Dzieje pewnych zabawek
Dzieje pewnych zabawek
Dzieje pewnych zabawek
Dzieje pewnych zabawek
Dzieje pewnych zabawek
Dzieje pewnych zabawek
Dzieje pewnych zabawek
Dzieje pewnych zabawek
Dzieje pewnych zabawek
Dzieje pewnych zabawek
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Dzieje pewnych zabawek

5,293

Published on

Fragmenty jubieluszowego albumu wydanego z okazji 30-lecia istnienia Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach. Album podzielony jest na częśc historyczną, prezentującą zawiłe losy muzeum oraz część albumową, prezentującą najciekawsze zabawki w zbiorach muzeum.

Published in: Design, Education
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
5,293
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
27
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Dzieje pewnych zabawek

  1. 1. Muzeum Zabawek i Zabawy
  2. 2. Dzieje pewnych zabawek The History of Some Toys
  3. 3. Dzieje pewnych zabawek The History of Some Toys Kielce, grudzień 2009
  4. 4. Album jubileuszowy wydany z okazji 30-lecia Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach Redakcja Agnieszka Kozłowska-Piasta Autorzy tekstów dr Jolanta Podsiadło Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach, dawne Muzeum Zabawkarstwa, istnieje 30 lat. Album Aneta Bąk Tłumaczenie Dzieje pewnych zabawek to próba uporządkowania historii tej unikatowej placówki. Anna Myśliwiec Magdalena Moryc Z perspektywy tych kilkudziesięciu lat to ludzie w muzeum wydają się być najważniejsi. To Ryszard Zięzio oni zmagali się z trudnościami, osiągali to, co niemożliwe: tworzyli muzeum, przygotowywali Fotografie Opracowanie eksponatów Zbiory Muzeum Narodowego w Kielcach wystawy, opisywali eksponaty, organizowali imprezy, pracowali nad wydawnictwami. Dzięki Aneta Bąk – AB Archiwum Muzeum Narodowego w Kielcach ich wizjom i ciężkiej pracy, muzeum, mimo niesprzyjających okoliczności, trwało, rozwijało się Magdalena Górecka – MG Zbiory specjalne Biblioteki Uniwersytetu i zmieniało. A nie było łatwo: początki, dalsze dość burzliwe losy, kilka przeprowadzek i zmian Katarzyna Hodurek-Kiek – KH Jana Kochanowskiego w Kielcach instytucji nadzorujących, brak stałej siedziby aż do roku 2006. Nam jest teraz już prościej. Stylowy Paulina Kosmala – PK Archiwum Muzeum Zabawek i Zabawy gmach, zabytkowy budynek hal targowych mieści zbiory muzeum, wystawy, eksponaty. Pozwala Marcin Gawliński – GM w Kielcach Agnieszka Kozłowska-Piasta – AK Archiwum Państwowe w Kielcach na większy rozmach działań i planów. Patrycja Dereniewicz – PD Zbiory prywatne Henryka Białczyńskiego Nie ludzie są jednak głównymi bohaterami tego wydawnictwa. Chcemy pokazać nasze zbiory, Przemysław Krystian – KP i Ryszarda Zięzio mozolnie i z rozmysłem powiększane. Niektóre zabawki musieliśmy kupić, niektóre dostawaliśmy Agencja Reklamowo-Wydawnicza w prezencie, o niektóre musieliśmy walczyć. Mają wyjątkową wartość historyczną, etnograficzną, Korekta Arkadiusz Grzegorczyk a czasami sentymentalną. Nie chcemy wyróżniać żadnej z nich, lubimy i podziwiamy je wszystkie. Dorota Grzegorczyk Mamy nadzieję, że spodobają się także czytelnikom. ISBN 978-83-928895-0-2 Pracownicy Muzeum Zabawek i Zabawy* Wydawca: Muzeum Zabawek i Zabawy 25-367 Kielce pl. Wolności 2 www.muzeumzabawek.eu The Museum of Toys and Play in Kielce, the former Toy Museum, has existed for 30 years. The picture album entitled The History of Some Toys is an attempt to organize the history of this unique Dobór materiałów archiwalnych Anna Myśliwiec institution. Agnieszka Kozłowska-Piasta Looking back on the museum history several years later, these are people that appear to be the most important in the museum. These are people who grappled with difficulties and achieved Wybór zabawek all that that seemed to be impossible, that is, they formed the museum, prepared the exhibitions, Magdalena Górecka, Aneta Bąk, Katarzyna Hodurek-Kiek, Paulina Kosmala described the exhibits, organized the events, worked on publications. Despite unfavourable Design circumstances, yet thanks to these people’s ideas and hard work, the museum lasted, has been Monika Cybulska developing and changing. Still, it was not an easy task as the beginnings were quite tumultuous: Agnieszka Kozłowska-Piasta some moves and changes of the institutions that supervised the museum work, lack of the permanent seat until 2006. It is much easier for us right now. The stylish edifice, historic building Projekt, skład i druk of the former covered market houses the museum collections, exhibitions, exhibits. It allows for Agencja Reklamowo-Wydawnicza Arkadiusz Grzegorczyk www.grzeg.com.pl activities and the accomplishment of plans on a grand scale. Projekt graficzny: Grażyna Dziubińska Yet these are not people who are the main characters of this publication. We want to show Montaż elektroniczny: Bożena Rociek our collections which have been arduously and deliberately extended. Some of them we had to buy, the others we received as a gift, and yet for the others we had to fight. They are of unique historical ethnographical and sometimes sentimental worth. We do not want to favour any of these toys. We like and admire all of them. We hope that our readers will like them as well. Dobroczyńcy The workers of the Museum of Toys and Play* Urząd Miasta Kielce PGNiG – Gazownia Kielecka Antykwariat Naukowy im. A. Metzgera * Aneta Bąk, Marta Bieniek, Monika Cybulska, Patrycja Dereniewicz, Marcin Gawliński, Magdalena Górecka, Katarzyna Hodurek-Kiek, Lesław Kielin, Paulina Kosmala, Agnieszka Kozłowska-Piasta, Edyta Kraska, Przemysław Krystian, Jerzy Kuzka, Anna Myśliwiec, Magdalena Pak, Jolanta Podsiadło, Piotr Reliszka 5
  5. 5. Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 Introduction dr Jolanta Podsiadło Od zabawek do muzeum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 From Toys to the Museum Aneta Bąk, Anna Myśliwiec Dzieje pewnego muzeum . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 The History of a Certain Museum Ryszard Zięzio Moje tragikomiczne życie wśród zabawek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 My Tragicomic Life Among Toys Aneta Bąk Dzieje pewnych zabawek. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 The History of Some Toys Wzorcownia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81 Wzorcownia Od narodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 From the Public Sąsiedzki dar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 Neighbourly Gift Zabawki z biwaku. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 Toys from the Camp Powiew Zachodu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 A Hint from the West W muzeum od niedawna. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 In the Museum for a Short Time Z pól, łąk i wsi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 From Fields, Meadows and Villages Bibliografia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 Bibliography . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 7
  6. 6. Aneta Bąk Kilkanaście tysięcy zabawek w zbiorach Muzeum Zabawek i Zabawy usystematyzowano w trzech działach. Zbiór zabawek historycznych zawiera eksponaty najcenniejsze, XVIII i XIX-wieczne m.in. XVIII-wieczną lalkę woskową (najstarszy eksponat w zbiorach muzeum), chodzącą lal- kę tekturową z XIX w., lalki biskwitowe i porcelanowe, gry, klocki i mebelki pamiętające czasy prababci, garbate misie wypchane trocinami o długich łapkach. W zbiorach jest też duży dziecięcy wózek z międzywojnia na metalowych kołach bez amortyzatorów, z pięknym, wiklinowym koszem. Dział zabawki współczesnej obejmuje wyroby nie istniejących już w większości polskich spółdzielni zabawkarskich, zakładów produkcyjnych przemysłu terenowego, rzemieślni- ków, działających obecnie firm polskich i zagranicznych. Najmłodszy zbiór to zabawki etnograficzne ze wszystkich ośrod- ków zabawkarstwa ludowego w Polsce. Kolekcję zapoczątkował I Konkurs na Zabawkę Ludową, zor- 1 ganizowany w muzeum w roku 1995. Wzięło w nim udział kilkudziesięciu zabawkarzy z różnych regionów, Aneta Bąk 2 A dozen or so thousands of toys in the collection of the Muse- um of Toys and Play are systematized in three sections. The collection of historical toys contains the most valuable exhibits, among others, the 18th and the 19th century showpieces (the 18th century wax doll, the oldest exhibit), a walking cardbo- ard doll from the 19th century, biscuit and china dolls, games, blocks and pieces of furniture which remember the times of a great-grandmother, teddy bears stuffed with sawdust with long limbs and humps on the top of their backs. In the col- lection, there is also a big baby’s pram of the interwar period with a beautiful wicker basket on a metal wheeled frame without shock absorbers. The section of a modern toy includes the items by the toy cooperatives, the majority of which no longer exist, pro- duction plants of local industry, craftsmen, currently ope- rating Polish and international companies. 3 75
  7. 7. 5 Nasze „zabawowe” eksponaty są często wypożyczane przez inne muzea. Od roku 1981 6 były prezentowane na kilkudziesięciu wystawach w różnych instytucjach w kraju, min.: Technika w zabawkach w Muzeum w Rawiczu i w Białej Podlaskiej, Magia lalki w Muzeum Okręgowym w Toruniu, Lalka i jej dom w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego w War- szawie, Zabawka ludowa w BWA w Zamościu i Orawskim Parku Etnograficznym w Zu- brzycy Górnej, Technika i modele w Muzeum Rybołówstwa Morskiego w Świnoujściu, Tajemnice św. Mikołaja w Muzeum Narodowym w Gdańsku i Muzeum Zagłębia w Będzi- nie, Gry, zabawy i zabawki od pradziejów do współczesności w Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu, Proszę państwa oto miś w Nadbałtyckim Centrum Kultury w Gdańsku, Zabawki ludowe w Galerii Foksal w Warszawie, Ośrodki zabawkarstwa ludowego w Polsce, ekspo- nowana na Targach Poznańskich w 2004 r., W świecie żaglowców w Miejskim Muzeum Za- bawek w Karpaczu, W ogrodach dzieciństwa w Muzeum Przyrody i Techniki w Staracho- 4 wicach, Ośrodki zabawkarstwa ludowego w Muzeum Rolnictwa w Szreniawie, Tra la la la miś i lala – zaczarowany świat zabawek, Urok dawnej zabawki w Muzeum Zamek Górków w Szamotułach. Zabawki wyjeżdżają także za granicę. W ramach współpracy miast partnerskich Mu- zeum Zabawkarstwa pokazało w roku 1998 w niemieckim mieście Gotha reprezen- większość prac po konkursie została w muzeum. Z biegiem lat zbiór zabawek ludowych tatywną wystawę polskiej zabawki ludowej. Kieleckie zabawki pojawiły się również rozszerzono o eksponaty zagraniczne: czeskie, węgierskie, słowackie, ukraińskie, rosyj- w 2001 w Twardoszynie na Słowacji, w tym samym roku kilka ludowych karuzelek skie, chorwackie, portugalskie. reprezentowało Polskę na międzynarodowej wystawie zabawek ludowych w Sintra Muzeum ma także ciekawe kolekcje: unikatową na skalę europejską kolekcję żab Toy Muzeum w Portugalii. Wystawa z naszego muzeum trzykrotnie gościła na Wę- (ok. 4 tys. egzemplarzy), przekazaną muzeum przez państwa Ewę i Stanisława Rusieckich grzech (w 2002 r. – w pałacu Zichy Palota w Gyõr, w 2004, 2007 r. – w Muzeum Kuny z Londynu, kolekcję kilkuset szopek z całego świata podarowaną przez Martina i Teresę Domokos w Tacie). W przyszłym roku planowana jest wystawa zabawek w Muzeum Bickel ze Szwajcarii czy kolekcję żaglowców Rafała Polaka. Etnograficznym w Zagrzebiu. 7 The ethnographic toys from all centres of folk toy making in Poland constitute the youn- The Charm of the Old Toy in gest collection. The collection was initiated by the First Contest for a Folk Toy (I Konkurs the Górków Castle Museum na Zabawkę Ludową), organized in the museum in 1995. A several dozen of toy makers in Szamotuły. from different regions took part in the contest, most of the works were left in the Muse- The toys also go abroad. As um. Over the course of the years the collection of toys was extended to foreign exhibits, a part of cooperation be- 8 namely: Czech, Hungarian, Slovak, Ukrainian, Russian, Croatian, Portuguese. tween partnership cities, The Museum also has the interesting collections: the unique on an European scale col- the Toy Museum handed lection of frogs (about 4 thousand of specimens), donated to the Museum by Ewa and over the representative Stanisław Rusiecki from London, the collection of several hundred nativity scenes from exhibition of a folk toy to the whole world donated by Martin and Teresa Bickel from Switzerland or the collection the German city of Gotha of sailing ships by Rafał Polak. in 1998. The Kielce toys also Our toy exhibits are often lent to other museums. Since 1981 they have been presented appeared in Twardoszyn on several dozen of exhibitions in different institutions in the country, among others: The in Slovakia in 2001, in the Technique in Toys in the Museum in Rawicz and Biała Podlaska, The Magic of a Doll in To- same year several folk mer- ruń Regional Museum, A Doll and its House in the Institute of Industrial Design in Warsaw, ry-go-rounds represented A Folk Toy in the Zamość Gallery (BWA) and in the Orava Ethnographic Park Museum in Poland on the international exhibition of folk toys in Sintra Toy Museum in Portugal. Zubrzyca Górna, Technique and Models in the Museum of Sea Fishery in Świnoujście, The The exhibition from our museum was held three times in Hungary (in 2002 in Zichy Secrets of St Nicolas in the National Museum in Gdańsk and in the Museum of Zagłębia in Palota Palace in Gyõr, in 2004, 2007 in Kuny Domokos County Museum in Tata). Next Będzin, Games, Plays and Toys from the Prehistory to the Present Time in the Museum of the year the exhibition of toys is planned to be organized in the Ethnographic Museum Opolian Silesia, Ladies and Gentleman, here comes the Teddy Bear in the Baltic Sea Culture in Zagrzeb. Centre in Gdańsk, Folk Toys in Foksal Gallery in Warsaw, The Centres of Folk Toy Making in The toys beckon film-makers, the authors of TV programmes and theatre directors Poland on display during the Poznań Fair in 2004, In the World of Sailing Ships in the City alluringly. In 1986 the toys from the museum played in as many as two films. In Museum of Toys in Karpacz, In the Gardens of a Childhood in the Museum of Nature and the Australian, Chinese and Polish television series Spellbinder: Land of the Dragon Technology in Starachowice, The Centres of Folk Toy Making in the National Museum of Lord which deals with the sibling living in parallel universes as much as 50 exhibits Agriculture in Szreniawa, Tra la la la a Teddy Bear and a Doll – the Enchanted World of Toys. were used in the film set. In Children’s Room directed by Aleksander Czekanowski 76 77
  8. 8. Zabawki kuszą także filmowców, autorów programów telewizyjnych i reżyserów sztuk te- atralnych. W 1986 roku zabawki z muzeum grały aż w dwóch filmach. W australijsko-chiń- sko-polskim serialu W krainie władcy smoków o rodzeństwie przebywającym w dwóch równoległych światach, do scenografii wykorzystano aż 50 historycznych eksponatów. 1. Zabawki na kółkach z kieleckiej spółdzielni Gromada, prezentowane na wystawie Wesoła Gromada (2006-2008). Fot. Monika Cybulska. The wheeled toys from Gromada the Kielce Toy Cooperative, presented on W Pokoju dziecinnym w reżyserii Aleksandra Czekanowskiego z Kazimierzem Kaczorem, display entitled Merry Gromada (2006-2008). The photo by Monika Cybulska. Danutą Szaflarską i Zygmuntem Hübnerem – kilkanaście innych. Jeden z filmów z cyklu Niezwykłe muzea opowiada o kieleckiej placówce (1994), zaś w roku 1996 sale muzeal- ne stały się planem dla programu Kawa czy herbata poświęconego zabawkom. Zabawki wypożyczali także autorzy współczesnych programów telewizyjnych m.in. Europa da się 2. Misie w swoim wiklinowym domku na wystawie Misie w lesie (2009). Fot. Monika Cybulska. Teddy bears in their wicker house on display entitled Teddy Bears in the Forest lubić (2008). Muzealny bączek kręci się także w spektaklu Trzy siostry Antoniego Czecho- (2009). The photo by Monika Cybulska. wa w reżyserii Nataszy Parry i Krystyny Jandy w teatrze Polonia w Warszawie. Oto dzieje pewnych zabawek. Przyjrzyjmy się najcenniejszym z nich... 3. Guwernantka – celuloidowa lalka przy biurku retro na wystawie Pobawmy się w szkołę (2007-2009). Fot. Monika Cybulska. The Governess – a celluloid doll at the retro secretaire on display entitled Let’s Play at Being at School (2007-2009). The photo by Monika Cybulska. 4. Wystawa Zabawka ludowa w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie (1996). Fot. autor nieznany. The display entitled The Folk Toy exhibited in the Institute of Industrial Design in Warsaw (1996). The author of the photo is unknown. 5. Wystawa Zabawka wczoraj i dziś w Zabrzu (1985). Fot. Ryszard Zięzio. The display in Zabrze entitled Toy – Yesterday and Today (1985). The photo by Ryszard Zięzio. 6. Prośba o przedłużenie wypożyczenia bąka do spektaklu Trzy siostry w warszawskim Teatrze Polonia. Pismo podpisane osobiście przez Krystynę Jandę (2009). The request for lending the spinning top to Three sisters, the performance in the Polonia Theatre in Warsaw. The letter signed personally by Krystyna Janda (2009). 7. Dyrektor Ryszard Zięzio podczas programu Kawa czy herbata (1996). 9 Na zdjęciu także prowadząca program Monika Luft. Fot. Mariusz Kosela. The director Ryszard Zięzio during the programme Tea or coffee (1996). with Kazimierz Kaczor, Danuta Szaflarska and Zygmunt Hübner – a dozen or so others. There is also the programme’s host Monika Luft on the photo. The photo by One of the films from a sequel Amazing museums tells about the Kielce institution (1994), Mariusz Kosela. whereas in 1996 the museum halls became the set for the programme Tea or coffee dedi- cated to toys. Toys were lent to the authors of the contemporary TV programmes, among others, Europe is likeable (2008). The museum spinning top also turns in Three sisters, the play by Anton Chekhov directed by Natasha Parry and Krystyna Janda in the Polonia 8. Prośba producentów filmu Pokój dziecinny o wypożyczenie historycznych zabawek. Archiwum Muzeum Zabawek i Zabawy. The request of the film producers of Children’s Room for lending them the Theatre in Warsaw. historical toys. The Archive of the Museum of Toys and Play. Here is the history of some toys. Let’s have a look at the most valuable ones... 9. Dzieci przyglądają się lalkom podróżującym koleją na wystawie Lalki świata – strojnisie, ikony, fetysze (2008). Fot. Mariusz Kosela. Children are watching the dolls that are travelling by train on display entitled Dolls of the World: the Dressy Figures, Icons, Fetishes (2008). The photo by Mariusz Kosela. 78 79
  9. 9. wreszcie zabawki
  10. 10. Zabaw k i pierw i ze spółdzie sze za lni zab bawki a history wkarskich, w Wzorcow czne k upowa zory zabawe nia ne do k Toys fr om th zbioró wdrożonyc and th e toy c w muz h do p e first ooper eum. roduk historic atives, cji al toys mode bough ls of to t for th ys imp e mus lem eum’s ented to pro collect ductio ions. n
  11. 11. Kot w butach MZK/H/485 wys. 23 cm Spółdzielnia Pracy Przemysłu Zabawkarskiego „Gromada” , Kielce, 1950-1959 Maskotka z drewna i tkaniny produkowana przez kielecką spółdzielnię zabawkarską w wersji limitowanej, współcześnie uzna- wana za perełkę kolekcjonerską. Ta niepo- zorna figurka stała się symbolem szczęścia małżeńskiego pewnej pary z Warszawy, a wiemy to dzięki zachowanej korespon- dencji Gromady ze swoimi klientami. Wybranka pana Krzysztofa z Warszawy w 2. połowie lat 50. XX w. marzyła o tym, aby dostać od ukochanego drewnianego kota. Niestety, nie można go było kupić – jedynie ozdabiał wystawę jednego z war- szawskich sklepów zabawkarskich. Pan Krzysztof napisał list do Gromady z proś- bą o przysłanie kota. Spółdzielnia prośbę spełniła, a uradowana prezentem ukocha- na pana Krzysztofa przyjęła oświadczyny. Młoda para przysłała pracownikom Gro- mady zaproszenie na swój ślub. (MG) Puss in Boots MZK/H/485 height: 23 cm „Gromada” Labour Cooperative of Toy Industry, Kielce, 1950-1959 A toy animal made from wood and fabric was produced by the Kielce toy coopera- receiving a wooden cat from her beloved. tive in a limited edition. In our times it is Unfortunately, the cat was impossible to acknowledged to be a collector’s pearl. be bought – it only decorated one of the This inconspicuous-looking figurine be- Warsaw shop windows. Krzysztof wrote a came a symbol of marital bliss of a certain letter to Gromada with a request to send couple from Warsaw, and we know that him the cat. The cooperative answered po- thanks to the preserved correspondence sitively for the request and Krzysztof’s be- of Gromada with its clients. loved, overjoyed at the gift, accepted his In the second half of the 1950s Krzysztof’s proposal. The young couple sent Gromada chosen one from Warsaw dreamt about workers a wedding invitation. 84 85
  12. 12. Manitius’s Ladybird Biedronka Manitiusa. 87 at. Boletus e Billy-Go ołek th . Mat wik oro B łek. Koziołek Mato 86
  13. 13. Koziołek Matołek Tunezja, USA, czy Japonia. Gromada słu- Koziołek Matołek i Borowik są wzorami se- from folk designs, began to search for new racter toys: Jacek i Agatka, Little Orphan and some of the assortment and archive żyła swym branżowym doświadczeniem rii toczonych z drewna lalek, dostępnych solutions. Next to wooden toys such as pop Mary, Snow White and the Seven Dwarfs, records found its place in the Toy Museum, MZK/WS/1674 innym spółdzielniom, wprowadzając je w wielu wersjach. Najpopularniejsze i do- guns or pushes & pulls, soft toys and dolls Matołek the Billy-Goat. The company dis- at present the Museum of Toys and Play. wys. 22 cm w tajniki sprzedaży krajowej, eksportowej, stępne w każdej Cepelii były lalki w stro- made of fabric and fur were started to be played its goods at national fairs and often Matołek the Billy-Goat and Boletus (Bo- zarządzania produkcją. Nic dziwnego, że jach ludowych. (MG) produced. For many years of its activity, the was awarded for its products. Recognized rowik) are the designs of a series of dolls Borowik w gronie tak wybitnych działaczy, którzy cooperative manufactured over 300 mo- as solid and attractive (thanks to a success- turned from wood, available in many ver- stali za sukcesami Gromady, w 1972 r., dels of toys, among other things, wooden ful advertisement and strong brand) the sions. The most popular and accessible in MZK/WS/1664 właśnie w Kielcach i w oparciu o tę spół- Matołek the Billy-Goat alphabet blocks, which had been produced Gromada’s toys were exported to many each Cepelia (the central guild of folk arts wys. 21 cm Spółdzielnia Pracy Przemysłu dzielnię postanowiono powołać Krajowy MZK/WS/1674 for almost 30 years, since 1960. The design countries, even so exotic and distant like and crafts) were dolls in folk costumes. Zabawkarskiego „Gromada” , Związek Spółdzielni Zabawkarskich. Sama height: 22 cm reached the company all the way from Ja- Nigeria, Tanzania, Libya, Tunisia, the US Kielce, 1980-1982 Gromada, jak większość spółdzielni zakoń- pan through the Coopexim export compa- or Japan. Gromada offered its trade expe- Biedronka Manitiusa czyła produkcję w latach 90. XX w., a część Boletus ny, and the Polish patent was worked out rience to other cooperatives, acquainting MZK/H/172/4 asortymentu oraz archiwaliów trafiło do by the talented designer, Marian Manecki. them with the tricks of domestic sales and Spółdzielnia Gromada w Kielcach powsta- MZK/WS/1664 wys. 4,5 cm, szer. 9,5 cm, dł. 7,8 cm zbiorów ówczesnego Muzeum Zabawkar- sales for export, production management. ła na długo przed powołaniem Krajowe- height: 21 cm Polska, 1920-1930 stwa, obecnie Muzeum Zabawek i Zabawy. Marketing and public relations were the It is no wonder then that having so many go Związku Spółdzielni Zabawkarskich, „Gromada” Labour Cooperative of Toy most important for Gromada. The toys outstanding activists who were respon- bo już w 1939 r. jako Centrala Handlowa Industry, Kielce, 1980-1982 Biedronka, podobnie jak inne zwierzątka of this company were presented in radio sible for Gromada’s success, basing on this Przemysłu Ludowego i Chałupniczego, zaprojektowane przez Edwarda Manitiusa, programmes and appeared in a number of cooperative, it was just in Kielce that the a nazwę Gromada uzyskała w 1948 roku. była opakowaniem na słodycze produko- The Gromada labour cooperative in Kiel- reportages in the local press. The coopera- decision was made to establish the Na- Jej działalność była bezpośrednio związa- wanym dla firmy Wedel, jednej z najstar- ce was established long before the Na- tive introduced onto the market new doll’s tional Union of Toy Cooperatives in 1972. na z ludowymi tradycjami zabawkarskimi szych polskich fabryk czekolady. tional Union of Toy Cooperatives was set designs connected with the topical eve- Gromada itself like most of the coopera- na Kielecczyźnie. Twórcy związani ze spół- Manitius, absolwent warszawskiej Wyższej up. It was as early as in 1939 when it came ning programmes for children and cha- tives finished its production in the 1990s, dzielnią, czerpiąc początkowo inspiracje Szkoły Handlowej był właścicielem fabryki into existence as the Head of Commerce zabawek drewnianych. Poza opakowania- ze wzornictwa ludowego, zaczęli poszu- of Folk and Outwork Industry and it was kiwać nowych rozwiązań. Obok zabawek mi dla Wedla w zakładzie przy ul. Kępnej named Gromada in 1948. Its activity was w Warszawie produkował także wesołe kulki, drewnianych, takich jak pukawki czy kle- connected directly with folk toy traditions paki, zaczęto produkować maskotki i lalki ślimaki, samochodziki i tygrysy. W latach in Kielce regions. The artists connected 50. był uznawany za autorytet w dziedzi- z tkaniny, futerka. Przez lata działalności with the cooperative, drawing inspiration ta spółdzielnia stworzyła ponad 300 wzo- nie produkcji zabawek drewnianych, opi- rów zabawek, m.in. drewniane klocki ABC, niował książki, podręczniki i publikacje które były produkowane przez prawie 30 poświęcone tej tematyce. (KH) lat, od 1960 r. Wzór dotarł do przedsiębior- stwa za pośrednictwem firmy eksportowej Manitius’s Ladybird Coopexim aż z Japonii, a polski patent MZK/H/172/4 opracował uzdolniony konstruktor Marian height: 4.5 cm, width: 9.5 cm, Manecki. length: 7.8 cm Poland, 1920-1930 Gromada stawiała na marketing i public relations. O zabawkach z tego przedsię- Alike other animals designed by Edward biorstwa powstawały audycje radiowe, re- Manitius, a ladybird was the wrapping for portaże w prasie codziennej. Spółdzielnia the sweets produced for Wedel, one of the wprowadzała na rynek nowe wzory lalek oldest chocolate factory. związanych z aktualnymi dobranockami Manitius, the graduate of Warsaw School i postaciami z bajek: Jacka i Agatkę, Sierot- of Economics (SGH), was the owner of kę Marysię, Królewnę Śnieżkę i 7 krasno- the wooden toys’ factory. Apart from the ludków, Koziołka Matołka. Firma prezento- wrappings for Wedel, he also produced wała swoje artykuły na targach krajowych Merry Balls, snails, toy cars and tigers in i często zbierała laury za swoje wyroby. the company at Kępna Street. In the fifties Uznawane za solidne i atrakcyjne (dzięki he was an authority in the field of wooden udanej reklamie i wypracowanej marce) toys’ production, gave opinions on books, zabawki z Gromady, były eksportowane textbooks and publications devoted to do wielu krajów, nawet tak egzotycznych this subject matter. i odległych jak Nigeria, Tanzania, Libia, 88 89
  14. 14. o- być „k usiały różnym ek m tacji e Cat a ryn wi ni em n do akcep Związko - adze wiano abaw ek mu rz y h prow edsta Krajo we ek, ic hp t. T ed w typy z ów Ko z w ki prz awek pr znego czy ść zabaw ch wzor o Proto zaba py zab ętr jako any od stkie ototy lu We wn sposó b tow zan Kot Barabasz wszy Pr akcep rzeka sac h PRL rdzone”. Hand no w ten Wiele za dukcji, p twu o W cza ie zatwie Ministers Sprawdza rynkową. sowej pr G) MZK/WS/1660 jn .: . a misy cjom, np karskich lano cenę afiły do m czątku. (M wys. 16 cm tu aw a tr o insty ielni Zab rtość, ust y lub nie samym p Spółdzielnia Pracy Przemysłu Spó łdz a fił az w otem tra twa już na Zabawkarskiego „Gromada”, ść or p rs datno ek, które Zabawka d to be Kielce, 1971 aw zab w Muze um ey ha proval d th r ap ó rkete o l zbior g ma esented f e Nationa ys ein Wykonany z pluszu wiskozowego czarny s of To before b were pr de or th e value kot ma czerwone buty i kołnierzyk. Do- o toty pe l toys toys al Tra nd al otypes of of Intern fulness a y accepte r nd th d The Pr ola łączona metka opieczętowana przez Ko- of P rot blic n”. The p he Mini stry use ed. Man ed o ve the misję Cen Prezydium Wojewódzkiej Rady Repu io ,t ality, ablish hand e Pe ople’s commiss r instance ay the qu e was est tion were Narodowej w Kielcach, na której zatwier- In th ved by a tions, fo In that w rket pric ss produc dzono detaliczną cenę za zabawkę w wy- ro itu . a a “app rent inst peratives ll as the m in the m sokości 26 zł. (MG) ffe o e to di of Toy Co ssed, as w ere or n g. ot n e w in Unio were ass hich later ry beginn b bas the Cat . Bara ys w ve of to s of toys m at the asz n u desig Toy Muse to t he b Lisek Su Lisek Sum m. Sum th ara e r e Young F Tig ox Kot B MZK/WS/1695 e k th wys. 8 cm Tygrys Gratek Spółdzielnia Pracy Przemysłu Tygrys Gratek. Grate Zabawkarskiego „Gromada”, MZK/WS/1677 Kielce, 1972 wys. 12 cm, szer. 7 cm Spółdzielnia Pracy Przemysłu Lisek wykonany z drewna i zamszu z plu- Zabawkarskiego „Gromada”, szowym plastycznym ogonkiem na druci- Kielce, 1972 ku. Głowa liska to kulka z mniejszą kulką w środku – lisek grzechocze podczas po- Kot Tygrys wykonany z pluszu, oczka plastiko- ruszania. Zabawka ma trzy metki akcepta- MZK/WS/1658 we, język z filcu, plastyczny ogon. Brzuszek cyjne: Komisji Oceny Zabawki, Prezydium wys. 12 cm, szer. 8 cm, dł. 11 cm (uszyty z materiału w kratkę) i główka pu- Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach Spółdzielnia Pracy Przemysłu ste w środku. Wzór wyrobu zatwierdzone- i Komisji Cen Urzędu Wojewódzkiego. Zabawkarskiego „Gromada”, go przez komisję przy Centralnym Związku Ustalono cenę detaliczną na 25 zł. (MG) Kielce, 1972 Spółdzielczości Pracy. Wzorzec był załącz- nikiem do zezwolenia produkcji. (MG) Wykonany z pluszu wiskozowego, wy- Sum the Young Fox pchany watą. Kot ma plastyczny ogon Gratek the Tiger MZK/WS/1695 z drucikiem w środku. Zaakceptowana height: 8 cm cena detaliczna: 27 zł 50 groszy. (MG) MZK/WS/1677 height: 12 cm, width: 7 cm Barabbas the Cat „Gromada” Labour Cooperative of Toy „Gromada” Labour Cooperative of Toy MZK/WS/1660 Industry, Kielce, 1972 The Cat Industry, Kielce, 1972 height: 16 cm MZK/WS/1658 „Gromada” Labour Cooperative of Toy The fox with a plastic tail that is set on a wire is height: 12 cm, width: 8 cm, The tiger is made from plush, he has got Industry, Kielce, 1971 made of wood and suede. A ball with a smal- length: 11 cm plastic eyes, a felt tongue, and a plastic tail. ler ball inside is the head of the young fox „Gromada” Labour Cooperative of Toy Its tummy is made of checked fabric and Made of viscose plush, the black cat has got – the fox rattles while being moved. The toy Industry, Kielce, 1972 its head is empty inside. The design of the red boots and a collar. An attached label is has got three labels approved by the Com- product was approved by the commission impressed with a stamp of the Price Com- mittee of Toys’ Assessment, the Presidium of Made out of viscose plush, stuffed with from the Central Union of Labour Coope- mittee of the Presidium of the Provincial Na- the Provincial National Council in Kielce and cotton wool. The cat has got a plastic tail rative. The model was enclosed to the per- tional Council in Kielce. The retail price of 26 the Committee for Prices of the Governor’s with a wire inside. The approved retail pri- mit for production. zlotys for a toy is approved on the label. Office. The retail price was 25 zlotys. ce was 27 zlotys 50 gr. 90 91
  15. 15. - rajo 197 9 n a k alo- 70- lem met ił c m ie, 19 eda owa, jeźdz u m tik Samochody Star therefore, it comes as no surprise that toy later – plastic remote controls. The vehicles . 28 karsk m las ód nem 5p , dł rny och manufacturers made a decision to produce produced by the Częstochowa Toy Making cm abaw reb eria p . Sam ołączo ałał na t 12 s MZK/WS/1361, wys. 14 cm, toy Stars. The Museum of Toys and Play has Plants had a characteristic in those times 0,5 Z ony aros ami i p dzi , Fia WS/102, szer. 1 akłady 2 nię po rozłożeniu drabiny 71 cm, odz ku. K opon lniczk . Pilot ekład 46, gr ro in its collections one of the biggest set of number plate, namely CZZ 4046. K/ eZ a i yde wód i prz F-40 a- szer. 12,5 cm, dł. 34 cm m MZ . 9,5 c owski pn 1 ym plastic toys in the country: cars branded as 125 w 197 umow łcie m prze ziczki yjną S , że s MZK/WS/1712/1, wys. 16 cm, szer. 12 cm, s wy stoch fiat niu z g kszta ącym 2 gu strac ującą the Stars. The vehicles have various trailers: Milicjantka ny dł. 31,5 cm C zę wa Pozna , koła i w , kryj ny w ę reje suger bo- there are firetrucks with ladders, oil tanks, tero u w m o ic i Oso wie MZK/WS/1077, wys. 16 cm, szer. 12 cm, MZK/WS/2822 lni e s ach w ochod piloto znure posaż a tabl 6-76 . cement mixers, as well as ordinary truck ve- 5 dów sta wys. 19,5 cm Zda h targ e sam emu wym s ył wy Fiat m ch 19 wickim ocho a pod iązy- dł. 31 cm hicles. Vehicles were made with attention z B ch. c wy wnętr stikow gumo R12). ni lata ato am 1n bow Zabawkarska Spółdzielnia Pracy Spółdzielnia Pracy Przemysłu la em ( 3 ze d ały w wie k ryce S a 199 cja o GM) l to detail: they had lights, indicators, bum- Zabawkarskiego „Gromada” , we ki p d ,5 V ł pr zyw dzt Fab rwc icen 00. ( da „Synteza”, pers, and, first of all, the Star’s logo. All toy o ę dzi moch aską 4 kręt kó owią ojewó o w 29 cze oku. L O 15 me etal Bydgoszcz, 1970-1989 Kielce, 1960-1969 ł b n r S er cars were made in the Synteza Bydgoszcz z sa rię p jące s kie o o w w kowa 67 do 1965 lub F ilv , m stic e wia bat żli i, ja wan du 9 tz 1 ia 25 p m 9 a s ody pla ub- toy cooperative. o tym tro pro ada F O1 8 c 97 th b e wi tic th he ery r Fabryka Samochodów Ciężarowych w Sta- In 1979 vehicles produced in Synteza took Drewniane lalki w stroju milicyjnym – wzór um dną z arejes 125p listop firmą się FS : 2 0-1 th 97 ed plas s to by t batt of rachowicach powstała w 1948 roku. Produ- z serii toczonych lal z Gromady – nie cie- zgo hód z Fiata od 28 łoską t stał ng , 1 ard a nk ar lt rn s part in the toy exhibition organized by the szyły się zainteresowaniem kupujących. oc ego aniu j z w m ki Fia , le nts m la aw got tha he c 5-vo e tu gree t kowała lekkie i średnie samochody ciężaro- Institute of Industrial Design on the occa- s e r jn e otem c P 5 p s d t . th it a tha we, popularne stary, do końca lat 90. Polskie Aby pozbyć się zalegającego towaru, spół- Pol h na Ż ency ku. P .5 12 ha ve ith a 4 d sion of the International Children’s Year. yc y lic 3 ro 10 king iat 1. It r mo d w n on able and gest s dzielnia zainteresowała tym konkretnym 5p 2 idth:y Ma ciężarówki cieszyły się dużą popularnością, w ow 198 e F 97 ca nke l ra en 46 ug an d 12 102 m, w To wzorem Komendę Główną Milicji Obywa- um a do f th in 1 he x li tro ich F-40 It s 67 dów nic dziwnego, że producenci zabawek Radiowóz ł t el ń o . T bo on h S 6. 9 Fia K/WS 9.5 c chow wa / a ,1 o y zdecydowali się na produkcję małych sta- telskiej. I tak niechciane przez klientów mi- od zna tyres oap te c ion w late: 197 28 och pan e MZK/WS/1019 m Po r s mo iss r p nd er am om , th rów. Muzeum Zabawek i Zabawy posiada licjantki, zakupione przez Komendę Głów- t: o d lle in be of a re m mb S MZ igh ęst e a ve yka lian 198 c 3 wys. 10,5 cm, szer. 10,5 cm, dł. 28 cm ną i komendy wojewódzkie MO, stały się e Cz h e tro airs rub pe The rans umb 956 . n f No abr Ita in w swych zbiorach jedną z większych kolek- ith sha ide. nd t a n n 1 ince en (F at nt Częstochowskie Zakłady Zabawkar- prezentami dla wzorowych kierowców. Po Th -co al cji plastikowych zabawek – samochodów a dio ation els w the ins ns a got twee rov twe les e Fi me marki Star w kraju. Auta mają różne nacze- skie, 1970-1979 przeprowadzonej akcji na drogach, MO od- e r n he l in ire o as e e P be ic th ee Th the r, w ntro e w butt iat h ed b wic red r Veh ith agr py: są wozy strażackie z drabinami, cysterny znaczyła prezesa Gromady za przyczynienie at erio e co th th two he F s us Kato actu oto nt w ense 00. do przewozu oleju, betoniarki, a także zwy- Fiat 125 p z oznakowaniem „Milicja”, wyko- się do podnoszenia kultury na jezdni, a cha- int ot e wi ad ls. T late d in anuf of M me e lic O 15 kłe samochody ciężarowe. Samochody wy- nany z tworzywa sztucznego i metalu. Ra- łupniczce produkującej ten konkretny wzór rem r lin . It h hee er p tere s m ory gree f th e FS konywano z wielką dbałością o szczegóły: diowóz prawie stuprocentowo odzwiercied- lalek wręczono nagrodę pieniężną w wyso- be 12) nt w umb egis p wa Fact se a on o r th lał wozy milicyjne: ma świecącego „koguta”, kości 1000 zł. (MG) (3R e fro e n as r 125 he icen nati 5p o miały doczepiane światła, migacze, zderza- th th th le w Fiat by T r a l rmi O 12 ki, a przede wszystkim logo samochodów reflektory, napisy na nadwoziu, a nawet wi ehic lish 991 nde e te e FS Star. Wszystkie wykonano w bydgoskiej namalowany układ rur, tłoków i silnika na Policewoman a v e Po 9, 1 h) u er th s th spółdzielni zabawkarskiej Synteza. spodzie. Montowano w nich również napęd Th ne 2 wyc . Aft ed a na tylne lub przednie koła, w późniejszych MZK/WS/2822 Ju obo 965 and W 1979 r. auta produkowane w Syntezie height: 19.5 cm Os m 1 s br brały udział w wystawie zabawek zorgani- latach – plastikowe piloty. Samochody pro- „Gromada” Labour Cooperative of Toy fro t wa zowanej przez Instytut Wzornictwa Prze- dukowane przez Częstochowskie Zakłady Fia mysłowego w Warszawie z okazji Między- Zabawkarskie miały w tych latach charakte- Industry, Kielce, 1960-1969 narodowego Roku Dziecka. (AB) rystyczną rejestrację CZZ 4046. (MG) Wooden dolls in police costumes – model from a series turned in Gromada – they Star Radio Car did not enjoy popularity among buyers. MZK/WS/1361, MZK/WS/1019 In order to get rid of the goods that filled height: 14 cm, with the ladder unfolded: height: 10.5 cm, width: 10.5 cm, the shelves, the cooperative made the He- 71 cm, width: 12.5 cm, length: 34 cm length: 28 cm adquarters of Citizens’ Militia interested in MZK/WS/1712/1, height: 16 cm, The Częstochowa Toy Making Plants, that particular model. As a result, unwan- width: 12 cm, length: 31.5 cm 1970-1979 ted by clients policewomen were bought MZK/WS/1077, height: 16 cm, by the Headquarters and provincial head- width: 12 cm, length: 31 cm The Fiat 125p, with “the Militia” sign made quarters of Citizens’ Militia and became the „Synteza” Toy Labour Cooperative, of plastic and metal. The radio car reflected gifts for model drivers. After the campaign Bydgoszcz, 1970-1989 the militia vehicles almost in one hundred on roads, the Citizens’ Militia decorated per cent: it had a glowing roof light, head- the president of Gromada for contribution to dissemination of road manners, and the 5p The Truck Factory in Starachowice was es- lights, notices on the bodywork, and even Fiat 125p. Fiat 12 tablished in 1948. It manufactured light and medium trucks, popular Stars, till the end of the painted engine, pistons, and system of pipes at the bottom. They also had the outwork maker who produced this particu- lar model was awarded with a prize in mo- the 1990s. Polish trucks enjoyed popularity, front-wheel or rear-wheel drive installed, ney of 1000 zlotys. 92 93

×