147 (repaired)(1)
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

147 (repaired)(1)

on

  • 574 views

informal livestock cross border trading

informal livestock cross border trading

Statistics

Views

Total Views
574
Views on SlideShare
574
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
2
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

147 (repaired)(1) 147 (repaired)(1) Document Transcript

  • የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩትበህገ ወጥ የቁም እንስሳት ንግድ ዙርያ የተደረገ ጥናት ሪፖርት መጋቢት 2004
  • ማውጫገጽ1.ማጠቃለያ ................................................................................................................................................... 12.መግቢያ ...................................................................................................................................................... 43. ዓላማው .................................................................................................................................................... 54.የጥናቱ አስፈላጊነት.................................................................................................................................... 55.ዝርዝር ዳሰሳ.............................................................................................................................................. 6 5.1. ድሬደዋ አከባቢና ሽንሌ ዞን.............................................................................................................. 6 5.2. ጅጅጋና አካባቢው.............................................................................................................................. 8 5.2.1. ቶጎ ውጫሌ ............................................................................................................................... 9ሠንጠረዥ 1.ላለፉት 4 ዓመታት ወደ ሱማሌ ላንድ በህጋዊ መንገድ የተላኩ የቁም እንስሳት ብዛትናየተገኘው የውጭ ምንዛሪ ገቢን የሚያሳይ ሰንጠረዥ.................................................................................10 5.2.2. ሀርትሼክ.................................................................................................................................. 10 5.3 አፋር ክልል...................................................................................................................................... 11 5.4.ትግራይ ክልል................................................................................................................................... 12 5.4.1. ሁመራ (የትግራይ ምእራባዊ ዞን) ............................................................................................12 5.5.አማራ ክልል...................................................................................................................................... 13ሠንጠረዥ 2. ከሐምሌ 2003 እስከ ጥር 2004 ከአማራ ክልል በኮንትሮባንድ (በህገ ወጥ መንገድ) ወደሱዳን ሲወጡ የተያዙ የቁም እንስሳት ........................................................................................................ 14 5.6.ሞያሌ ................................................................................................................................................156. የኮንትሮባንዱ ንግድ ዋና ዋና መንስኤዎች ..........................................................................................167. ለመንኤዎቹ የመፍትሄ ሀሳቦች........................................................................................................... 178. በአካባቢው የታዩ ዋና ዋና ችግሮች .................................................................................................... 189. ለችግሮቹ የተቀመጡ የመፍትሔ ሃሳቦች...........................................................................................1910.የኳራንቲን አገልግሎት ..........................................................................................................................20ሠንጠረዥ -3 በ2004 በጀት ዓመት የስድስት ወር የቁም እንስሳት የወጪ ኮንትሮባንድ (ከሐምሌ2003-ታህሳሥ 2004) ሪፖርት ................................................................................................................... 1ሠንጠረዥ-4 በ2004 በጀት ዓመት የስድስት ወር የቁም እንስሳት ኤክስፖርት (ከሐምሌ 2003-ታህሳሥ2004) ............................................................................................................................................................ 2ሠንጠረዥ ፡-5. የድርጊት መርሃ ግብር ....................................................................................................... 3 የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page ii
  • 1.ማጠቃለያየቁም እንስሳት ህገ ወጥ የንግድ እንቅስቃሴ በአፋርና በትግራይ (ሁመራ) ክልሎች የጸረ ኮንትሮባንድጥምር ኮሚቴ እስከታችኛው ቀበሌ እርከን ድረስ በተቀናጀ መልኩ ከአገር ሽማግሌዎችና መላውህብረተሰብ በህገ ወጥ የንግድ እንቅስቃሴ አስከፊነትና በአገር ኢኮኖሚ ላይ የሚያስከትለውን ተጽዕኖበመወያየት የጋራ አቋም በመያዙና ወደ ተግባርም በመግባት ውጤታማ ሥራ በማከናወናቸውየመቀነስ ዝንባሌ ያሳያል፡፡በሱማሌ ክልል፤በኦሮሚያ ክልል እና በአማራ ክልል ያለው የህገ ወጥ የቁም እንስሳት ንግድ እንቅስቃሴበተመለከተ ጸረ-ኮንትሮባንድ ኮሚቴ ተመስርቶ ህገ ወጥ እንቅስቃሴ ለመቆጣጠር እንቅስቃሴ እያደረገቢገኝም የጥምር ኮሚቴው እንቅስቃሴ ተከታታይነት የሌለው በመሆኑ፤ህብረተሰቡ በህገ ወጥ የንግድእንቅስቃሴ አስከፊነትና በአገር ኢኮኖሚ ላይ የሚያስከትለውን ተጽዕኖ ያለው ግንዛቤ አነስተኛ መሆን፤ከዚህም በተጨማሪ ካለው ረዥምና ሰፊ የድንበር ወሰንና ያንኑ ያህልም በቁጥር ለመገመትየሚያስቸግሩ የኮንትሮባንድ መውጫ በሮች በመኖራቸው፤ ህዝቡ በጎሳ፤በእምነት፤በባህል የተሳሰረመሆኑ እና ባለድርሻ አካላት በቅንጅት ያለ መስራት ችግሮች ምክንያት የህገ ወጥ የቁም እንስሳት ንግድእንቅሰቃሴ በሰፊው እየተከናወነ ይገኛል፡፡ለምሳሌ በህርትሼክና በሀርሺም መካከል ባለው መውጫ በር በብዙ ቁጥር የሚገመት እንስሳት በተለይምበጎችና ፍየሎች ወደ ሱማሌ ላንድ እየወጡ ሲሆን ግመሎችና የቀንድ ከብቶች እንደቀደም ተከተላቸውበብዛት እንደሚወጡ መረጃዎች ያሳያሉ፡፡በአማራ ክልል በሽንፋ አቅጣጫ ወደ ቲሃ የሚወጣ የቀንድ ከብት በቀን አስከ 300 እንደ ሚወጣመረጃዎች የሚጠቁሙ ሲሆን ይህም ምን ያህል አሳሳቢና በዓመት ቁጥሩ ምን ያህል እንደሆነ ማስላትናየችግሩ ስፋት መገንዘብ አያዳግትም፡፡በሞያሌ በኩል ያለው የህገ ወጥ የቁም እንስሳት ንግድ እንቅስቃሴ በተመለከተ እንስሳቱ ያለ ምንም እገዳእና ቁጥጥር ሳይደረግባቸው ሙሉ በሙሉ በህገ ወጥ መልኩ በቀን በአማካይ እስከ 500 የቁም እንስሳትእንስት ከብቶችን ጭምር በኮንትሮባንድ አጎራባች አገር ወደ ሆነችው ኬንያ ይወጣሉ፡፡በግንቦት 2010 እ.ኤ.አ (END MARKET ANALYSIS OF ETHIOPIAN LIVESTOCK AND MEAT)በሚል ርዕስ የተጻፈው ጥናት እንደሚያመለክተው በ2007 ዓ.ም ሱማሌ በበርበራና በቦሳሶ ወደብ በኩል3.05 ሚሊዮን በጎችና ፍየሎች 200000 የቀንድ ከብቶች ለወጪ ገበያ ያቀረበች ሲሆን ከዚህ ውስጥግማሽ የሚሆነው የኢትዮጵያ እንስሳት መሆናቸውን በመጥቀስ በ2005-06 እ.ኤ.አ በኮንተሮባንድለወጪ የቀረቡ እንስሳት 328000 የቀንድ ከብቶችና 1.1 ሚሊዮን በግና ፍየሎች እንደሆኑና ይህምአገራችን በህጋዊ መንገድ ለወጪ ንግድ ካቀረበችው በሰባት እጥፍ እንደሚበልጥ የጥናት ጽሁፉይጠቁማል፡፡ከጅጅጋ ኳራንቲን ባለሙያዎች በተገኘው መረጃ መሰረት በህገ ወጥ መልኩ ወደ ሱማሌ ላንድየሚወጡት እንስሳት መጠን 80 ከመቶ እንደሚሆንና በህጋዊ መልኩ የሚወጣው 20 ከመቶ መሆኑንመረጃው ያሳያል፡፡
  • በሠንጠረዥ 1.ላይ እንደሚያሳየው በ2003 ዓ.ም በጅጅጋ በቶጎ ውጫሌ በኩል በድምሩ 96416 የቁምእንስሳት በህጋዊ መንገድ በመላክ 34 ሚሊዮን የአሜርካን ዶላር የተገኘ ሲሆን ይህም በአጠቃላይከሚወጣው የቁም እንስሳት 20 ከመቶ ድርሻ እንዳለውና ሌላው 80 ከመቶ የሚሆነው ግንበኮንትሮባንድ መልክ እንደሚወጣና ችግሩም ምንያህል አሳሳቢ እንደሆነ መረዳት የቻላል፡፡በአብዛኛው የጠረፍ አካባቢ የሚገኙ አጎራባች አገሮች ህጋዊ ንግዱን ከማበረታታት ይልቅየሚያዳክሙ መሆናቸውና በተዘዋዋሪ መልኩ ህገ ወጡን ንግድ የሚያበረታቱ መሆኑንመገንዘብ ይቻላል፡፡ ለአብነትም በህጋዊ መንገድ ከኢትዮጵያ ወደ ሱዳን ለሚገቡ እንስሳት በአንድከብት ብር 400 ቀረጥ የሚያስከፍሉ ሲሆን በኮንትሮባንድ ለሚገባ እንሰሳ ግን ብር 20 ብቻማስከፈላቸው ጥሩ ማሳያ ይሆናል፡፡ከላይ በዝርዝር እንደቀረበው ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው እንስሳት በኮንትሮባንድ መልክ ወደ አጎራባችአገሮች እንደሚወጡና አገሪቷ ከዘረፉ ማግኘት የሚገባትን የውጭ ምንዛሪ እያጣች መሆኑን ለመገንዘብይቻላል፡፡ስለዚህ ይህ ለአመታት የቀየ ችግር አሳሳቢና ከፍተኛ ትኩረት ሊሰጠው የሚገባ ጉዳይ ነው፡፡በቁም እንሳሰቱ ግብይት ከፍተኛ አቅም ያላችውና በዋናነት ስራዬ ነው ብለው ወደ ስራ የገቡ ነጋዴዎችባለመኖራቸው ህገወጡን በማዳከም ህጋዊ ንግዱ አሸንፎ እንዲወጣና ህገ ወጦቹ ወደ መስኩ እንዲመጡአለማድረጉ በአገሪቷ የሰፈነው የኮንትሮባንድ ንግድ ጉልህ ማሳያ መሆኑን መገንዘብ ይቻላል፡፡በአጠቃላይ ህገ ወጥ የቁም እንስሳት ንግድ መንስኤዎችና ችግሮች በተመለከተ አስተማማኝ የገበያትስስር በየአካባቢው አለመኖር ያሉት የስጋና የስጋ ውጤቶች ማደራጃ ወይም ቄራዎች እንስሳቱበሚገኝበት አካባቢ ሳይሆን በመሃል አገር ላይ ማዕከል ማድረጋቸው እና በሙሉ አቅማቸውአለመስራታቸው፤ጎረቤት አገሮች ኮንትሮባንዱን ንግድ በመከላከል ተግባር ላይ ተሳታፊ ከመሆን ይልቅየሚያበረታቱ መሆኑ፤ዋንኛ መንስኤዎች ሲሆኑከዚህም በተጨማሪ የጠረፍ አካባቢዎች ከመሃል አገር ገበያዎች የራቁ በመሆናቸው፤ረዥምና ሰፊየድንበር ወሰን በመኖሩና ያንኑ ያህልም በቁጥር ለመገመት የሚያስቸግሩ የኮንትሮባንድ መውጫ በሮችመኖራቸው እና በድንበር አካባቢ የሚኖሩ ህዝቦች በባህል፣ በቋንቋ፣ በእምነት፣ በዘርሃረግ፣ወዘተየተሳሰሩ መሆናቸው ለችግሩ መባባስ መንስኤ መሆናቸውን ለአብነት መጥቀስ ይቻላል፡፡ህገ ወጥ የቁም እንስሳት እንቅስቃሴ ንግድን ለመቆጣጠር እንዲቻል ተጀምሮ በሂደት ላይ የሚገኘውንየቁም እንስሳት የግብይት ስርዓትንና የህግ ማዕቀፎችን ከወዲሁ በማጠናቀቅና የህግ መሰረትእንዲኖራቸው በማድረግ ህገ ወጡን የቁም እንስሳት ዝውውር ስርዓት እንዲይዝ ማድረግ፤የኤክስፖርት ቄራዎች በግል ባለሀብቶች እንዲቋቋሙ የመንግስት አቅጣጫ ቢሆንም በአንዳንድአካባቢዎች የግል ባለሀብቶች ደፍረው ለመግባት ባለመቻላቸው መንግስት በተጠኑና ስትራቴጂክ በሆኑቦታዎች ላይ የኤክስፖርት ቄራዎችን በማቋቋም በሂደት ለግል ባለሀብቶች እንዲተላለፍ በማድረግየግብይት ስርዓቱን በማሻሻል የተሻለ ዋጋ እንዲፈጠር ሁኔታዎችን ማመቻቸትና የግብይት ስርዓቱንየሚከታተልና የሚመራ የመንግስታዊ መዋቅር መፍጠር እና ተከታታይነት ያላቸው ወቅታዊ የግብይትመረጃዎች ለህብረተሰቡ እንዲደርስ ማድረግ፡፡በዲፕሎማሳዊ በሆነ መንገድ ከዚህ በፊት ከአጎራባች አገሮች በተደረጉ ስምምነቶች መሰረት ህገ ወጡንእንቅስቃሴ የመከላከሉን ተግባር ተግባራዊ ማድረግ ፤የሀገር ሽማግሌዎችና የጎሳ መሪዎችና ህብረተሰቡ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 2
  • ስለ ኮንትሮባንድ ንግድ በሀገር ኢኮኖሚና በህጋዊ ንግዱ ላይ የሚያደርሰውን ተጽዕኖ እና በህጋዊ መልክየሚከናወነው የንግድ እንቅስቃሴ ያለው ጠቀሜታ ግንዛቤ ማስጨበጥ፤በየአካባቢው ያለው የፀረ-ኮንትሮባንድ ጥምር ኮሚቴ በማጠናከር እንደ አካባቢው መልካምድር አቀማመጥአስቸጋሪነትና ስፋት አንጻር የሰው ሓይል፤የሎጅስቲክና የተሸከርካሪ አቅርቦትን በማሻሻል በተቀናጀመልኩ ተከታታይነት ያለው ክትትልና ቁጥጥር በማድረግ ህገ ወጡ ንግድ የሚቀንስበትና ብሎምየሚገታበትን ሁኔታዎች ማመቻቸት የግድ ይላል፡፡ሌላው ትኩረት ሊሰጠው የሚገባው የኳራንቲንና ኢንስፔክሽን አገልግሎት አሰጣጥ ሲሆን በአጠቃላይክልሎቹ እንደገለጹት መመሪያውን ባልተከተለ መልኩ በህጋዊ መንገድ ህገ ወጥ ንግድ እየተካሄደመሆኑን እና መስፈርቱን የማያሟሉ፤በእድሜና በኪሎግራም ለመውጣት የማይፈቀድላቸውእንስሳት፤እንስት ላሞች፤ዲቃላ ከብቶች እንዲሁም መስፈርቱን በማያሟላ መኪና ተጭነው የተላላጡእና የደሙ እንስሳት በህጋዊ መንገድ በአብዛኛው ቦታዎች (አማራ ክልል፤ጅጅጋ፤ሁመራ) ከብቶቹሳይታዩ ሰርትፍኬት ተዘጋጅቶላቸው በመውጣት ላይ ይገኛሉ፡፡ደረጃውን የጠበቀ ኳራንቲን ባለመኖሩ በገልፍ ገበያ ተፈላጊ የሆኑ የኢትዮጵያ ዝርያ ያላቸውን የቦረናየቀንድ ከብቶችና የሱማሌ በላክ ሄድ (ዋንኬ) በጎች ወደ ጅቡቲ ከገቡ በኋላ በጅቡቲ ኳራንቲን ቆይተውበጅቡቲ ስም እየተላኩ ጅቡቲ ተጠቃሚ እየሆነች ትገኛለች፡፡ስለዚህ ጥናት ተደርጎ ደረጃቸውን የጠበቁኳራንቲን መገንባትና ተከታታይነት ያለው የክትትልና የቁጥጥር ስርዓት በመዘርጋት ስርዓቱን የጠበቀየኳራንቲን ጣቢያ አገልግሎት መስጠት አስፈላጊ ነው፡፡ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 3
  • 2.መግቢያየእንስሳት ዘርፍ ለአለፉት ሁለት አስርት ዓመታት ለግብርና ክ/ኢኮኖሚ ያበረከተው አስተዋጽኦ 30%እና በውጭ ምንዛሪ ግኝት ደግሞ 16% ድርሻ እንደነበረው ይታወቃል(የጽ/ቤቱ ዶኩመንት 2003) ፡፡ሀገራችን እንስሳትንና የእንስሳት ውጤቶችን ለውጪ ሀገር ገበያ በማቅረብ ከፍተኛ የውጪ ምንዛሬየማግኘት አቅም ያላት ሲሆን ለአብነትም ያህል በስጋና በቁም እንስሳት የወጪ ንግድ ባለፈው የ2003በጀት ዓመት 210 ሚሊየን ዶላር ተገኝቷል፡፡ይህ እያደገ የመጣው የቁም እንሰሳት ንግድ ግምት ውስጥ በማስገባትና ሌሎች ነባር ሁኔታዎችበመመልከት በዕድገትና ትራንስፎርሜሽን የመጪው አምስት ዓመት ዕቅድ በእንስሳት ሀብት ልማትዘርፍ ሥጋ አሁን ካለበት 10ሺ ቶን ወደ 111ሺ ቶን፣ የቁም እንስሳት 334ሺ ወደ ከ2.5ሚሊየንበማሳደግ በአምስት አመቱ የእድገትና ትራንስፎረሜሽን መጨረሻ ዓመት 1 ቢሊዮን ዶላር የውጭምንዛሪ ለማግኘት ዕቅድ ተይዟል፡፡ሆኖም ግን ህገወጥ የቁም እንስሳት ንግድ በሃገሪቷ በተለያዩ የጠረፍ አካባቢዎች ተንሰራፍቶ የሚገኝሲሆን በተለያዩ ህገወጥ መውጫ በሮች ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው የቁም እንስሳት ወደ ጎረቤት ሃገሮችሶማሊያ፣ ኬንያና ጅቡቲ እና ሱዳን እንደሚወጡ የተለያዩ መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡ለምሳሌ ያህል ለመጥቀስ በዚህ ጥናት Analysis of the Ethio-Sudan cross-border cattle trade:The case of Amhara Regional State በሚል ርዕስ IPMS/ILRI እኤአ 2007 የተደረገው ጥናትከአማራ ክልል ወደ ሱዳን ወደ 24,000 ዳልጋ ከብቶች በዓመት እንደሚወጡ እና ይህም እኤአ 2006ዓ ም በመተማ ዮሐንስ በኩል በህጋዊ መንገድ ወደሱዳን የተላኩት ዳልጋ ከብቶች 60% መሆኑተመልክቷል፡፡እንዲሁም የተባበሩት መንግስታት የልማት ፕሮግራም (UNDP) እኤአ ግንቦት 20 1997 ጥናት(Livestock Marketing and Cross Border Trade in the Southeast of Ethiopia) መሰረትበሁለቱ የሶማሊያ ወደቦች (በርበራና ቦሳሶ) በዓመት 120 ሚሊዮን የአሜሪካን ዶላር ዋጋ ካላቸውና ወደውጭ ከሚወጡት እንስሳት ውስጥ ሰማኒያ ከመቶ ወይም 96 ሚሊዮን የአሜርካን ዶላር ዋጋ ያላቸውምንጫቸው ከኢትዮጵያ መሆኑ ተጠቅሷል፡፡ህገ ወጥ የቁም እንስሳት ንግድ መንሰራፋት መንስኤዎችም የተለያዩ ቢሆንም ከፍተኛ ቁጥር ያላቸውእንስሳት በህገወጥ መንገድ ከሀገራችን በመውጣታቸው እነዚህ እንስሳት በህጋዊ መንገድ ለአለም ገበያቢቀርቡ ሀገራችን ማግኘት የምትችለውን በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠር የአሜሪካን ዶላር በአመትበማጣት ላይ እንደምትገኝ ያሉ መረጃዎች ይጠቁማሉ ፡፡በዋቢነት ለመጥቀስም በእንስሳት ገበያ ባለሥልጣን በ1993 ዓ ም በተደረገው ጥናት በደቡብ፤ ደቡብምስራቅና ምስራቅ አቅጣጫዎች ወደ ጎረቤት አገሮች በሚደረገው ህገወጥ ንግድ በዋናነት (የቁምእንስሳት) በዓመት ከአንድ መቶ ሚሊዮን የአሜሪካን ዶላር በላይ የውጭ ምንዛሪ አገሪቱ ታጣለች፡፡ስለዚህ ይህንን ችግር ለመቀነስና ሀገራችን ከዘርፉ ማግኘት የሚገባትን ጥቅም ከፍ ለማድረግ እንዲቻልእና እቅዱን ለማሳካት የኢትዮጵያ ስጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት ፤ከገቢዎችና ጉምሩክ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 4
  • ባለስልጣን፤ከግብርና ሚኒስቴር፤ከንግድ ሚኒስቴር፤ከቁም እንስሳት ላኪዎች ማህበር እንዲሁም ከሌሎችከሚመለከታቸው አካላት ጋር በመተባበር ህገ ወጥ የቁም እንስሳት ንግድ በሀገሪቱ በተለያዩ የጠረፍአካባቢዎች ምን ይመስላል፤ዋና ዋና መውጫ በሮች የመለየትና በምን መልክ መቆጣጠር እንደሚቻልበተለያዩ የክልል ከተሞች የመስክ ጉብኝት በማድረግ ያሉት ጭብጥ ሁኔታዎች በማየት ሀገሪቱ ከዘርፉማግኘት የሚገባትን ጥቅም ለማሳደግ ያሉትን ችግሮችና የመፍትሄ ሀሳቦች በማቅረብ የሚመለከታቸውባለ ድርሻ አካላት መመሪያዎቻቸውን በማስተካከል የጥምር ኮሚቴዎችን በማጠናከር እቅዱን ማሳካትጊዜ ሊሰጠው የማይገባ መሆኑን በማስገንዘብ ይህ አጭር ሪፖርት ተዘጋጅቷል፡፡3. ዓላማውየህገወጥ ንግድ መንስኤዎች መለየትና ለችግሩ ዘላቂ መፍትሄ የሚሆኑትን አቅጣጫዎችን በመንደፍ ባለድርሻ አካላት በማሳተፍ ተግባራዊ እንዲሆን ማድረግ4.የጥናቱ አስፈላጊነትበዋና ዋና መውጫ በሮች በኩል እየተካሄደ ያለውን ህገወጥ የእንስሳት ንግድ ላይ ጥናት በማካሄድህገወጥ ንግዱን ሊቀንሱ የሚችሉ ተግባራዊ የመፍትሄ አቅጣጫዎችን ማመላከት ነው፡፡ጥናቱን ለማካሄድ የተጠቀምንበት ስልት  በቀጥታ ከሚመለከታቸው በወጪ ንግድ ከተሰማሩ ነጋዴዎች፣ ከክልሉ የመንግስት አመራር አካላት እና ከሚመለከታቸው ሴክተር መ/ቤቶች( ጥምር ኮሚቴ ጋር ውይይት ተደርጓል  በወጪ ንግዱ ዙሪያ የሚደረጉ የግብይት ሂደትና ስርዓት እንዲሁም የጤና ጥራት ቁጥጥርን ቦታው ድረስ በመሄድ ዳሰሳ ተደርገዋል  ክፍተኛ የእንስሳት አቅርቦት በምንጭነት የሚያገለግሉ ቦታዎች ዳሰሳ ተደርጓል  የህገ ወጥ የቁም እንስሳት መነሻና መውጫ በሮችን መለየትና ለችግሩ መባባስ ምክንያት የሆኑ ጉዳዮችን መለየት ተችሏል፡፡ በጎረቤት ሀገሮች ያሉትን የገበያ ማዕከላት በመመልከት ከህገወጥ ንግዱ ጋር ያላቸውን ቁርኝት ለማጤን ተችሏል፡፡ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 5
  • 5.ዝርዝር ዳሰሳ5.1. ድሬደዋ አከባቢና ሽንሌ ዞንድሬደዋ በምስራቅ ኢትዮጵያ ከሚገኙ ከፍተኛ ህገወጥ የቁም እንሰሳት ንግድ ከሚካሄድባቸው አካባቢዎችዋንኛው ሲሆን ከተማው የህጋዊ ወጪ ንግድ መተላለፊያ መስመር ሆኖም ያገለግላል፡፡ቡድኑ በአካባቢው ከተቋቋመው ጸረ-ኮንትሮባንድ ኮሚቴ ጋር ባደረገው ውይይት በድሬደዋና አካባቢውየህገ ወጥ የቁም እንሰሳት ንግድ እንቅስቃሴ አስመልክቶ ራቅ ካሉት አካባቢዎች ማለትም ባሌ ፤ ቦረና፤ አርሲ ምስራቅና ምዕራብ ሐረርጌ ወዘተ ስፍራዎች ከመሃል አገር ሳይቀር በርካታ ቁጥር ያላቸውየቁም እንስሳት ብዙ መንገድ አቋርጠው በዚህ አካባቢ በማለፍ በተለያዩ ህገ ወጥ መንገድ በተለያዩ ህገወጥ መውጫ በሮች በመጠቀም ወደ ጅቡቲ፤ሱማሌ ላንድ እንደ ሚወጡ ለመገንዘብ ችሏል ፡፡ከሚወጡትም የቁም እንስሳት መካከል እንስት የቀንድ እንስሳት፤የቀንድ ከብቶች ፤ (ጥጃዎች ፤ወይፈኖች ) ፤አልፎ አልፎም ፍየሎችና በጎች እንዲሁም ግመሎችንም ይጨምራል፡፡ ቀደም ሲል በቀንእስከ 200 መኪና ያላነሰ በኮንትሮባንድ ይወጣ እንደነበረና ከጊዜ ወደ ጊዜ ስልቱን እየቀየረ መጠኑ ከፍእያለ የመጣ ቢሆንም ከ2003 ዓ.ም ጀምሮ የአካባቢው የጸረ- ኮንትሮባንድ ጥምር ኮሚቴ ተቋቋሞ ከዞንእስከ ቀበሌ በመደራጀት እንቅስቃሴ በማድረጉ ህገ ወጥ ንግዱ በተወሰነ መልኩ መቀነሱን ከተደረገውውይይት ለማወቅ ችሏል፡፡በድሬደዋ እና አካባቢው ለህገ ወጥ የቁም እንስሳት በመነሻነት የሚያገለግሉ ገበያዎች የድሬደዋገበያ፤የቢኬ ገበያ፤እና የባቢሌ ገበያ ናቸው፡፡የባቢሌ የገበያ ማዕከል በአገር አቀፍ ደረጃ ካሉት የግመል ገበያዎች ያቬሎ ከሚገኘው ሀሮበኬ ገበያቀጥሎ በከፍተኛ መጠን የግመል እንሰሳት ገበያ የሚካሄድበት የገበያ ማዕከል ነው፡፡ገበያ ማዕከሉ በሳምንት ሁለት ጊዜ ሰኞና ሀሙስ የሚካሄድ ሲሆን የሰኞ ገበያ ትልቁ ገበያ ነው፡፡ገበያውበዋናነት የግመል ግዥና ሽያጭ የሚከናወንበት ቢሆንም በተጨማሪም የዳልጋ ከብት፤በግ፤ፍየልናእንዲሁም የጋማ ከብት(አህያ) ግብይት ይካሄዳል፡፡ከወረዳው የንግድና ኢንዱስትሪ የገበያ ጥናት ባለሙያ ባገኘነው መረጃ መሰረት በአማካይ በሰኞ ገበያ ቀንእስከ 3000 ግመሎች እዚህ ገበያ ላይ ይቀርባሉ፡፡እዚህ ገበያ የሚቀርቡት እንስሳት መነሻቸው በአብዛኛው ከምስራቅና ምእራብ ሐረርጌ ዞኖች ሲሆንከባሌ፤ከቦረና፤ከጎዴ፤ከጭረቲ እና ከሌሎች ርቀት ካላቸው አካባቢዎች ይቀርባሉ፡፡ በግብይቱም ሂደትተሳታፊዎች አርቢዎች፤ደላሎች፤ህጋዊ ነጋዴዎች፤እና የውጭ ሀገር ዜጎች መመልከት ችለናል፡፡እነዚህም ከሱዳን ፤ከሱማሌ ላንድ ፤ከየመንና ከግብጽ የመጡ የውጭ ዜጎች ፍቃድ ሳይኖራቸው በቀጥታገበያው ውስጥ በመግባት በአካል ተገኝተው በደላላዎችና ፈቃድ ካላቸው ኢትዮጵያውያን ነጋዴዎች ጋርበመሆን ለአገር ውስጥ ዜጎች ብቻ የተፈቀደውን ንግድ ላይ በመሳተፍ ግዥ ሲያከናውኑንና ሲያስገዙተመልክተናል፡፡ይህ ድርጊታቸው የገበያውን የግብይት ስርዓት በማዛባት ላይ መሆናቸውንና ገበያውምህጋዊንና ህገ ወጥ ንግዱን እያስተናገደ መሆኑን መገንዘብ ይቻላል፡፡የቁም እንስሳቶቹም የሚጓጓዙትበአብዛኛው በነጂዎች አመካኝነት በእግር ነው፡፡ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 6
  • ከእነዚህ የገበያ ማእከሎች ድሬደዋ፤ቤኪ እና ባቢሌ የሚገዙት የቁም እንስሳት በህገ ወጥ መንገድየሚጓጓዙበት እና የሚወጡበት አቅጣጫከቢኬ ሜቶ ጣቢያ ሓሬ ዲከል(ጅቡቲ)ከቢኬ ኡመር ጉልፍ ዱርዱር ዲከል(ጅቡቲ)ድሬደዋ ሽንሌ ጋድ አዲጋላ ኡመር ጉልፍ ዱርዱር ዲከል(ጅቡቲ)ድሬደዋ ሽንሌ ጋድ ሜቶ ሀሬ ዲከል(ጅቡቲ)ድሬደዋ አዲጋላ ሐጂም ዲከል(ጅቡቲ)ባቢሌ ፋፈም ቆቦ ቦቃ ጭናክሰን ደንበል አሻ ሀጂም(ሱማሌ ላንድ)ባቢሌ ጭናክሰን ቱሉጉሌት ዶሮናጂ ሱማሌላንድባቢሌ ጅጅጋ ቶጎውጫሌ ሱማሌ ላንድ(ህጋዊና ህገ ወጥ በሆነ መልኩ)ቡድኑ ከድሬደዋ ገቢዎችና ጉምሩክ ድሬደዋ ቅርንጫፍ ኃላፊ፤ከደሬደዋ ኳራንቲን ባለሙያዎች እናየሽንሌ ዞን መስተዳድር ጋር በመሆን የቁም እንስሳት ህገ ወጥ እንስሳት እንቅስቃሴን መተመለከተውይይት ተደርጓል፡፡ ሽንሌ ዞን ከሱማሌ ክልል ዞኖች አንዱ ስትሆን በሰሜን ምስራቅ በኩል ትገኛለች፡፤ዞኑ ከጅቡቲ እናከሱማሌ ላንድ ጋር በድንበር ይገናኛል፡፡የሽንሌ ዞን ከምስራቅ ሐረርጌ፤ከምእራብ ሐረርጌ፤ከአርሲና ከባሌ የሚመጡ ህገ ወጥ የእንስት እንስሳትጥጃዎች ማረፊያና ማስተላለፊያ በመሆን ወደ ጅቡቲና ሱማሌ ላንድ ለሚሄዱ ህገ ወጥ እንስሳት መነሻሆና ታገለግላለች፡፡እንስሳቶቹ ከሽንሌ ዞን በመነሳት ከዋናው መስመር ከ60-65 ኪ.ሜ በመራቅ በረሃውን ተከትለውስለሚሄዱ ለቁጥጥርና ክትትልም አመቺ አይደለም፡፡ ሌላው ከቤኪ፤መኢሶና አፍደም ላይ የግብይትስርአቱን ከአካሄዱ በኋላ ሳር እናበላለን በሚል ሰበብ ወደ ድንበሩ ከተጠጉ በኋላ በአዲጋላ በኩል ወደጅቡቲ ያስወጣሉ፡፡በዞኑ የዞኑ የቆዳ ስፋትና የእንስሳት ክምችን በአማከለ መልኩ የተሰሩ የገበያ ማዕከላት አለመኖሩ በዞኑከሚታዩት አበይት ችግሮች አንዱና ዋንኛው ሲሆን ይህም ለህገ ወጡ ንግድ መንሰራፋት ምክንያትሆኖአል፡፡ስለዚህ የዞኑን ቆዳ ስፋትና በረሃነት እንዲሁም የእንስሳት ክምችትን መሰረት ባደረገ መልኩ የግብይትማዕከላትን በማቋቋም ከላኪና ህጋዊ ፈቃድ ካላቸው ላኪዎችና ነጋዴዎች ጋር የግብይት ትስስርንበመፍጠር ተግባራዊነቱን በመከታተል የእንስሳት ፍልሰቱን መቀነስ ይቻላል፡፡ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 7
  • 5.2. ጅጅጋና አካባቢውቡድኑ በጅጅጋ ለሚገኙት ለሚመለከታቸው መ/ቤት የስራ ኃላፊዎች፤ ነጋዴዎችና ማህበራት ተወካዮችተልዕኮውን በመግለጽ በህገ ወጥ እንስሳት ንግድ እንቅስቃሴ ፤መንስኤዎችና ችግሮች እንዲሁምየመፍትሄ ሀሳቦች ዙርያ ሰፋ ያለ ውይይት አድርጓል፡፡የገቢዎችና ጉምሩክ ቅርንጫፍ ጽ/ቤቱ የስራ ኃላፊዎችና ሰራተኞች ጋር በተደረገው ውይይት በአሁኑወቅት በጠረፍ አካባቢዎች አባላትን በመመደብ ከፍተኛ ቁጥጥርና ክትትል እየተደረገ እና ከጥምርኮሚቴ ጋር በቅንጅት መስራት በመጀመራችው በተወሰነ መልኩ ኮንትሮባንዱ እንቅስቃሴ የመቀነስአዝማሚያ ቢያሳይም ከአካባቢው ካለው ስፋት አንጻር ከአንዱ መቆጣጠሪያ ጣቢያ እና ከሌላውመቆጣጠሪያ ጣቢያ መካከል ያለው ርቀት በጣም ሰፊ በመሆኑ አሁንም በርካታ ቁጥር ያላቸው የቁምእንስሳት በኮንትሮባንድ መንገድ ከሀርትሼክ እስከ ጋሻሞ ባሉት መውጫ በሮች ወደ ሱማሌ ላንድናፑንት ላንድ እየወጡ መሆኑን ተገልጸዋል፡፡በተመሳሳይ ሁኔታም የክልሉ የንግድና ትራንስፖርት ቢሮ ኃላፊ እንደገለጹት በክልሉ የኮንትሮባንድንግድ እንቅስቃሴ እየቀነሰ መሆኑን የገለጹ ሲሆን ለዚህም በዋናነት ከመሃል አገር ወደ ጠረፉ አካባቢስኳር፤ ዘይት እንዲሁም ሌሎች የሀገር ውስጥ ምርቶች መምጣት በመጀመራቸው እና በመንግስት 6የሚሆኑ የፍጆታ እቃዎችን በፍራንኮ ቫሉታ ወደ አገር ውስጥ እንዲገባ በመፍቀዱ ኮንትሮባነድ ንግዱበአንጻራዊነት እንዲቀንስ አስተዋጽኦ እንዳበረከተ ገልጸዋል፡፡ አያይዘውም ገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣን ከዚህ በፊት ብቻውን ሲሰራ የነበረውን አሰራር በመቀየርከንግድና ትራንስፖርት፤ከአስተዳደር ም/ቤት፤ከአስተዳደርና ፍትህ፤ከፌደራል ፖሊስና መከላከያ ጋርበቅንጅት የጥምር ኮሚቴ በማቋቋም በየወሩ ወር በገባ በ25ኛው ቀን ላይ በመገናኘት የጋራ ውይይትበማድረግ በሚከሰቱ በችግሮች ዙርያ በመወያያትና የመፍትሄ ሃሳቦችን በማስቀመጥ በሂደት ችግሮችንእየተፈቱ መሆናቸውን አስምረውበታል፡፡የመውጫ በሮችንም በተመለከተ  ከደገሀቡር በመነሳት በሀርሼንና በሀርትሼክ መካከል (አበከር) አድርጎ ወደ ሱማሌ ላንድ ይገባል  ከጨረቲ፤ከአፍዴር፤ከጎዴ፤ከቀብሪድሀር በመነሳት በሀርትሼክና በሀርሺን መካከል በመውጣት ወደ ሱማሌ ላንድ ይገባል  ከባቢሌና ከፊቅ በመነሳት ጅጅጋን ወደ ግራ በመተው በቀብሪበያህ በኩል ሀርቲሼክን ወደ ቀኝ በመተው ሱማሌ ላንድ ይገባል  ከኮምቦልቻ ከሃረርና ጉርሱም በመነሳት በጭናክሰን አድርገው በተፈሪበርና ለፌሳ መካከል በማለፍ ቶጎ ውጫሌን ወደቀኝ በመተው ሱማሌ ላንድ ይገባልየሚወጡትም የቁም እንስሳት የዳልጋ ከብት፤በግናፍየል እንዲሁም ግመሎች ይገኙበታል፡፡ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 8
  • ከሱዳን የመጡ የውጭ ዜጎች በባቢሌ ገበያ ከሱማሌ ላንድ የመጡ የውጭ ዜጎች በባቢሌ ገበያግብይት ላይ5.2.1. ቶጎ ውጫሌቶጎውጫሌ ከጅጅጋ 65 ኪ.ሜ ርቀት ላይ የምትገኝ ከተማ ነች፡፡ ከተማዋ የህጋዊ የቁም እንስሳትየወጪ ንግድ መውጫ በር ሆና ታገለግላለች፡፡ ከኢትዮጵያ ድንበር በግምት 2 ኪ.ሜ ርቀት ላይየምትገኘው ሱማሌላንድ ቶጎውጫሌ ላይ ሰፊ የቀንድ ከብት ግብይት ይካሄድባታል፡፡ በዚህ ገበያ ህጋዊናህገ ወጥ የቁም እንስሳት ንግድ በሰፊው የሚካሄድበት ሲሆን ቡድኑ በ08/06/04 በገበያ ማዕከሉበመገኘት የገበያውን እንቅስቃሴ ለማየት ችሏል፡፡ በአማካይ ከ50 በላይ አይሱዙና ኤፍ.ኤስ.አር አይሱዙመኪናዎች በየቀኑ ወደ ገበያው ይመጣሉ ( በአረፋና በኢድ የሙስሊም በዓላት ወቅት የሚቀርበውየቁም እንስሳት ቁጥር በከፍተኛ ደረጃ እንደሚያሻቅብ የአካባቢው ነጋዴዎች ይገልጻሉ) የቁም እንስሳቱም የሚመጡት ከተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች ሲሆን በዋናነትም ከባሌ፤ ከቦረና፤ከኢሉባቦር (ጨወቃ)፤ከጅማ፤ ከወለጋ የመጡ በርካታ ቁጥር ያላቸው እንስሳት ለማየትተችሏል፡፡ከሚቀረቡትም እንስሳት በእድሜም ሆነ በክብደት በአብዛኛው ከዚህ ቀደም በግብርና ሚኒስቴርበወጣ መመሪያ ከተፈቀደው 320 ኪ.ግ ወይም ከዚያ በላይ የሚለውን በመጣስ ዕድሜአቸው ከ 1ዓመት ተኩል በታችና ክብደታቸው ደግሞ በአማካይ ከ150 ኪ.ግ በታች የሆኑ ጥጃዎች መሆናቸውንለማየት ተችሏል፡፡  የቁም እንስሳት ጭነው ወደ ገበያው የሚገቡ መኪናዎች ለእያንዳንዳቸው ብር 150 እንደሚከፈልና ለተጨማሪ ወጪዎች መዳረጋቸውን ነጋዴዎቹ በምሬት ይናገራሉ፡፡  ሌላው ከነጋዴዎቹ መገንዘብ የተቻለው የቁም እንስሳት ግብይቱ የሚካሄደው ከኢትዮጵያ ድንበር 2 ኪ.ሜ ርቀት ላይ በምትገኘው የሱማሌላንዷ ቶጎውጫሌ መሬት ላይ በመሆኑና ከአገር ውስጥ የወጣ የቁም እንስሳ ካልተሸጠ ወደ ሀገር ውስጥ መመለስ ስለማይችል እና እዚያም ለማቆየትም የመኖ ችግር በመኖሩ ነጋዴው እንስሳቱን አቆይቶ እና ተደራድሮ በተሻለ ዋጋ ለመሸጥ እድል ስለማይኖራቸው በተገኘው ዋጋ በቅናሽ በመሸጥ ለኪሳራ ይዳረጋሉ ፡፡  አንዳንድ ጊዜ ሽያጩ ከተካሄደ በኋላ ገንዘቡ ወዲያው ስለማይከፍሏቸው ነጋዴው ሱማሌላንድ ላይ ገንዘቡን ለማግኘት በሱማሌ ላንድ በሚደረገው ቆይታና መጉላላት ለከፍተኛ ወጪ ስለ ሚዳረጉ ኪሳራ ውስጥ በመግባት ከግብይቱም በመውጣት አልፎ አልፎም ወደ ህገ ወጡ ንግድ ለመቀላቀል ይገደዳሉ፡ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 9
  • በቶጎ ውጫሌ ከኢትዮጵያ ወደ ሱማሌ ላንድ የሄዱና ለገበያ የቀረቡ ጥጃዎች ፎቶ ግራፍ ሠንጠረዥ 1.ላለፉት 4 ዓመታት ወደ ሱማሌ ላንድ በህጋዊ መንገድ የተላኩ የቁም እንስሳት ብዛትና የተገኘው የውጭ ምንዛሪ ገቢን የሚያሳይ ሰንጠረዥተ.ቁ ዝርዝር መለኪያ 2000 2001 2002 2003 ምርመራ1 የቀንድ ከብት ቁጥር 15901 16579 33619 656192 ግመል ፤ 143 137 7646 139373 በግ ፤ 2767 10500 88344 ፍየል ፤ 580 8026 ድምር ፤ 19391 27216 41265 96416 የተገኘው የውጭ ምንዛሪ ዶላር 6,902,938 7,545,172 17,300,716 34,093,050 ምንጭ፡-የጅጅጋ ኳራንቲን ጣቢ 5.2.2. ሀርትሼክ በመጨረሻም ቡድኑ ከጅጅጋ 70 ኪ.ሜ ርቀት ላይ በምትገኘው ሀርት ሼክ ገበያ ላይ በመገኘት የቁም እንስሳት ገበያውን ለማየት እና መረጃዎችን ለመሰብሰብ ችሏል፡፡ በአካባቢው በከፍተኛ ደረጃ የውሃ አቅርቦት ችግር በመኖሩ አንድ በርሜል ውሃ እስከ 80 ብር እንደሚሸጥ እና የገበያ ማዕከሉም ከፍተኛ የውሀ አቅርቦት ችግር እንዳለበት ነዋሪዎቹ ገልጸዋል፡፡ የገበያ ማዕከሉ የተገነባው በቮካ ኢትዮጵያ ሲሆን ገበያው ላይ በርካታ ቁጥር ያላቸው በጎችና ግመሎች ለግብይት የሚቀርቡበትና እንስሳቶቹም በሃርትሼክ በኩል በህገ ወጥ መንገድ ወደ ሱማሌ ላንድ እንደሚወጡ ከስፍራው ከነበሩ ነጋዴዎች እና ነዋሪዎች ለመረዳት ተችሏል፡፡ በግንቦት 2010 እ.ኤ.አ (END MARKET ANALYSIS OF ETHIOPIAN LIVESTOCK AND MEAT) በሚል ርዕስ የተጻፈው ጥናታዊ ጽሁፍ እንደ ሚያመለክተው ሱማሌ ላንድ እኤአ በ2007 ዓ.ም በኮንትሮባንድ መልክ በሀርትሼክና በለፌሳ በኩል በቶጎ ውጫሌ አድርጎ ሱማሌ ላንድ የገባ ከ1.5 ሚሊዮን በላይ በግና ፍየል እንዲሁም 100,000 የሚገመት የቀንድ ከብት ለወጪ ገበያ አቅርባለች፡፡ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 10
  • በአጠቃላይ የሱማሌ ክልል በእንስሳት ሀብት ክምችት በተለይም ግመል፤ፍየል እና በግ የሚታወቅሲሆን ከእነዚህም ውስጥ ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው እንስሳት በተለያዩ መውጫ በሮች ወደ ሱማሌላንድ፤ፑንትላንድ፤እንዲሁም ወደ ጅቡቲ እንደሚወጡ ከዚያም በራሳቸው ስም ወደ አጎራባች አረብአገሮች እንደሚላኩ መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ይህንንም ከላይ በፎቶግራፉ የሚታዩት በጎች እና ፍየሎችመመልከት ይቻላል፡፡ አዚህም አካባቢ የሚታየው ዋንኛው ችግር የክልሉ የድንበር ስፋት በአማከለመልኩ የክትትልና ቁጥጥር ለማድረግ የሚያስችል የሎጅስቲክና የተሸከርካሪ አቅርቦት በበቂ ደረጃአለመኖር ፤ በሱማሌ ላንድና በኢትዮጵያ ሱማሌ መካከል ያለው የጠነከረ የጎሳ ትስስር እና የፍጆታዕቃዎች በበቂ ሁኔታ ያለመድረስ ነው፡፡ ከሀርት ሼክ በህገ ወጥ መንገድ ወደ ሱማሌ ላንድ ለመላክ የተዘጋጁ በጎች5.3 አፋር ክልልየአፋር ክልል ከኢትዮጵያ አርብቶ አደር ክልሎች አንዱ ሲሆን ክልሉ በዋናነት ግመል፤በግና ፍየልእንዲሁም የቀንድ ከብት የሚረባበት አካባቢ ነው፡፡ክልሉ እንደ አጎራባቹ ሱማሌ ክልል ሰፊ የሆነየድንበር ወሰን ያለው ነው፡፡ወደ ክልሉ እንስሳት ከተለያዩ አጎራባች ክልሎች የመገበያያ ቦታዎች ጎሊና(ወልዲያ)፤አለውሃ(ትግራይናአማራ)፤ዳንዲ(ትግራይ )እና ከክልሉ ፤ጭፍራ እና ከመሳሰሉት ተገዝተው ወደ ክልሉ ትልቁ የገበያማዕከል አሳይታ ይገቡና ግብይቱ ከተከናወነ በኋላ የቁም እንስሳቱ በህገ ወጥ መንገድ በአፋምቦ በኩልወደ ዳካ በመሻገር በእግር ወደ ጅቡቲ ይወጣሉ፡፡ሌላው የህገ ወጥ የቁም እንስሳት መውጫ ከአካባቢው በመነሳት ከአዳይትና ገዳማይቱ በኩል አድርገውበሽንሌ ዞን በኩል ወደ ጅቡቲ እንደሚገቡ ከክልሉ የጸረ-ኮንትሮባንድ ኮሚቴ የተገኘው መረጃያመለክታል፤፤ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 11
  • ሆኖም በአሁኑ ወቅት ያለው የቁም እንስሳት ህገ ወጥ የንግድ እንቅስቃሴ የመቀነስ ሁኔታዎችይታያሉ፡፡ ለዚህም በዋናነት የሚጠቀሰው በክልሉ ፕሬዝዳንት የሚመራ የጸረ-ኮንድሮባንድ ጥምርኮሚቴ ተቋቋሞ ህገ ወጡን ንግድ ለመቀነስና ብሎም ለመግታት የሚያስችለውን እቅድ ነድፎ እስከታችኛው አስተዳደር እርከን በማውረድ ኮሚቴው በከፍተኛ ደረጃ በመንቀሳቀሱና በየሁለት ሳምንቱእተገናኘ የሚያጋጥሙትንና ያጋጠሙትን ችግር እየፈተሸ እና መፍትሄ እያስቀመጠ በቅንጅት እየሰራበመሆኑ ነው፤፤ክልሉ በኮንትሮባንድ ንግድ ላይ የጠራ የመከላከል አቋም እንዳለው ህዝቡን ከላይ እስከ ታች ግንዛቤበማስጨበጥ ፤የአካባቢው ሽማግሌዎችን በማሳተፍ በአገሪቷ የወጪ እና ገቢ ንግድ የሚያሳድረውንተጽዕኖ በዝርዝር በማስረዳት ህብረተሰቡ ሰፋ ያለ ግንዛቤ እንዲያገኝ በመደረጉ ነው፤፤ይህም ለሌሎች ተመሳሳይ ክልሎች መልካም ተሞክሮ ሊሆን እንደሚችል ቡድኑ ያምንበታል፤፤5.4.ትግራይ ክልልየትግራይ ክልል የቁም እንስሳት የኮንትሮባንድ ንግድ እንቅስቃሴ ከሚካሄድባቸው ክልሎች አንዱስትሆን በሰሜን በኩል ከኤርትራ እና በሰሜን ምእራብ በኩል ከሱዳን እንደምትዋሰንና የህገ ወጡ የቁምእንስሳት መውጫም በሁመራ ደቡባዊ ምእራብ አቅጣጫ በተለያዩ መውጫ በሮች ወደ ሱዳን እንደሚገቡ ቡድኑ የክልሉን የገቢዎችና ጉምሩክ፤ንግድ መምሪያ፤ እና ሌሎች የሚመለከታቸው ክፍሎችበማነጋገር ለመረዳት ተችሏል፡፡በህገ ወጥ መንገድ የሚወጡት የቁም እንስሳት የሚመጡትም ከተለያዩ ቦታዎች ሲሆን በዋናነትምደቡብ ትግራይ፤ ራያና ሰሜን ወሎ፤ሰሜን አርማጮ እና ቀፍታ ሁመራ ወረዳዎች መሆናቸውንናየሚወጡትም እንስሳት በአብዛኛው የዳልጋ ከብትና ግመሎች ናቸው፡፡5.4.1. ሁመራ (የትግራይ ምእራባዊ ዞን)ቡድኑ ከመቀሌ ወደ ሁመራ በመጓዝ በአካባቢው የህገ ወጥ የቁም እንስሳት እንቅስቃሴ ለመቃኘትሞክሯል፡፡ በትግራይ ምዕራባዊ ዞን ዋና አስተዳዳሪ ሰብሳቢነት ፤የገቢዎችና ጉምሩክ የሁመራ መቅረጫጣቢያ ሀላፊ፤ግብርና መምሪያ ሃላፊ፤አስተዳደርና ጸጥታ ሐላፊ፤ፌደራል ፖሊስ ፤የዞኑ ፖሊስ ፤ንግድናእንዱስትሪ መምሪያ ሐላፊ፤ የፌደራል ኳራንቲን ተወካይ በተገኙበት ስለ ህገ ወጥ እንስሳት ንግድመነሻ እና ፤መውጫ በሮች፤መንስኤዎችና መፍትሄዎች ዙርያ ሰፊ ውይይት ተደርጓል፡፡በውይይቱ በአካባቢው የህገ ወጥ እንስሳት ንግድ እንቅስቃሴ መኖሩን ተገልጾ ከሚያዚያ ወር 2003ዓ.ም የዞኑ ጀምሮ የጸረ-ኮንትሮባንድ ጥምር ኮሚቴ በጋራ በመሆን በቅንጅት በተጠናከረ መልኩመንቀሳቀስ በመጀመሩ የኮንትሮባንድ እንቅስቃሴው መቀነሱን ለመገንዘብ ተችሏል፡፡ጥምር ኮሚቴው በዞን ደረጃ በየወሩ ወር በገባ በ9ኛው ቀን በወረዳ ደረጃ በየ 15 ቀኑ እንዲሁም በቀበሌደረጃ በየሳምንቱ እየተገናኙ አጠቃላይ ከጸጥታና ኮንትሮባንድ ንግድ ጋር በተያያዘ ግምገማ በማካሄድያጋጠሙ ችግሮች ላይ በጋራ በመወያየት እና መፍትሄ በማስቀመጥ ችግሮቹን እየፈቱ በመሄዳቸውየህገወጥ ንግዱ እንቅስቃሴ መቀነሱ አንዱ ምክንያት እንደሆነ ተገልጻል፡፡ በዞኑ የግብይት ሁኔታዎችበሚፈለገው ደረጃ ያልተመቻቹና በአግባብም ያልተሰራበት አንድም ደረጃውን የጠበቀ የእንስሳት ገበያማዕከልናየእንስሳት ማቆያ የሌለበት መሆኑን ለመገንዘብ ተችሏል፡፡ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 12
  • 5.5.አማራ ክልልበአማራ ክልል ህገ ወጥ የቁም እንስሳት ንግድ ከሌሎች ምርቶች ትልቁን ድርሻ ይይዛል፡፤ለዚህምዋናው ምክንያት ሰፊ የጠረፍ ድንበር መኖሩ ለክትትልና ቁጥጥር አስቸጋሪና ሁሉም ቦታዎችለመድረስና ለመሸፈን አለመቻል ሲሆን ሌላው ደግሞ የግብይቱ ስርአት አለመመቻቸት ነው፡፡ ይኸውምሱዳን አገር የቀንድ ከብት ዋጋ ከሀገር ውስጥ ዋጋ ጋር ሲነጻጸር በሀገር ውስጥ የአንድ ቀንድ ከብትዋጋ ብር 2500-3000 የሚያወጣ ሲሆን ይህ የቀንድ ከብት ሱዳን ተሸግሮ የሚሸጠው እስከ 5000 ብርነው፡፡ስለዚህ በዚህና በሌሎች ከታች በተዘረዘሩት ምክንያቶች ብዙ እንስሳት በኮንትሮባንድ መልኩ ይወጣሉ፡ይህንን ችግር ከግንዛቤ ውስጥ በማስገባት ክልሉ የጸረ-ኮንትሮባንድ ጥምር ኮሚቴ ቀደም ብሎቢቋቋምም አንዴ ሞቅ አንዴ ላላ እያለ ነበር አሁን ግን የጋራ እቅድ በማዘጋጀት ለሴክተር መ/ቤቶችኦርየንቴሽን በመስጠት ኮንትሮባንዱን ለመቆጣጠር እንቅስቃሴ ጀምሯል ፡፡ጥምር ኮሚቴው ስራውን በመገምገም ከህገ ወጥ ነጋዴው ጋር በመሆን በህገ ወጥ ንግዱ ተሳታፊየነበሩ የመዋቅር አካላት በማጋለጥ እና በማሰር እንቅስቃሴውን አጠናክሮ በመቀጠሉ የህገ ወጡእንቅስቃሴ በመተማ በኩል ቢቀንስም ህገ ወጥ ነጋዴዎቹ ስልታቸውን በመቀየር ወደ ሽንፋ አቅጣጫመዞራቸውንና በአካባቢው በተደረገ ክትትል በተለያዩ ግዚያት 200 ፤ 150 እና 50 በድምሩ 400የቀንድ ከብት በዚህ በጀት ዓመት መያዛቸውን ከአካባቢው የተገኘ መረጃዎች ያረጋግጣሉ፡፡ በመተማቁጥጥሩ ሲጠናከር ኮንትሮባንድ ነጋዴዎች ወደ ሺንፋ 53 ኪ.ሜ በመራቅ በቀን እስከ 300 ከብት በህገወጥ መንገድ በአማካይ እየወጣ መሆኑን ገቢዎችና ጉምሩክ ገንደ ውሃ መቅረጫ ጣቢያ ሓላፊ ጋርከተደረገው ውይይት ለመገንዘብ ተችሎዋል፡፡መረጃዎቹ እንደሚጠቁሙት 60 ከመቶ የሚሆነው የቁም እንሰሳ የሚወጣው በኮንትሮባንድ መልክመሆኑንና ከቆላማው አካባቢ ለኮንትሮባንዱ ንግድ 78 ከመቶ ድርሻ እንዳለው መረጃዎቹ ያመለክታሉ፡፡ በምሳሌነት ለመጥቀስ Yacob Aklilu, “the most excessive taxation system on cattle in EastAfrica” ን በመጥቀስ (END MARKET ANALYSIS OF ETHIOPIAN LIVESTOCK ANDMEAT)” በሚል ርዕስ እ.ኤ.አ ግንቦት 2010 በቀረበው የጥናት ጽሁፍ በተገለጸው መሰረት በህጋዊመንገድ ከኢትዮጵያ ወደ ሱዳን ለሚገቡ እንስሳት በአንድ ከብት ብር 400 ቀረጥ የሚያስከፍሉ ሲሆንበኮንትሮባንድ ለሚገባ እንሰሳ ግን ብር 20 ብቻ ያስከፍላል ፡፡ይህም የሚያሳየው በሱዳን በኩል የህጋዊ የቁም እንስሳት ንግድ እንቅስቃሴን የሚያዳክምና የህገ ወጡንየቁም እንስሳት ንግድን የሚያበረታታ መሆኑን ያሳያል፡፡ይህንን ህገ ወጥ የቁም እንስሳት ለመቆጣጠር ካለው ሰፊ ሜዳና የድንበር ስፋት(ከመተማ ዮሀንስ ግራናቀኝ) አንጻር በገቢዎችና ጉምሩክ ኬላ መቆጣጠሪያ ጣቢያ ያለውን የሎጅስቲክና የተሸከርካሪ አቅርቦትእና የሰው ሀይል ችግር ቢቀረፍና ጥናት ተደርጎ በሺንፋና ሳንጃ ላይ መቆጣጠሪያ ኬላ ቢቋቋም ችግሩሊቀንስ እንደሚችል ከውውይቱ ለመረዳት ተችሏል፡፡የህገ ወጥ የቁም እንስሳት መነሻቸው በዋናነት ከሰሜን አርማጮ፤ ሰሜን ወሎ(ራያናቆቦ)፤ሰከላናመራዊ(ጎጃም) በአነስተኛም ደረጃም ቢሆን ከባሌ፤አዳማ፤ቦረና፤፤አርሲ ሲሆኑ ወደ ውጪምየሚወጡት ከሱዳን ጋር ባለው ሰፊ ድንበር የኮንትሮባንድ መውጫ በሮች በመኖራቸው  በሳንጃ አድርጎ በአሴራ ወደ ሱዳንና የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 13
  •  በመተማ ዮሃንስ 50ኪ.ሜ በስተደቡብ በኩል አድርጎ በሽንፋ ወደ ቲሃ (ሱዳን )  በቁንዝላ ቋራ በመሄድ በሺንፋ በኩል አድርጎ ወደ ቲሃ(ሱዳን) እንዲሁም  ከነገደ ባህር ወደ ሽንፋ በመሄድ በይሙት በኩል አድርጎ ወደ ቲሃ(ሱዳን) ይገባል፡፡ በአካባቢው ለወጪ እንስሳት የሚደረገው የጤና አገልግሎት አሰጣጥንም በተመለከተ ሥርዓቱን የተከተለ ሳይሆን እንስሳቱ በሌሉበት እና ሳይታዩ ነጋዴው የእንስሳቱን ቁጥር ብቻ በመግለጽ የጤና ሰርትፍኬት ከጎንደርና ከሌሎች አካባቢዎች ይዘው ይመጣሉ፡፡ ይህም አሰራር ከመመሪያው ወጪ በመሆኑ ሊቆም ይገባዋል፡፡ እንደሌሎቹ አካባቢዎች ሁሉ በአማራው ክልል ጠንካራ አቅም ያላቸው የቁም እንስሳት ላኪዎች ያልተሰማሩበትና ጥቂት በመስኩ የተሰማሩትም እንስሳትን በዱቤ በመሸጥ ገዥዎቹ ክፍያውን ሳይፈጽሙ ስለሚሰወሩ በርካታ ላኪዎች ለኪሳራ ተዳርገዋል፡፡ስለዚህ የዱቤ አሰራርም ከወዲሁ ሊታሰብበትና መፍትሄ ሊሰጠው ይገባል፡፡ሠንጠረዥ 2. ከሐምሌ 2003 እስከ ጥር 2004 ከአማራ ክልል በኮንትሮባንድ(በህገ ወጥ መንገድ) ወደ ሱዳን ሲወጡ የተያዙ የቁም እንስሳትተ.ቁ የእንስሳት ዓይነት መለኪያ መጠን በገንዘብ1 በሬ በቁጥር 8962 ላም 4533 ወይፈን 3354 ጊደር 835 ጥጃ 2146 ፍየል 3267 አህያ 88 ግመል 19 በግ 147ድምር 2463 10395700 (ምንጭ፡- ገቢዎችና ጉምሩክ ባህር ዳር ቅርንጫፍ) ከዚህ ሰንጠረዥ መገንዘብ የሚቻለው የቁምእንስሳት ኮንትሮባንድ ንግድ እንቅስቃሴ መኖሩን ያሳያል፡፡ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 14
  • 5.6.ሞያሌሞያሌ ወረዳ በደቡብ ኢትዮጵያ በኦሮሚ›ያ ክልላዊ መንግስት በቦረና ዞን እና በሱማሌ ክልላዊመንግስት በሊበን ዞን የሚገኝ ሲሆን ህብረተሰቡ በአብዛኛው አርብቶ አደር ነው፡፡ የቀንድከብት፤ግመል፤ፍየልና በግ በከፍተኛ ሁኔታ የሚረባበት አካባቢው ነው፡፡በዚህም ዞን እንደሌሎች ክልሎች የህገ ወጥ እንስሳት ንግድ እንቅስቃሴ ይካሄድበታል፡፡ የገቢዎችናጉምሩክ የሞያሌ ቅርንጫፍ እንደገለጸው በዚህ ሞያሌ መውጫ በር በህጋዊ መልክ የሚወጣ የቁምእንስሳት እንደሌለ እና ወደ ኬንያ የሚሄደው እንስሳ በሙሉ የሚጓዘው በህገ ወጥ መልኩ መሆኑንተገልጾዋል፡፡ የአካባቢው ነዋሪዎች እንደገለጹት በየ ቀኑ በኢትዮጵያ ሞያሌ በቦሌ በኩል በቀን በሺዎችየሚቆጠሩ ከብቶች (እንስት በብዛት) ወደ ኬንያ እንደሚወጡ ታውቆአል፡፡የሚወጡትም እንስሳትየተኮላሸ ከብት(ሰንጋ)ና፤ላሞች ናቸው፡፡የጥናት ቡድኑ ኬንያ የሚገኘውን የገበያ ማዕከል በመሄድለማየትና ለማረጋገጥ ችሏል፡፡ ቡድኑ ድንበር ተሻግሮ በጥዋቱ የኬንያ ገበያ ለመመልከት በሄደበት ወቅት የኬንያው ጉምሩክ ባለሙያእንደገለጹልን ከሆን ገበያው ከመድረሳችን በፊት 20 መኪናዎች(500 ከብቶች) ጭነው ወደ ናይሮቢመሄዳቸውን የገለጹልን ሲሆን በገበያው ውስጥ የነበሩ ከብቶች ቁጥር በግምት 1500 እስከ 2000ይደርሳል፡፡ባለሙያው እንደገለጹት ከብቶቹ በሙሉ የመጡት በኮንትሮባንድ ከኢትዮጵያ መሆኑንናኢትዮጵያ እነዚህን ከብቶች በህጋዊ መንገድ ወደ ኬንያ እንዲገባ ብታደርግልን ኬንያ ቀረጥ በመሰብሰብተጠቃሚ ልትሆን ትችል ነበር ብለዋል፡፡ከኢትዮጵያ በኮንትሮባንድ የወጡ የቁም እንስሳት የግብይት ስነ ስርዓት በሰሜን ኬንያ በሚገኘው ገበያከተከናወነ በኋላ ወደ ናይሮቢ በመውሰድ ከፊሎቹን ራንች ውስጥ እንዲቆዩ በማድረግ አደልበው ወደውጪ እንዲላኩ ይደረጋል፡፡መረጃዎቹ እንደሚያመለክቱት ኬንያ ከምታቀርበው እንስሳት ከ25-30 ከመቶየሚሆነው ምንጫቸው ኢትዮጵያ መሆኑን ያመላክታል፡፡ቡድኑ ቦታው ድረስ በሄደበት ወቅት ያየውን ህገ ወጥ የቁም እንስሳት ፍሰት ተመልክቶ ከገቢዎችናጉምሩክ ሞያሌ ቅርንጫፍ ጽ/ቤት ውይይት በማድረግ ቡድኑ በገባበት ማግስት 20 ሰንጋዎችመያዛቸውን ለመመልከት ችሏል፡፡ያለውን ችግር መነሻ በማድረግ ቡድኑ ከዞኑ አስተዳዳሪ ጋር ባደረገው ውይይት የህገ ወጡ ንግድእንቅስቃሴ መኖሩን ና ለዚህም በዋናነት የሚጠቀሱ ምክንያቶች  የሞያሌ ከተማ እና አካባቢው በሁለት መስተዳድር መተዳደሩ ለቁጥጥር አመቺ አለመሆን  በሁለቱ የጠረፍ ድንበር አካባቢ የሚኖረው ህብረተሰብ በጎሳ በባህልና በልማድ የተሳሰረ በመሆኑ ለክትትልና ቁጥጥር አመቺ አለመሆኑ  የጸረ-ኮንትሮባንድ ጥምር ኮሚቴ እንቅስቃሴ ያለመኖር  የህብረተሰቡ የግንዛቤ ችግር እና እንደሌሎቹ ሁሉ የእንስሳት ግብይት ሁኔታዎች ያልተመቻቸ እና መሰረታዊ ለውጥ ያልታየበት መሆኑ ነው፡፡፡ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 15
  • ክልሉ የአካባቢውን የእንስሳት ለመቀነስ በበጀት አመቱ አስር ከመቶ ለመቀነስ አቅዶ እየተንቀሳቀስቢሆንም በገበያ እጦት ምክንያት እቅዱን ለማሳካት እንደሚቸገር በመግለጽ ይህንን እቅድ ለማሳካትበአስቸኳይ የገበያ ችግር መቅረፍ እንደሚገባው ገልጸዋል፡፡የእነዚህ እንስሳት መነሻ ቦታዎች ቦረና ዞን(ያቬሎ-ሀሮበኬ ገበያ፤ድብሉቅ፤) ስሩጳ እና ኮንሶ ሲሆኑበሜጋ በኩል በማድረግ በቦሌ(ሞያሌ) ወደ ኬንያ ይገባሉ፡፡እንስት እንስሳትና በሬዎች ከሞያሌ (በቦሌ በኩል) ከሞያሌ (በቦሌ በኩል) ወደ ኬንያ ሲጓዙ የተያዙወደ ኬንያ ሲጓዙ6. የኮንትሮባንዱ ንግድ ዋና ዋና መንስኤዎች 1. አስተማማኝ ገበያ በየአካባቢው አለመኖርና ቢኖርም ዋጋው የሚስብና ከጎረቤት አገሮች ዋጋ ጋር የሚወዳደር ወይም የተሻለ አለመሆን፤ በአካባቢው የተሻለ ውጤታማ ሊሆን የሚችል የግብይት ስርዓት አለመኖርና የግብይት መሰረተ ልማት ዝርጋታ አናሳ መሆን፣ 2. ጎረቤት አገሮች ኮንትሮባንዱን ንግድ በመከላከል ተግባር ላይ ተሳታፊ ከመሆን ይልቅ የሚያበረታቱ መሆኑ፤ይህም የሚገለጸው በህጋዊ መንገድ በሚገባ እንስሳ ላይ የሚጣለው ቀረጥ ከፍተኛ መሆንና በተቃራኒው በህገ ወጥ የሚገባ እንስሳ በነጻ የሚገባ መሆኑ ነው፡፡ 3. የጠረፍ አካባቢዎች በመልካምድርዊ አቀማመጣቸው ከመሃል አገር ገበያዎች የራቁ በመሆናቸው ከዚያ ራቅ ካሉት እንደ ሱማሌ ቦረና እና አፋር አካባቢዎች ወደ መሃል የኤክስፖርት ገበያዎች ከማቅረብ ይልቅ የትራንስፖርት ወጪና የተሻለ ዋጋ ወደ አለው ጎረቤት አገሮች ማቅረቡ የተሻለ አማራጭ በመሆኑ፣ 4. ከመሃል አገር ለጠረፍ አካባቢዎች የሚቀርበው የፍጆታ ዕቃ አለመኖር ወይም አነስተኛ መሆንና በተቃራኒው ከጎረቤት አገሮች በኩል የየዕለት የፍጆታ ዕቃዎች ለመጥቀስም ያህል ስኳር፤የተፈበረኩ የምግብ ምርቶችና ለጠረፍ ሞቃት አካባቢዎች የሚስማሙ አልባሳት ከመሃል አገር በተሻለ ዋጋ የሚቀርብ በመሆኑ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 16
  • 5. ህገ ወጥ የቁም እንስሳት ንግዱ ለብዙ ጊዜያት ሲካሄድ የቆየ በመሆኑ በልምድ፣ በፋይናንስ አቅርቦት፣ በመረጃ ልውውጥ የተጠናከረ ፣ በተሳታፊዎች በሚደረግለት ድጋፍ ከህጋዊ ንግዱው በተሻለ መልክ የተመቻቸና አዳዲስ ተሳታፊዎችን በበለጠ ሁኔታ መሳብ መቻሉ፣6. ረዥምና ሰፊ የድንበር ወሰን በመኖሩና ያንኑ ያህልም በቁጥር ለመገመት የሚያስቸግሩ የኮንትሮባንድ መውጫ በሮች መኖራቸው፣እነዚህንም መውጫ በሮችን ለመቆጣጠር በሰው ኃይልም ሆነ በሎጅስቲክ አለመጠናከራቸው፤7. በድንበር አካባቢ የሚኖሩ ህዝቦች በባህል፣ በቋንቋ፣ በእምነት፣ በዘርሃረግ፣ወዘተ ከመተሳሰሩም ባሻገር ለጠረፍ አካባቢ ነዋሪዎች ለአብዛኛው ህብረተሰብ የኑሮ ምሰሶአቸው እንስሳትን በማርባትና ከእንስሳት ሽያጭ የሚያገኙት ገቢ የሚጠቀሙ በመሆናቸው የበለጠ የሚያስተሳስራቸው በመሆኑ ይህ ግንኙነታቸው ለህገወጥ ንግዱ መጠንከር አስተዋፅኦ ማድረጉ፣7. ለመንኤዎቹ የመፍትሄ ሀሳቦች 1. የኤክስፖርት ቄራዎች በግል ባለሀብቶች እንዲቋቋሙ የመንግስት አቅጣጫ ቢሆንም በአንዳንድ አካባቢዎች የግል ባለሀብቶች ደፍረው ለመግባት ባለመቻላቸው መንግስት በተጠኑና ስትራቴጂክ በሆኑ ቦታዎች ላይ የኤክስፖርት ቄራዎችን በማቋቋም በሂደት ለግል ባለሀብቶች እንዲተላለፍ በማድረግ የግብይት ስርዓቱን በማሻሻል የተሻለ ዋጋ እንዲፈጠር ሁኔታዎችን ማመቻቸት 2. በዲፕሎማሳዊ በሆነ መንገድ ከዚህ በፊት በሁለቱ አገሮች በተደረጉ ስምምነቶች መሰረት ህገ ወጡን እንቅስቃሴ የመከላከሉን ተግባር ተግባራዊ ማድረግ እና የሎጅስቲክና የተሸከርካሪ አቅርቦትን በማሻሻል በተቀናጀ መልኩ ተከታታይነት ያለው ክትትልና ቁጥጥር በማድረግ ህገ ወጡ ንግድ የሚቀንስበትና ብሎም የሚገታበትን ሁኔታዎችን ማመቻቸት 3. በሀገር ውስጥ በተለይም በጠረፍ አካባቢዎች አምራቹንና ነጋዴውን በማስተሳሰር በሃገር ውስጥ የተሻለ ዋጋ ለመፍጠር አካባቢዎቹ ላይ በሂደት በመንግስትና በግል ባለሀብቶች ኤክስፖርት ቄራዎችን ማቋቋምና እና የግብይቱን ስርአቱን የሚከታተልና የሚመራ የመንግስታዊ መዋቅር መፍጠር እና ተከታታይነት ያላቸው ወቅታዊ የግብይት መረጃዎች ለህብረተሰቡ እንዲደርስ ማድረግ፡፡ 4. በሀገር ውስጥ የሚመረቱ የፍጆታ እቃዎችን ስኳር፤ዘይት፤አልባሳት…ወዘተ ከጎረቤት አገሮች ከሚገቡት ምርቶች ዋጋ ጋር በተመጣጣኝ ዋጋ ለጠረፍ አካባቢዎች በጅንአድ ወይም ማህበራትን በማጠናከር በበቂ ደረጃ እንዲደርሳቸው ማድረግ ፤ 5. ህገ ወጡን ንግድ ለማዳከም ህጋዊ ነጋዴውና አስፈጻሚ አካላት በተቀናጀ መልኩ ተግባራዊ ስራዎችን በማከናወን ፤የነጋዴዎችን የገንዘብና(የካፒታል) የማስፈጸም አቅማቸውን በማሳደግ ፤ወቅታዊ የግብይት መረጃዎች በማቅረብ ክትትልና ጠንካራ ቁጥጥር በማድረግ በግብይቱ ዙርያ ያላቸውን ግንዛቤ እንዲያሰፉና ወደ ህጋዊ አሰራር እንዲመጡ ማድረግ፤ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 17
  • 6. በየአካባቢው ያለው የፀረ-ኮንትሮባንድ ጥምር ኮሚቴ በማጠናከር እና እንደ አካባቢው መልካምድር አቀማመጥ አስቸጋሪነትና ስፋት አንጻር የሰው ሓይልና የሎጅስቲክ አቅርበትና ተሻከርካሪ በማቅረብ ከፍተኛ ክትትልና ቁጥጥር በማድረግ የኮንትሮባንድ መውጫ በሮችን በመቆጣጠር ህግን ማስከበር7. በተለይም በአርብቶ አደር አካባቢዎች የግብይት ማህበራትን በማደራጀትና በሁለንተናዊ መልኩ በማብቃት በእንስሳት ወጪ ንግድ እንዲሰማሩ ማድረግ ከዚህም በተጨማሪ በጠረፍ አካባቢ ነዋሪዎችን በስነ ልቦና ሆነ ባህላዊ ትስስሩ ከመሃል አገር ጋር እንዲተሳሰር ተከታታይ የሆነ ትምህርት መስጠት፤ 8. በአካባቢው የታዩ ዋና ዋና ችግሮች1. በጠረፍ አካባቢዎች የሚገኙ ገበያዎች የሚገኙበት ቦታ ለጎረቤት አገሮች በጣም ቅርብ እና ደረጃቸው ተጠብቆ የተገነቡ አለመሆናቸው ለአብነትም የሞያሌ (40ሜትር) የሁመራና ና የመተማ ገበያ ቦታዎች የሚገኝበት ስፍራ ለጠረፍ በጣም የቀረበ እና በ15 ኪ.ሜ ክልል ውስጥ በመሆናቸው ለክትትልና ቁጥጥር አመቺ አለመሆናቸው2. የእንስሳት ዝውውርና እንቅስቃሴ በሚመለከት በሀገሪቱ ስርዓቱ ገና ባለመጀመሩ ምክንያት የሚገድብ የህግ ማዕቀፍ ባለመኖሩ ህገ ወጥ ነጋዴዎች ያለ ገደብ ስለሚንቀሳቀሱ በተለይም ለህገ ወጡ ንግድ ሁኔታዎች የተመቻቸ መሆናቸው3. የውጭ ዜጎች ፍቃድ ሳይኖራቸው እስከ መሀል አገር ዘልቆ በመግባት ለሀገር ውስጥ ዜጋ ብቻ የተፈቀደውን ገበያ ውስጥ በመግባት እንስሳትን በቀጥታ በመግዛትና መርጦ በማስገዛት የግብይት ስርዓት በማዛባት ላይ መሆናቸው4. ከንግድ ሚኒስቴር ሀጋዊ የንግድ ፈቃድ ለማውጣትና ለማደስ ቀልጣፋ ባለመሆኑ ጊዜና ተጨማሪ ወጪ በመጠየቁ እና ሚጠይቀው ካፒታል ከፍተኛ በመሆኑ ነጋዴዎች ህጋዊ ፈቃድ አውጥተው ከመንቀሳቀስ ይልቅ ወደ ህገ ወጥ ንግድ ሊቀላቀሉ እንደሚችሉ5. በአንዳንድ አካባቢዎች የጸረ ኮንትሮባንድ ኮሚቴ ከክልል ጀምሮ በተዋረድ የህገ ወጡን ንግድ ለመቆጣጠርን ለህብረተሰቡ የህገ ወጡን ንግድ በሀገር ኢኮኖሚ ላይ የሚያስከትለውን ተጽዕኖ ግንዛቤ በማስጨበጥ ዙርያ በቅንጅት ያለመንቀሳቀስ ክፍተቶች ይታያሉ ለአብነት በቦረና እና በሊበን ዞኖች በተለይም ሞያሌ ወረዳ6. እንስት እንስሳትና ጥጃ እንዲሁም የውጭ ዝርያ ያላቸው እንስሳት አወጣጥና እገዳ በተመለከተ ግልጽና የማያሻማ በጽሁፍ የተዘጋጀ መመሪያ ያለመኖር7. የጠረፍ አካባቢ ህብረተሰብ ኮንትሮባንድ ንግድ በህገሪቱ ኢኮኖሚና ደህንነት እንዲሁም ማህበራዊ ኑሮ እና በህጋዊ መንገድ በሚንቀሳቀሰው ነጋዴ ላይ የሚያሳድረውን ተጽኖ የግንዛቤ ችግር መኖሩና ለገበያ አማራጭና ለተሻለ ዋጋ በህገ ወጡ ንግድ መሳተፍና ተባባሪ መሆን የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 18
  • 8. በሀገሪቱ ደረጃቸውን የጠበቁ የቁም እንስሳት ኳራንቲንና ኢንስፔክሽን እንዲሁም እንስሳት ቼክ ፖስቶች እንዲሁም የእንስሳት የማቆያ ቦታ ያለመኖር 9. ለኤክስፖርት የተዘጋጁ እንስሳት የጆሮ መለያ ቁጥር አሰጣጥ ወጥ አለመሆንና በተቆጣጣሪው አካል የተሰጠው ቁጥር በማንኛውም ቦታ የመቀርና የመለወጥ ዕድሉ ከፍተኛ መሆኑ 9. ለችግሮቹ የተቀመጡ የመፍትሔ ሃሳቦች1. በሞያሌም ሆነ በሌሎች ጠረፍ አካባቢዎች የሚገነቡት የቁም እንስሳት መሰረተ ልማቶች (ገበያ ማዕከላት) ጥናትን መሰረት ባደረገ መልኩ ከጠረፍ አካባቢዎች ራቅ ብለው ምቹና የእንስሳት ክምችትን ግንዛቤ ውስጥ በማስገባት ደረጃቸውን ጠብቀው እንዲገነቡ ማድረግ፡፡2. ተጀምሮ በሂደት ላይ የሚገኘውን የቁም እንስሳት የግብይት ስርዓትንና የህግ ማዕቀፎችን ከወዲሁ በማጠናቀቅና የህግ መሰረት እንዲኖራቸው በማድረግ ህገ ወጡን የቁም እንስሳት ዝውውር ስርዓት እንዲይዝ ማድረግ3. ለዜጎች የተፈቀደውን የአገር ውስጥ ገበያ የውጭ ዜጎች ገብተው የግብይት ስርዓቱን እንዳያዛቡ በሚል ከዚህ ቀደም በግብርና ሚኒስቴር የተላለፈው መመሪያ ተግባራዊ በማድረግ አፈጻጸሙን መከታተል4. በንግድ ሚኒስቴር ያለውን የቁም እንስሳት የወጪ ንግድ የፈቃድ አሰጣጥ ሂደት በመፈተሸ ቀልጣፋ እንዲሆን ማድረግ5. የፀረ-ኮንትሮባንድ ጥምር ኮሚቴው ከክልል በተዋረድ እስከ ቀበሌ ያለው ተግባራዊ ሊሆኑ የሚችሉ የኮንትሮባንዱን ለመከላከል የሚያግዙ ተግባራትን በማቀድ ተጠናክሮ እንዲቀጥል መስተዳድር አካላት (ከክልል እስከ ቀበሌ) ስራውን በሐላፊነት የእኔ ጉዳይ ነው ብሎ በቁርጠኝነት እንዲከታተልና እንዲመራው የጋራ የውይይት መድረክ በመፍጠር ተግባራዊ እንዲሆን ማድረግ6. በእንስት የቀንድ ከብት ፤ጥጃ እና የወጭ ዝርያ ያላቸው እንስሳት አወጣጥ ዙርያ ግልጽና የማያሻማ ገላጭ የሆነ መመሪያ እንዲኖር ማድረግ7. የሀገር ሽማግሌዎችና የጎሳ መሪዎችና ህብረተሰቡ ስለ ኮንትሮባንድ ንግድ በሀገር ኢኮኖሚና በህጋዊ ንግዱ ላይ የሚያደርሰውን ተጽዕኖ እና በህጋዊ መልክ የሚከናወነው የንግድ እንቅስቃሴ ያለው ጠቀሜታ ግንዛቤ ማስጨበጥ8. ደረጃቸውን የጠበቁ የኳራንቲን ጣቢያዎችና ቼክ ፖስቶች የእንስሳት አቅርቦትን ክልሉን በአማካለ መልኩ በተጠኑ ቦታዎች ላይ መገንባትና ማጠናከር9. የወጪ እንስሳት የመለያ ቁጥር(ኢር ታግ) በሚስጢር ኮድ ተሰጥቶት በሀገር መከላከያ ሚ/ር ተዘጋጅቶ ለቁጥጥር በሚያመች መልኩ በስራ ላይ እንዲውል ማድረግ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 19
  • 10.የኳራንቲን አገልግሎትየግብርና ሚ/ር በአዋጅ ቁጥር 4/1987 በአንቀጽ 19/8 በተሰጠው ስልጣን መሰረት ወደ ሀገር ውስጥየሚገቡትም ሆነ በሚወጡት እንስሳት እጽዋት እና የእንስሳት ውጤቶች ላይ ተገቢውን የኳራንቲንናኢንስፔክሽን እንዲያደርግ ስልጣን ተሰጥቶታል፡፡በዚህ አገልግሎት አሰጣጥ መመሪያ ላይ እንደተገለጸው አንድ ህጋዊ ነጋዴ እንስሳትን ወደ ውጪለመላክ የጤና ማረጋገጫ ወረቀት ከመጠየቁ በፊት እነዚህን ቅድመ ዝግጅቶች ማሟላት አለበት  ክትባትና ሕክምና የሚያገኙበት ድርጅት/ጣቢያ  የኳራንቲን ጊዚያቸውን የሚፈጽሙበት ጣቢያ  ተፈላጊውን ክብደት እስኪያገኙ የሚቆዩበት ማደለቢያ ጣቢያ…..ወዘተ እንዲኖረው ያስፈልጋል ይላል፡፡ሌላው በበመመሪያው የተገለጸው ደግሞ በቁም ወደ ውጪ ገበያ የሚቀርቡ የቀንድ ከብቶች፤በጎች፤ፍየሎችና ግመሎች ተገቢውን ክትባትና ሕክምና ማግኘት ይኖርባቸዋል፡፡በኳራንቲን ጣቢያ ቢበዛእስከ 30 ቀናት ሊቆዩ ይገባል፡፡የሚል ቢሆንምቡድኑ የተገነዘበው ነገር ቢኖር አሁን ያለው ኳራንቲን እየሰራ ያለው መመሪያውን ባልተከተለ መልኩመሆኑን ነው፡፡ ነጋዴው ከብቶቹን ከመግዛቱ በፊት የሚገዛውን የከብት ቁጥር ብቻ በመግለጽ ሰርትፍኬት እንደሚዘጋጅለት መኪና ላይ እያሉ ምንም አይነት ክትባት ሳይሰጥና የማቆያ ጊዜያቸውን ሳይጨርሱ ሰርትፊኬቱን እንዲያገኙ ማድረግ አንድ ነጋዴ ማሟላት ያለበትን ቅድመ ዝግጅት ማሟላቱን ሳይጠየቅና ምንም ዝግጅት ሳይኖረው ፈቃድና ሰርትፍኬት እንዲያገኝ መደረጉበአጠቃላይ ክልሎቹ እንደገለጹት በህጋዊ መንገድ ህገ ወጥ ንግድ እየተካሄደ መሆኑን እና መስፈርቱንየማያሟሉ፤በእድሜና በኪሎግራም ለመውጣት የማይፈቀድላቸው እንስሳት፤እንስት ላሞች፤ዲቃላከብቶች እንዲሁም መስፈርቱን በማያሟላ መኪና ተጭነው የተላላጡ እና የደሙ እንስሳት በህጋዊመንገድ ሰርትፍኬት ተዘጋጅቶላቸው በመውጣት ላይ ይገኛሉ፡፡ለዚህ ህገ ወጥ አሰራር ምክንያቶች/መንስኤዎች የፌደራል ንግድ ሚንስቴር ለወጭ እንስሳት ፈቃድ ሲሰጥና ሲያድስ ነጋዴዎቹ ተገቢውን መስፈርት ማሟላታቸውን ከግብርና ሚ/ር ማረጋገጫ እንዲያመጡ ሳይጠይቅ ፈቃድ መስጠቱ በእንስሳት ንግዱ ዙርያ የተሰማሩ ነጋዴዎችም ሆነ እንስሳት አርቢው ህብረተሰብ በድንበር ዘለል የእንስሳት በሽታዎች ዙርያ ያላቸው ግንዛቤ አናሳ መሆን የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 20
  •  የእንስሳት ዝውውርና እንቅስቃሴ በሚመለከት የህግ ክፍተትና ጉድለት መኖሩ የየአካባቢው የእንስሳት በሽታዎች ስፋትና ስርጭት የሚያመላክቱ መረጃዎች ውስንነት እና ጉድለት መመሪያዎችና ደንቦች እንዲሁም የስራ ኃላፊነትና የስራ ድርሻቸውን በተመለከተ በፌደራል ለተወከሉ ባለሙያዎችና ውክልና የተሰጣቸው ክልሎች በሚገባ እንዲያውቁት አለመደረጉ እና የክትትልና የቁጥጥር አለመኖር የእንስሳት ኳራንቲን የሥራ ክፍል በሥሩ በሚገኙ የኳራንቲንና የቼክ ፖስትና ጣቢያዎች አሠራር ወጥ አለመሆን እና ለሥራ ክፍሉ ከዚህ በፊት የወጡ መመሪያዎችና ደንቦች በየጊዜው አለመሻሻል፣ በሀገሪቱ የሚገኙ የኳራንቲንና የቼክ ፖስት ጣቢያዎች ባለሙያዎችና በሥራው ዙሪያ የወጣውን መመሪያ ጠንቅቆ አለማወቅ /አለመረዳት/ እና ተግባራዊ አለማድረግ፣ በእነዚህ ጣቢያዎች ካለው የሥራ /የኤክስፖርት/ ስፋት አንፃር እና መንግስት ካስቀመጠው እቅድ አንፃር ከግብ ለማድረስ ጣቢያዎቹ በሠው ኃይልና በሎጀስቲክስ ያልተሟላ መሆን፣ ለኤክስፖርት ለተዘጋጁ እንስሳት የጆሮ መለያ ቁጥር አሰጣጥ ወጥ አለመሆንና በተቆጣጣሪው አካል የተሰጠው ቁጥር በማንኛውም ቦታ የመቀየርና የመለወጥ እድሉ ከፍተኛ መሆኑ፣ የኤክስፖርት ሥራውን ስፋት በአማከለ መልኩ የኳራንቲን ጣቢያና ሰርቪስ የሚሰጡ ጣቢያዎች በአገሪቱ ማዕከላዊ ቦታዎች መደራጀት /ለምሣሌ፡- አዳማ፣ድሬዳዋ/ እና በጠረፍ አካባቢዎች አገልግሎቱ አለመኖር፣ የመድሃኒትና የክትባት አቅርቦት አስተማማኝ አለመሆንና ከሚመለከታቸው አካላት ውጪ ደረጃውን ባልጠበቀ ሁኔታ መያዝ፣ ለክልሎች የተሰጠው የሠርቲፍኬሽን ውክልና መመሪያና ደንብ የሌለውና ለክትትልም አስቸጋሪ መሆን፣ በኳራንቲን የቼክ ፖስት ጣቢያዎች በሱፐርቪዥን እና የክትትል ሥራ ከዋናው መ/ቤት ክትትልና ድጋፍ ደካማ መሆን፣ በኳራንቲን ጣቢያዎች ለሥራው የሚመደቡ ባለሙያዎች ተከታታይ የሆኑ ስልጠናዎች፣ በተደራጁት ኳራንቲን ቦታና /አዳማ፣ድሬዳዋ/ የልምድ ልውውጥ አለማግኘት፣ በኤክስፖርት ሥራ ተሰማርተው የሚገኙ ባለሀብቶች ስለ ሥራው /ስለ ኳራንቲን/ አዋጅ፣ ደንብና መመሪያ አሠራር በቂ ግንዛቤ አለመኖርና ለደንቡ መፈጸም ተነሳሽነት አለመኖር፣ ለእንስሳት መጓጓዣነት የሚሆኑ ተሽከርካሪዎች ለዚሁ ተግባር ያልተዘጋጁ መሆናቸው በእንስሳው አካላዊ ጉዳት ማድረስ ማለትም ስብራትና ከፍተኛ ቁስለት ስለሚገጥማቸው /በተለይም ግመልና ከብት/ በተቀባይ አገራት ስለኢትዮጵያ እንስሳት ያላቸውን ፒክቸር / ስዕል/ የተበላሸ መሆን፣ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 21
  •  በኳራንቲን ጣቢያዎች በጉዞ ላይ ለሚሞቱና ለሚጐዱ እንስሳት የአወጋገድ የማገገሚያ መመሪያና ደንብ አለመኖር፣ /የእንስሳት በሽታ ስርጭትን ማባባስ/ የእንስሳት ዝውውር /ማለትም ከክልል ክልል/ ልቅ መሆን ለእንስሳት በሽታ ስርጭትና ለኮንትሮባንድ ንግድ መስፋፋት መንስኤ መሆን፣ በሰፋፊና በዋና ዋና የእንስሳት ገበያ ማዕከላት /ለምሣሌ፣ ያቤሎ፣ባቢሌ፣ገንዳውሃ፣ሁመራ../ አቅራቢያ ለተገዙት እንስሳት ደረጃውን የተጠበቀ መጫኛ፣ ማራገፍያ፣ መመገቢያና ውሃ የሚገኝበት ቦታዎች አለመኖር፣ የቄራዎች የስጋና የስጋ ውጤቶች ማደራጃ አለመኖር፣ / ያሉትም በአጥጋቢ ሁኔታ አለመሰራት/ጐንደር፣ባ/ዳር፣መልጌ ወንዶ/ ቄራዎች፣ ከሁለት ዓመት በፊት በሱማሌ ክልል የኳራንቲን ቼክ ፖስት ላይ የተመደቡት ባለሙያዎች ወደ ሥራ አለመግባት ፣ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 22
  • ሠንጠረዥ -3 በ2004 በጀት ዓመት የስድስት ወር የቁም እንስሳት የወጪ ኮንትሮባንድ (ከሐምሌ 2003-ታህሳሥ 2004) ሪፖርት የቅርንጫፍ ጽ/ቤቱ ስም መቀሌ ድሬደዋ ባህር ዳር ጅጅጋ የተያዙ የተያዙ የተያዙ ጠቅላላ ድምር የወጪ የቁም የተያዙ የቁም የቁም የቁም ኮንትሮባንድ እንስሳት የቁም በገንዘብ እንስሳት በገንዘብ እንስሳት በገንዘብ እንስሳት በገንዘብተ.ቁ ዓይነት መለኪያ ብዛት በገንዘብ እንስሳት ሲተመን ብዛት ሲተመን ብዛት ሲተመን ብዛት ሲተመን 1 ቀንድ ከብት በቁጥር 66 159,100 44 44,000 1,849 9,166,100 73 301,000 2032 9,670,200 2 በግ በቁጥር 42 33,600 56 27,900 147 88,200 667 319,060 912 468,760 3 ፍየል በቁጥር 160 68,132 260 156,000 127 62,200 547 286,332 4 ግመል በቁጥር 7 57,000 1 10,000 8 67,000 5 አህያ በቁጥር 2 2,000 8 15,000 10 17,000 ድምር 117 251,700 260 140,032 2,265 9,435,300 867 682,260 3,509 10,509,292ምንጭ፡- ገቢዎችና ጉምሩክ
  • ሠንጠረዥ-4 በ2004 በጀት ዓመት የስድስት ወር የቁም እንስሳት ኤክስፖርት (ከሐምሌ 2003-ታህሳሥ 2004)ተ.ቁ የቅርንጫፍ ጽ/ቤቱ ስም ጠቅላላ የወጪ እንስሳት መለኪያ መቀሌ(ሁመራ) ድሬደዋ ባህር ዳር ጅጅጋ አፋር(ጋላፊ) ድምር (ገንዳውሃ) ቀንድ ከብት በቁጥር 10,199 459 60,871 67,168 በግ በቁጥር 556 17,843 ፍየል በቁጥር 2,080 5,739 10,177 ግመል በቁጥር 12,975 1,640 4,025 ድምር 25,809 7,838 60,871 99,213 218,053 411,784 በገንዘብ ሲተመን ዶላር 9,856,380 1,236,705 24,351,420 31,005,943 መረጃ የለም 66,450,448ምንጭ፡-ገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣን የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 2
  • ሠንጠረዥ ፡-5. የድርጊት መርሃ ግብርተ. የሚመለከታቸው ሰሌዳ የጊዜቁ መንሲኤዎችና ችግሮች መፍትሄዎች የሚከናወኑ ተግባሮች አካላት የአጭር የረጅም የኤክስፖርት ቄራዎች በግል ባለሀብቶች ንግድ ሚ/ር እንዲቋቋሙ የመንግስት አቅጣጫ ቢሆንም ፤ግብርና፤ህብረት በአንዳንድ አካባቢዎች የግል ባለሀብቶች ሥራ፤ባለሀብቶች፤ የኢስወቴኢ ደፍረው ለመግባት ባለመቻላቸው መንግስት 1.ነባር የግብይት ማዕከላትን የውስጥ ፤ክልሎች በተጠኑና ስትራቴጂክ በሆኑ ቦታዎች ላይ መሰረተ ልማቶችን በማሟላት የኤክስፖርት ቄራዎችን በማቋቋም በሂደት ለግብይት ምቹ እንዲሆኑ ማድረግ የጠረፍ አካባቢዎች በመልካምድርዊ ለግል ባለሀብቶች እንዲተላለፍ በማድረግ 2.ለህጋዊ ቁም እንስሳት ነጋዴዎች አቀማመጣቸው ከመሃል አገር ገበያዎች የራቁ የግብይት ስርዓቱን በማሻሻል የተሻለ ዋጋ የሀገር ውስጥም ሆነ የውጭ ገበያዎችን በመሆናቸውአስተማማኝ ገበያ በየአካባቢው እንዲፈጠር ሁኔታዎችን ማመቻቸትና በማመቻቸት ረገድ ወቅታዊ የግብይት 1.ጥናት ተደርጎ አለመኖርና ቢኖርም ዋጋው የሚስብና ከጎረቤት የግብይት ስርዓቱን የሚከታተልና የሚመራ መረጃዎችን በመስጠት የግብይት በጅጅጋ፤በደጋሀቡር ትስስሮች እንዲኖር ማድረግ ላይ መንግስትና አገሮች ዋጋ ጋር የሚወዳደር ወይም የተሻለ የመንግስታዊ መዋቅር መፍጠር 3.የግብይት ህብረት ስራ ማህበራትን በግል ባለሃብቶች አለመሆንና በአካባቢው የተሻለ ውጤታማ ሊሆን ተከታታይነት ያላቸው ወቅታዊ የግብይት በማደራጀት የማስፈጸምን የገንዘብ የኤክስፖርት የሚችል የግብይት ስርዓት አለመኖርና የግብይት መረጃዎች ለህብረተሰቡ እንዲደርስ አቅማቸውን በማጠናከር እንስሳትን ቄራዎች መገንባት1 መሰረተ ልማት ዝርጋታ አናሳ መሆን፣ ማድረግ፡፡ ለውጪ ገበያ እንዲያቀርቡ ማስቻል 2.የግዥ ጣቢያዎች ማቋቋም በዲፕሎማሳዊ በሆነ መንገድ ከዚህ በፊት የፌደራል በሁለቱ አገሮች በተደረጉ ስምምነቶች 1.ከዚህ ቀደም ከጎረቤት አገሮች ጋር ጉዳዮች፤ገቢዎችና መሰረት ህገ ወጡን እንቅስቃሴ የተደረጉ ስምምነቶች እንዲከበሩ የጋራ ጉምሩክ፤ክልሎች፤ ጎረቤት አገሮች ኮንትሮባንዱን ንግድ በመከላከል የመከላከሉን ተግባር ተግባራዊ ማድረግ ውይይት በመፍጠር ዲፕሎማሳዊ ስራዎችን መስራት ተግባር ላይ ተሳታፊ ከመሆን ይልቅ የሚያበረታቱ እና የሎጅስቲክና የተሸከርካሪ አቅርቦትን 2.የነበሩት ስምምነቶች ከወቅቱ ጋር መሆኑ፤የህም የሚገለጸው በሀጋዊ መንገድ በሚገባ በማሻሻል በተቀናጀ መልኩ ተከታታይነት በማገናዘብ እንዲሻሸል ማድረግ እንስሳ ላይ የሚጣለው ቀረጥ ከፍተኛ መሆንና ያለው ክትትልና ቁጥጥር በማድረግ ህገ 3.አስፈላጊ የሚሆኑ አቅርቦቶቹን በተቃራኒው በህገ ወጥ የሚገባ እንስሳ በነጻ የሚገባ ወጡ ንግድ የሚቀንስበትና ብሎም በማሟት በተቀናጀ መልኩ ጠንከር ያለ 2 መሆኑ ነው፡፡ የሚገታበትን ሁኔታዎችን ማመቻቸት ክትትልና ቁጥጥር ምድረግ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 3
  • ከመሃል አገር ለጠረፍ አካባቢዎች የሚቀርበው ህብረት 1.ለጠረፍ አካባቢዎች ከመሀል አገር 1.በአካባቢው የፍጆታ ዕቃ አለመኖር ወይም አነስተኛ መሆንና በሀገር ውስጥ የሚመረቱ የፍጆታ ስራ፤ገቢዎችና መቅረብ የተጀመረው የፍጆታ የሸማቾች የህብረት በተቃራኒው ከጎረቤት አገሮች በኩል የየዕለት እቃዎችን ስኳር፤ዘይት፤አልባሳት…ወዘተ ጉምሩክ፤ክልሎች እቃዎችና ተጠናክሮ እንዲቀጥል ስራ ማህበራት የፍጆታ ዕቃዎች ለመጥቀስም ያህል ከጎረቤት አገሮች ከሚገቡት ምርቶች ዋጋ ማድረግ እና በተመሳሳይ ሁኔታም በማቋቋም መሰረታዊ ሱካር፤የተፈበረኩ የምግብ ምርቶችና ለጠረፍ ጋር በተመጣጣኝ ዋጋ ለጠረፍ አካባቢዎች በፍራንኮ ቫሉታ መግባት የተጀመረው የፍጆታ እቃዎችና ሞቃት አካባቢዎች የሚስማሙ አልባሳት ከመሃል በጅንአድ ወይም ማህበራትን በማጠናከር የፍጆታ እቃዎችና አልባሳት ቀጣይነት አልባሳት እንዲኖረው ማድረግ እንዲያቀርቡ3 አገር በተሻለ ዋጋ የሚቀርብ በመሆኑ በበቂ ደረጃ እንዲደርሳቸው ማድረግ ፤ ማስቻል ህገ ወጡን ንግድ ለማዳከም ህጋዊ ንግድ ሚ/ር ፤ ነጋዴውና አስፈጻሚ አካላት በተቀናጀ የኢስወቴኢ፤ክልሎ 1.ለህጋዊ ነጋዴዎች የብድር ች መልኩ ተግባራዊ ስራዎችን በማከናወን አገልግሎት በመስጠት የካፒታል ህገ ወጥ የቁም እንስሳት ንግዱ ለብዙ ጊዜያት ፤የነጋዴዎችን የገንዘብ የማስፈጸም አቅማቸውን ማጠናከር ሲካሄድ የቆየ በመሆኑ በልምድ፣ በፋይናንስ አቅማቸውን በማሳደግ ፤ወቅታዊ የግብይት 2.የተለያዩ ወቅታዊ መረጃዎችንና አቅርቦት፣ በመረጃ ልውውጥ የተጠናከረ ፣ መረጃዎች በማቅረብ ክትትልና ጠንካራ ስልጠናዎችን መስጠት በተሳታፊዎች በሚደረግለት ድጋፍ ከህጋዊ ቁጥጥር በማድረግ በግብይቱ ዙርያ 3.የገበያ ማስፋፋት ስራዎችን በመስራት ከተቀባዮች ጋር የገበያ ንግዱው በተሻለ መልክ የተመቻቸና አዳዲስ ያላቸውን ግንዛቤ እንዲያሰፉና ወደ ህጋዊ ትስስር እንዲፈጥሩ ማድረግ4 ተሳታፊዎችን በበለጠ ሁኔታ መሳብ መቻሉ፣ አሰራር እንዲመጡ ማድረግ፤ በየአካባቢው ያለው የፀረ-ኮንትሮባንድ 1.የሰው ኃይል የሎጅስቲክና ገቢዎችና ጥምር ኮሚቴ በማጠናከርና እንደ አካባቢው የተሸከርካሪ አቅርቦት ማሟላትና ጉምሩክ፤ክልሎች ረዥምና ሰፊ የድንበር ወሰን በመኖሩና ያንኑ መልካምድር አቀማመጥ አስቸጋሪነትና ጠንከር ያለ ቁጥጥር ክትትል ማድረግ ያህልም በቁጥር ለመገመት የሚያስቸግሩ ስፋት አንጻር የሰው ሓይልና የሎጅስቲክ 2.ለጠቋሚዎቸ የህግ ከለላ በማድረግ ለጠቋሚና ያዥ የሚከፈለውን አበል የኮንትሮባንድ መውጫ በሮች አቅርቦትና ተሻከርካሪ በማቅረብ ከፍተኛ ማሻሻል(60 ፐርሰንት) መኖራቸው፣እነዚህንም መውጫ በሮችን ክትትልና ቁጥጥር በማድረግ የኮንትሮባንድ 3.ጥናት ተደርጎ በተመረጡ መውጫ ለመቆጣጠር በሰው ኃይልም ሆነ በሎጅስቲክ መውጫ በሮችን በመቆጣጠር ህግን በሮች አስፈላጊ መሰረተልማቶችን5 ለማጠናከር አቅምና ጊዜ ወሳጅ በመሆኑ ማስከበር በማሟላት የመቆጣጠሪያ ጣቢያዎችን ማቋቋም(ሺንፋና ሳንጃ) በጠረፍ አካባቢዎች የሚገኙ ገበያዎች የሚገኙበት በሞያሌም ሆነ በሌሎች ጠረፍ አካባቢዎች ክልሎች፤ግብርና፤ ቦታ ለጎረቤት አገሮች በጣም ቅርብ እና ደረጃቸው የሚገነቡት የቁም እንስሳት መሰረተ 1.ነባርና አዳዲስ የሚገነቡ የገበያ ተጠብቆ የተገነቡ አለመሆናቸው ለአብነትም ልማቶች (ገበያ ማዕከላት) ጥናትን መሰረት ማዕከላት ከድንበር 30 ኪ.ሜ ርቀት ላይ እንዲገነቡ ማድረግ የሞያሌ (40ሜትር) የሁመራና ና የመተማ ገበያ ባደረገ መልኩ ከጠረፍ አካባቢዎች ራቅ 2.ነባሮችም ሆኑ አዳዲስ የሚገነቡ ቦታዎች የሚገኝበት ስፍራ ለጠረፍ በጣም የቀረበ ብለው ምቹና የእንስሳት ክምችትን ግንዛቤ ገበያዎች የውስጥ መሰረተ ልማቶች እና በ15 ኪ.ሜ ክልል ውስጥ በመሆናቸው ውስጥ በማስገባት ደረጃቸውን ጠብቀው ደረጃቸውን እንዲጠብቁ ማድረግ6 ለክትትልና ቁጥጥር አመቺ አለመሆናቸው እንዲገነቡ ማድረግ፡፡ (መተማ፤ሞያሌ፤ቶጎውጫሌ፤ሁመራ) የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 4
  • የእንስሳት ዝውውርና እንቅስቃሴ በሚመለከት ተጀምሮ በሂደት ላይ የሚገኘውን የቁም 1.የተጀመረው የግብይት ስርዓቱን ንግድ ሚ/ር በሀገሪቱ ስርዓቱ ገና ባለመጀመሩ ምክንያት እንስሳት የግብይት ስርዓትንና የህግ ማጠናቀቅ ፤ክልሎች ፤ የሚገድብ የህግ ማዕቀፍ ባለመኖሩ ህገ ወጥ ማዕቀፎችን ከወዲሁ በማጠናቀቅና የህግ 2..የእንስሳት ዝውውርን በተመለከተ ግብርና፤ገቢዎችና መመሪያ ማውጣት ጉምሩክ ነጋዴዎች ያለ ገደብ ስለሚንቀሳቀሱ በተለይም መሰረት እንዲኖራቸው በማድረግ ህገ ለህገ ወጡ ንግድ ሁኔታዎች የተመቻቸ ወጡን የቁም እንስሳት ዝውውር ስርዓት 3.ከላይ እስከ አምራቹ ድረስ ላሉት 7 መሆናቸው እንዲይዝ ማድረግ ተዋንያን ግንዛቤ ማስጨበጥ 4.አፈጻጸሙን መከታተል የውጭ ጉዳይ የውጭ ዜጎች ፍቃድ ሳይኖራቸው እስከ መሀል ለዜጎች የተፈቀደውን የአገር ውስጥ ገበያ ሚ/ር፤ፌደራል አገር ዘልቆ በመግባት ለሀገር ውስጥ ዜጋ ብቻ የውጭ ዜጎች ገብተው የግብይት ስርዓቱን ጉዳዮች፤ክልሎች 1.ከዚህ በፊት የውጭ ዜጎችን የተፈቀደውን ገበያ ውስጥ በመግባት እንስሳትን እንዳያዛቡ በሚል ከዚህ ቀደም በግ/ሚ በተመለከተ የተዘጋጀው መመሪያ በቀጥታ በመግዛትና መርጦ በማስገዛት የግብይት የተላለፈው መመሪያ ተግባራዊ በማድረግ በማውረድ ለፈጻሚና ለአስፈጻሚ 8 ስርዓት በማዛባት ላይ መሆናቸው አፈጻጸሙን መከታተል አካላት ግንዛቤ በማስጨበጥ አፈጻጸሙን መከታተል ንግድ ሚ/ር ከንግድ ሚኒስቴር ሀጋዊ የንግድ ፈቃድ 1.የወጪ ንግድ ፈቃድ አሰጣጥ ለማውጣትና ለማደስ ቀልጣፋ ባለመሆኑ ጊዜና በውክልና በክልሎች ወይም አማካይ ተጨማሪ ወጪ በመጠየቁ እና ሚጠይቀው በንግድ ሚኒስቴር ያለውን የቁም እንስሳት በሚሆኑ ቦታዎች እንዲሰጥ ካፒታል ከፍተኛ በመሆኑ ነጋዴዎች ህጋዊ ፈቃድ የወጪ ንግድ የፈቃድ አሰጣጥ ሂደት 2.ለእንስሳት ወጪ ንግድ የሚታየው አውጥተው ከመንቀሳቀስ ይልቅ ወደ ህገ ወጥ በመፈተሸ የተንዛዙ አሰራሮችን ካፒታል መጠን የላኪዎችን አቅም 9 ንግድ ሊቀላቀሉ እንደሚችሉ እንዲስተካከል ማድረግ ያገናዘበ ቢሆን 1.የጸረ-ኮንትሮባንድ ኮሚቴ ገቢዎችና ጉምሩክ የሚመራበት መመሪያ እንዲኖር ፤ክልሎች፤ንግድ በአንዳንድ አካባቢዎች የጸረ ኮንትሮባንድ ኮሚቴ ማድረግ ሚ/ር ከክልል ጀምሮ በተዋረድ የህገ ወጡን ንግድ የፀረ-ኮንትሮባንድ ጥምር ኮሚቴው ከክልል 2. የክልል መስተዳድር አካላት (ከክልል ለመቆጣጠርን ለህብረተሰቡ የህገ ወጡን ንግድ በተዋረድ እስከ ቀበሌ ያለው ተግባራዊ እስከ ቀበሌ) ስራውን በሐላፊነት የእኔ ጉዳይ ነው ብሎ በቁርጠኝነት በሀገር ኢኮኖሚ ላይ የሚያስከትለውን ተጽዕኖ ሊሆኑ የሚችሉ የኮንትሮባንዱን ለመከላከል እንዲከታተልና እንዲመራው የጋራ ግንዛቤ በማስጨበጥ ዙርያ በቅንጅት ያለመንቀሳቀስ የሚያግዙ ተግባራትን በማቀድ ተጠናክሮ የውይይት መድረክ በመፍጠር ክፍተቶች ይታያሉ ለአብነት በቦረና እና በሊበን እንዲቀጥል ማድረግ እና በሂደት በሚከሰቱ 3..ዝርዝር ተግባራትን ማቀድና10 ዞኖች በተለይም ሞያሌ ወረዳ ችግሮች እልባት መስጠት በተዋረድ እንዲያውቁት ማድረግ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 5
  • እንስት እንስሳትና ጥጃ እንዲሁም የውጭ ዝርያ በእንስት የቀንድ ከብት ፤ጥጃ እና የወጭ ግብርና ሚ/ር ያላቸው እንስሳት አወጣጥና እገዳ በተመለከተ ዝርያ ያላቸው እንስሳት አወጣጥ ዙርያ ግልጽና የማያሻማ በጽሁፍ የተዘጋጀ መመሪያ ግልጽና የማያሻማ ገላጭ የሆነ መመሪያ 1.ግልጽ የሆነ መመሪያ በማዘጋጀት11 ያለመኖር እንዲኖር ማድረግ ማሰራጨት 2.አፈጻጸሙን መከታተል የጠረፍ አካባቢ ህብረተሰብ ኮንትሮባንድ ንግድ የሀገር ሽማግሌዎችና የጎሳ መሪዎችና ክልሎች በህገሪቱ ኢኮኖሚና ደህንነት እንዲሁም ማህበራዊ ህብረተሰቡ ስለ ኮንትሮባንድ ንግድ በሀገር 1.ተሰሚነት ያላቸው የሀገር ኑሮ እና በህጋዊ መንገድ በሚንቀሳቀሰው ነጋዴ ኢኮኖሚና በህጋዊ ንግዱ ላይ ሽማግሌዎችና የጎሳ መሪዎቸ የጸረ- ኮንትሮባንዱ ኮሚቴ አባል እንዲሆኑ ላይ የሚያሳድረውን ተጽኖ የግንዛቤ ችግር መኖሩና የሚያደርሰውን ተጽዕኖ እና በህጋዊ መልክ ማድረግ ለገበያ አማራጭና ለተሻለ ዋጋ በህገ ወጡ ንግድ የሚከናወነው የንግድ እንቅስቃሴ ያለው 2.ተከታታይነት ያለው ስልጠና12 መሳተፍና ተባባሪ መሆን ጠቀሜታ ግንዛቤ ማስጨበጥ በመስጠት ግንዛቤ ማስጨበጥ 1.በሱማሌ ክልል እና ቦረና ዞን ግብርና ሚ/ር በሀገሪቱ ደረጃቸውን የጠበቁ የቁም እንስሳት ደረጃቸውን የጠበቁ የኳራንቲን ጣቢያዎችና ደረጃውን የጠበቀ ኳራንቲንና ቼክ ኳራንቲንና ኢንስፔክሽን እንዲሁም እንስሳት ቼክ ቼክ ፖስቶች የእንስሳት አቅርቦትን ክልሉን ፖስት ማቋቋም ፖስቶች እንዲሁም የእንስሳት የማቆያ ቦታ በአማካለ መልኩ በተጠኑ ቦታዎች ላይ 2.በሁመራ፤በመተማ፤በቦረና ዞን፤ጅጅጋ13 ያለመኖር መገንባትና ማጠናከር እና ድሬደዋ ላይ ደረጃውን የጠበቀ እንስሳት ማቆያ ቢሰራ ግብርና ሚ/ር ለኤክስፖርት የተዘጋጁ እንስሳት የጆሮ መለያ የወጪ እንስሳት የመለያ ቁጥር(ኢር ታግ) የሀገሪቱን የቁም እንስሳት የወጪ ቁጥር አሰጣጥ ወጥ አለመሆንና በተቆጣጣሪው በሚስጢር ኮድ ተሰጥቶት በሀገር መከላከያ ንግድ ዕቅድን በአማከለ መጠን ኢር አካል የተሰጠው ቁጥር በማንኛውም ቦታ የመቀርና ሚ/ር ተዘጋጅቶ ለቁጥጥር በሚያመች14 ታግ እንዲዘጋጅ ቢደረግ የመለወጥ ዕድሉ ከፍተኛ መሆኑ መልኩ በስራ ላይ እንዲውል ማድረግ ፌደራል በተለያዩ ሴክተር መ/ቤቶች መካከል የጋራ ዕቅድ በማዘጋጀት የዕቅዱን በዘርፉ ልማትና ግብይት ዙርያ በሚመለከታቸው መ/ቤቶች፤ ያለውን የህግ ክፍተትና በቅንጅት ያለ ተግባራዊነት የሚከታተል ና ፌደራል መ/ቤቶች የሚሰጡት እገዛ ፤ክትትልና ክልሎች መስራት ችግርን ለመቅረፍ የጋራ የሚገመግም አካል (ጥምር15 ቁጥጥር አነስተኛ መሆን መድረኮችን መፍጠር ኮሚቴ)ማቋቋም የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 6
  • ዋቢ ድርጅቶች1. የድሬደዋ ኳራንቲን2. የገቢዎችና ጉምሩክ ድሬደዋ ቅርንጫፍ3. የሽንሌ ዞን አስተዳደር ም/ቤት4. የባቢሌ ወረዳ ማዘጋጃ ቤት5. የባቢሌ ወረዳ አስተዳደርና የገጠር ልማት ጽ/ቤት6. የጅጅጋ ኳራንቲን7. የገቢዎችና ጉምሩክ ጅጅጋ ቅርንጫፍ8. የሱማሌ ክልል ንግድና ትራንስፖርት9. የጅጅጋ አካባቢ የቁም እንስሳት ላኪዎች10. የአፋር ክልል አስተዳደር ም/ቤት11. የገቢዎችና ጉምሩክ ሚሌ ቅርንጫፍ12. መቀሌ ክልል አስተዳደር13. የመቀሌ ክልል ንግድ ቢሮ14. የገቢዎችና ጉምሩክ መቀሌ ቅርንጫፍ15. ሁመራ ገቢዎችና ጉምሩክ መቅረጫ16. የሁመራ አስተዳደር፤ንግድና እንዱስትሪ፤ግብርና፤ኳራንቲን፤መከላከያ፤ፌደራል ፖሊስ17. መተማ አስተዳደር ፤ንግድና ትራንስፖርት፤ገንዳ ውሀ ገቢዎችና ጉምሩክቅርንጫፍ ፤ኳራንቲን፤ገቢዎችና ጉምሩክ መተማ ዮሃንስ መቅረጫ ጣቢያ18. አማራ ክልል ንግድና ትራንስፖርት፤ግብርና ቢሮ፤የእንስሳት ሀብት ልማት ማስፋፊያ ኤጀንሲ ፤ ገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣን ባህርዳር ቅርንጫፍ19. የቁም እንስሳት ላኪዎች ማህበር(አዳማ)20. አዳማ ኳራንቲን21. ያቬሎ አስተዳደር፤ሞያሌ ገቢዎችና ጉምሩክ ቅርንጫፍ፤ፌደራል ፖሊስ የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 7
  • ዋቢ መጽሃፍት 1. Elisabeth Farmer may 2010 End Market analysis of Ethiopian LiveStock and Meat 2. Ayele Solomon, Assegid Workalemahu, M.A. Jabbar M.M. Ahmed and Belachew Hurissa, 2003, Livestock marketing in Ethiopia: a review of Structure, performance and development initiatives 3. Nisar Majid, September, 2010, Livestock Trade in the Djibouti, Somali and Ethiopian Borderlands 4. IPMS/ILRI ,2007 ,Analysis of the Ethio-Sudan cross-border cattle trade: The case of Amhara Regional State 5. UNDP ,2007,Livestock Marketing and Cross Border Trade in the Southeast of Ethiopia 6. የእንስሳት ገበያ ባለስልጣን,2003,በደቡብ በደቡብ ምስራቅ ኢትዮጵያ ህገወጥ የቁም እንስሳት መንስኤዎች ጥናትና ሪፖርት ANALYSIS OFD MARKET 1. ETHIOPIAN LIVESTOCK AND MEATEND MARKET ANALYSIS OFETHIOPIAN LI የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 8
  • በአማራ ክልል፤በትግራይ ክልል፣ በአፋር ክልል፣ በሱማሌ ክልል እና በኦሮሚያ ክልል በቦረና ዞን አካባቢ በተደረገው የህገ ወጥ የቁም እንስሳት ንግድ እንቅስቃሴን በተመለከተ በተደረገው ጥናት እና የጥናት ሪፖርት ላይ የተሳተፉ አባላት ዝርዝር 1. አቶ ሙሠማ ፈረጃ (አስተባባሪ) ከኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት 2. ዶ/ር በቀለ ዲማ ከንግድ ሚኒስቴር 3. ዶ/ር ኤልያስ ደሴ ከግብርና ሚኒስቴር 4. ኮሎኔል በርሀ ካሳ ከገቢዎችና ጉምሩክ ባለስልጣንVESTOCK AND MEATENDMARKET ANALYSISOFTHIOPIAN LIVESTOCK ANDMEAT የኢትዮጵያ ሥጋና ወተት ቴክኖሎጂ ኢንስቲትዩት Page 9