Your SlideShare is downloading. ×
Mesuesi i Gorumit
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Saving this for later?

Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime - even offline.

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Mesuesi i Gorumit

492
views

Published on


0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
492
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Mësuesi i Gorumit Muci Fezga Novelë
  • 2. Mustafa (Muci) Fezga Cikël tregimesh: Abasi,dëshnicari pa varr• Financieri rrebel i Përmetit• Aksioma e pestë• Vija e trëndafilave• Mesuesi i Gorumit• Arratisja e kadetit• Nëse nuk të kujtohet,...• 24 orët e para•
  • 3. Mësuesi i Gorumit 14.04.12 Novelë 1. Hyra në Ministrinë e Arsimit në rrugën e Durrësit dhe iu drejtova një personi që lëvizte tutje-tëhu te dera e brendshme. - Më falni, shoku ....... - Mustafa më quajnë, - u përgjigj ai menjëherë, - jam roja, me se mund t’u ndihmoj? - Dua të takoj shokun Visar Kesi, që ka qenë shef arsimi në Përmet. Kam për t’i dorëzuar një pako nga shefi i ri që e ka zëvendësuar. - Ka ditë që nuk e kam parë. Por unë mund të ndihmoj, ma lër pakon mua dhe ia dërgoj unë me ndonjë nga shokët e tij. Ai vetë jeton diku në një hotel. - Më falni, - i thashë, - nuk e bëj dot se këtu, siç e shihni, ka një shënim “personit në dorë”. Unë ju falënderoj për pritjen e mrekullueshme. Faleminderit dhe mirë u pafshim. U ula te “Bar Sahati”, mora një birrë “Tirana” dhe dy qofte dhe para se të provoja birrën e ftohtë, fillova të hap pa- kon, megjithëse ma kishin ndaluar ta hap. Nxora një bllok me kapakë të fortë, i formuar nga bashkimi i disa fletoreve. Kur pa- shë shënimin “Ditar” mbi të, një ndjenjë kënaqësie më përsh- koi trupin dhe si një i uritur fillova të lexoj duke i ngrënë me sy faqet një e nga një, pastaj fillova leximin diagonal dhe po i afro- hesha fundit. Më kaloi nëpër sy emri i një fshati të njohur dhe më poshtë emri i një mësuesi. Më tërhoqi vëmendjen dhe ndalova pak, piva një gllënjkë nga birra tashmë e ngrohtë dhe kafshova pak nga qoftja e bërë akull.
  • 4. Mustafa (Muci) Fezga 4 Kaluan muaj. Megjithëse ditarin e Visar Kesit e hapja herë-herë, kisha harruar fare të shkoja të pyesja përsëri për të. Meqë takimin me Mek Aliun e kisha lënë në orën 12, mora vrap- in për te Ministria, por Mustafai buzagaz më tha se mungesa ime ishte e gjatë dhe se qysh atëherë Visari punonte në Kukës dhe nuk do të vinte në Tiranë deri nga fundi i vitit. “Pra, do të presësh edhe gjashtë muaj, - më tha. - Pret dot, apo t’ia nisim me postë?” I thashë Mustafait faleminderit dhe shkova të pres te bari ynë i preferuar pas kullës së Sahatit. Meku kishte ardhur para meje. “Mesa shoh, ditarin e Visarit e paske përvetësuar dhe e paske lexuar. Nuk ma mbajte fjalën. Megjithatë, si je?” Mirë jam, i thashë, por më fal, nga ministria po vij. Ai ka muaj të tërë që punon në Kukës dhe nuk vjen fare në Tiranë. Unë e lexova. Nuk ka gjë serioze që ai e kërkuaka me kaq urgjencë. Ca dashuriçka me kë t’i dilte në shteg. Zbatonte porosinë e fam- shme: pa dallim feje, krahine dhe ideje. Natyrisht, kërkesa e ng- utshme e tij mund të lidhej me frikën e ndonjë komprometimi. Por nuk ka gjë për të pasur frikë. Unë kam nxjerrë ca shënime nga ai ditar dhe po shkruaj një tregim për mësuesin e Gorumit. E di ti ku bie ky Gorumi? “Idenë nuk e kam” më tha Meku serioz- isht, ndërsa unë qesha se tregimi im nuk ka emra realë, përveç emrit të qytetit të Përmetit. 2. Hatik Bregu ishte sekretar i partisë në Gorum. Verina ishte gruaja e tij. Kishin gjashtë vjet martuar dhe nuk kishin ende fëmi- jë. Shtëpia e tyre ishte e madhe, me dy kate, e lënë trashëgim nga i ati i Verinës. Hatiku kish ardhur dhëndër në Gorum dhe vuante pak nga një kompleks inferioriteti, aq sa i bëhej shpesh sikur burrat dhe gratë e fshatit e tregonin me gisht si të fshehur nën fustanin e gruas së vet. Por thuhej se shkonin shumë mirë
  • 5. Mësuesi i Gorumit 5 me njëri-tjetrin. I mbanin për çift ideal në fshat, megjithëse vitin e parë të martesës patën ca fjalë a thashetheme. Flitej për një magji, por edhe për një farë ndihme që kishin nga nusja e re e ardhur në shtëpinë ngjitur me pyllin. Hatikun e kishin zgjedhur sekretar partie, jo vetëm se ishte i urtë e i arsyeshëm e nuk kish ndonjë taraf në fshat, por, siç flitej, ishte edhe si kalë karroce, e si i tillë nuk mund të shikonte sa majtas-djathtas. Vetë ishte murator, mbahej ustai më i mirë dhe drejtonte skuadrën e muratorëve të kooperativës së Goru- mit që mbante një emër të çuditshëm “Ylli i ndritur”. Vinte vonë në shtëpi. Gjithnjë do t’i dilte ndonjë punë që lidhej me stallat që po ndërtonin për bagëtitë, me organizatën e partisë, me rininë, gratë, apo qarje hallesh me fshatarë të veçantë. Një pasdite të vonë në portën e Hatikut u dëgjuan ca goditje të rënda, me ndonjë mjet të fortë si të kish ndodhur ndon- jë gjëmë diku. Verina u trondit, madje u tremb nga ai gjëmim qe hyri bashkë me një si fërshëllimë stuhie nga ato që dëgjohen rrallëherë në palcë të dimrit. E hapi derën me gjak të ngrirë, por shau me mend kur i dolën para syve dy gra të reja me pamje plakash, njëra me shami të zezë në kokë e tjetra kokëzbuluar, që zemërimi ua kishte shtrembëruar jo vetëm zërin, por dhe fy- tyrën. - Ç’ka bërë vaki moj gra në këtë errësirë nate se më kallët datën? - Na hap rrugë, - tha shamizeza me zë të ngritur,- dhe na nxirr nga një kafe zeher të mbledhim veten. Aty e ke Hatikun? - Kafe po, por Tikun nuk e kam. Vjen vonë, po çfarë hata- je ka ndodhur, po digjet fshati? - Të digjej do ishte mirë, por mos bëj sikur s’di. Tërë fshati flet që ai, i biri i Demos po na i pallon çupat në shkollë, e ti na pyet se çfarë hataje ka ndodhur. - Si i palloka? Menç keni luajtur?
  • 6. Mustafa (Muci) Fezga 6 - Jo të gjitha, jo, – tha tjetra. - Asaj times i merr të keqen. Por frikën ia kam se mbase i vjen radha dhe asaj. Se çupa e Hankos e pa me sytë e vet nga të çarat e deriçkës. E kish futur vajzën e botës në jatak. - Në jatak? E ku e gjeti jatakun? Ç’janë këto proçka që thoni moj gra? - Nuk e di ti që ai ka një dhomë me krevat në shkollë?! - Dhomë me krevat? – nxori Verina një si teshtimë plot stërkala nga goja. - Dëgjo Verina, ti s’ke fëmijë dhe nuk e kupton hatanë që po ndodh e na kërcënon të gjithave - tha Hankua, se, . . . se Ka- soni s’është mësues, është një dem i azdisur, një ezhdërha. Ai të tremb me vështrimin që të hedh. Nuk ta kërkon me fjalë sepse në vend të gojës i flasin sytë kur të kalon pranë. - E kam vënë re, - tha qetë Verina, - se i ri është dhe sytë në ballë i ka, por për ato shqerkat e vockla që thoni ju nuk më besohet kurrën e kurrës. - Ti thuaj Hatikut ta mbajë frymën në Përmet, more vesh, - bërtiti Hankua me zërin që u nda në dy copa nga forca, - ndry- she do ta qërojmë vetë atë lugat me gjithë atë pallosh. Edhe ju të dyve ju paralajmërojmë. Hajde, ngrihu të ikim, - i tha tjetrës me po atë zë që tashmë ish shndërruar në një zhurmë të bezdis- shme. 3. Demir Llozi dhe e shoqja e tij, të cilët kishin vetëm një fëmijë Kasonin, gëzonin emër të mirë në fshat. Demiri ishte burrë i heshtur, i zgjuar, i shoqërueshëm, i dhënë tërësisht pas punëve të veta, i njohur si çatihedhësi më i mirë jo vetëm në Gorum, por në gjithë zonën për rreth. Po i afrohej të pesëdhjetave, por kur ngjitej e punonte në majë të çative, kalimtarët qëndronin dhe e sodisnin atë njeri të bronztë që ecte nëpër trarë, si të ish një ketër i stërmadh. Punonte zakonisht pa kanotiere dhe muskujt e dalë e të shndritshëm nga djersa i jepnin atij një pamje paksa
  • 7. Mësuesi i Gorumit 7 mitologjike. Herë-herë edhe gratë ndalonin si pa u vënë re për të soditur e shijuar tinëz atë pamje tërë muskuj jo vetëm te krahët e gjoksi, por edhe te kofshët që dukej sikur nga çasti në çast do t’i shqepnin tutat blu që i shtrëngonin aq fort ato e pjesët e tjera të trupit të tij. Çatinë e shtëpisë së tij e kish të kuqe. Tjegullat i kish gjetur e porositur në Korçë, i kish sjellë vetë dhe të dy, bashkë me të birin, kishin mbuluar thuajse për një ditë e pak më shumë të gjithë çatinë mbi katin e dytë. Çatia e shtëpisë së Demirit dukej nga të gjitha pikat e fshatit dhe sikur reflektonte gjithandej rreze rozë kur binte dielli i mëngjesit ose dëbora e parë e imtë e dimrit. Kasonin e mbanin në gojë jo vetëm si mësuesin që fëmijët e donin më shumë se atë të mëparshmin, por dhe nga që i zinte dora çdo punë ndërti- mi e bujqësie. Por ja që ca gra në fshat filluan të flasin keq për të dhe fjalët po rridhnin me shpejtësi nga njëra gojë në tjetrën. Nja dy ditë më pas nga ajo zhurma e llahtarshme që u dëgjua te Verina u dëgjua sërish një tjetër edhe më e madhe, por këtë radhë te porta e Demirit. Medihaja doli me vrap te porta për të zgjidhur qenin, por u kthye brenda pa pikë gjaku në fytyrë. “Burrë, - tha ajo me zërin që i mekej dhe me sytë e dalë nga gropëzat e tyre, - duan të na vrasin djalin ato shtrigat” dhe u lëshua përdhe pa ndjenja. Kasoni, që po korrigjonte ca fletore në katin sipër, zbriti shkallët e drunjta me vrap e zhurmë, pa nënën të shtrirë dhe ba- banë pranë, lagu shpejt një peshqir me ujë të ftohtë, ia vuri nënës në ballë dhe me ca fërkime të lehta të faqeve e solli në vete. I dëg- joi edhe ai fjalët e saj dhe e qetësoi më në fund. “Fshat është moj nënë, - i tha, - edhe thashetheme do të ketë, nga këto ka edhe në qytet, njerëzore është, se vetëm njerëzit dinë të flasin, nuk rrojnë dot pa to” – dhe i buzëqeshi. Nëna psherëtiu thellë, “eh mor bir, ato ishin çmendur fare”. 4. Jo shumë larg me Demirin ishte një shtëpi tjetër edhe më
  • 8. Mustafa (Muci) Fezga 8 e bukur. Ishte pika e kufirit që e ndante fshatin nga pylli i den- dur i bredhave. Ishte shtëpia e Ademit, djalit që vdiq pa i mbushur akoma të tridhjetat dhe la pas vetëm gruan me vajzën e vogël. Në fshat nuk e besojnë edhe sot vdekjen e tij. Ishte djalë zeshkan, i bukur, i gjatë dhe i hollë, si i gdhendur prej lisi, thoshin, me flokë të zinj të mbledhur gërshet, një gërshet që i zbriste si gjerdan deri poshtë, afër mesit të shpatullave. Demiri e zbuloi herët dhe menjëherë dhuntinë e tij. “Vetë zoti ia ka sjellë” – thoshte ai. E mbajti atë afër dhe e bëri djalë të dytë. Në çdo çati ku hipte Demiri me kanotiere, aty do të ishte edhe Ademi. Demi dhe Dashi, thoshin gratë e fshatit. Demiri u ku- jdes që Ademi të mbaronte shkollën e ndërtimit. Por, kur Ademi erdhi në fshat, u pezmatua. Vëllanë nuk e gjeti në shtëpi. Kish hyrë dhëndër në një fshat tjetër, jo shumë larg, por sidoqoftë larg shtëpisë. Prindërit i gjeti në kulmin e dëshpërimit e krejt të rënë nga shëndeti. Nëna ishte prishur shumë në fytyrë. Fytyra i kish marrë ngjyrën e një limoni të papjekur mirë. U ligështua dhe u rëndua në shpirt. Ja dhe t’i shfrynte vëllait kur ta takonte, ç’do të fitonte. Te Demiri shkonte tani më rrallë; edhe ai nuk kish ndonjë punë për të. Por dhe Kasoni, djali i mjeshtërit, po nisej në shkollë për mësues. Më në fund, pasi mbushi vitin pa hipur atje, pranë zotit, siç thoshte ai, Demiri trokiti dhe iu lut Ademit të shkonin bashkë në një fshat të Kolonjës për një çatitë të re. “Nuk më paska harruar zoti” ishte mendimi i parë që i shkoi në mend Ademit. Mbërritën dhe filluan nga puna. Ishte pranverë dhe ata mbi çati dukeshin sikur punonin mes luleve. Pas dy ditësh në dritaren përballë tyre filloi të dilte një vajzë që buzëqeshte bukur e bënte sikur kontrollonte punimet. Ademi filloi t’i kthente asaj ndonjë buzëqeshje. Por Demiri gati i bërtiste, “luaj duart, Adem, na zuri dreka”. Donte t’i jepte të kuptonte edhe asaj vajze që të mos i pengonte. Por një ditë vajza iu kthye Demirit. “Pse ma mundon aq shumë atë djalë xhaxha, lëre të çlodhet pak”. Demiri qeshi, qëndroi në këmbë dhe pa atë fytyrë engjëllore që dukej sikur sapo kish zbritur nga qielli. “Mos
  • 9. Mësuesi i Gorumit 9 u bëj merak, engjëll i zotit, Ademin po e stërvit të ndërtojë edhe ty çatinë tënde”. “Po a do Ademi se? E ke pyetur?” Ademit iu duk se e qeshura e saj u kthye në jehonë që vallëzonte ngadalë mes mureve të shtëpive rrotull. “Që tani”, tha Ademi. “Sa kënaqem, tha ajo, faleminderit, mua më quajnë Atika, nuk do t’u pengoj më, ju jap fjalën” dhe e mbylli dritaren. Por fjalën nuk e mbajti. Ademit i mbetën sytë te dritarja e saj, e ajo e vëzhgonte nga pas perdes. 5. Të gjithë në Gorum dolën për të parë vargun e krushqve me Demirin në krye dhe nusen të zbriste nga kali si të zbriste një masë e madhe yjesh vezullues të cilët pastaj shpërthenin në yje të tjerë më të vegjël dhe shpërndaheshin ngado. Dy gra po nduknin faqet dhe pëshpëritnin në vesh të njëra-tjetrës. “Nuk është parë ndonjëherë që dhëndëri ta zbresë vetë nusen nga kali”. Njerëzit po shihnin një ëndërr në mes të ditës. Nusja buzëqeshte tërë ëmbëlsi me vështrimin e drejtuar tek të gjithë me radhë dhe pëshpëriste me buzë: “jam Atika që po ju sjell lumturinë e kësaj jete. Shijojeni atë”. Dy javët e para pas martesës, shtëpia e Ademit ishte e qetë. Prindërit shkonin në punë, kurse çifti merrej me rregullime. Shtë- pia kishte ndërruar pamjen. Por vizita brenda nuk u bënë. “Ja, sa ta përfundojmë” patën thënë. Javën e tretë u mësua gojë më gojë se Atika do të shkonte të bënte shkollën për mami në Tiranë. Ca zëra grash thoshin se ajo donte të ngatërronte javët nga që kish ardhur e palluar para martese dhe se kjo ishte një prishje e rëndë e zakonit. Më vonë zemërimi arriti majën kur nusja paskësh thënë: “sa budallaqe gra, e pse do ta bësh me zor ditën e dasmës, kur para se t’i hipësh kalit, mund t’i hipësh burrit, kur të kesh qejf e sa herë të duash”. Por ditën që Atika u kthye nga Tirana e filloi punën si mami, ra zi e madhe në Gorum. Prindërit e Ademit i vrau rrufeja të dy në
  • 10. Mustafa (Muci) Fezga 10 arë duke qenë ulur nën një lis që do t’i mbronte nga shiu i papritur. “Ajo që do sillte lumturinë ka sjellë të keqen me vete”, po flitej nën zë. Çifti i ri mbeti vetëm. Shtëpia e tyre e veçuar pak nga fshati, tani u veçua edhe më. Edhe vëllai i Ademit pothuajse nuk vinte për t’i takuar. Lindi vajza dhe ata i vunë emrin Latina. As e ëma dhe as e bija nuk kishin emrat që duheshin, flitej në fshat. Ku i gjetën? Por Atika nuk donte të dinte se ç’fliste fshati. Vazhdonte të rrezatonte hiret femërore si asnjë femër tjetër. Tek gratë e bukura hyn djalli, mendonin disa gra. Asnjë nga fshati, veç Demirit me të shoqen, nuk i afrohej asaj vile misterioze që ruante brenda kushedi se ç’të keqe. 6. Do të kalonin vetëm tre apo katër vjet nga lindja e vajzës, kur Demiri me Ademin shkuan të punonin te vëllai i Atikës. Që ditën e parë që hipën mbi çati, Ademi rrëshqiti, ra në tokë dhe nuk dha më asnjë shenjë jete. Demiri, i goditur rëndë nga ajo që ndo- dhi, hoqi dorë përfundimisht nga ndërtimi i çative dhe u mbyll në vetvete. Në vetëdijen e tij rëndonte një faj i paqenë, ai i vdekjes së Ademit. Në shtëpinë e bukur pranë tij tani jetonte vetëm Atika me Latinën, vajzën e saj tre a katërvjeçare. Herë-herë vinte aty edhe Medihaja, që e quante Atikën si vajzën e vet. Vizitat e saj nuk po rralloheshin, përkundrazi ndonjë i vëmendshëm mund ta vinte re se sikur po shtoheshin me kalimin e kohës. Me humbjen e Ademit, Atika nuk e vazhdoi më profesionin e vet dhe iu përkushtua rritjes së Latinës sipas gjithë kërkesave që ajo i quante të kohës. Ajo ishte thuajse në çdo rast pranë grave të fshatit me këshilla dhe përkujdesje, shkonte të priste lindje, por nuk pranonte ndonjë lloj shpërblimi në lekë, veçse ndonjë dhu- ratë të vogël. Thoshte se e bënte thjesht për bamirësi, por asnjëra nuk e kuptonte se ç’donte të thoshte me këtë fjalë. Ajo kish hyrë
  • 11. Mësuesi i Gorumit 11 thuajse në të gjitha shtëpitë e fshatit, por asnjë prej tyre nuk kish hyrë brenda në shtëpinë e saj. Ose, ndoshta, mund të kish hyrë ndonjëra, por askujt nuk i kish treguar. Shkonin vetëm deri te dera e oborrit, sepse aty i bënte bisedat ajo, aty jepte këshilla e aty linte takime. Gratë mësonin shumë nga Atika. Ajo kish filluar të mbante leksione për gratë një herë në muaj te vatra e kulturës. Por gratë nuk e fshihnin dot etjen që kishin për të hyrë në dho- mat e asaj nuseje me tipare prej engjëlli, për të parë enigmat që ndoshta ruheshin diku në muret apo tavanet e saj. Një grua bënte be se e kish parë Ademin të sillte libra nga qyteti dhe çuditej se ç’i duheshin librat asaj nuseje të bukur. Një grua tjetër bënte be se Atika ishte magjistare, ndaj ishte kaq e bukur dhe se magjia e saj zinte në çast. Një tjetër thoshte se ajo ish në gjendje të lidhte një burrë dhe ta çlironte nga lidhja nëse atë e kish lidhur ndonjë tjetër. Ajo thoshte se kishte prova. Uau, kish thënë një grua e re, lidhja e burrit është e tmerrshme, e kam provuar vetë. Një plakë ngulte këmbë se një herë, sapo kish hyrë dielli dhe hëna në qiell ishte e plotë, e kish parë atë të ulur në mesin e lëndinës së vogël në pyll, së bashku me vajzën dhe, o zot, pas ca ditësh bari atje ishte tharë si i djegur qark e qark. Ç’flet budallallëqe, ia priti një tjetër. Ëndrrën që ke parë mbrëmë po na tregon? 7. Hatiku më në fund vendosi të shkonte në Përmet e t’ia ra- portonte të gjitha ankesat e grave shefit të arsimit. E ndiente se duhej ta bënte këtë sepse kështu ia kërkonte detyra e sekretarit, por betohej me vete se nuk ia donte të keqen atij djali të ri. Madje e donte dhe e respektonte. Nga dita që e kish parë atje në zyrat e degës ushtarake e mbante si idhull. Por dhe zili e kishte. Ajo pamje e stampuar në tru e bënte të kujtonte tani shpesh e më shpesh marrëdhëniet e tij me Verinën. Të gjitha netët, që nga nata e parë e martesës, ishin të mbushura plot me një lloj të veçantë frike e tmerri. Përjashtim bënin vetëm netët që flinte larg shtëpisë, kudo
  • 12. Mustafa (Muci) Fezga 12 që ta zinte nata. E ndjente veten fajtor që për shkak të emocioneve e të atij ankthi që e pushtonte pa e kuptuar në çastin kur ai donte, apo më mirë Verina i kërkonte të bënin marrëdhënie në shtrat, ai fillonte të djersinte çuditërisht dhe të shkrehej plotësisht si i to- pitur e tmerrësisht i lodhur. Kish dëgjuar dhe kish filluar ta besonte, edhe pse nuk donte, edhe pse e dinte se ishte kundër porosive që u ishin dhënë nga komiteti, se atij duhej t’i ish bërë ndonjë magji, por pa dyshuar se nga kush. Kur ishte djalë ishte krejt në rregull. Kurse tani sa herë binte në shtrat psherëtinte e thoshte me vete “magjistare të poshtra”. Verina e mbuluar nga avujt e epshit i dëgjonte fjalët e psherëtimat e tij si zëra që vinin nga çatia dhe i lutej zotit me mend, “më ndihmo të lutem”. Me mallkime dhe lutje po kalonin muaj të tërë e po ka- lonte gjysma e vitit të parë të martesës. E mendonin gati çdo ditë atë që do t’u ndodhte në darkë dhe kurdoherë u mbusheshin sytë me lot dëshpërimi, dëshpërim që u kthye në zënka, që filluan të rralla e po bëheshin më të shpeshta e me tone më të larta. Gratë që i dëgjonin shpejtonin ta përhapnin lajmin te shoqet e tyre. Verina psherëtiu aq thellë sa u tremb mos e zgjoi Hatikun nga gjumi. U ngrit ngadalë e rënduar nga mendimet e natës, bëri gati mëngjesin me qumësht të ngrohtë e dy vezë të skuqura, shkoi te krevati, e zgjoi e i tha të shpejtonte pak e ta kish kohën përpara për të shkuar herët në qytet. Ai u la, u rrua, hëngri bukë dhe ajo e përcolli si gjithnjë deri te dera e oborrit, i uroi rrugë të mbarë dhe u kthye brenda. Ishte e sigurt se këtë herë ai do ta çonte punën e Kasonit në zyrën e shefit të arsimit dhe ajo nuk bëri asnjë përpjekje për ta penguar. Hëngri pastaj me oreks mëngjesin e saj dhe e ndjeu men- jëherë që nuk po i bëhej të ngrihej nga tavolina. Vuri të dy grushtet te nofullat dhe po risillte në mënd vazhdimin e mendimeve të natës. Ajo vetë, donte ta ndihmonte Kasonin sepse edhe ajo kish simpati për të, ashtu si dhe i shoqi. Nuk e kuptonte mirë arsyen, nga që ai ishte i pashëm e punëtor, nga prirja që kishte vetë për liri të plotë mes sekseve apo nga një lloj kurioziteti që nxitej e rritej mes grave
  • 13. Mësuesi i Gorumit 13 për dhuratën e mahnitshme që i kishte dhënë zoti vetëm atij dhe jo burrit të saj e burrave të tjerë në fshat. Ndoshta arsyeja e vërtetë mund të ishte bashkimi i të triave. 8. Hatiku hyri në zyrën e shefit të arsimit, përshëndeti me grusht dhe u prezantua. Shefi e ftoi të ulet, i zgjati paketën e cigareve, e ndezi për vete, ia ndezi dhe atij. Ai filloi ta thithte ngadalë si mjeshtër dhe pasi kroi pak zërin, si të bënte një eee para këngës, nisi të tregojë. - Shkolla jonë në Gorum ka katër klasa kolektive. Mësuesin e kemi nga fshati. Kason e quajnë dhe e përkëdhelin Soni. Mbase e njihni. Është imoral, thonë disa gra, iu bie në qafë vajzave të vogla, krijon marrëdhënie me to. Pretendojnë se e kanë parë me sytë e fëmijëve të tyre kur ai e ka futur një nga vajzat në jatak, thonë ato, por ne shtrat i themi. U kanë treguar dhe burrave e ata ma kanë thënë mua. Më kanë vënë para përgjegjësisë, të them të drejtën. Më duket sikur zien fshati. Ka kohë që e mendoj, por sot, si e mendova mirë e mirë, mora rrugën për këtu te ju, meqë kam edhe një mbledhje në komitet. Por dhe frika më ka zënë, të them të drejtën. Vajzat janë të vogla kurse Kasoni është i ri, i pa martuar, gati për ushtar. Frika po më bëhet sëmundje, të them të drejtën, se atë, nuk është për të thënë, por ia kam parë me sytë e mi, kur e zhveshi komisioni mjekësor në degën ushtarake të rrethit. Nuk duhej ta thosha, por u pataksa dhe s’më hiqet nga mendja. Ishte i frikshëm, aq më tepër kur ai ka në dorë vajza kaq të vogla. O perëndi, mund të na ndodhë ndonjë hata. Hatiku heshti dhe dukej i kënaqur që e tha shpejt e mirë gjithë çka kish menduar të thoshte. Visari e dëgjonte me vëmendje, dukej i tendosur, sikur të donte të hynte vetë, atje, brenda kafkës së tij, të shihte çka pas atyre dy syve paksa të perënduar. Ai ishte i ri, ndoshta ishin të dy të një moshe, por vetëm me shtatë klasë e i vrarë nga puna e rëndë. Rrudhat kishin filluar të thelloheshin
  • 14. Mustafa (Muci) Fezga 14 e të dukeshin në pjesët e zhveshura, në fytyrë, qafë dhe duar. I erdhi padashur në mend ajo, që ai e paska parë të zhveshur atë mësues dhe na qenka pataksur. Kaq i mjaftoi që t’i vinte damkën “imoral”, si pullën e kuqe deleve në tufën e fshatit. Shfaqte një gëzim të brendshëm, që ia reflektonte vetëm zëri i tij, ndoshta nga që po denonconte një vepër të rëndë, ndoshta nga që kish zbuluar një mësues të rrezikshëm, një armik si me thënë. Apo ndoshta që kështu i shërbente me zell fshatit, popullit dhe halleve të tij. Por shefit i shkrepi në çast një ide krejt tjetër, që ia hoqi si me dorë zymtinë që e kish pushtuar. Ky rast ndoshta mund të ishte dhurata e duhur, shansi që kërkonte për të arritur në organet qendrore, në kryeqytet. Kjo mund të ishte një ngjarje e jashtëza- konshme që ai do ta palponte dhe do ta vinte nën kontroll me duart e veta. Ngjarje të tilla shpesh janë vendimtare. Kish dëgjuar dhe i kish mbetur në mend ngjarja e jashtëzakonshme që sajuan shefat e qytetit vite më parë e ajo i hodhi pastaj me katapultë në mes të Bllokut. Kjo e Gorumit mund të ishte, ose mund të bëhej e tillë. Buzëqeshi nga kënaqësia që ndjeu, u ngrit në këmbë, iu afrua Hatikut dhe i hodhi dorën në sup. - Hatik, besoj e vure re shqetësimin tim. Por kjo ngjarje shqetëson tërë arsimin në rreth e në tërë vendin. Dua të jap një kafe këtu poshtë. Ti ke ende kohë me bollëk sa të vijë ora e të shkosh në mbledhje te Ar- vera. - Kam dëgjuar diçka, me që e përmende, por nuk di sa e saktë është. Shefi bëri sikur nuk dëgjoi dhe pyeti për të ndërruar bisedën. - Po me Kasonin ke biseduar? - Po, por ma preu me sëpatë. Më tha “mos u merr dhe ti, sekretar, me thashethemet e grave”. Më vuri përpara. Është i zgjuar, nuk nxehet, të nxjerr një qind argumente e ta mbush mendjen.
  • 15. Mësuesi i Gorumit 15 Visari i tha se do të vinte patjetër në Gorum, por nuk mund t’ia thoshte se kur dhe se nuk duhet ta dinte njeri për ardhjen e tij, sidomos Kasoni. 9. Visari u nda me Hatikun, mori të ngjitej për në zyrë, por mendja nuk i punonte më tej se mësuesi i Gorumit. Ndodhitë si kjo, ku në mes ishte seksi, jo vetëm e argëtonin, po kish filluar t’i quante pronë të tij. Ishte i bindur se i zbërthente mirë, përvoja që kish ishte e bollshme, i mjaftonte dhe i tepronte. Ishte nga ata beqarët që po i afrohesh ceitnotit, momentit kur shahisti humbet lojën nga që i mbaron koha e caktuar për përfundimin e saj. Kish hedhur në ditar mjaft histori me mësueset e reja që vinin nga rre- thet e tjerë e që prisnin transferimin nga viti në vit. Sa herë që ndonjëra vinte ta takonte, gjithnjë do të kish një histori sado të vogël erotike. “Ndoshta mund të kem shtuar ndonjë detaj në ditar, mendonte, por fundja cilido shkrimtar nuk rri dot pa shtuar diçka të bukur që i lind kur është duke shkruar”. Ngjarja me Kasonin e tun- donte gjithashtu, por tani më shumë sesa kënaqësinë, ai donte të nxirrte fitim prej saj. Ta merrte vetë në dorë apo të mos rrezikonte? Varet nga përfundimi që del, mendoi. Por cili përfundim mund ta kënaqte Ministrin e tij? Kishte mbërritur në zyrë pa e kuptuar dhe u ul mjaft i lodhur. Çudi, mendoi, nga të vijë kjo lodhje pa filluar mirë ditën e punës. Drejtori i kabinetit pedagogjik trokiti dhe hyri. - Ju pashë nga dritarja disi të shqetësuar, - tha ai, - ka ndon- jë problem me atë sekretarin e Gorumit? - Po ti nga e njeh atë? Meku buzëqeshi. Kam lexuar diku që administratori e ka de- tyrë të njohë gjithë bashkëpunëtorët. Hatiku është sekretar i vjetër, të tillë e kemi gjetur kur filluam punën. Visari nuk e dëgjoi fare atë që tha Meku. - Si mendon ti Mek, nëse një mësues filloreje për shembull,
  • 16. Mustafa (Muci) Fezga 16 nuk ka marrëdhënie të mira me nxënëset, nëse ka shfaqje të themi pedofilie, ose më saktë akuzohet se ka shfaqje të tilla, si është më mirë, ose më me leverdi, për ty për shembull apo për mua, varet kush nga ne do ta ndjekë, të dalë e vërtetë ajo thashethemnajë që qarkullon, apo të dalë e rreme nga verifikimi që ne do të bëjmë? Pa gjykoje një herë si matematikan që je. - Ndoshta nuk të kuptova mirë, por shkenca dhe matema- tika akoma më shumë, nuk mund të zgjidhë probleme për të cilat nuk ka të dhëna apo kur ato janë të pamjaftueshme. Përfundimi nuk varet nga dëshirat, në shkencë jo e jo, por as në jetën e përdit- shme. Ai është objektiv. Asnjë nuk ka dëshirë që Toka jonë një ditë të zhduket, por kjo është e saktë që do të ndodhë. Ndoshta mund të shtrohesh problemi ndryshe, të saktësojmë nëse është ose jo e vërtetë thashethemnaja për mësuesin dhe pastaj të gjykojmë rreth publicitetit e saj. - Kam frikë se nuk më kuptove. Unë do të doja ta shtroja problemin nga fundi, anasjellas, siç e përdorni ju. Janë dy mundë- si. Ajo që thuhet për mësuesin e Gorumit është e vërtetë. Kjo do të thotë se zbuluam një pedofil, të cilin e dënojmë sipas ligjit, i bëjmë shërbim të madh partisë dhe njëkohësisht bëjmë zap gjithë më- suesit e rrethit. Ose e kundërta, ajo që përflitet nuk është e vërtetë dhe fajin e kanë ca gra llafazane. Kjo bart një të keqe të madhe, që ca mësues të paformuar mirë mund të motivohen për ta imituar. Cili përfundim mendon ti se na jep më shumë pikë, mua si shef dhe ty si drejtor? - Domethënë, nëse e kuptova mirë atë që the, ne duhet ta caktojmë fajtorin sipas leverdisë? Them se do të bënim gabim të rëndë. Kjo më kujton mbledhjen që bëmë para ca kohe në sallonin para zyrës së kryetarit, kur nga presidiumi u tha më zë të lartë, nuk më kujtohet nga kush, se “armiq kemi kudo mes nesh, veçse ata i mbron paaftësia jonë”. - Po, po. Se ç’më krijohet një rreth vicioz në arsyetim. Në fakt e kisha fjalën se në cilin rast do të mund të merrnim një lavdërim nga Ministri. Aq më tepër që ne të dy pretendojmë të kthehemi nga kemi ardhur.
  • 17. Mësuesi i Gorumit 17 - Po ti mendon se e gjithë e ardhmja jonë u lidhka me Goru- min? Natyrisht që ti i ke me shaka të gjitha këto sa the deri tani. - Më fal Mek se nuk të pyeta fare se përse erdhe të më ta- koje? - Thjesht, nga që të pashë të mërzitur dhe kaq. 10. Ndërkohë që Hatiku ishte në Përmet, mendja e Verinës filloi të fluturojë edhe më lart. O zot, i lutej zotit me mend, mos na lër pa fëmijë! Kujt i ke lënë diçka mangët, mua apo Hatikut? Na bëj derman. Pastaj mendimi kaloi gjetkë. Sa paradoksale, sa e çudit- shme, krejt e palogjikshme, e menduar nga një tru i thatë e gjithë kjo. Quhet krejt normale për shembull, të marrësh një fëmijë nga brefotrofi për ta birësuar dhe anormale e imorale njëkohësisht, që unë të lindja një fëmijë me dikë tjetër, që më pëlqen, natyrisht. Do të quhej aq anormale, aq e pandershme sa mund të më thërrisnin rrugës e të më tregonin me gisht si kurvë, ndërsa fëmijën do të ma quanin dobiç. O perëndi! Burri pranon një fëmijë që nuk ia njeh as nënën dhe as babanë dhe nuk pranon një fëmijë, të cilit ia ka nënën gjithë kohën në shtëpi, në shtrat. Kur mendoj për vete, të njëjtën gjë mendoj edhe për burrin, po qe se unë nuk do të isha e aftë të mbetesha shtatzënë. Ne i kemi vënë vetes ca kufij dhe po ne, vetë ne, nga thellësia e shpirtit nuk i pranojmë, madje dhe i vuajmë njëkohësisht. Ç’problem mund të kishte Hatiku, çfarë do të humbiste, va- zhdonte të mendonte Verina , nëse unë, qoftë dhe për të hequr një kuriozitet të madh që më ngacmon, nervozon, madje më ndjell epsh e nuk më lë të qetë, të shkoj një herë me Kasonin për shem- bull dhe të zgjidh dy probleme njëkohësisht? Unë mendoj se duhet të ketë burra që ta pranojnë si të rregullt një zgjidhje të tillë. T’ia hap Hatikut këtë ide? Ndoshta ia mbush mendjen, duke e ruajtur të dy këtë veprimin tonë si sekretin më të madh bashkëshortor. U ngrit nga karrigia, por në çast u ul përsëri. Mbylli sytë dhe
  • 18. Mustafa (Muci) Fezga 18 truri i saj po i shfaqte diçka si një skenë filmi dhe veshët e saj dëg- jonin ca copëza fjalësh. Shihte dy plaka që flisnin vesh më vesh me ndrojtje mos i shihte njeri. Llamba e vajgurit lëshonte një dritë të verdhë si fytyrat e atyre dyve që shtriheshin në mes të dhomës. Grupi i vogël i grave të mbështetura pas murit nuk dukeshin fare nga rrobat e zeza që mbanin. Ishte nata e fundit e përcjelljes së prindërve të Ademit. Verina nuk i lidhte dot fjalët e shkëputura, por me intuitën e saj kuptoi se flitej për një burrë që kish lejuar gruan të shkonte me dikë tjetër sa për të zënë një fëmijë, mandej e kish rrahur rëndë pse kish shkuar për herë të dytë. Pastaj ish gëzuar, kur mori vesh që herën e dytë i kish ecur fati e kish mbetur me barrë. Se për kë ishte fjala, nuk e gjente dot. Ajo vetë bluante një dyshim të madh për Ademin dhe Ka- sonin. Ngjanin shumë me njëri-tjetrin. Ato dy plakat duhet ta di- nin, por shkuan në varr e nuk treguan. Nuk kish ndonjë dëshirë të madhe ta dinte. Mjaft që e kuptoi si një zgjidhje, të cilën mund ta kopjonte, bile pa u rrahur fare. Dolingashtëpiadhepoqëndrontenëoborr.Ishtembështetur pas trungut të një mani të zi. Kish mbyllur sytë dhe ndjente një qetësi të këndshme sepse me sy mbyllur njeriu është gjithnjë në mendimet më të bukura të tij. - Verina, nga larg dukesh sikur të ka zënë gjumi. Hapi sytë dhe pa Kasonin. Kujto qenin dhe bëj hazër shko- pin, mendoi Verina dhe qeshi me vete. - Mos t’u kujtua ajo fjala e urtë me qenin dhe shkopin? - E nga e kuptove ti? - Nga buzëqeshja tënde. S’mund të kesh arsye tjetër duke qëndruar symbyllur, e mbështetur tek mani. - Mos fol me thumba. Shkojmë të pimë një kafe se nuk e pi dot vetëm. - Me gjithë qejf e pranoj ftesën, - tha Kasoni. - Sapo mbaro- va mësimin dhe më pihet vërtet një kafe. Sikur ta dije. Ata u futën brenda. Kasoni u ul në divan ndërsa Verina bëri
  • 19. Mësuesi i Gorumit 19 kafetë dhe u ul përballë tij. - Më gjete duke menduar për t’i dhënë zgjidhje përfun- dimtare problemit të madh që kemi unë dhe Hatiku. A mund të më japësh argumente të saktë e bindës se cilat janë anët e mira dhe të dobëta të veprimit që duam të bëjmë duke marrë e birësuar një fëmijë nga brefotrofi? - Më bëre një pyetje për të cilën nuk kam asnjë lloj ideje, nuk kam lexuar asnjë rresht gjëkundi, por duke e menduar kështu, si për herë të parë, nuk mund të them dot asgjë. Të mirat ti i kupton më mirë se unë, por anë të dobëta duhet të ketë shumë. Unë per- sonalisht nuk do të isha përkrahës i një zgjidhjeje të tillë. Ç’kuptim ka të rritësh fëmijën që nuk ka asnjë lloj lidhjeje me asnjërin prej jush? Ti mendon se ju mund ta rritni një fëmijë të huaj në mes të maleve më mirë nga sa mund ta rritë shtëpia e fëmijës në mes të qytetit? - Soni, ke të drejtë, por e mendon dot se sa e mërzitshme është jeta ime në gjithë këtë shtëpi, ku me ditë të tëra nuk dëgjoj asnjë zë? - Unë them se ju duhet t’i nënshtroheni kurave mjekësore deri sa të gjeni medikamentet e nevojshme. Dhe pastaj, me thënë të drejtën, mund të gjenden edhe zgjidhje nga ato që nuk janë në pajtim me moralin e shoqërisë sonë. - E ku nuk e kam çuar mendjen. Por nuk i shoh aq të lehta. Ne jemi pjesë e një shoqërie dhe ajo ka rregullat e veta, - tha Veri- na e dëshpëruar. - Unë dhashë një mendim të fundit, kur nuk ka asnjë lloj zgjidhje tjetër. - Por, ja ta zëmë se po marr parasysh çdo gjë dhe vendos të futem në këtë rrugë të pamoralshme, siç e the vetë, siç e pranoj dhe unë, atëherë, ..., atëherë ti, a mund të më ndihmoje dot? Pasoi një heshtje e rëndë, por Verina shpejtoi ta prishtë. - Më fal Kason, të lutem, më fal që pyetjen e bëra kaq pa takt. - Nuk ka problem Verina, unë e kuptoj drejt hallin që ke dhe vuajtjet që përjeton, por unë nuk jam ende i gatshëm të jap një
  • 20. Mustafa (Muci) Fezga 20 përgjigje të saktë për atë që më the. Këto që po bisedojmë nuk janë kaq të thjeshta dhe aq më tepër, nuk janë pa pasoja. - Jo, Soni, pasojat jam gati t’i marr vetë përsipër, të gjitha, deri në pikën në të fundit, të betohem. - Verina, unë mendoj se kjo nuk do të jetë kafeja e vetme dhe e fundit që po pi tek ty. Ne prapë mund të bisedojmë. - Soni, të falënderoj pa masë që t’i më kuptove drejt. Edhe sikur të mos jesh dakord me mua, unë prapë do të jem tepër mirën- johëse që më mbështete moralisht. Faleminderit. Kasoni doli në rrugë dhe u nis në drejtim të shtëpisë tepër i menduar. I vinte vërtet keq për atë grua të mirë e të bukur, por pa fat në martesën e saj. 11. E lodhur nga mendimet që e kishin çoroditur tërë paraditen e që nuk po i hapnin ndonjë shteg me dritë, doli nga shtëpia dhe mori drejt pyllit duke thithur si të donte ta mbaronte ajrin e freskët që sillte flladi i pasdites. Nga larg pa Atikën që prashiste postatin e madh me luleshtrydhe në oborrin para shtëpisë. Ishte e vetmja që i kultivonte ato fruta aq të këndshme, të shijshme e aromatike. U gëzua që e pa. Duhet ta quaje veten me fat nëse e takoje atë. Në rrugë të përshëndeste, por nuk ndalonte. Po ta pyesje, të ftonte të kaloje nga shtëpia e saj. Dhe bisedat do t’i bëje në oborr. Iu kujtua takimi me Atikën kur ajo kish pak më shumë se një vit si mami në fshat. E priti në zyrën e vet, veshur me përparësen e bardhë e kapuçin në kokë, me stetoskopin në xhep, me fytyrën e bukur e te qetë, me sy që shprehnin vetëm dashamirësi e dë- lirësi. Në fytyrën e saj gjenin kombinimin më të bukur serioziteti dhe bukuria. Verina u ul përballë saj sipas shenjës që i bëri ajo. Shkëmbyen fjalët përshëndetëse pastaj Atika filloi menjëherë pu- nën, “urdhëroni Verina, unë jam gati t’ju dëgjoj me vëmendje”. Verina pa një herë anash, pastaj sikur u turbullua dhe nuk dinte ku ta qëndronte shikimin. Filloi të nxirrte një e nga një ca
  • 21. Mësuesi i Gorumit 21 fjalë pa lidhje. Atika e vuri re menjëherë që ngjyra e fytyrës së saj po ndryshonte e po kalonte nga e kuqja. Dëgjoi fjalët e para dhe e ndërpreu. “Nuk ka pse të vijë zor, - tha ajo. - Je ca e vonuar, por nuk je as e para dhe as e fundit. Kjo u ndodh shumë çifteve. Gratë, veçanërisht të moshuarat, e quajnë “magji” ose “lidhje” që i bëhet burrit. Dhe fajin ia hedhin gjithnjë atij. Por nuk është kështu. Shkaku i vërtetë janë gratë, ngaqë ato nuk dinë dhe nga që njeri nuk i ka mësuar si të sillen e të veprojnë para se të futen te burri në shtrat”. Atika i dha fjalën se do t’ia“zgjidhte” burrin, do t’ia “prishte” magjinë që i kanë bërë atij, por ajo nuk do t’ia bënte asaj trajnimin e duhur në atë moment, sepse nuk ishte punë vetëm e një bisede, por ajo do të vinte në shtëpinë e saj në njërën nga dy darkat e ardhshme, pasi të binte mbrëmja. Do të trokiste tri herë në derën e pasme të shtëpisë, në atë qe e lidh shtëpinë me pyllin. Duhet ta mbante sekret këtë takim. As burrit nuk do t’ia tregonte nëse donte që puna të mos prishej e të bëhej më keq. “As burri im nuk i di këto punët e mia që lidhen me magjinë, i kish thënë ajo. Besoj se çdo gjë do të rregullohet e ti do të ndjesh kënaqësinë e madhe të bashkimit me burrin. Veç, edhe një herë të porosis, mos ia trego askujt. Janë punë me zarar këto.” Verina shkoi, trokiti tri herë te porta e pasme dhe më në fund fitoi. Nuk dinte në fillim si t’ia shpërblente, por nuk e la pa e shpërblyer. Çdo gjë mund të jepte për atë që fitoi, sepse çdo gjë funksionoi shumë mirë pas takimit me të dhe dy seancave mësi- more, siç i quante ajo, që zhvilluan bashkë. Shtrati bashkëshortor u bë si me magji vendi i kënaqësive të papara për të dy. Ajo vërtet e shpërbleu, por mori paralajmërimin e dytë edhe më të rreptë. “Po qe se një ditë ti i tregon dikujt, qoftë dhe burrit, kjo që ne të dyja e ndërtuam, prishet krejtësisht një natë më pas, siç rrëzohet një mur, gur pas guri dhe nuk ndreqet më kurrë.” I kujtohej gjithashtu dhe qeshte me vete me habinë e Hatikut. “Ç’janë këto që bën?- i thoshte ai. - Magji bën ti?”. Verina e paralajmëroi edhe atë. “Asnjë fjalë, askujt. Prishet në çast”. Por për vajtjen e Verinës te Atika dhe
  • 22. Mustafa (Muci) Fezga 22 e fshehta që mbahej për atë takim, përflitej gjithandej. Ndoshta nga që nga shtëpia e çiftit nuk ish dëgjuar më asnjë bisedë me zë të lartë e me të çjerra. - Sa mirë bën me këtë shëtitje buzë mbrëmjes, - i tha Atika. - Efektin e saj nuk e gjen në asnjë lloj tjetër medikamenti. Ke filluar ta bësh gjithnjë? Hatiku u kthye nga puna? - Të shtunave zakonisht e thërrasin në qendër për mbledhje në komitet. Punët e tyre. Atika i hapi derën e oborrit dhe futi brenda. - Paske ndonjë hall tjetër, Verina. U bënë vite që atëherë. Ulemi këtu te ky stoli. Këtë vend e kam apostafat për mbrëm- jet, ndërsa ai vendi atje është për paradite. I kam zgjedhur sipas qarkullimit të diellit dhe i kam mbuluar me çati që të jenë të mbroj- tur si nga shiu ashtu edhe nga dielli i fortë. - U ke bërë çati të bukura, se ti ke mjeshtërit këtu pranë. - Po, është e vërtetë, ata janë kurdoherë të gatshëm për mua. Atika u fut brenda për të bërë kafetë ndërsa Verina i ra rrotull kopshtit për të parë, por edhe për të vëzhguar dritaret e shtëpisë së saj. As vetë nuk e kuptonte se ç’dëshironte të shihte pas tyre. Atika e bëri kafen në çast. - Qenka shumë e nxehtë, - tha, - më dogji buzët. Apo Latina e mban xhezven në zjarr? - Latina tani i di mirë punët e veta. Po ti çfarë kishe për të më thënë? - E para, doja një mendim nga ty. Unë e Hatiku nuk kemi fëmijë, ti e di. Por edhe pa fëmijë nuk kalohet. Çfarë mendon se duhet të bëjmë ne? Unë dhe ai, apo secili veç e veç? - E mora vesh, - tha Atika me një buzëqeshje të lehtë, por edhe këtë herë je me vonesë. Tani ti duhej të kishe një djalë a va- jzë gati pesë vjeçe. Ju nuk keni bërë asnjë analizë? - Për çfarë? - Si për çfarë? Për të ditur se kush nuk është i aftë për kri- jimin e embrionit të fëmijës, fetusit, si i themi ne. Vetëm pas kësaj
  • 23. Mësuesi i Gorumit 23 mund të bisedojmë bashkë. Rrugët nuk janë të mbyllura. Ato janë ende të hapura edhe për disa vjet të tjera. Kjo analizë bëhet lehtë në qytet dhe pa asnjë shpenzim. Mund të shkoni të dy bashkë, ose secili veç e veç, si të doni. Nëse analizat dalin mirë atëherë tako- hemi dhe ndoshta kemi ç’të bisedojmë. Mirë? - Faleminderit shumë Atika. Jam budallaqe e madhe që s’më kish shkuar mendja më parë të të takoja. - Po e dyta? - Eh, po. – Dhe Verina filloi të tregojë dy ngjarjet që ndodhën te porta e shtëpisë së saj dhe asaj të Demirit me dy gratë e çmen- dura të fshatit. - Ti mendon se unë nuk di ç’bëhet në fshat, apo më që jam në anë të pyllit? – iu përgjigj Atika, duke ia ndërprerë fjalën me një buzëqeshje të lehtë. - Desha të thosha se nën presionin e atyre grave, Hatiku, edhe pse unë e kundërshtova, vendosi të takojë shefin e Arsimit dhe ta denoncojë këtë rast thashethemesh. Unë e di që bëhet fjalë jo vetëm për Kasonin por edhe për vajzën tënde dhe desha të të njoftoj. Të tjerat i di vetë ti pastaj. - Mirë, faleminderit, Verina, bëj sa më shpejt analizat që të thashë dhe pres të më njoftosh përgjigjen. Lidhur me kaq sa të thashë mos e bëj zë me gratë e fshatit. Unë i kam tepër inat thashethemet, ato vetëm prishin punë. Aq më tepër që tani unë nuk e ushtroj profesionin. Nëse ke edhe ndonjë problem të ri lidhur me marrëdhëniet mes ju të dyve, e kam fjalën për shtratin bash- këshortor, ma thuaj, por pasi të keni bërë ato që ju thashë. Ato u përshëndetën dhe u ndanë. Verina bëri një copë të vogël rruge dhe ndaloi të sodiste përsëri dritaret, por nuk dallonte asnjë dritë. Iu kujtua ajo kafja e nxehtë dhe kish parandjenjën se dikush mund të ish brenda, që mund të kish hyrë nga dera sekrete e pyllit, si dikur ajo. 12. Atika hap derën e shtëpisë, hyri në korridor dhe rrotulloi
  • 24. Mustafa (Muci) Fezga 24 çelësin për ta mbyllur. Vajza vrapoi dhe iu hodh në qafë. - Mam, kafenë e bëri Soni, si e kish bërë? - Shumë mirë e kish bërë, unë u kënaqa, por edhe shoqja ime gjithashtu u kënaq. Vajza u shkëput nga e ëma, hyri në dhomë, iu hodh Sonit me duar në qafë, e puthi shkurt në buzë dhe i tha se mamit i kish pëlqyer shumë kafeja e tij. “Falëminderit ty Latina, - tha ai duke qeshur, - se ti ma ke mësuar si ta bëj”. Ata zunë vend të tre nëpër divanet e dhomës së ndenjes. Atika e pyeti të bijën nëse i kish mbaruar mësimet për të nesër- men? - Po, mami, i bëra vetë, kurse Soni i kontrolloi dhe nuk më gjeti asnjë gabim, apo jo Soni?, - pyeti ajo duke kthyer kokën nga ai. - Po, po, Latina tani u rrit, kupton mirë gjithçka që lexon në libër. Dhe kjo është kërkesa themelore në këtë klasë. Unë e mbarova punën time dhe tani . . . - Dhe tani, hamë darkë dhe fli sot këtu me ne, - tha në çast Latina. – Dakord mami? E di unë që ti je dakord. Ne flemë të tre dhe e vëmë Sonin në mes. Mirë? - Kjo nuk varet nga ne Tin, kjo varet nga Soni. Megjithëse neve të rriturve na duhet të bisedojmë diçka, që është me rëndësi. . . - Urraaa. . . - thirri Tina. Thashë unë, - tha ajo, u ngrit nga karrigia e u ngjit lart në dhomën e gjumit për të ndezur edhe atje llambën e vajgurit dhe për të ulur perdet e dritareve. Rrymën elek- trike ende nuk e kishin hapur ata të stacionit. Por duke u ngjitur lart nuk harroi të thoshte “edhe unë e rritur jam tani”. U dëgjua krisja e derës që u mbyll lart. Atëherë Atika iu drej- tua Kasonit me zërin e saj të ëmbël e të butë. - Ti e more vesh që Hatiku ka shkuar sot në qytet për të njoftuar në Seksionin e Arsimit lidhur me zhurmën e plakave të fshatit? - Jo, por e marr me mend se ai, nga natyra, i ka frikë fjalët, sidomos të grave dhe nuk u jep dot zgjidhje. Do t’ua lërë atyre atje.
  • 25. Mësuesi i Gorumit 25 Po erdhi shefi lart, besoj se e kaloj pa vështirësi të mëdha, sepse ai, siç flasin mësuesit, është shumë liberal. Çnuk tregojnë për të. Pale konviktorët, se ai ka një dhomëz të vogël gjumi në konviktin e qytetit. - Mirë, mirë. Ti shko tani. Mendoje qetë. Bisedoje dhe me prindërit, që dhe ata mund të kenë mendimet e tyre. Është më mirë kur i mendoni së bashku. Unë për vete nuk kam ç’të mendoj më veç atyre që kemi biseduar vazhdimisht. Kur zbriti Tina poshtë hodhi sytë përreth dhe pyeti me shqetësim: - Po Soni ku është?. - Biseduam diçka bashkë, të pritëm edhe ty, por ai shkoi të bisedojë me prindërit e vet. Kanë dhe ata punët e tyre. - Ju mbani gjëra të fshehta nga unë. Po unë nuk jam më e vogël, mam, u rrita tani, di të ruaj edhe unë sekrete, vetë ma ke thënë, prandaj dhe të dua kaq shumë. Se ti më beson mua. Ajo vrapoi, e kapi për qafe, e shtriu në divan, iu hodh për- sipër e po e puthte. Qeshnin të dyja dhe zërat e tyre kumbonin në atë shtëpi të madhe. Qeshën edhe më shumë aq sa u duk sikur nga e qeshura e tyre e madhe shkreptiu drita e fortë elektrike në dy dhomat poshtë dhe në korridor. Latina u shkëput duke vazhduar të qeshë me zë dhe vrapoi të mbyllte dritat e tepërta dhe të shuante dy llambat e vajgurit që kish ndezur një orë e ca më parë. 13. Hëngrën darkën dhe u ulën në shilte para televizorit që sapo kish filluar të transmetonte televizionin kombëtar, nëpërmjet një antene të ndërtuar në majën e malit përballë, që njerëzit e qua- nin repetitor. Së shpejti do të kishin festën e kongresit dhe valët televizive të Tiranës, thuhej gjithandej, ishin dhurata më e bukur për popullin e rrethit. Lajmet mbaruan dhe spikeri njoftoi fillimin e filmit të darkës me temë nga lufta.
  • 26. Mustafa (Muci) Fezga 26 Mbaroi filmi dhe ato u ngjitën lart në dhomën e gjumit. U zhveshën në dhomë dhe u futën të dyja në banjë ku Soni kish montuar një lloj dushi me vajguri që kur ndizej, zhurma e tij dëg- johej edhe në shtëpitë e tjera të fshatit. Në një cep të banjës së madhe ishte një kazani i lartë me ujë të nxehtë, që do të shërbente në rast se dushi mund të fikej në punë e sipër. Kjo ndodhte shpesh nga që vajguri përmbante herë-herë më shumë ujë se zakonisht. Ndezën dushin dhe filluan të ndihmonin njëra-tjetrën të laheshin. Pastaj u fshinë, vunë peshqirët të thaheshin në banjë dhe dolën të dyja në dhomën e gjumit. Latina vrapoi para pasqyrës të shihte atje trupin e saj që kish filluar t’i pëlqente e të kënaqej me të, u rrotullua disa herë për të parë edhe pjesën prapa, pastaj, ashtu si çdo herë tjetër, thirri mamin e vet t’i afrohej, ta shihte e t’i thoshte si i dukej trupi i saj. “Kur të rritem edhe pak mami, kaq i bukur do të më bëhet edhe mua gjoksi, si ty?” “Ti e ke që tani shumë të bukur, – i tha ajo, - sa ka filluar të lulëzojë dhe ia preku me dorë, por do të bëhet shumë më i bukur se ky që sheh te unë, shumë, shumë më i bukur se ky. “Po ky pushi këtu, mami, a duket bukur?” “Ai është më i bukur se kurrë ndonjë herë, se sapo ka filluar. Ndërsa unë po filloj të plakem tani” “Ç’është kjo fjalë mami, Soni thotë se ti, mami, je shumë e bukur, si e bukura e dheut, thotë ai. Sikur ta kishim edhe Sonin këtu, mami, ta vinim në mes, të na shikonte të dyjave, ta shihnim edhe ne atë, sa bukur do të ishte mami”. “Një ditë do ta shohim shpirt, siç kemi parë edhe babin tënd, ti nuk e mban mend, por eja të shtrihemi bashkë dhe të flemë si dy shqerra”. Ato u shtrinë dhe e pushtuan njëra-tjetrën. Atika e mbuloi Tinën me krahët e vet dhe atë e zuri gjumi menjëherë. Pastaj i futi këmbët e saj midis këmbëve të veta dhe buzëqeshi nga që iu kuj- tua ajo që tha Tina, pushi. 14. Fytyra e Atikës mori pastaj pamje serioze dhe iu kujtua ta- kimi me Sonin një ditë para se ai të fillonte punën në shkollën e fshatit. Iu kujtua ajo ditë kur ai u fut te Atika jo me atë gjallërinë që
  • 27. Mësuesi i Gorumit 27 e karakterizonte, jo si atëherë kur ishte gjallë Ademi. Hapi derën e dhomës së ndenjes dhe u mbështet pas murit. - Çka ndodhur Soni, pse nuk qenke me humor të mirë? - Nuk mund të mësohem dot me humbjen e Ademit. Sepse më duket si zbrazëtirë këtu. Nuk jam në gjendje ta shpjegoj as sot që e kam ditë gëzimi për vete dhe për familjen. Sot e kisha ditën e parë të punës si mësues në shkollën sipër. Bëra pastrimin dhe sistemova ca mjete mësimi. As në shtëpi nuk kam shkuar akoma, megjithëse babai nuk pati ndonjë gëzim të madh mbrëmë, sepse edhe atij iu kujtua në çast Ademi. “Sa do të gëzohej edhe ai”, tha. - Soni, më kënaqe shumë me lajmin që më solle, afrohu të lutem, ulu pranë meje, më fal që nuk jam veshur si duhet, por më gëzove pa masë, vërtet. – Ajo i hodhi dorën, i mori kokën afër saj, e mbështeti te gjoksi dhe filloi ta ledhatojë e ta puthë. – E shikoi në sy, i mbushi sytë me lot. Një lot i rrëshqiti dhe i ra mbi njërin gjoks të zbuluar paksa. – Sa do të gëzohej Ademi. Babai tënd e ka thënë mirë. Mezi priste të punoje me ne, në shkollën tonë. Edhe unë jam njëlloj e gëzuar, si Ademi, por edhe më shumë, se ti do të jesh jo vetëm mësues, por edhe si babai i Tinës tani, syrit tim të vetëm. Atika e tërhoqi përsëri Sonin pranë vetes dhe e mbuloi me përkëdhelje si ta kishte djalë, vëlla më të madh të saj, vëlla të bur- rit gjithashtu. Ajo nuk u tërhoq as kur hyri Latina nga dhoma tjetër dhe ndaloi të shihte atë përqafim. Ajo i pa që po qanin të dy dhe u afrua. Atika i hodhi duart vajzës, e tërhoqi atë dhe u bënë të tre një trup i vetëm, një trup i përqafuar. Pastaj vazhdoi një heshtje e gjatë dhe asnjëri nuk e mori guximin ta thyente atë heshtje. Të tre e kishin mendjen tek i njëjti njeri i dashur i tyre, te Ademi. - Uroj ta kujtojmë gjithnjë Ademin e mirë, sa të rrojmë aq dhe ta kujtojmë, - tha Kasoni duke fshirë me dorë sytë e njomur për të qartësuar shikimin. - Faleminderit, qoftë e thënë edhe nga zoti, - tha Atika. Tina është e vogël, por ne të dyja me Tinën, të falënderojmë që ti erd- he në shtëpinë tonë ta ndash me ne gëzimin tënd, megjithëse na shpërthyen lotët. Dëgjo ti Tina, që nga ky çast Soni është mësuesi
  • 28. Mustafa (Muci) Fezga 28 yt. Që nga ky çast ai do të jetë njëkohësisht edhe si baba për ty. - Vërtet mami, babai im, baba Soni, do të rrijë me ne, që sot, uau, sa qejf! - Tina, ç’janë këto që thua? Ti je vajzë e zgjuar, mos fol gjëra pa mend. - Pse, mam, mua më pëlqen baba Soni, gjithnjë e kam dashur - dhe i hodhi të dy duart në qafë. Soni e puthi në të dy faqet, e ngriti lart si të ishte një pupël dhe e puthi përsëri duke i thënë: Ti je princesha ime e vogël. 15. Dielli kish gati një orë që kish perënduar dhe nata sapo kish filluar të binte plotësisht mbi fshat. Hatiku hapi derën e oborrit dhe trokiti te dera e shtëpisë. Verina doli me vrap, e hapi, e përqafoi dhe i mori dy rrjetat që ai mbante në duar me sende të blera në qytet. Pastaj ai hoqi këpucët te dera, zhveshi xhaketën dhe e vari pas saj, hyri brenda dhe u ul në divanin prej dërrase mbi të cilin ishte shtruar një dyshek i mbushur me lesh dhe i kapur me pulla të kuqe vende-vende. Pranë, ngjitur me të u ul edhe Verina. - A u lodhe? Si të eci dita? Na mollois ca nga thashethemet e qytetit. - Takova shefin, ishte djalë i arsyeshëm, i zgjuar, i men- dueshëm, ajo çka i thashë e shqetësoi, më premtoi se do të vinte vetë, por ditën nuk ma tha, më porositi të mos i them kujt. Mesa duket donte ta kapte të pa përgatitur Kasonin. Dukej i shkathët shefi, më dha edhe një kafe në klubin e tyre. - Nejse, tani gratë nuk kanë ç’të thonë më. Të nxjerr diçka dhe të mbajmë ndonjë gotë së bashku? Mirë? Verina po vinte në tabaka ato që kish përgatitur ndërsa mendja i shkoi te sekreti që kish nxjerrë pa dashje te Atika. Po, fundja, mirë kish bërë, pse u dashka një kontroll i papritur? - Po Arverën si e kishe? Flitet se duan t’ia bëjnë atij shefit për grua? Di gjë ti? Duan t’ia ngecin që ta mbajnë përgjithnjë e të mos e lënë të largohet. Duhet të jetë shef i zoti besoj deri sa duan
  • 29. Mësuesi i Gorumit 29 ta mbajnë. - Nuk ka burrë që ia del asaj. Zor se ka për ta marrë njeri. Të gjithë ia kanë frikën. - Gratë shtrohen kollaj, burrë, sapo t’u rritet pak barku. Me që ra fjala, isha sot te Atika dhe e pyeta për ndonjë këshillë. Më tha të bëjmë të dy analizat dhe pas kësaj do të na këshillojë. Kushti i saj është të mos i themi kujt për këtë. - Po qe se i ke dhënë fjalën, pse më pyet? Pastaj ja ta zëmë se analizat dalin keq, ç’mund të na ndihmojë ajo? - Këtë e di ajo, kot nuk e tha, lexon ajo, ka gjithë ato libra, bën dhe magjira ajo, thonë gratë, prish dhe magjira. Çfarë hum- basim ne? Në ballin e Hatikut filluan të mbijnë ca bulëza djerse. Verina i pa dhe i erdhi keq. I vjen zor, mendoi, të shkojë e të bëjë atë analizën që i kërkojnë, se mjekët bëjnë pyetje intime si e sa u do qejfi. Sytë iu lëngëzuan, por edhe ajo kish hallet e saj. Ish nuse e re dhe kish ëndërruar të bëhej nënë e të rriste fëmijë. E lanë që analizat t’i bënin të mërkurën e ardhshme, hodhën atë pak raki që kish mbetur dhe ranë të flenë. Hatikun e zuri gjumi sa vuri kokën në jastëk. Verina e pa për një çast, ktheu kurrizin ngadalë dhe filloi të qajë në heshtje deri sa e kllapiti gjumi. Një ëndërr e llahtarshme iu shfaq. Ishte diku në një vend të panjohur, kish lindur vajzë dhe e mbante në krah. Vraponte dhe këndonte. Kur ja, papritur para saj u hap një korridor me njerëz gjysmë të zhveshur, të zinj, me shami të kuqe të lidhura në kokë dhe me gurë në duar. Grumbuj gurësh kishin edhe pranë këmbëve. Ndaloi këngën dhe deshi të kthehej. Ktheu kokën dhe pa të tjerë njerëz me trasta në qafë të mbushur me gurë. Mori vrapin të kalonte korridorin, por një oshtime shur- dhuese buçiti në veshët e saj. Thërrisnin me zë të çjerrë kurva- kurva dhe qëllonin me gurë. Mori vajzën e futi në gji për ta mbrojtur dhe filloi të vrapojë më shpejt, akoma më shpejt, por korridori nuk mbaronte. Gurët i kërcisnin te kafka e kokës e ajo dëgjonte vetëm ulërimat e vajzës së saj të vogël. Ra përdhe e mbuluar nga gjaku dhe një dorë e zezë i hoqi vajzën që e kish në gji. Verina klithi me
  • 30. Mustafa (Muci) Fezga 30 sa fuqi kishte. Hatiku u ngrit i trembur, jo aq nga ulërima sesa nga zhurma e fishkëllyese e frymëmarrjes, si të ishin gërhamat e fundit të saj. - Verina, ç’pate kështu? - Një ëndërr e tmerrshme, o zot, sa e tmerrshme. Por ja, kaloi. Shyqyr që isha në gjumë. 16. Kasoni hyri në shtëpi dhe filloi të ngjiste shkallët ngadalë me kokën ulur si të donte t’i numëronte. Hyri në dhomën e tij, nxori një letër të bardhë dhe me lapsin në dorë e nguli shikimin mbi të. E ashtu mbeti gjatë, si një model që pozonte para piktorit. Shikimi ishte tretur në pafundësi por në sytë e tij feksi diçka si e shkruar me zjarr: Ej, dudum, thirri mendjes! Kjo sikur e tronditi dhe ai lëvizi në karrige. U ngrit në këmbë dhe filloi të lëvizë nëpër dhomë. Vërtet dudum duhet të jem deri sa nuk i mora seriozisht fjalët që fliten. Nuk mund t’ia falte dot vetes që i la fjalët të vlojnë e të fryhen deri sa mbërritën këtu, sikur ato të mos ishin për të, por për ndonjë Kason tjetër. Po të ishte Latina vajza e tij, mendoi, lumi i thasheth- emeve do të ishte një vijë uji që do e përpinte dheu. Dhoma u ndriçua në çast saqë ai mbylli sytë instinktivisht dhe sakaq iu shfaq fytyra e Atikës me të cilën sapo ishte ndarë. Si të ishte një libër i shkruar, kujtesa u hap tek faqja e bisedës mes tyre. - Soni, zbrit poshtë të hamë darkën, - ishte zëri i nënës që e thërriste. - Nuk kam oreks nënë, hani ju të dy me babanë dhe bini të flini ose shihni po të doni ndonjë gjë në televizor. Mua më duhet të përgatitem. - Po nesër është e diel, ditë pushimi – tha Medihaja. - E di, e di. Demiri hëngri darkën dhe u shtri për të fjetur. Medihanë nuk e zinte gjumi dhe u ngjit lart. Edhe ajo ishte e shqetësuar për djalin sidomos që prej ditës së atyre të çmendurave gra.
  • 31. Mësuesi i Gorumit 31 - Nënë, nuk të zë gjumi? Edhe ti ke merakun tim? - Demiri u shtri, ndërsa unë dua të të them ca fjalë që men- dohem prej kohësh të t’i them. Dua t’ua mbyll gojën e ligë atyre plakave që erdhën dhe ndonjë tjetre që i ysht ato. - Mos më ke gjetur nusen, nënë? A nuk më thua se ku ma ke gjetur? Cilën? - Unë e kam pikasur me kohë se ku e ke mendjen ti, mor bir. Edhe Demirit ia kam thënë. - Dhe ti je dakord me mendjen time? - Ne të dy jemi dakord, bir. Po qe se e ke mbushur mendjen, ne shkojmë që nesër dhe e kërkojmë. Dy capa na ndajnë. - Faleminderit nënë. Ti je flori. Soni u ngrit, e përqafoi fort nënën dhe ndjeu një qetësi që nuk e kish provuar ndonjëherë në shpirtin e tij. Mori frymë i lehtë- suar dhe e puthi nënën përsëri. - Po shkoj t’i them dhe Demirit, - tha Medihaja dhe u ngrit të zbriste poshtë. - Nënë, - i tha Kasoni, - rri dhe pak me mua, të lutem. – Këto ditë do të vijë shefi i arsimit. Atika e kish marrë vesh dhe ma tha para se të vija këtu dhe unë po mendoja për shpjegimet që do t’i jap atij. Por, ja ti ma lehtësove fare, krejt si me magji. Kish të drejtë ajo kur më tha “bisedoje me prindërit e do ta zgjidhësh”. - Ti dhe Ademi keni qenë vëllezër e shkuar vëllezërve. Këtë e dinë të gjithë dhe do kesh bekimin e tyre dhe të zotit. - Mirë nënë, shko thuaja dhe babait. Medihaja shkoi poshtë dhe pas pak i thirri Kasonit të zbriste. Kasoni pa babanë që kish nxjerrë shishen e rakisë mbi tavolinë dhe kish mbushur tri gota. - Hajde bir, ta pimë një gotë për mirësinë e fjalës që ndamë në familje. Ishte dëshira ime dhe e Medihasë, por dua të jemi të sigurt se t’i nuk e bën këtë vetëm për të na bërë qejfin neve. - Gëzuar baba, gëzuar nënë dhe të jeni të sigurt se e bëj jo vetëm për t’u bërë qejfin juve. Ju meritoni shumë e shumë më tepër se kaq.
  • 32. Mustafa (Muci) Fezga 32 17. Kasoni u ngjit në dhomën e tij dhe u ul aty ku kish lënë letrën e bardhë dhe stilolapsin mbi të. Kujtesa e tij kish mbetur hapur në faqen e duhur dhe ai kujtoi bisedën e para një viti e ca që pati me Atikën rreth edukatës seksuale me fëmijët e moshave të vogla. - Unë jo vetëm që mendoj, - thoshte Atika, - por jam plotë- sisht e bindur që fëmija ka të drejtë dhe duhet të dijë gjithçka që ai dëshiron dhe kërkon të dijë. Qarkullon një barsoletë te të rinjtë. Në kabinën e trenit që shkonte për Lushnje ishte nëna me vajzën e saj të vogël dhe përballë tyre një plak. Dhe vajza e pyeti nënën: Mami, po unë si kam lindur? Mami hodhi sytë përballë dhe pa plakun që po flinte. Po ja, të keqen mami. Unë desha të bëja një vajzë, shkova te doktori, i thashë, dhe ai më dha një hapje, të cilën unë e piva, pastaj m’u rrit barku shumë, shkova përsëri e ai, ma çau e të nxori ty. Pastaj ma qepi prapë barkun. Uua, sa bukur, qeshi e gëzuar vajza. Por plaku, pa i hapur sytë, pyeti: më fal shoqe, po ajo metoda e vjetër nuk përdoret më? Soni qeshi se e dëgjonte për herë të parë këtë barsoletë. -Ekuptojdheebesojqënënaekavështirët’ibëjëshpjegimet e duhura vajzës për një pyetje kaq të vështirë. - Si vështirë? Po për të gënjyer pse e paska të lehtë dhe për të thënë të vërtetën e paska vështirë? Një ditë me Latinën pamë rrugës te livadhi në pyll që një dem kërceu mbi një mëshqerrë dhe Latina më pyeti se “pse kërcu ashtu ai demi, mam, se kam parë një ditë edhe një cjap që bënte kështu me një dhi?” - Dhe ti ia shpjegove? - Po si, ta gënjeja? Apo t’ia mbaja të fshehtë? Apo t’i thosha do ta mësosh kur të rritesh dhe ajo të më përgjigjej si zakonisht, unë jam e rritur tani? Unë nuk jam idiote që ta barazoj vajzën time me dhinë apo delen. Jemi njerëz e dimë t’i zotërojmë dhe t’i drej- tojmë instinktet. Problemet e seksit, të mbushura me gënjeshtra dhe të mbuluara me mistere nga vetë ne, vetëm se e dëmtojnë rëndë e nganjëherë shumë rëndë jetën e të rinjve, vajza apo djem
  • 33. Mësuesi i Gorumit 33 qofshin. Bien viktima pa e ditur psenë. - Po si ia shpjegove? Jam shumë kureshtar. - Po të kesh ndonjë pyetje konkrete si vajza ime për shem- bull, ma thuaj dhe do ta shpjegoj teorikisht dhe praktikisht këtu ku jemi, në krevat. Natyrisht fëmijës nuk mund t’i shpjegohet në çdo vend. Duhen gjetur me kujdes koha dhe vendi pastaj edhe meto- da. Çdo moshë, përfshi dhe të mëdhenjtë si ty, ka trajtimet e veta. Por me që ra fjala, i thashë se njerëzit e kafshët janë ndarë në dysh, në meshkuj e femra. Dallimet janë të shumta, i thashë, dhe i përmenda disa, por kryesorja është, i thashë, seksi. Dhe i thashë se ku dallohet seksi. Mora shembull veten dhe Ademin, të cilin ajo thoshte se e mbante mend kur ne dilnim të tre para pasqyrës. I mora shembull cjapin me dhinë, dashin me delen, kalin dhe pelën dhe i thashë se kudo që të shikosh, do të gjesh se ka një mashkull dhe një femër, edhe te zoqtë, edhe te bletët, kudo. Ajo u kënaq sa filluam të luajmë për të gjetur se ku e ka seksin pula e ku këndezi, ku e kanë breshkat, gjarpërinjtë, peshqit. Më në fund ajo zbuloi se që të gjithë në një vend e paskan. Por përsëri donte të dinte pse ai demi kërceu ashtu? - E, si ia shpjegove këtë? - Natyrisht, e pata vështirë dhe i thashë se nuk shpjegohen të gjitha përnjëherësh. I thashë ta mbante mend pyetjen dhe një herë tjetër, kur të ishim të dyja në krevat, do t’ia shpjegoja që ta zinte gjumi. I lashë kohë vetes që të përgatitesha pak. Do të ta tregoj edhe ty një ditë tjetër se si do t’ia kem shpjeguar. - Po me Tinën kur ke filluar edukimin seksual? - Ndjek edhe këtu përvojën që kam nga babai. Kur erdha nuse te Ademi, që natën e parë, i fola për përvojën që kisha unë. Dhe ai e pranoi me shumë qejf. Iu duk shumë zbavitëse. Dhe që atëherë, kur unë jam e lirë nga ato mujoret që kanë gratë, çdo natë kur duam të biem për të fjetur, zhvishemi të dy, lëmë mbi divan a karrige gjithë veshjet tona, shkojmë e bëjmë një larje të shpe- jtë në banjë duke ndihmuar njëri-tjetrin, vijmë pak vërdallë nëpër dhomë, qëndrojmë pak para pasqyrës e cila është mjaft eksituese, ngacmohemi me njëri-tjetrin, vijmë të dy në formë dhe pastaj hid-
  • 34. Mustafa (Muci) Fezga 34 hemi në krevat. Ashtu si e kemi praktikuar edhe bashkë. Pasi vdiq Ademi, këtë rit e bëja vetëm me vajzën. Pastaj, siç e kemi bërë ndonjëherë edhe të tre bashkë. Ajo na shihte kur ne putheshim e bënim atë që bën burri me gruan. Tani ajo nuk ka asnjë kuriozitet. Na ka parë që e vogël dhe i duket gjë fare normale. Kjo edhe nga që nuk ka arritur pjekurinë e saj seksuale. Tani vjen momenti kur ajo mund të eksitohet dhe tani do të fillojmë shpjegimet e sakta në teori dhe në praktikë se si zhvillohen kontaktet seksuale, cilat janë mënyrat me të mirat dhe të këqijat e secilës prej tyre. Kështu që edhe ne të dyve do të na duhet të bëjmë ca ushtrime praktike. Ajo do të na shohë ashtu siç shohin të tjerët stacionet e huaja tele- vizive me ato kanoçet artizanale. - Tika, ti po më habit me iniciativat e tua, ti je një lloj encik- lopedie e veçantë e edukimit seksual. Ai e përqafoi fort, e puthi, u ngrit nga krevati, u vesh i tëri dhe u nis për në shkollë. 18. Verina me Hatikun dolën nga spitali dhe u drejtuan për te klubi i madh i qytetit. Do të pinin diçka para se të merrnin rrugën për në fshat. Dukeshin krejt pa humor, madje akoma më shumë, sikur sapo kishin ndërprerë një zënkë të gjatë. Hatiku dukej sikur nga momenti në moment do të shpërthente në lot me ngashërim, ndërsa Verina tregonte një mendjemadhësi të shtirur, kokën e mbante tendosur pak më lart se zakonisht, fytyrën disi të qeshur, shikimin e hidhte sa andej këtej nëpër vitrinat e rrugëve. U ulën, morën nga një shurup thane, që ishte bërë si pija e modës atë fillim pranvere dhe po e pinin pa folur. Përgjigjen e analizave e mbante Verina të palosur në çantën e vet të dorës. Letra ishte shkruar me shkrim të qartë, por ajo nuk e kuptonte dot kur e lexonte. Por mjeku u tha me gojë se analizat e Hatikut ishin keq, ndërsa të saj për mrekulli. Tha pastaj se nuk mund t’u jepte ndonjë këshillë veç përdorimit të medikamenteve që u kish shkruar në letër.
  • 35. Mësuesi i Gorumit 35 - Po vjen shefi, - tha Hatiku. – Është ai me atë këmishën vishnje që po zbret nga rruga e Komitetit. Duket se po hyn këtu. - Ta qerasim, - tha Verina, - por asnjë fjalë për analizat, se e kam porosi nga doktoresha e fshatit, kuptove Hatik? Hatiku i bëri shenjë, e ftoi Visarin të ulet në tavolinën e tyre, e prezantoi me gruan dhe e pyeti për shëndetin. “Mirë, faleminder- it, tha shefi, për ndonjë mbledhje ke ardhur?” “Thjesht për shëtitje e për ndonjë pazar të vogël”, - u përgjigj Verina. “E shoh që Hatiku paska rrëmbyer vajzën më të bukur të krahinës, përgëzime, Hatik”. Verina qeshi me zë aq sa tërhoqi vëmendjen klientëve të tjerë. Pastaj Visari nuk po ia ndante sytë, aq sa Verinës nuk iu durua pa i hedhur një thumb. - Ka ndonjë problem që nuk shkon? - Jo, jo, - tha Visari, - jam pak i shpërqendruar, nuk shoh thuajse asgjë aty ku drejtoj sytë. Shikon mendja, thonë, nuk shikon syri. - Fjalë me mend. Di të zgjedhë partia. Nuk të bën shef kot ajo, - tha Verina dhe qeshën të tre. Vetëm Hatiku nuk po kuptonte se përse po bëhej biseda. - Po ti Verina çfarë shkolle ke mbaruar? - Të mesmen këtu në qytet. Konviktore kam qenë, si vajzë jetime. - Edhe unë në konvikt jetoj, - tha shefi. - Sa të martohesh, se thonë që e ke me ditë, e pastaj do jetosh në pallat. Do bësh jetë domethënë. Ne vdiqëm në fshat, në majë të malit dhe në mes të baltës. - Verina, e prishe, - tha Hatiku. – E ku e thuaj pa, para she- fit! - Ajo tha një të vërtetë, - tha shefi, - është detyra jonë, e kuadrove, ta rregullojmë që edhe fshati të bëhet si qyteti. Drita elektrike për shembull ia ka ndërruar pamjen. Tani i sheh fshatrat prej këtej se ku janë, pale kur kalon luginës natën dhe i numëron, sa majtas e djathtas. Visari piu kafenë, i shkeli pak syrin Verinës dhe u tha të dyve “faleminderit dhe mirë u pafshim së shpejti”.
  • 36. Mustafa (Muci) Fezga 36 - Sa djalë i mirë dhe simpatik, - tha Verina, - por dhe sa i zgjuar. Kishe të drejtë ti kur ma përshkrove. – Ndërkohë ajo e kapi veten duke përsëritur, si një ngecje gramafoni, një frazë të vetme: “sikur t’i kërkoja atij të më jepte një fëmijë”. Kishte filluar ta kuptonte se po jetonte si e sëmurë, se po i shtohej një dhimbje në trupin e saj. U ngritën dhe kaluan përgjatë vargut të dyqaneve në anën e djathtë të rrugës kryesore. Nuk folën më për analizat, por Verina po vriste mendjen të gjente një mënyrë sa më të natyrshme për t’i thënë atij idenë që bluante me kohë në mendjen e saj, që kushdo do ta quante të çmendur. Atë që do t’i thoshte e përfytyronte si bubullime të ndrydhur me presion në kokë, që nuk po duronte dot sa të shpërthente kafkën, pastaj dhëmbët e të futej drejt e te vrimat e veshëve e të zinte vend në trurin e burrit të saj. Dolën pa blerë asgjë nga dyqani ushqimor, pastaj nga tjetri me veshje burrash e grash e po ecnin kuturu Kaloi gjysma e orës e plot minuta të tjera më pas e ata nuk kishin shkëmbyer ende asnjë fjalë. - E ndiej veten sa të mërzitur, aq edhe fajtor, - e theu heshtjen Hatiku. Mërzitem thellë në shpirt kur mendoj të ardhmen e familjes sonë dhe ndjehem akoma më fajtor që këtë analizë kaq të thjeshtë nuk e bëmë vite më parë. - Nuk është koha tani të flasim për mërzitjen, Hatik, dhe as të gjejmë fajtorët. Ne duhet të mendojmë me zemër të hapur e me shpirtin e çliruar nga ankthet për të ardhmen tonë. Hajde të ulemi te lulishtja pas pallatit të kulturës, t’i shtrojmë hallet tona para syve, në qilimin jeshil. Një zgjidhje do ta gjejmë, sepse ne e duam njëri- tjetrin. Dakord? 19. Në një cep të lulishtes, në barin e njomë, mes trëndafilave që i rrethonin, ata u ulën shesh dhe Verina e vuri kokën në prehrin e Hatikut.
  • 37. Mësuesi i Gorumit 37 - Unë nuk i jap dot asnjë zgjidhje kësaj situate, - tha ai pas një heshtjeje të gjatë, duke vazhduar të përkëdhelnin lehtë njëri- tjetrin. Ajo e dëgjoi dhe iu bë sikur pas fjalëve të tij kish edhe ca të tjera të pathëna, që ajo sikur i kuptonte, ose më mirë, do donte të ishin ashtu si i kuptonte ajo. - Cila është ajo kryesorja, gjëja më e rëndësishmja që ti nuk i jep dot përgjigje. Hatik? - Hm..., si të them, ja cila është. Është dyshimi që më bren shpirtin e zëmrën. Do të qëndrojmë bashkë apo do të ndahemi e ti do të martohesh sërish me një burrë që do të japë atë që mua zoti nuk ma ka dhënë të ta jap? Ajo e shikoi Hatikun në sy dhe iu bë një si lëmsh i vogël në grykë. - Unë nuk ndahem, Hatik, ti ke qenë fati im, ky ka qenë fati jonë dhe unë me ty do të qëndroj tërë jetën time. Unë nuk jam ndarë dhe nuk ndahem nga ty asnjë çast. Por, ja, le ta zëmë një moment se ti do të ndahesh nga unë. - Jo, jo, unë as kërkova dhe as kërkoj, më beso, vetëm py- eta. Por e ndiej që në shtëpi diçka mungon dhe mungon për fajin tim. E ndien ti këtë? - E ndiej, e ndiej shumë, e ndiej thellë, në çdo qelizë të trupit tim. Më duket si një film pa muzikë, pa zë, pa ngjyra. Ndjej kënaqësinë trupore kur jemi në shtrat, por ndjej edhe trishtimin që rri fshehur diku nën jastëk dhe më ndjek pas kur ngrihemi e kudo që shkoj. Trishtim që nuk më ndahet. Hatiku i përkëdheli faqet dhe tani i erdhi keq jo vetëm për vete, por më shumë për të. - Unë nuk mund ta harroj lumturinë që më dhurove kur më ktheve burrërinë, por ja që, sa më shumë kalon koha dhe sa herë mbushem me epsh, e mesi pres çastin të hyj brenda teje, mendja më shkon më shpesh, ja, te kjo mungesa që na ka shoqëruar, e më vjen të qaj e shkrehem thuajse në çast. Ti e ke vënë re sigur- isht. Unë të kërkoj falje, ndaj e bëra si pyetje në fillim, meqë erdhi edhe rasti i duhur.
  • 38. Mustafa (Muci) Fezga 38 Verina mendoi se erdhi çasti për t’i bërë atij ofertën e vet. Por Hatiku ia preu hovin. - Ndoshta mund të ishte një zgjidhje nëse marrim një fëmijë në brefotrofin e Korçës a të Pogradecit dhe e bëjmë si fëmijën tonë, një djalë a një vajzë, si të dëshirosh edhe ti. Një vajzë ndosh- ta do të ishte më mirë. Po ta kisha bërë unë propozimin e para, mendoi Hatika, ndoshta nuk do të lindte fare kjo pyetje, por tani kjo ide idiote duhet kundërshtuar. Sidoqoftë, mendoi, fjala erdhi tek nyja nga e cila ajo mund të kalonte lehtë atje ku dëshironte. - Fëmijë me prindër të panjohur, që nesër mund të bëhen të gjallë e të na e marrin mbrapsh fëmijën e tyre. Do të ndihemi më të dëshpëruar nga sa jemi. Kush mund ta lejojë fëmijën e vet të rritet me ne majë malit, kur mund të rritet me gjithë të mirat në qytet? - Ke të drejtë, - tha ai. – veç të kërkojmë të na i falë ndonjë nga çiftet e njohura këtej rrotull. Verina mori frymë thellë, ngriti kokën nga prehri i burrit të vet, i hodhi dorën në qafë dhe nuk po vendoste akoma t’ia thoshte krejt hapur mendimin e vet. Pastaj të priste e qetë reagimin e tij. Por goja nuk hapej dot e zëri nuk i dilte. Më në fund ajo ndezi shkëndijën që, siç e kish përfytyruar, do të pasohej me një shkrep- timë e gjëmim të beftë në një qiell të pastër nga retë. - Hatik, më dëgjo të lutem me vëmendje dhe mos më ndër- prit. Ka ca kohë që e mendoj këtë dhe ja, erdhi rasti të ta them. Hatiku ndjeu një të dridhur në trup, një rrahje të shpejtë në gjoks dhe lëvizi pak instinktivisht. Parandjeu befas sikur do t’i binte të fikët - Të shoh në fytyrë që u shqetësove, je zverdhur fare, por mos mendo keq për mua. Kam qenë dhe do të jem për ty një bash- këshorte korrekte dhe krejtësisht e ndershme. Por dua të propozoj një zgjidhje, e cila, sipas zanatit tënd, është një lloj karabinaje që pastaj mund të suvatohet e të ngjyroset me lloj-lloj mënyrash, si ta mendojmë të dy. Veç mos më ndërprit. “Po supozoj një çast se ne të dy po ndahemi dhe po jetojmë secili në dhomën a shtëpinë e vet. Ti ke jetën tënde dhe unë timen.
  • 39. Mësuesi i Gorumit 39 Prit, të thashë mos më ndërprit. Unë, si grua e ndarë nga burri, do të gjej mundësinë për të pasur një fëmijë, një djalë a vajzë, si ta dojë zoti, por nuk do të martohem. Në këtë kohë kjo është e thjeshtë. Nuk do mund të madh. Do kalojë pak kohë dhe unë do të kërkoj nga ty të më marrësh përsëri për grua, si grua të penduar për gabimin që ka bërë. Do të kemi kështu shansin të jemi përsëri burrë e grua, por tani edhe me fëmijë, me fëmijën tonë. Dhe asnjë veç meje nuk do ta dijë se kush është babai i vërtetë dhe askush nuk ka të drejtë të më pyesë për këtë, as edhe ti. Pasoi një heshtje që vazhdoi gjatë. Të dy qëndronin pra- në, mbështetur te njëri-tjetri. Të dy ndiheshin të lodhur e sikur u mungonte dëshira për të folur. Pastaj Hatiku sikur u zgjua nga një ëndërr dhe foli krejt i qetë. - Pse na duhet kjo zhurmë kaq e madhe e ky skenar idiot. Fjalët do të marrin dhenë, thashethemet e dynjasë do qarkullojnë, qindra “pse” do të lindin e përgjigje nga më të shëmtuarat do të sajohen. Fasada duket e bukur, por karabinaja nuk u qëndron dot furtunave. - Me kaq sa the, unë duhet të kuptoj që ti nuk je dakort? – pyeti Verina tepër e mërzitur e gati për të qarë. - Jo, jo, - shpejtoi të thotë Hatiku, - nuk kam asgjë kundër idesë, përkundrazi, dëshiroj një skenar pak më të thjeshtë, një kar- abina që nuk bie në sy, sepse nuk i duroj dot fjalët e botës. - Për këtë e kisha fjalën kur përmenda suvanë e ngjyrat. - Përse duhet ajo loja e ndërmjetme, kur esenca është një dhe vetëm një, të cilën unë mendoj se e kuptova mirë. Pse nuk e thuaj troç, por e stërhollon, jo të ndahemi, jo të bashkohemi, - e ngriti zërin Hatiku. - Çfarë të them troç? Pastaj ti nuk ke pse nxehesh, ne thjesht po bisedojmë. - Nuk po nxehem, por po e them më thjeshtë atë që kuptova unë, që ti mendon të shkosh me dikë tjetër, të mbetesh shtatzënë me të, të lindësh një fëmijë e ta quash se e ke me burrin tënd dhe pikë. - Unë pa lejen tënde nuk e bëj kurrë një veprim të tillë. Do
  • 40. Mustafa (Muci) Fezga 40 të ma quaje tradhti bashkëshortore dhe do të më ndaje. Ja pra ku hyn ndarja në këtë mes. Unë nuk dua të më tregojnë me gisht si kurva e fshatit. - Mua po më dhëmb shumë kur e çoj nëpër mend, por unë nuk do ta përdorja kurrë atë fjalën që the ti. Unë të kuptova kështu, që unë të bie dakord me një skenar, për shembull, që ti të ftosh dikë në shtëpi, të hysh në marrëdhënie me të, si në marrëdhënie pune e të marrësh si hak pune një fëmijë për vete e për familjen tonë. Po të ishte marrëdhënie për të fituar para, kjo do të ishte e palejueshme, kjo do të ishte tradhti, sepse paratë fitohen vetëm me punë të ndershme. Unë natyrisht nuk mund të hyj në detaje. Tradhtia nënkupton kur njëri vepron në kundërshtim me interesat e tjetrit. Ku të dy punojnë për të njëjtën gjë, ky quhet bashkëpunim. Kështu na i kanë shpjeguar në komitet. - Unë mendoj se e the drejt, - vlerësoi Verina. Kjo është një punë me të cilën duam të realizojmë një dëshirë të përbashkët. Apo jo. Ti do të fillosh kurën që të dha mjeku, pavarësisht se ai tha se shpresat janë të vogla, dhe askush nuk do ta dijë se fëmija nuk është yti. Ndoshta mund të jetë dhe i yti nëse ilaçet do ta bëjnë efektin e tyre. Dhe unë kam një parandjenjë se kështu do të ndod- hë. Unë do të konsultohem edhe me doktoreshën tonë. - Ajo nuk duhet të dijë asgjë për këtë bisedën që bëmë këtu, pas shtëpisë së kulturës, më kuptove, - gati sa nuk bërtiti Hatiku? - Natyrisht, - tha Verina, - kjo shtëpi kulture do të jetë monu- ment kulture për ne, - dhe me ndjenjën e një fitimtareje i tha Hati- kut të ngriheshin e të merrnin rrugën e fshatit. 20. Verina u ngrit herët në mëngjes, përcolli burrin për në punë dhe mori rrugën për te Atika, t’i jepte përfundimet e analizave që ajo i kish kërkuar. - Mirëmëngjesi, Verina, për ku e ke marrë rrugën pa gdhirë? - Po vete dreka Soni, nuk është mëngjes, por mësuesit e
  • 41. Mësuesi i Gorumit 41 kanë mirë, mëngjesin e kanë si fëmijët. Hatiku ka një orë e ca në punë. - Këto na kanë rënë në pjesë, si mua e Hatikut. As ai nuk e bën dot punën time, as unë nuk e bëj dot mirë punën e tij. Po ty si po të ecin punët? - Isha në qytet dhe e pashë atë shefin tënd. I dhamë një kafe te turizmi unë e Hatiku. Do të vijë për kontroll, por e mban sekret datën. Mos i thuaj njeriu që ta thashë unë. Nuk dua të kem probleme me njerëzit e qeverisë. Po bëhet gati të martohet, flitej atje, me atë Arverën e Komitetit. Por gjynah, e tredh ajo. Ti çfarë po bën? Asgjë të re? Si nuk na ke bërë asnjë vizitë për një kafe. Të pres në çdo kohë, siç të kam thënë. Mërzitje e tmerrshme. Nuk kalohet çdo ditë me të qepura, pa asnjë shpresë për diçka më të mirë. - Falemiderit Verina që je në anën time lidhur me sa flitet në fshat. Faleminderit. Nuk e kam harruar bisedën tonë dhe besimin që tregove ndaj meje. Verina vazhdoi rrugën duke risjellë në mend ato pak fjalë që sapo shkëmbeu me Sonin. Ai nuk më dha asnjë premtim, mendoi, por me që e kujtoi vetë bisedën që bëmë atëherë, do të thotë se duhet të vazhdoj të mbaj shpresë. Mbërriti te dera e oborrit të Atikës dhe i bëri zë. Ajo hapi dritaren, i dha shenjë me kokë të hynte në oborr e ta priste te ven- di, pastaj zbriti me Latinën, e cila përshëndeti dhe u nis për në shkollë. - Analizat i bëmë dje, - tha Verina pasi u ul në stol, - ja shikoji. - Analizat e tua janë të shkëlqyera vërtet, - tha Atika, - dhe e shikoi në sy e qeshur. Hatiku ka pak shanse, por ato mund të shtohen nëse do të kurohet rregullisht. Ai ka disa qeliza të gjalla, por janë fare pak në numër. Medikamentet që ju kanë dhënë bëjnë efekt në raste të tilla, por duan marrë rregullisht. Do të jap edhe unë një shurup për ta pirë. Është popullor, por i efektshëm për sh- timin e vitaminës E që i duhet atij. Unë nuk e di si shkon tani puna
  • 42. Mustafa (Muci) Fezga 42 e potencës tek ai, ose më shqip, e ngrehjes, sepse ajo është më e rëndësishmja. Sepse që të bëhet fekondimin i sigurt qelizat duhet të çohen sa më afër vezëve. Vazhdon të ketë probleme? Arrin të futet aty ku duhet, apo shkrehet para kohe?. Ti vazhdon t’i bësh ato ushtrimet me ndërrim permanent të vendit e metodës, apo ia ke varur? Arrat e mjaltin ia vazhdon? - Të gjitha i vazhdoj, por problemet venë e shtohen. Kur unë e eksitoj, ai me sa vë re, nuk më shoqëron, por mendon për tjetër gjë dhe nuk më tregon përse. Sa i prek koka te unë i dalin lot e qan nga trishtimi që e mbulon. - E qartë. Ato që do të pijë do ta ndihmojnë. Do të duket efekti pas dy a tre muajsh. Nëse nuk mbetesh shtatzënë atëherë duhet të mendosh edhe vetë, se je ti kryesorja në gjithë këtë pro- ces. Ka dhe të tjera mundësi. Dhe akoma, nëse do të dëshironi, ne mund të bëjmë nja dy a tre seanca ushtrimore të tre së bashku. Ndoshta e quan të tepërt, por po ta përsëris. Unë nuk bëj për këdo, por vetëm për ata që e mbajnë këtë sekret. Shteti ka ligje dhe unë dua të jem korrekt me to. Verina ecte duke shtrënguar në xhep shishen e vogël me lëngun që i dha Atika. Mesa duket, mendoi, ky lëng dhe ato ilaçet e spitalit do të jenë suvaja dhe ngjyrat e karabinasë. I pëlqeu ky mendim, buzëqeshi me vete dhe shpejtoi hapin. Do të sajonte një drekë të mirë, pulë të pjekur, të mbushur me arra e të shoqëruar me verë të kuqe. Dreka më e preferuar e Hatikut. 21. Ishte e premte pasdite kur Visari mori çantën e dorës dhe u nis për në Gorum. Një nga shoferët e komitetit do ta çonte deri te punishtet e mëdha të verës pranë Borigës dhe do ta linte aty. De- tyra ia donte ta pyeste se kur do të vinte ta merrte, por ai iu përgjigj se nuk kishte më nevojë për të. Rrugën e bënte për herë të parë, por kish dëgjuar se edhe sikur të doje ta linje mënjanë Gorumin, nuk kishe mundësi ta bëje.
  • 43. Mësuesi i Gorumit 43 Rruga ishte e thepisur, por ai ecte ngadalë dhe shpesh ndalej dhe kthente kokën të sodiste bukuritë e luginës së thellë që formonte përroi dhe më tej lumi me të cilin bashkohej. Sapo filloi të binte muzgu i mbrëmjes ai dalloi shtëpitë e para të fshatit që ngriheshin mbi një pllajë me bredha të lartë ku mezi të zinte syri ndonjë copë toke të punuar. Qëndroi ta sodiste atë rënie të bukur muzgu në atë pllajë me atë qiell që po e humbte ngadalë ngjyrën e tij të feksur. E denjë për një pikturë, mendoi. Në krah të majtë, në një si bregore, pa një shtëpi të vetmuar. Duhet të jetë shkolla, tha me vete, shkollë tipike fshati, njëkatëshe, e vjetër, njëlloj janë në gjithë rrethin. Dera dhe dy dritare të vogla që dukeshin nga rruga i tërhoqën vëmendjen. Të dyja me perde, njëra jeshile dhe tjetra blu. Dera kish një qemer rrethor të gdhendur në dy copa të mëdha prej guri. Në rrugë nuk lëvizte njeri. Ecte dhe mendonte, as vetë nuk e dinte se përse. Në një moment iu duk se ishte në fund të fshatit. Ndaloi dhe pa rreth vetes. Në oborrin e një shtëpie dykatëshe, pa dy gra ulur në stol nën një strehë të mbuluar me tjegulla të kuqe. - Mirëmbrëma, - i përshëndeti Visari, - a mund të më tregoi ju lutem shtëpinë e sekretarit të partisë, Hatikut? - Vjen nga qyteti ti? - tha gruaja më e moshuar. – Ke marrë rrugën që shkon te arat përtej përroit, jo atë që kalon mes për mes fshatit. Prit se po të përcjell unë. Natën e mirë Tika, - i tha ajo nus- es së re që mezi shquhej në muzgun e rënë tashmë plotësisht. Medihaja e shoqëroi atë, kaluan bashkë nëpër një rrugicë të ngushtë dhe dolën në rrugën që kalonte përmes fshatit. Ajo nuk i foli asnjë fjalë të ardhurit, të cilin ajo e pikasi menjëherë se cili ishte. Visarit iu duk e gjatë kjo heshtje dhe e quajti me mend si një pritje jo të ngrohtë. Por ndërroi menjëherë mendje. - Ç’fëmijë ke zotrote, - e pyeti Visari, - vetë a punon? - Ç’punë zeza, punon burri me djalin, hedhin çatitë për shtëpitë e reja që ndërtohen në tërë fshatrat për rreth. Kanë punë me bollëk. Lodhen vërtet, por fitojnë shumë. Shyqyr që erdhën këto kohë mor bir. Shikoji shtëpitë rrotull. Gorumi është bërë si qytet. Edhe drita elektrike na erdhi. Mrekulli.
  • 44. Mustafa (Muci) Fezga 44 - Qenke nënë e mrekullueshme ti, - tha Visari, - ti e kupton shumë mirë punën që kemi bërë për fshatin. Unë vij nga komiteti. Sikur ke bërë shkollë që e përhap kaq mirë e korrekt vijën tonë në tërë fshatrat e zonës. Faleminderit shumë për këtë. - Unë nuk thashë asgjë më tepër se ç’është në të vërtetë. Po ju me se merreni në komitet? - Ja, si të them, me punë partie dhe shteti. Drejtoj një sektor në komitet dhe vij këtu për t’u njohur me fshatin, se unë nuk jam vendas, jam i ardhur nga Lushnja. - Ja erdhëm, bir, kjo është shtëpia e Hatikut. Kalo oborrin dhe trokit te dera. Mirë u pafshim. Natën e mirë. - Natën dhe shumë faleminderit moj nënë. Je një nënë kaq e mirë. Lum kush të ka. Visari trokiti dhe derën ia hapi Verina. Kishte kohë që e priste këtë çast. Ajo e futi brenda, e puthi lehtë në të dy faqet, siç ndodh vazhdimisht nëpër fshatra, buzëqeshi e shqiptoi lehtë “më në fund”. Ajo e ftoi të ulet në divanin e dhomës së madhe me ox- hak dhe e qerasi me një gotë raki të shoqëruar me një lugë glikoje të bërë me arra të njoma. - Hatiku, - tha ajo, - vjen shpejt, nuk do të vonohet. Ai nuk e di që ti do vije sot. Ndërsa unë seç pata një parandjenjë. Ti mos u mërzit sa të përfundoj darkën. E ndiej veten shumë të gëzuar që kam sot një mik si ti. Më fal që po të flas me ti po më pëlqeve shumë kur u takuam te klubi, të kujtohet? - Si të mos më kujtohet një grua kaq e bukur si ti? - Faleminderit, - tha Verina që sa nuk fluturonte nga gëzimi. Doli shpejt nga dhoma, ndërroi veshjen dhe u kthye. - Uau, - bëri Visari, - magjepsëse fare. Ç’nur i bukur të ka rënë! - Avash ti se të ndalon zemra, - u përgjigj me të qeshur Veri- na. - Për atë që ke ardhur, kam frikë se je lodhur kot. Eh, sa llafe ka në fshatra. Ky i yni, zë vendin e parë. Por, them se ka ndodhur një mrekulli që ke ardhur te ne, një mrekulli e vërtetë. Apo e thashë gabim? Nëse do ndonjë gjë për të pirë, më thuaj. E di që je i lod-
  • 45. Mësuesi i Gorumit 45 hur me gjithë atë të përpjetë. Nuk mjafton që jetojmë në fshat, por edhe rrugën e kemi tepër të thepisur. - Faleminderit Verina, sapo më qerase, nuk kam nevojë për asgjë. Edhe darka për mua do të ishte e tepërt. Më mjafton kënaqësia që ndiej nga pritja tënde. Kujdesu më shumë për Hati- kun se vjen i lodhur nga puna. Haktiku hyri në dhomë, rrudhi sytë për të parë në atë gjysmë errësirën që lëshonte llamba e vajgurit, por e shoqja shpejtoi t’i njoftojë ardhjen e Visarit. - Mirë se erdhe - tha Hatiku, u ul pranë tij, në anën e divanit tjetër që formonte kënd të drejtë me atë të Visarit dhe takuan du- art. - Mirë që nuk të zuri nata rrugës se të shqyejnë qentë. Le që ka edhe egërsira. Verina, - tha ai, - na sill shishen e rakisë. Verina la shishen litroshe mbi tryezë dhe në çast dhoma shndriti nga llamba elektrike në mes të tavanit. “Tani ka lezet” tha Hatiku dhe mbushi gotat. - Sa mirë bëre që erdhe shef, - tha Verina, duke shtruar një mbulesë tërë qëndisma mbi tavolinë e mbi të rregulloi gotat dhe shishen. – Ndoshta tani u vjen fundi këtyre thashethemeve. Unë nuk besoj kurrë që mësues Kasoni, të jetë ashtu si e përflasin disa gra. Pastaj shkojnë edhe me fjalët që gjoja dëgjojnë nga fëmijët e pastaj ato i shtojnë e i qëndisin. Po shkohet me fjalët e fëmijëve? Le që nuk mund të jenë as të fëmijëve. Ato gra duket shohin ën- drra natën dhe në saba iu duken krejt të vërteta. - Verina, - tha Hatiku, - unë ua plotësova dëshirën atyre grave që nuk linin rast pa më ndaluar. Visari është i zoti, di ai ta hetojë të vërtetën. - Dakord, por faktet t’i themi siç janë, - e ngriti pak zërin Verina. - Njëra prej grave më tha një ditë se mësuesi, një nxënëse të klasës së katërt, e ka bërë si gruan e vet. E mban ose e thërret atë në shkollë sikur gjoja e ndihmon dhe pastaj, e kupton vetë ti se çfarë i bën, më tha ajo. Nëna e saj, vazhdoi ajo, Atika, që ma quani edhe doktoreshë, ia ka besuar vajzën mësuesit, dhe qeshi tërë mllef, ligësi e ironi bashkë, e ka çuar shqerrën e vet t’ia ruajë
  • 46. Mustafa (Muci) Fezga 46 ujku. Ja kështu më tha ajo. Ja më thoni ju tani. E kush është ai njeri normal që i beson asaj gruaje, apo dhe asaj tjetrës, shoqes së saj? Dhe janë fjalë të dala tani së fundi. Nuk e dimë me se lidhen, por me diçka lidhen ama, nuk janë të rastit. - Hatik, - tha Visari, - Verina foli bukur, unë i besoj Verinës. T’i dëgjojmë ato dy gra, nuk të kundërshtoj, por të vrasim dhe trurin tonë. Ajo është vajzë e klasës së katërt, dhjetë vjeçe i bie të jetë, dhe ti beson vërtet se mësuesi e përdor si gruan e vet? E dëgjova dhe atje në zyrë nga goja tënde, e kam dëgjuar këto ditë edhe nga kryetari im i komitetit, edhe nga ata të komitetit të partisë, edhe prokurori ma tha, por ne duhet t’i kontrollojmë ato të shkreta fjalë para se t’i nxjerrim nga goja. - E burrë, a nuk të kam thënë? Ti Visar, - tha Verina, - bëj ashtu si di vetë t’i bësh punët e tua. Ne duam vetëm që fshati të qetësohet, që fëmijët të mësojnë mirë dhe të mos ketë asnjë lloj shqetësimi mes familjeve tona. Duhet t’i vihet një kufi këtij vesi të pështirë të thashethemeve. Ja, vjen ti sot te ne e nesër prit të dëg- josh komente. Do kontrollosh shkollën e do ikësh në qytet e këtu do dëgjojmë fjalë që as mund t’i marrim dot me mend. Është bërë për të ikur natën. Visari e vëzhgonte me kujdes Verinën kur ajo fliste dhe lëvizte herë pas here për të plotësuar tavolinën. Kishte qejf të përkulej më shumë nga ç’duhej në atë tavolinë të ulët me syprinë xhami, të rregulluar sipas lartësisë së divaneve. Bluza e re ishte e hapur dhe e lirshme në gjoks, fundi ish mjaft i shkurtër, si për të treguar sa më shumë nga pasuria që zotëronte ajo në trupin e saj, megjithëse edhe pa atë kujdes, dukej lehtë që ajo ishte e tëra plot vlera. Siç dukej edhe Hatiku e kishte qejf që ajo vishej kështu, sepse e shihte shpesh e shprehte gjithnjë kënaqi që binte në sy menjëherë. Ndërsa ajo sikur nuk donte t’ia dinte për të. Rast e pa rast bënte ca gjeste si për t’i thënë mikut “shih ky”. - Ç’njerëz ka mësuesi juaj në shtëpi? – pyeti Visari. - Djalë i vetëm është. Jeton me babanë dhe nënën. Prindërit janë në gjendje të mirë shëndetësore dhe nuk e ngarkojnë atë. Por Kasoni vetë është shumë i dhënë pas të gjitha punëve, i zë dora
  • 47. Mësuesi i Gorumit 47 çdo gjë. Shtëpinë e kanë ndërtuar vetë, ata të dy, at e bir. Por çatinë thuajse e ka hedhur tërësisht Kasoni. Visarit i kaloi si vegim para syve dy gratë ulur te stoli një orë e ca më parë, gruaja që e shoqëroi, “natën e mirë Tika” kishte thënë ajo. Dyshoi se mund të ishte e ëma e Kasonit. Si nuk e py- eti? Tika, doktoresha, ishte ajo tjetra, ajo gruaja e bukur? - Po ti Hatik, - pyeti Visari, - a lodhesh shumë me punët e tua? A i përballon dot të gjitha? - I kemi ndarë, - u përgjigj në vend të tij Verina, - ai ka punët jashtë shtëpisë, unë brenda. Por Hatiku i ka më të vështira. Puna në ndërtim është e lodhshme, por ka edhe punët e organizatës. - Punët e partisë këtu në fshat janë të pakta, por na lodhin duke na thirrur vend e pa vend në qendër, sikur ta kishim afër e të bënim një shëtitje. E pe vetë sa larg jemi. Apo sa e keqe është rru- ga në dimër. Sa herë që vete më duhet të fle në hotel se nuk bëhet rruga natën. Ja, nesër herët duhet të jem përsëri në Përmet. Isha të martën, ja prapë të shtunën. Po të mungosh të bëjnë qepaze. Kush i del përpara Arverës? As sekretarit të parë nuk ia mban nga ajo. - Nesër u takuakemi në qytet atëherë, e aty mund të flasim për çka do të dalë nga kontrolli i shkollës. - Ku mbaron dot punë nesër ti? – ndërhyri Verina. - Sa ta marrin vesh gratë dhe do të fillosh pritjen e popullit. - Unë nuk kam asnjë punë me gratë. Ato le të vazhdojnë thashethemet se merret Hatiku me to. Ai ktheu kokën nga Hatiku, të cilit i ishin rënduar sytë nga gjumi. Pastaj iu kthye Verinës. – Mua dhe Hatikun, siç e shesh, na zuri rakia. Po na mbyllen sytë. 22. Verina hodhi sytë nga Hatiku dhe u ngrit. - Po shkoj në odë të bëj gati krevatin, - tha ajo dhe u fut brenda, por pas pak, për çudi, pati një krisje të vogël dhe u bë er- rësirë e plotë. “Ikën dritat, - u dëgjua zëri i Verinës. - Ndizni pak llambat, janë në parvaz të dritares”.
  • 48. Mustafa (Muci) Fezga 48 Visari kërkoi me duar në errësirën e natës, gjeti kutinë me shkrepëse mbi tavolinë dhe ndezi llambat. Verina u kthye, mori njërën prej tyre e çoi në banjë, pastaj me llambën tjetër shoqëroi Visarin te krevati i tij në odën e miqve. - Visar, e do ta kesh të ngritur? - Çfarë? – pyeti Visari si i kapur në befasi. - Të vë dy jastëkë, apo një? – i hodhi ajo buzëqeshjen e saj dhe i shkeli syrin. - Një më mjafton. Po të më duhet e marr vetë. Ti merre llam- bën dhe kujdesu për Hatikun. Unë zhvishem edhe në errësirë. - E di që të vjen turp, por unë po të kthej kurrizin deri sa të më thuash të largohem. Ajo priti sa ai u fut në krevat, pastaj u kthye, i rregulloi jorga- nin, e puthi në faqe dhe i pëshpëriti “gjumë të ëmbël”. - Do të vij prapë të lë llambën te koka, - tha me zë të lartë ajo dhe doli nga oda duke tërhequr derën pas vetes. Verina përcolli pastaj Hatikun e përgjumur dhe e ndihmoi atë të shtrihej në krevatin bashkëshortor në dhomën e tyre të gjumit. Hatiku mbështeti kokën në jastëk dhe pas pak çastesh filloi të gërhijë sikur ta kish me çelës. Ajo u kthye në dhomën e bukës, grumbulloi në një tepsi të madhe të gjitha enët e darkës për t’i pasur gati që t’i lante në mëngjes. Pastaj rregulloi mbulesat e divaneve e të tavolinës. Qën- droi paska në mes të dhomës së ndriçuar dobët si të mos dinte ç’të bënte. Jashtë nuk dallohej asgjë, dëgjohej e lehura e largët e një qeni. Qetësia ishte e thellë. Zëri monoton i bulkthit e bënte natën monotone e të mbushur me frikë. Shkoi në banjë dhe uli në minimum dritën e llambës. Llambës tjetër i rregulloi fitilin që ta linte më pas te Visari, që ai ta përdorte nëse ai do të ngrihej natën për nevojat e veta. Verina u ul në divan dhe qëndroi aty gjatë pa lëvizur. Nguliti shikimin te fitili i llambës, te drita e tij që dridhej. “Po dridhesh e po digjesh, mendonte, njësoj si unë”. Ajo kish filluar të ndjente dridhje
  • 49. Mësuesi i Gorumit 49 të vërteta, i dridheshin duart, këmbët, i gjithë trupi, e gjithë qenia e saj. Trokitjet e zemrës po bëheshin më të forta. Ndjente nxehtësi në trup. Ndoshta nga mendimet që bluante në kokë. Ishte plotë- sisht e bindur se tashmë fati kish trokitur në derën e saj, fati i saj ishte shtrirë në odë dhe po e priste, ajo do të gjente atje dhuratën nga zoti, lumturinë që i mungonte. Ndjente siguri gati të plotë se e kish parapërgatitur terrenin qysh në takimin te turizmi. Veçse nuk dinte, ose nuk e kish gjetur se nga do ta fillonte. Po sikur ta dëgjonte Hatiku, mendonte me vete. Pastaj përgjigjej po vetë. Jo, nuk do ta dëgjonte, ai kish gjumë të rëndë, por në fund të fundit edhe ai e kish pranuar si zgjidhje. Sidoqoftë ajo përpiqej dhe donte të kish siguri të plotë, që Hatikut të saj as në mend të mos i shkonte, pale të merrte vesh se çdo të ndodhte këtë natë. Ishte nata që perëndia e kish taksur për të, pas gjithë atyre lutjeve që ajo i kish dërguar. Kjo do të ishte nata e saj. Nuk do t’ia falte vetes po t’i ikte nga dora. Visarin nuk e zinte gjumi jo vetëm pse kish ndërruar vend, por më shumë për bisedën që do të bënte të nesërmen me më- suesin e shkollës. Sillte në mend lloj-lloj variantesh të fillimit dhe të ecurisë së bisedës së tyre. Nuk ndjente asnjë lloj keqardhje për të, përkundrazi, një lloj neverie. Fëmijët janë krijesat më të pafajshme në këtë planet, si mund të shpërdorohej dashuria e tyre, dëshira e tyre për të luajtur me ta e për t’u përkëdhelur, për të qeshur deri në gajasje. Por a të jenë të vërteta ato që përfliten. Iu kujtua Verina, që e mbronte plotësisht mësuesin, që ishte gati të shante me të gjithë fjalorin e saj gratë e fshatit dhe maninë e tyre për të marrë nëpër gojë njerëzit. Pastaj mendja filloi t’i punonte për Verinën. Mjaft provokues iu duk qëndrimi i saj, ndërrimi i menjëhershëm i veshjes, veshja e zgjedhur për të qenë tunduese atë darkë, fjalët e saj për thashet- hemet që mund të shfaqeshin të nesërmen, syri i saj që luante shpesh e shoqërohej me një të qeshur eksitus. Verina ishte fare e re. Pa fëmijë. E tregonte pa e fshehur që kish probleme me Hati- kun. I vinte keq edhe për atë. Edhe ai duhet ta vuante mungesën
  • 50. Mustafa (Muci) Fezga 50 e fëmijës. Kaloi pak kohë dhe Visari filloi të ndjejë dëshirën për gjumë. Nesër duhet të ngrihej shpejt e të ishte në shkollë para se të vinin nxënësit dhe mësuesi. Pastaj i shkoi mendja te Arvera për të cilën i ishin qepur ata më të fuqishmit e rrethit deri dhe Ministri, pastaj te shokët e punës. Gjumi sikur po e ia ulte qepallat pak e nga pak. Atë e kish zënë gjumi kur ndjeu si të ish në ëndërr që dera e dhomës u hap ngadalë me një kërcitje fare të lehtë të mente- shave. Atij iu duk se pa në atë gjysmë errësirë siluetën e Verinës. Nën dritën tepër të zbehtë të llambës që mbante në dorë ai dalloi qartë këmishën e saj gati të tejdukshme dhe asgjë tjetër të veshur nën të. Me këmbë të zbathura ajo iu afrua ngadalë shtratit të tij si për të parë nëse e kish zënë gjumi. Visari i puthiti mirë qepal- lat dhe përpiqej të mos i lëviznin. Nuk donte të ishte ai nismëtari. “Janë damat në fuqi këtu” mendoi dhe e ndau “le të bëhet ç’është e thënë”. Ajo e la llambën me vajguri në parvazin e dritares dhe u ul në gjunjë në buzë të krevatit, kryqëzoi duart mbi krevat dhe shikonte fytyrën e tij nën dritën e zbehtë të llambës. Qëndronte, shikonte dhe nuk lëvizte. E paska zënë gjumë i thellë, mendoi. Natyrisht, ishte edhe i lodhur nga rruga e gjatë nëpër shkëmbinj të thepisur. Apo bën vetë ashtu. Por ajo sot nuk kishte gjumë. Ziente përbren- da, zemra i rrihte shpejt e gjaku i rridhte i nxehtë nëpër arteriet e venat e saj. Pulsonte i tërë trupi, të gjitha qelizat, nuk ndjente dot qetësi në këtë natë të tmerrshme, trurin e kishte të mpirë dhe nuk dinte ç’të bënte me veten e saj. Mendoi fjalët që kish thënë atë mbrëmje. Ai duhet t’i kish kuptuar, duhej të ndizej, se nuk ishte prej akulli, as prej guri. Mendoi një herë të priste pak sa të qetësohej nga dridhjet që e kishin pushtuar, pastaj të ngrihej e të ikte në krevatin e saj, atje ku burri flinte kthyer me kurriz nga ajo. Por nuk qetësohej dot duke qenë kaq pranë tij. Pastaj ajo mendoi se nuk ishte e drejtë t’i prishte atij këtë gjumë të ëmbël. As gjarpri nuk të nget në gjumë thonë. Dhe vazh-
  • 51. Mësuesi i Gorumit 51 doi të qëndrojë duke parë herë atë e herë dritën e llambës që sikur ishte ulur pak. U përkul pak mbi krevat dhe ngadalë, fare ngadalë, me droje mos e zgjonte, i vuri buzët e saj sa të preknin pak ato të tij. Nuk donte ta bënte këtë, por instinkti i ndezur i saj e shtynte. Visari ndjeu një djegie të lehtë zjarri, një djegie që shtohej sekondë pas sekonde. Edhe fytyra e saj lëshonte afsh të nxehtë. E ndjente atë afsh të këndshëm në fytyrën e vet që përpiqej me tërë vullnetin për ta mbajtur pa lëvizur. Ai ndjeu dhe një pikë të nxehtë e të lëngët që i ra në faqe. Duhet të ishte lot mendoi. Ishte lot kënaqësie për atë çka ndjente ajo apo lot hidhërimi për fatkeqësinë që kish përjetuar. Filloi ta thithte lehtë, sa më lehtë, buzën e tij të poshtme, të cilën e ndjeu që u lëngëzua. Ai lëvizi pak si në gjumë dhe ndërroi pak pozicionin. U kthye në kurriz. Ajo u tremb dhe u shkëput me frikë, ndjeu tronditje nga ajo lëvizje. Mendoi në çast se po bënte një gabim të madh. Dhe po në atë çast i kaloi anash ai mendim. Ky rast nuk do t’i jepej prapë. O tani o kurrë mendoi. Në çast i shkrepi mendimi që ai duhet të ishte zgjuar, por nuk donte ta tregonte, nuk donte të fillonte ai i pari. I zgjuar lush- njari. Nuk ishte ende e sigurt për këtë. Por mrekullia po ndodhte. Ai filloi të marrë frymë me zor e pulsi t’i shpeshtohet. Verina u mënjanua pak, vuri dorën në kreun e llambës dhe i fryu. Llamba u shua sakaq. Dhomën e pushtoi errësira e plotë. Por sytë iu mësu- an shpejt me atë errësirë. Nuk kish pse të stepej. Hoqi këmishën, ngriti cepin e çarçafit dhe hyri ngadalë brenda shtratit të ngrohtë. Hyri e tëra dhe filloi t’i hiqte atij ngadalë gjithçka që kish veshur. I hiqte si me frikë edhe pse e ndjente plotësisht që ai po e ndih- monte me lëvizjet e trupit të tij. Në çast iu duk se zemra i ndaloi. Ai e kishte pështjellë me të dy duart dhe e kish hedhur pa u ndjerë mbi trupin e vet. I buçiti gjaku si me zhurmë, i buçitën veshët, koka, ndjeu se digjej në gjithë trupin. Goditjet e zemrës së vet i dëgjonte, ishin të forta, si goditje çekiçi në trarët e çatisë. Ajo filloi ta fërkonte lehtë në gjoks e të zbriste ngadalë poshtë. Befas diçka shkreptiu në trupin e saj, një lloj vetëtime që iu duk se ndriçoi dhomën e er- rët. Kish prekur atje ku duhej. Ç’mrekulli e krijuar nga zoti. Priste të shpërthente vullkan në gjoksin e saj. Ai e rrëmbeu si të ishte pa
  • 52. Mustafa (Muci) Fezga 52 peshë dhe e mbuloi të tërën me trupin e vet. Visari ishte zgjuar tërësisht dhe lëshonte zjarr mbi të. Lutej që kjo torturë kaq e ëmbël të zgjaste pafundësisht, të lëvizte, të vraponte sa më gjatë, sa t’i merrej fryma fare, sa të mbetej pa frymë. Truri i pushoi së punuari. Punonin ndjenjat në vend të tij, punonin instinktet. Ata u kokolepsën akoma më fuqishëm dhe ajo ndjeu që diç- ka e fortë, e zjarrtë, e ëmbël penetroi brenda saj, në gjithë qenien, në gjithë trurin, në çdo qelizë. Kish arritur pa e kuptuar në para- jsë, fluturonte në qiell, nuk ndjente peshë, lëvizte si të donte, bota tashmë ish e saj. Dëgjonte rënkimet e veta, por tani edhe të tij. Nuk donte që ato t’i dëgjonte tjetërkush veç atyre të dyve. Ishin pronë e tyre ato, pronë e asaj ode, e asaj shtëpie. Pushuan ca çaste duke rënkuar të përqafuar deri sa u qetësuan, Pastaj ajo u ngrit tërë vrull dhe u ul mbi të. Rrëmbeu pjesën e zjarrtë, si të ish një pjesë e trupit të saj, e gëlltiti brenda vetes dhe ashtu të bashkuar fluturuan edhe një herë në parajsën e vërtetë. Kaloi pak kohë dhe trupat e tyre të tendosur u çliruan si me magji. Ata qëndruan gjatë pa lëvizur, pastaj ajo u ngrit ngadalë, veshi si kundër dëshirës së saj, këmishën e natës që kish lënë përdhe, ndezi llambën me një fije shkrepëse, e puthi atë në buzë, i tha faleminderit dhe u largua ngadalë për të shkuar te shtrati i vjetër. U ul në anë të krevatit, fiku llambën duke i fryrë dorës së vënë mbi të, u shtri e kënaqur pranë burrit të vet dhe e zuri gjumi me mendjen te mrekullia që përjetoi dhe rezultati që mund të mer- rte. Nuk i besohej që ajo çka përjetoi të kish ndodhur vërtet. Ishte e sigurt se do të mbetej shtatzënë, se ajo bëri ç’ishte e mundur të merrte sa më shumë nga qelizat e tij, por në çast i shkoi në mend e kundërta. O zot i madh! 23. Pasi u nda me të ardhurin nga qyteti tek porta e Verinës, Medihaja mori rrugën e kthimit për në shtëpi. Ecte dhe buzëqeshte
  • 53. Mësuesi i Gorumit 53 tërë kënaqësi. Kujtesa iu kthye te biseda që bëri ulur në stol me Atikën, të cilën ua ndërpreu ai që erdhi, shefi i arsimit. - Erdha të të them, - i tha ajo, - se ne kemi rënë dakord në shtëpi dhe do të gëzoheshim shumë poqe se do të bëheshe nusja jonë. Demiri e kish Ademin si djalin e vet dhe tani të do ty nuse për djalin. Ne e kemi me shumë dëshirë këtë martesë sepse ju duam shumë si ty ashtu dhe Latinën. Soni e do Latinën dhe ti e di që Latina e do akoma më shumë atë, aq sa edhe fshati e ka vënë re dhe gojët e këqija kanë hapur fjalë. - Unë nuk e fsheh që e dua Sonin po aq, në mos më shumë se Ademin, që t’i ndritë shpirti atje ku prehet. Ne të dyja me Latinën e duam Sonin, e duam shumë dhe dëshiroj ta kem për burrë, por kur jam e qetë, larg pasionit, mendoj se bëj gabim dhe më vjen keq për të. Ai është i ri, më i ri se unë. Ti Mediha e kupton se tre a katër vjet diferencë nuk janë pak. Do të kalojë koha dhe Soni mund të ndryshojë, dhe kjo është normale. Pra, unë mendoj se ne mund të bashkëjetojmë aq sa ta shohë të arsyeshme ai dhe ju bashkë me të. Vetë koha do ta tregojë nëse mund ta vazhdojmë apo ta ndër- presim bashkëjetesën tonë. Kështu nuk i kemi detyrim askujt tjetër përveçse njëri-tjetrit. - Ti je vetë e zgjuar moj bijë. Nuk është se ne duam të kemi patjetër letra të shkruara nga zyrat, apo të bëjmë dasmë të madhe. Ju i vendosni vetë këto. Ne duam një gjë të thjeshtë. Jemi dy shtë- pi e dy familje, le të bëhemi një, që njerëzit ta dinë se ti je gruaja e Sonit dhe Soni është burri yt. Ta dijë fshati, ta dijë shoqëria e miqësia tënde dhe e jona. - Dëgjo nënë Mediha. Unë Sonin tënd e njoh mirë se kemi kaluar shumë ditë e net bashkë. Edhe ai më njeh mirë, me të mirat dhe të këqijat e mia, se unë nuk jam engjëll i rënë nga qielli. Jeta është e ndërlikuar. Nuk puqen të gjitha të mirat bashkë. Nuk kam asgjë konkrete të them, por ja, shoh familje të tjera. Hatiku me Verinën, për shembull, shkojnë shumë mirë, por nuk po u jep zoti fëmijë me gjithë përpjekjet që bëjnë mjekët e qytetit, duke më përf- shirë edhe mua. Shkoja unë aq mirë me Ademin sa të gjithë na
  • 54. Mustafa (Muci) Fezga 54 kishin zili, por ja që zoti nuk e desh dhe ma mori. Ne nuk e para- shikojmë dot të ardhmen. Unë nuk kam asnjë kundërshtim me mendimin tuaj. Dua t’u shoh gjithnjë të gëzuar se ju kam dashur me shpirt. Ademi nuk i ndahej babë Demirit. Unë do të vazhdoj t’u quaj të dyve prindër të mi, ty nënë dhe atë baba gjithë jetën time sepse kështu u kam quajtur që ditën që kam ardhur në këtë fshat. Medihaja dhe Visari nuk duhet të kishin mbërritur ende te oborri i Verinës kur në derën e Atikës trokiti Soni. Dera u hap nga brenda dhe ai hyri. - Sa mirë që erdhe, - tha Atika, - nëna sapo doli të përcjellë shefin tënd për te Verina. - Ç’deshi shefi im tek ty? - Ngatërroi rrugën, kish marrë rrugicën e arave dhe doli te gardhi ku ishim ne. Unë nuk e njoh, as emrin nuk ia di, por e mora me mend se kush mund të ish. Ai do të flejë atje dhe nesër e ke në shkollë. A je gati për bisedën me të? - Po, po, por, ..., por me nënën time si u ndave, a i hape rrugë? - Ne biseduam tepër të qeta, por çfarë mund të vendos unë? Ne nuk kemi biseduar bashkë asnjëherë deri tani. Mua më çuditi propozimi i nënës. Sinqerisht u habita. Si është e mundur të mos ma thoshe? - Edhe mua më çuditi propozimi i nënës. Por pastaj e falën- derova dhe e putha fort. Ti e di që unë të dua dhe do të dua si Ade- mi, madje më shumë se ai. Ti e di që unë e Ademi ishim vëllezër, se Ademi duhet ta ketë thënë. Atika u ngrit dhe e përqafoi me sytë të mbushur me lot. - Nuk e dija se Ademi ta kishte thënë edhe ty. Por më mirë kështu. Ne më duket se jemi në një mendje të gjithë. Le të bëhet pra, ashtu si e keni menduar e ashtu si e kemi bërë deri tani. - Domethënë që sot e tutje shtëpitë tona janë bashkuar në një. Kështu? Na duhet të bëjmë edhe një korridor të gjatë për t’i lidhur të dyja. Atika fshiu lotët dhe pastaj qeshën hareshëm të dy.
  • 55. Mësuesi i Gorumit 55 - Dhe ti besoj se sot do të flesh këtu, do të gëzohet shumë dhe Latina e do të kërkojë të flemë bashkë të tre. - Pa tjetër, do të kthehem por më parë do të shkoj të takoj prindërit e të gëzoj me ta. 24. Visari u ngrit në mëngjes me shpirt të trazuar, e me ndjenjë faji që nuk e kuptonte as vetë se nga vinte. Por trupin e ndjente të lehtë dhe humorin të lartë. Kënaqësi të tillë nuk kish provuar me asnjë nga ato mësueset e tij. Ajo kishte mjeshtëri të vërtetë e pa- suri metodash, përdorte çdo pjesë të trupit të saj e të sillte aty ku nuk mund t’i rezistoje dot. I vinte keq vetëm se shpërdoroi besimin e Hatikut, por fundja ndonjë faj të madh nuk kish pse të ndjente. Nuk ishte ai nismëtari. Po vishej kur dera trokiti dhe ai dëgjoi zërin e gëzuar të Verinës që e ftonte të hante mëngjesin me Hatikun se ai do të nisej për rrugë. - Si fjete? - pyeti Hatiku. - Oda është pak e ftohtë edhe pse tani është fundi i pranverës. Dritarja e saj është nga veriu, por, veç kësaj, këtu jemi në lartësi të madhe e shtëpia është fare e pam- brojtur nga era. Zakonisht fryn shumë, por sot duket do të jetë ditë e bukur. - Nuk fjeta edhe aq mirë. Kështu e kam kur ndërroj vend. Por edhe çështja e Kasonit më godiste tërë natën si me tokmak në të dy anët e trurit. E kapa veten duke folur me zë nja dy a tre herë. Po ti si fjete? - Mirë, në atë anë që rashë në atë u ngrita. Ndihesha mjaft i lodhur mbrëmë, mbase e vure re që po më mbylleshin sytë. Punë e lodhshme. Shkojmë në mëngjes herët e zbresim në darkë vonë, ja si mbrëmë. - Edhe unë nuk kam bërë gjumë të mirë, - tha Verina, - ndoshta nga ushqimi i tepërt, a ndoshta jam ftohur pak. Jam ngritur disa herë natën. Visarit iu duk se e goditën papritur me një send të fortë në kokë.
  • 56. Mustafa (Muci) Fezga 56 Mëngjesi që shtroi Verina ishte i shijshëm por Visari ndiente ende një lloj tensioni nervor. Bashkë me Hatikun ata dolën nga shtëpia dhe bënë një copë rrugë deri afër shkollës. Dielli sapo kish nxjerrë fytyrën nga mali dhe ngrohtësia e tij e bashkuar me flladin që frynte nga jugu shpërndante kënaqësi të veçantë që secili e ndiente në fytyrë. - Ajrin e kemi të pastër, klimën të shëndetshme, shëndetin të mirë, veç që qyteti është tjetër gjë, - tha Hatiku. - Unë ëndërroj për qytetin. Por dhe ti besoj me zor qëndron në këtë qytet e mezi pret të kthehesh andej nga ke ardhur. Tirana është kryeqytet. Dy herë kam qenë, por më duket parajsë, siç e imagjinoj unë parajsën se në fakt e di që nuk ekziston. - Pse, nga e di? - Kështu na kanë thënë nëpër mbledhje në komitet, se zoti, perëndia, parajsa, ferri e të tjera si këto që thotë feja nuk ekzis- tojnë fare. Unë u besoj atyre që na e thonë, se atyre ua kanë thënë ata atje, ata që i dinë të gjitha. - Ne, i dashur Hatik, e kemi lidhur jetën tonë jo aq me punën sesa me shtetin. Sepse shteti na gjen punë e na çon atje ku të ketë nevojë, prandaj është e kotë të vrasim mendjen se ku është më mirë e ku më keq. Po ti e ke mirë me ata shokët e komitetit mesa kam dëgjuar. Do të marrin një ditë atje. Se nga fshatrat i marrin ata. Dhe tek ty kanë besim. - Unë po u rri lepe-peqe për çdo gjë. Por u bënë kaq vite e ende nuk janë kujtuar të thonë një fjalë të mirë, pale të më marrin. Edhe Verina ka shkuar shpesh në komitet dhe ka takuar sekretarët e instruktorët, por ende nuk ka arritur gjë për transferimin. Asaj i qan më shumë zemra për qytetin. 25. Ata u ndanë. Visari u afrua te dera e shkollës, ndaloi dhe e soditi më mirë se mbrëmë e kish parë vetëm nga larg. Dy kanatet prej druri të derës ishin lyera me një smalt jeshil, nga i cili kishin rënë vende-vende cifla të mëdha. Gozhdët që e mbanin derën
  • 57. Mësuesi i Gorumit 57 në këmbë dukej sikur nga çasti në çast do dilnin e dera do binte me zhurmë. Dritaret ishin si kamare. Njërës i ishte thyer një xham dhe ish zëvendësuar me një copë kartoni që atij iu duk nga larg si perde blu. Ndërmjet kanateve të derës kish boshllëk të madh, aq sa mund të kalonin lehtë, nëse donin të hynin, minj, mace e qen të vegjël. Para shkollës ishte një lëndinë e sheshte me një pjerrësi të lehtë që zbriste në rrugën e fshatit. Ishte e mbuluar me një bar të dendur dhe Visari e gjeti të udhës të shtrihej pak dhe të priste aty poshtë në anë të rrugës. Rrinte gjysmë i shtrirë, por po i vinte gjumë. Pasojat e natës, mendoi. U shtri pak dhe kaloi në mend gjithçka që ndodhi në errësirën e asaj ode. Ndjenja e fajit tani ia kishte lënë vendin kënaqësisë që kish ndjerë. Ishte si një lloj përd- hunimi, por nuk kish ku të vinte më këndshëm. Apo ndoshta ato zënka dyshe që herë-herë quhen përdhunime kanë edhe ato në fund të fundit kënaqësinë e të dy palëve. Ai vuri re së largu një djalë të ri të veshur bukur, me flokë të krehur anash, që ecte rrugës me kujdes dhe po afrohej ngadalë. Ky duhet të jetë mësuesi, mendoi, por nuk lëvizi. Iu duk se ai e pa si të dyshimtë, kaloi nga ana e sipërme e lëndinës së pjerrët, tha “mirë mëngjesi” siç thonë të gjithë në fshat, të rriturit e fëmijët kur këmbehen rrugës me të njohur a të panjohur, iu afrua derës, hoqi drynin dhe e vendosi në dritare. - Mirë mëngjesi, - u përgjigj Visari dhe pyeti - mësuesi i fshatit je ti?” - Po, unë jam. - Kason Llosi? - Po. - Hajde pra këtu poshtë, unë jam shefi i arsimit, Visar Kesi më quajnë, më ka rënë rruga këtej dhe thashë të shoh edhe shkollën tënde. Dakord je? - Patjetër, nëse dëshironi, mund të futemi që tani. Në fakt unë nuk ju njoh dhe rregulli e do që të paraqitni një dokument identifikimi, ose të kishit një shoqërues nga këshilli ose partia.
  • 58. Mustafa (Muci) Fezga 58 Megjithatë, tani është mëngjes herët e ju mbrëmë diku duhet të keni fjetur. Kështu që njerëz nga fshati duhet t’u njohin. - Qenke djalë i zgjuar, ti Kason. Isha me Hatikun. Tani sa iku. E njeh ti Hatikun? - Qenkeni me humor shoku shef. Unë i njoh gjithë banorët e zonës, por doja t’u thosha se ndihem pak i ofenduar kur njerëz të panjohur më drejtohen që në fillim me “ti”. Tani mendoj se u njohëm. A mund të ngjitemi lart? - Ti po më çudit vërtet me civilizimin tënd. Dhe deri tani të jap të drejtë plotësisht për vërejtjet që më bën. Dëshiroj që edhe ti të më flasësh me “ti”. Ne jemi moshatarë afërsisht, mund të bëhe- mi dhe shokë. Dakord? - Si të dëshironi, shef. - Unë erdha të njihem me ty dhe të dëgjoj ca orë mësimi, të shikoj si kalon me nxënësit dhe nëse ke probleme me banorët e fshatit. Pas mësimit do të fjalosemi shtruar, si miq. Apo ke ndonjë mendim tjetër? - Jo, nuk kam. Ti vepro sipas planit që ke, pa ndryshuar asgjë. Unë jam në dispozicionin tënd. - Sa vjet ke mësues këtu? - Tani mbyll vitin e tretë. Mbarova shkollën pedagogjike në Gjirokastër dhe u emërova në një fshat larg prej këtej. Jam 25 vjeç. Jam banor i këtij fshati. Shtëpinë e kam në lagjen që duket për- ballë nesh. Ajo shtëpia me çati të kuqe është imja. Është shtëpia e vetme e mbuluar me tjegulla, të tjerat janë me dërrasa guri. - Më duket se kalova mbrëmë para shtëpisë tënde kur ngatërrova rrugën. Pastaj më ndihmoi një grua tepër e sjellshme dhe e edukuar. Vetë ti e ke mbuluar atë shtëpi? - Të dy, unë dhe babai, por sipër punoja unë se babai ka filluar të shqetësohet nga marramendja, megjithëse është ende i ri. Atij i bëhet qejfi kur i them kështu. - Më pëlqyeke dy herë më shumë se qenke edhe punëtor e dora të zënka gjithçka. Po nxënësit si janë? - Mendoj se mund të ishin më mirë, por nxënësit tanë mer- ren shumë edhe me punët e shtëpisë, kryesisht me bagëtitë, këta
  • 59. Mësuesi i Gorumit 59 më të rriturit sidomos. Po ti ku u sistemove për të fjetur mbrëmë? Po të kishe pyetur për shtëpinë time, do t’ua kishin treguar men- jëherë. Shtëpinë e mësuesit e dinë të gjithë, të mëdhenj e të veg- jël. Mund të kishe fjetur më mirë. Do haje gjithashtu më mirë, se ky Gorumi ynë është i dobët ekonomikisht. - Mendoj se hëngra e fjeta shumë mirë. Faleminderit. Ngjite- mi lart. Nxënësit që ishin grumbulluar para derës së shkollës i hapën rrugën mësuesit, por ai u tha të futen brenda, të zënë bankat e tyre e të nxjerrin përpara librat e fletoret e detyrave. Visari zuri me vështirësi bankën e fundit. Kasoni filloi të kontrollonte me shkath- tësi e pa pikë emocioni detyrat e shtëpisë. Visarit i bëri përshtypje qysh në momentin e parë të takimit kjo mungesë e emocioneve te Kasoni dhe filloi të vrasë mendjen, por e la dhe filloi të numërojë nxënësit. Gjithsej 13 në të katër klasat. Numër ters, mendoi. Duhet ndarë patjetër në dy klasa. Do ta bëj sapo të shkoj në zyrë. Po sjell edhe një mësues tjetër këtu. Punimet i bën Hatiku pastaj. Po hetonte me sy të gjithë nxënësit një e nga një. Janë ve- shur keq tha me vete; katër djem janë zbathur; rrobat e disave janë arnuar pa kujdes. Vajza janë 7, të veshura shumë më mirë se djemtë. Pastaj Visari filloi të kërkojë me sy se cila mund të ishte ajo “vajza që ky e përdorka si gruan e vet”. Çfarë idiotizmi fshatar. Logjikë e ushqyer me pleh të skaduar. Apo ndoshta fjalët mund të jenë produkt i të çarave të thella të krijuara mes familjeve, sidomos pas bashkimit të tyre në kooperativën e madhe. Dy banka para tij u dëgjua një e qeshur si të ish mjaullimë koteleje. Mësuesi po i kontrollonte detyrat një vajze që kishte mbledhur flokët me kordele të verdhë. Ishte veshur bukur, por fy- tyrën dhe trupin nuk ia shihte dot. Visarit iu bë sikur ajo zgjati pak dorën dhe e preku mësuesin kur ai po largohej. Iu bë sikur ajo qeshi përsëri me zë. Ndoshta iu duk kështu ngaqë mësuesi lëvizi paksa si i gudulisur. Nuk ishte fare i sigurt nëse e kish parë vërtet këtë skenë apo thjesht iu shfaq një lloj vegimi nga ato që i silleshin shpesh nëpër tru.
  • 60. Mustafa (Muci) Fezga 60 Kaluan tre orët e para dhe nxënësit dolën në pushimin e madh. Doli dhe Visari të shpinte këmbët. Qëndrimi në atë bankë të vogël ishte torturë. Të kish marrë karrigen e mësuesit, por as ai nuk u kujtua. Nga sikleti lëvizi nja dy herë nëpër banka të shihte si shkruanin nxënësit. E kish merak shkrimin sidomos në klasën e parë dhe e dinte që ishte problem i çdo shkolle në muajt e pran- verës. Ai doli dhe u ul përsëri në mes të lëndinës së blerët para shkollës. U kthye pak të pyeste diçka, por mësuesi nuk e kish sho- qëruar. Ndoshta përgatitej për orën tjetër. Klasa e katërt e vajzës me kordele të verdhë zhvillonte një mësim për vendlindjen dhe nxënësit duhej të kishin bërë nga një referat për pemën e familjes të tyre, me rrënjë deri te stërgjyshi nga nëna e babai. “Nxirrni përpara pemën e familjes”, tha mësuesi dhe filloi kontrollin. Pa fletoret, por atë të asaj me kordele te verdhë nuk e pa. “Ma shih edhe mua” i tha ajo. Ai u përgjigj duke ecur “ta kam parë”. Visari u shokua nga ky komunikim i pazakontë. Mësimi mbaroi dhe nxënësit filluan të dalin. E fundit ishte vajza me kordele të verdhë. Visari po e vrojtonte me kujdes të veçantë. Duke dalë ajo e pyeti mësuesin për diçka, mori përgjigjen “jo” dhe u largua. Visari e pa nga dritarja. Ajo e mori rrugën me vrap për të arritur shoqet e saj. I mbeti në mend kjo vajzë, sjell- ja shpërfillëse, paksa lozonjare e përkëdhelëse. Trup i saj i gjatë ishte më i zhvilluar se te shoqet e saj. Kish filluar t’i formohej gjoksi e t’i dilnin vithet në pah. Fytyra e saj ishte shumë e bukur. Si e punuar prej mjeshtëri, mendoi. U bind plotësisht se kjo ishte ajo për të cilën flitej në fshat. 26. Verina ishte takuar rastësisht me Atikën te dyqani i fshatit. Kishin blerë ca sende ushqimore dhe po zbrisnin rrugën tatëpjetë për te sheshi i vogël, te qendra, siç e quanin. - Verina, - thirri njëra nga ato dy gratë që kishin bërë zhur-
  • 61. Mësuesi i Gorumit 61 mën ca ditë më parë e që mbante shami të zezë në kokë. – Hajde pak se të kemi dy fjalë. - Po pse nuk zbrisni të fjalosemi këtu, por duhet të ngjitim ne të përpjetën, apo me që jemi edhe të ngarkuara. - Nuk kemi punë me atë magjistaren e përdalë ne, – vazhdoi ajo me shami të zezë. - Lëre atë të shkojë në punët e saj të zeza. Atika i pa ato dy gra pa treguar as shqetësimin më të vogël dhe i tha Verinës t’i priste aty, se ajo po ikte. Ajo nuk donte as t’i takonte e as t’i dëgjonte më ato dy femra që as idenë se kanë se ç’është edukata shoqërore. I njihte mirë. Më mirë akoma njihte atë brigadieren dhe vajzën e saj të madhe. I kish takuar kohë më para në studion e saj. - Bëri mirë që iku putana e djallit. I vuri në dhe të gjithë të gjallët e asaj shtëpie. Por po ja merr hakun ai ezhdërhaja te e bija, palloshi i mutit, i pallon të dyja. Vajza ime ishte sëmurë e ajo i tho- shte se e ke nga që duhet të martohesh. Ke nevojë për burrë i tha. Je e sëmurë, i tha. M’i nxorri namin vajzës. Më është lidhur edhe me atë kurvën e Demos. - Ç’paske kështu sot, të kanë ikur zakonet? Ka filluar meno- pauza? - Ua!? Edhe ti si ajo po më flet. Sa mirë i dike ti punët e kësaj times, - dhe vuri dorën në fund të barkut të vet. - Po a e di ti se më kë po flet moj Verinë? Pa më thuaj, ai djali që ishte me Hatikun në mëngjes, shefi i arsimit është? Për atë të Medihasë ka ardhur? - Ai është, por unë nuk e di pse ka ardhur. As guximin nuk e kam ta pyes. Shko e pyete po të duash. Në shkollë shkoi për kontroll. Si të gjithë inspektorët dhe ai, besoj. - Dëgjo, Verina, kisha dëshirë të ishe me ne, në anën time, po nuk ka gjë, do të vish, do ta kuptosh edhe ti një ditë. Ne do ta ta- kojmë atë e t’i shpjegojmë të gjitha çka dimë, ta dënojë atë maska- ra mësues që na pallon çupat dhe të gjithë ata që e përkrahin. - Është mirë ta mbyllësh atë palo gojë se janë vajzat tuaja ato, more vesh? Turp nuk të vjen që po ju nxjerr namin e keq në gjithë zonën? Po nejse, edhe thashethemet tuaja do të gjykohen. Ai do të vijë të hajë drekën dhe unë do t’ju bëj zë të vini poshtë.
  • 62. Mustafa (Muci) Fezga 62 - Nuk ka nevojë, - tha ajo me shami të zezë. - Sapo të marrë kthesën e të hyjë te oborri tënd, ne na ke aty. Të na dëgjojë mirë, pastaj le të hajë sa të shqepet po të dojë. More vesh, mora thuaj. 27. Visari nuk lëvizi nga banka ku mezi kish hyrë dhe i tha Ka- sonit të vinte të ulej afër tij. - Si t’u duk puna që bëre sot, Kason? - Kisha pak emocione, të them të drejtën. - Emocione? Çudi! Pata përshtypjen se nuk e çave fare nëse isha apo nuk isha në klasë. - Nuk e paske vënë re që zëri më dridhej dhe ca etapa të mësimit i ngatërrova? - Nuk vura re gjë, të them të drejtën. Ai hapi bllokun e shënimeve dhe filloi me ca vërejtje të përgjithshme, për gjuhën, diturinë, aritmetikën, për shkrimin në klasën e parë, për punën e pavarur. Të gjitha këto i fliste pa ndonjë dëshirë se mendja i punonte në tjetër parcelë. E pyeti pastaj për mjetet e mësimit se sot nuk kish parë të përdorej ndonjë dhe kërkoi t’i shihte ato që kishte. - Pak kam, kryesisht të bëra vetë. Shumicën e ruaj në shtë- pi, e kam si për më mirë, vend kam, të ajrosur, të bollshëm. - T’i shikojmë pak, - tha shefi dhe u ngrit. Dera e dhomës së mjeteve të mësimit ishte përballë me klasën. Ishte sajuar me ca dërrasa të vjetra ngjyrë kafe në të zezë. Kish hapësira si të ngrëna kush e di se nga ç’lloj egërsirash. Mba- hej e mbyllur nga një dorezë e vjetër që vinte në lëvizje një ganx- hë. Gjatë murit përballë derës ishte montuar një divan i gjatë prej dërrasash të reja e të zdruguara me kujdes. Mbi divan një dyshek pambuku e mbi të një batanije jeshile që e mbulonte dyshekun me kujdes. Divani ishte në madhësinë e një krevati tek. Përballë kre- vatit qëndronte një pasqyrë e madhe vertikale e kapur drejt e në mur. Një tavolinë e vogël zinte pjesën e mbetur në atë anë të murit.
  • 63. Mësuesi i Gorumit 63 Para saj një karrige portative. Dritarja e vogël mbulohej me një basmë ngjyrë jeshile me lule të mëdha gjithashtu jeshile nëpër të. Dhoma të tilla kish parë ai edhe në shkolla të tjera. Për- doreshin më parë si dhoma për mësuesin, nëse ai vinte nga larg dhe nuk gjendej dot mundësi tjetër banimi. Kur mësuesi ishte ven- das, ato përdoreshin për mbajtjen e mjeteve mësimore që vinin nga qendra ose i krijonte ai vetë. - Kur kishe këtë dhomë të mobiluar kaq bukur, - tha Visari, duke prishur atë heshtje që zgjati ca, - pse na le ta bënim bisedën për mësimin në atë klasë e në ato banka ku nuk lëvizja dot as gishtat e këmbës? Visari nuk mori përgjigje dhe u ul në divan. Kasoni qündroi te tavolina. - Po vras mendjen, Kason, përse të duhet krevati këtu? Pse nuk e heq? Liron vendin dhe sjell mjetet e tua të mësimit. Pse t’i mbash në duar tutje e tëhu, ditë për ditë, herë shi, herë borë e herë-herë ngrica. Sa kohë ka ky krevat këtu? - Ky ka qenë një divan i vjetër dhe unë e kam riparuar. Flinte mësuesi që ish para meje në të. Desha ta heq fare në fillim, por mendova se një ditë mund të vijë mësues tjetër. Fshati po shto- het. Këto punë i kam edhe si hobi. Pastaj, me që është, shtrihem ndonjë herë, sidomos tani që rriten temperaturat. Ulem si në zyrën time, bëj ditarin, përgatitem. Kam sjellë dritën elektrike, kam bërë instalimet, kam nxjerrë edhe një prizë. Më mbetet për të rregul- luar derën me mbeturinat që kam në shtëpi. Darkave kur vjen drita elektrike e kur vjen ndonjë për takim, mund të pimë edhe ndonjë kafe a çaj. Këtu pres edhe prindërit që duan të më takojnë për të ditur më shumë për fëmijët e tyre. Nuk ka pse të më vijnë në shtëpi, kur ka kushte këtu. - Mund të kesh shumë të drejtë. Unë jam dakord me këto që më the. Por a nuk më thuaj, a i ke dëgjuar ti thashethemet që qarkullojnë mes banorëve në fshat? Visari e hodhi pyetjen ashtu si një gjuajtje të beftë dhe po priste reagimin e Kasonit të cilin po e vrojtonte me sytë e hapur katër.
  • 64. Mustafa (Muci) Fezga 64 - Thashetheme ka plot, shef, por ty besoj të interesojnë ato që lidhen me mua dhe fëmijët e shkollës, apo jo? Dhe të tilla ka boll, sidomos këto dy a tre muajt e fundit. Kasoni fliste ndërsa Visari përpiqej të kuptonte nga e gjen ky mësues këtë siguri të madhe në komunikimin mes tyre. Duket sikur ka bërë përgatitje të veçantë për këtë takim, duhet të jetë konsultuar me dikë. Po me kë? Se ç’fshihet një mister brenda tij. Megjithatë, mendoi, kryesore është të dalë e vërteta. - Domethënë ti e di se çfarë flitet, nga kush flitet dhe përse. Ti besoj do të më shpjegosh gabimet e tua, të cilat mund të jenë bërë shkak, ose pretekst për këto thashetheme, ose të më argu- mentosh të kundërtën. Ti je personi i parë me të cilin unë po bise- doj për çka më informoi Hatiku në zyrë. Kasoni uli sytë përdhe, sikur të kërkonte diçka të humbur në dysheme, qëndroi ashtu për disa çaste duke lëvizur vetëm sytë, psherëtiu thellë dhe filloi të flasë ngadalë, pa emocione dhe me zë të qetë. - Ti nuk i ke dëgjuar ato gra, se po t’i kishe dëgjuar do të kishe tani opinionin tënd për to dhe për problemin që lëshojnë kudo ku shkojnë, njëlloj si lopët. Të më dëgjosh vetëm mua do të thotë të dëgjosh vetëm njërën palë. Megjithatë, unë e kam menduar gjatë këtë situatë të krijuar, e kam analizuar nga të gjitha pikëpamjet dhe vetë kam fiksuar disa përfundime. Ato do të them tani. “Pasi mbaruan festat e vitit të ri dhe filloi shkolla, ato dy gra erdhën një pasdite në shkollë dhe u interesuan për vajzat e tyre që i kanë njëra në klasë të tretë dhe tjetra në të katërt. I prita në këtë dhomë. Ato u ulën në atë divan a krevat, quheni si të doni, ndërsa unë qëndrova në karrige, pranë tavolinës dhe përpara kisha regjis- trat e hapur. “Shqetësimi i tyre ishte se dy vajzat, për semestrin e parë, ishin mbetëse në aritmetike edhe në lexim, ajo e klasës së katërt edhe në dituri. Unë iu fola gjatë dhe në fund u ofrova edhe ndih- mën time për të dyja, sidomos për të bërë detyrat e shtëpisë, të cilat thuajse nuk i bënin dhe vazhdojnë të mos i bëjnë. Ju ndoshta
  • 65. Mësuesi i Gorumit 65 nuk e vutë re, por edhe sot ajo vajza e klasës së katërt ishte e vetmja që nuk i kishte bërë detyrat e shtëpisë. Nuk i bëj dot, thotë shkurt ajo dhe kaq. “Oferta ime atyre u ra si bombë dhe në atë moment filluan të ulërijnë dhe nuk më lanë gjë pa thënë, fjalët më të pista që unë nuk mund t’ua them dot. Nuk ua shpjegon ti, e bën kastile, më thoshte njëra, se i thërrisja në shkollë për t’i .... , ti e kupton se cilën fjalë përdori ajo me mua. Më thanë se ashtu bëja unë edhe me një va- jzë tjetër të klasës së katërt që është pak më e zhvilluar si trup nga ato dy të tjerat, se sipas tyre nuk më mjaftuaka njëra, por dashkam edhe të tjera. “U thashë qetë se unë i thërres këtu se në të gjitha shtëpitë e tyre nuk kam mundësi të shkoj, prandaj është edhe shkolla, ku kam krijuar edhe mundësitë të vijnë dy e nga dy, ose dhe më shumë. Ndërsa njëra prej tyre m’u hakërrye: kush të pranon ty kur- var në shtëpi, apo do të na i bësh edhe neve, duke përdorur fjalën që di ta shqiptojë vetëm ajo. Por do ta shikosh ti se çfarë kemi për të të bërë. - Po për cilën vajzë e kishin fjalën ato, mos është ajo vajza me kordele të verdhë? - Po, pikërisht ajo. - Po pse mendojnë e flasin ato gra se ti e shfrytëzon atë si ta kishe grua? - Pikërisht këtë kanë hapur në fshat. Ju e vutë re që ajo është e zhvilluar, më e zhvilluar se moshataret e veta. Është dhe shumë e mirë me mësime, në të gjitha lëndët ka vetëm dhjeta. Mëson me dëshirë të pashpjegueshme. Nuk e gjen asnjëherë të pa përgatitur. Punon dhe e ëma me të. Babai i ka vdekur para katër vjetësh, kur ajo ishte në klasën e parë. Adem e quanin. Ne ishim vëllezër me Ademin, kemi pirë gjak te njëri-tjetri qysh të veg- jël. Hynim dhe dilnim familjarisht. E vazhdojmë miqësinë edhe sot e kësaj dite. E ëma e vajzës është mami dhe fshati i thërret doktoreshë. Kur ka probleme me vajzën vjen edhe ajo në shkollë, herë vjen vajza vetëm për ndonjë detyrë, kur ka vështirësi. Herë- herë bën edhe detyrat e plota këtu. Prandaj e dua dhe e respektoj
  • 66. Mustafa (Muci) Fezga 66 shumë atë vajzë të vogël. Kasoni kërkoi falje se po zgjatej pak, por që të nxjerrësh përfundime të sakta duhet të dish mirë edhe sfondin mbi të cilin zhvillohen ngjarjet që po heton. - Bukur e the këtë fjalinë e fundit, por vazhdo më tej. - Pastrimin e shkollës e bëjmë me grupe treshe nxënësish. Çdo grupi i bie të pastrojë jo më shumë se një herë në javë, por ndonjëherë nxënësit nxjerrin arsye dhe atëherë del vullnetare Lati- na, kështu e quajnë atë vajzën me kordele, dhe e bën ajo pastrimin e pastaj vazhdon me detyrat e shtëpisë. Ajo bën herë-herë edhe pastrimin e dhomës që ajo e quan për humor studio, si ajo që ka pasur edhe e ëma si mami. “Duke parë që unë e mbaj kaq afër këtë vajzë, që rezulta- tet e saj në mësime janë të shkëlqyera, që ajo është e bukur dhe shumë punëtore, që të ëmën e saj nuk e shohin dot me sy, atëherë piketuan nyjet dhe thurën rreth tyre gjithë thashethemnajën e këtij viti. Kanë menduar të godasin larg, me një gur të vrasin jo një por tre zogj njëherësh, përfshirë këtu edhe Atikën me Latinën. - Emra të çuditshëm, njëra Atika, tjetra Latina. - Pikërisht edhe emrat janë përfolur. Edhe kjo ka qenë një nyje. Ne kemi një vatër kulture këtu, të cilën e drejton mësuesi i shkollës. Atika bën edukimin shëndetësor të grave nëpërmjet saj, një herë në muaj. Në fund të njërit prej leksioneve mbi higjienën e trupit dhe të organeve riprodhuese, ka plasur një debat mes saj dhe disa grave që më vonë i afroi Hankoja dhe formoi grupin kundër saj, për ta hequr atë nga puna. Unë nuk isha atë vit në fshat, por nëna më ka treguar. Njëra nga gratë bëri ca pyetje për të provokuar sherr. A ka mënyra, pyeti ajo, për t’i fshehur burrit mung- esën e virgjërisë dhe cilat janë ato? Si mund ta bindësh burrin që fëmija është i tij kur ti e ke me një tjetër? Nëse burri mundohet dhe nuk të bën dot gjë, ç’duhet të bëjë gruaja në këtë rast? Dhe e katërta, nëse fëmija i klasës së katërt për shembull sheh prindërit duke bërë atë gjënë në shtrat, ata duhet ta ndërpresin, apo të va- zhdojnë në sy të fëmijës?
  • 67. Mësuesi i Gorumit 67 - Nuk qenkan fare të thjeshta dhe naive këto pyetje! - Ato donin të krijonin konfuzionin që u duhej për të acaruar gjendjen. Mamia u kish thënë se për dy pyetjet e para që kanë në qendër gënjeshtrën, unë do t’u thosha, mos gënjeni asnjëherë. Pranoni gabimet tuaja dhe pikë. Për të tretën, nëse ti shoqe e ke problemin tënd personal, hajde të takohemi veças në studio, ndër- sa për atë të fundit pyet atë që ta ka thënë se e di më mirë se unë. Para se ta mbyllte leksionin, Atika tha se muajin e ardhshëm kish ndërmend të fliste për edukimin e fëmijëve brenda familjes lidhur me seksin dhe marrëdhëniet seksuale. Por, pa mbaruar mirë fjalën ajo, ishte ngritur Hankoja që mban gjithnjë një shami të zezë në kokë dhe ish kthyer nga gratë e tjera. Kjo shoqja këtu, tha ajo duke drejtuar gishtin nga Atika, kjo doktoresha, po na hiqet si engjëll. Thotë se nuk gënjen dhe na mbush me gënjeshtra ne dhe burrin e saj. Por ne e kemi parë nga dritarja atë. Ajo me burrin dhe vajzën vijnë vërdallë lakuriq nëpër shtëpi me dritë ndezur që t’i shikojnë edhe nga jashtë. Na shfaqin film se si i tregojnë vajzës së tyre hallatet, se si i prehin dhe i bashkojnë. Unë e kam parë me sytë e mi. - Ka ndonjë të vërtetë këtu? – tha i çuditur Visari. - Këtë pyetje i bëra dhe unë nënës. Dhe ajo më tha se në dhomën e gjumit të Ademit nuk mund ta shohësh gjë, se duhet të dalësh në pyll e të hipësh në majë të ndonjë bredhi. Dhe unë e di që është pikërisht kështu. Le që ajo dhomë ka perde me kadife të trashë e të kuqe, që edhe të dalësh siç thotë ajo e të shëtitësh nëpër dhomë, nuk ka si sheh njeri as me dylbi as me periskop nga ato të nëndetëseve. Problemi është se ajo, në fillim të leksionit, kish folur për higjienën e trupit dhe të organeve të riprodhimit në kushtet e fshatit dhe kish thënë se pas banjës është mirë që trupi të qëndrojë krejt i zhveshur për 15 deri 20 minuta dhe të bëje lëvizje tutje e tëhu nëpër dhomë. Ndërsa Hankua e quajti degjenerim. Pastaj ajo e akuzoi atë si magjistare, që u bën burrave magji, që i lidh dhe i zgjidh ata kur i do qejfi asaj. Është për të qeshur. Edhe nëna ime, që shkon shpesh tek Atika, quhet bashkëpunëtore dhe
  • 68. Mustafa (Muci) Fezga 68 është shpallur e pa dëshiruar për ato gra. - Prit pak, kur unë erdha nü fshat e ngatërrova rrugën, mos ishte nëna jote ajo që më shoqëroi për te Hatiku? Ajo nusja që ishte vërtet shumë e bukur, mos ishte Atika? - Nuk e di, por gjë që sqarohet lehtë. Tani unë dua të ndaj me ty mendimin se cili është gabimi im si mësues i kësaj shkolle. Unë, që kam dashur të jem sa më afër nxënësve të mi, ku kam gabuar? - Afërsia me nxënësit është e domosdoshme, por ndoshta e ke tepruar, - tha Visari me zë aq të qetë sa krijoi përshtypjen se nuk donte ta thoshte fare fjalinë e dytë. - Unë nuk jam i sëmurë, shef, më beso, se këtu ka zëra që e thonë këtë. Unë jam i shëndoshë, logjika më punon, jam realisht i fejuar, madje i martuar, veç nuk e kam shpallur. Ky ndoshta mund të jetë gabimi im më i madh. Kam tentuar disa herë të flas me ato gra, por nuk arrij dot. Ato nuk e dëshirojnë. Ezhdërha, më thonë, nuk di nga e kanë gjetur këtë fjalë. Nëse unë do të qëndroj në pozicionin e një akademiku, të bëj orën e mësimit, të mbyll derën e shkollës e të shkoj pastaj të merrem me punët e mija e të familjes në shtëpi, këtë do ta quaja gabim. Kurse këtë që po bëj tani, e quajnë ato dhe vetëm ato gabim, gabim që duan ta kthejnë me çdo kusht në faj. - Por ajo vajza më duket tepër e lidhur me ty, të prek, përkëdhelet, qesh. Kjo lë dyshim edhe tek unë për marrëdhënie jo të pastra. Pastaj ato gratë kanë thënë se vajzat e tyre të kanë parë që e ke futur në jatak, sipas tyre, atë vajzën me kordele. Jatak i thonë shtratit. Dhe me gjithë ato plasaritje që ka dera, natyrisht që çdo gjë shihet nga jashtë. - E çfarë mendon ti se mund të kem bërë me vajzën e vëllait tim? - E para ti nuk e ke vëlla, pastaj ti mund të kesh bërë edhe lëvizje të pakujdesshme. Ja për shembull, a është ulur ajo ndon- jëherë në anë të krevatit tënd dhe ti, duke qenë i shtrirë në krevat, i ke prekur flokët, i ke hequr fjongon dhe i ke shpupuritur flokët? A i ke thënë asaj që është shumë e bukur, që ti ishe gati që ta prisje
  • 69. Mësuesi i Gorumit 69 sa të rritej e ta merrje për nuse? - Visari i dha shtysë të fortë fan- tazisë së vet. Ai ishte i bindur se kish ndodhur diçka më shumë nga sa Kasoni kish thënë deri në atë moment. – Ti nuk ke thënë ende asgjë konkrete që lidhet vërtet me enigmën që bredh lirshëm në fshat, me dhomën, krevatin, pastrimin, pasqyrën e madhe në mur etj. Nëse nuk dëshiron të tregosh, mund të mos ma thuash, kjo është e drejta jote. Dhe unë jam i detyruar të largohem. Pas meje, pastaj, do të kesh punë me autoritete të tjera. 28. Kasoni e kishte parashikuar që kjo do të ishte shigjeta krye- sore dhe më e sigurta që do të përdorte shefi në bisedën me të. – Ti, shef, duhet të kuptosh se unë nuk kam frikë nga asgjë e nga askush. Dhe nuk do shumë mend për ta kuptuar pse unë nuk kam frikë. Por nëse dikujt prej autoriteteve që the ti do t’i tregoja më shumë se kaq, i pari prej tyre do të ishe ti. - Faleminderit, - tha Visari, - për besimin. - Të thashë se Ademin, t’i prehet shpirti aty ku është, unë e kisha vëlla prej gjakut që kishim pirë. Por pas vdekjes së tij, Atikën dhe Latinën nuk i kam lënë asnjë çast vetëm. Unë kam jetuar dhe vazhdoj të jetoj çdo ditë me ta. Asnjë nuk e di në fshat, por e dinë prindërit e mi, e di Atika, e di dhe Latina. Tani e di edhe ti. Ka më se një vit që ne ramë dakord të jetojmë bashkë gjithë jetën, pa e fshehur dashurinë tonë për njëri-tjetrin. Ajo ia tha edhe vajzës. Latina ka një vit që më quan e më thërret baba. Dhe unë i them princesha ime. Muajt e fundit, para se të vdiste, ai më tregoi dhe donte të ndante mendime me mua për sjelljet dhe edukimin e vajzës në shtëpi. Madje kërkonte nga unë të gjeja edhe ndonjë gjë të shkruar në literaturën pedagogjike, sepse Atika zbatonte një metodikë të saj të edukimit, jo vetëm me vajzën, por edhe me djalin që ata mendonin të bënin së shpejti. - Ku konsistonte kjo metodikë? Po më habitin këto probleme këtu në Gorum, si të ishte botë më vete, qytet në mes të pyllit.
  • 70. Mustafa (Muci) Fezga 70 - Ajo e sheh gjithçka nga pikëpamja e higjienës dhe shën- detit në kuptimin e gjerë të fjalës, që është pjesë e profesionit të vet. Aksioma e parë e saj është që fëmijës i duhet treguar çdo gjë për të cilën ai pyet dhe e quan gabim të rëndë çdo përpjekje të prin- dit për ta gënjyer me fjalët “do ta mësosh kur të rritesh”. Shpjegimi do bërë në atë nivel që fëmija të mund të mbetet i kënaqur, thotë ajo. Këtë e ka referuar edhe me gratë dhe ka pasur reagim të fortë nga grupi kundër. Ai vazhdoi të tregojë më tej, si për të verifikuar edhe veten nëse duhej të pajtohej plotësisht apo të bënin modifikime tani që do të shpallnin bashkimin e dy familjeve të tyre. - Në fillim u çudita kur Ademi më tha se në shtëpinë e tyre ishte bërë rregull që çdo darkë, para se të flinin, lanin trupin bash- kërisht ose veç e veç dhe nga banja dilnin lakuriq, qëndronin ashtu sa thaheshin mirë dhe pastaj shtriheshin në krevat pa u veshur më. Historikisht, shpjegonte Ademi sipas Atikës, veshja e njerëzve është sajuar për të dalë në natyrë, për të përballuar kushtet e motit dhe jo për të qëndruar brenda në dhomë apo për t’u futur në sh- trat. - Dhe vajza i sheh ata lakuriq, apo ndoshta fle edhe ajo lakuriq me prindërit e vet? Ajo është aty dhe i sheh kur ata bëjnë kontakte seksuale? - Ademi më thoshte po. Ajo në fillim kish pyetur mamin e vet kur kishin parë së bashku një ditë demin që ish hedhur mbi lopën dhe ajo ia ka shpjeguar hap pas hapi deri edhe te njerëzit, te burri dhe gruaja. Ajo tani e sheh atë si një lodër, hidhet edhe vetë sipër tyre e luan me ta. - Po tani, kur shkon ti te shtëpia e saj, kështu vepron?. - Natyrisht, jam pajtuar me veprimet e saj, ndryshe nuk do të shkoja. Në fillim e pata tepër të vështirë, por tani më duket krejt normale. Është thjesht çështje truri, mendoj unë. Kur shkova në Gjirokastër shkuam në kinema me shkollën dhe pamë një film. Kishte një skenë me të puthura, unë u skuqa, por salla nuk reagoi, u dukej normale qytetarëve. Në një rast tjetër kishte një skenë të lehtë seksi dhe disa të rinj në sallë duartrokitën e qeshën. Tani
  • 71. Mësuesi i Gorumit 71 shohin që puthen në rrugë dhe njerëzit kalojnë indiferentë. Shtri- hen çiftet në bar dhe nuk i ngacmon njeri. - Dhe ajo të ka parë edhe ty lakuriq? Kasoni tani filloi të bezdisej nga pyetjet dhe priste që biseda të mbaronte. Ai priste të gjenin së bashku një rrugëzgjidhje për gjendjen e krijuar. - Unë përpiqem të jem shumë i rezervuar kur është ajo në dhomë. Por, kur ne flemë, ajo vjen e futet mes nesh. Lakuriq dhe ajo me ne. Dhe ti më thuaj a e ke përkëdhelur, a e ke futur në kre- vat, a e ke puthur. - Po ti ç’ke që nxehesh me mua dhe fillon të ngresh zërin sikur mban fjalim në mes të Gorumit. Kasoni tha “më fal”, buzëqeshi dhe vazhdoi të sqarojë më tej. “Fshati natyrisht nuk di se çfarë bëhet brenda shtëpisë. Edhe mua rrallë më shohin kur hyj e dal. Por, ndoshta, gabimi im është, që për kushtet dhe psikologjinë e fshatit, unë e përkëdhel Latinën në shkollë e në rrugë më shumë nga sa duhet. Sipas tyre, unë jam në krahun e armikut. Edhe familja ime gjithashtu. Sepse ne hyjmë e dalim te Atika familjarisht, nëna ime është si e shtëpisë atje, ndërkohë që gratë e tjera e kanë kufirin te oborri. “Kur fillova punën para tre vjetësh, Atika i tha të bijës, që qëndronte para meje, se nga sot e tutje unë do të isha jo vetëm mësuesi i saj, por do të isha edhe si babai i saj. Vajza e vogël, atëherë në klasën e dytë, u gëzua dhe hidhej nëpër shtëpi duke thënë u bëra përsëri me baba. E ëma e qortoi se nuk e kish kup- tuar mirë dhe mua më kërkoi falje. Por vajza tani është e bindur se unë e kam zëvendësuar plotësisht babanë e saj. Gëzimi i saj nuk njeh kufi. Unë e toleroj se e di që ajo po rritet dhe do të largohet gradualisht nga veprimet e saj fëmijërore. Visari nuk fliste fare. Vetëm mendonte për gjithçka që dëg- joi. Pastaj sikur u zgjua. - Kjo dhoma e vogël këtu, pa mate një herë, sa banka nxë? A mund ta bëjmë dhomë mësimi? - Do t’i ndash klasat?
  • 72. Mustafa (Muci) Fezga 72 - Po, e para me të tretën dhe e dyta me të katërtën. Për vitin e ardhshëm sa nxënës bëhen po të grupohen kështu? - Ikin pesë dhe vijnë katër, mbeten që në dhomat të kemi jo më shumë se 8 nxënës, domethënë 4 banka. Dhoma e vogël i nxë për mrekulli, duket me sy, s’ka nevojë për matje. Edhe bankat mjaftojnë. - Atëherë ti e liron që nesër këtë dhomë dhe po të pyesin njerëzit mund t’u thuash që do të shtohet një klasë e re, do të vijë edhe një mësues i ri. Mund të jetë edhe mësuese, por ti nuk ke pse e zgjat. - Të kuptova mirë më duket, - tha Kasoni i qetë.- Do të filloj që sot. Ata u ngritën dhe dolën nga shkolla. Kasoni e përcolli deri te shtëpia e Hatikut dhe vazhdoi rrugën më tutje. 29. Gratë që vëzhgonin nga ballkoni i shami zezës e panë Visarin që u nda nga Kasoni dhe u ngritën për t’u nisur tatëpjetë. Ato hynë në oborr dhe hapën derën e shtëpisë me një të shtyrë të fortë. Visari po hiqte këpucët te dera dhe u ngrit i habitur nga vrulli me të cilën ato hynë pa marrë as leje nga e zonja e shtëpisë. Por nga tregimi i Kasonit, ai e kuptoi menjëherë se cilat mund të ishin. - Verina, - foli me zë të lartë Visari, - kanë ardhur miq. Ftoi të ulen e të qetësohen, - dhe u kthye nga ato, - për mua keni ard- hur? - Po, po, - u përgjigj duke hyrë Verina, - për ty kanë ardhur. Dy gratë zunë vend në divanin pranë tavolinës së ulët, nga ana e oxhakut. Visari u ul përballë me to. - Unë nuk ju njoh, - tha Visari, - por besoj se ju do të thoni cilat jeni dhe unë do t’u dëgjoj me vëmendje. Unë jam Visar Kesi, shefi i arsimit. - Unë, tha shamizeza, quhem Hanko. Jam brigadiere arash. Kam dy vajza, një në klasë të katërt dhe një tjetër 19, gati për
  • 73. Mësuesi i Gorumit 73 fejesë, jam brigadiere e arave të kooperativës. Burri punon në qytet, në ndërtim. Kjo tjetra është Bejazja, ka një vajzë në klasë të tretë, një vajzë 16, dhe një djalë ushtar. Burri i kësaj është i parali- zuar dhe nuk del nga shtëpia. - Ty Hanko të kuptova shumë mirë, por Bejazja nuk di të flasë? - Do flasë edhe ajo, do ta dëgjosh, por tani më dëgjo mua. Atë mësuesin na e hiq nga sytë një orë e më parë, more vesh? Atë kurvar që e ka më të madh se të gomarit. - Hanko, dëgjomë të lutem. Unë jam shef, por unë as nuk vë dhe as nuk heq mësues. Për lëvizjen e tyre vendos komiteti ekzekutiv në mbledhje, ku votojnë të gjithë anëtarët. Ti e di këtë procedurë se je dhe brigadiere. Dhe aty nuk gjykohet nga ajo që the ti, por nga puna, sjellja, rezultatet e nxënësve etj. Tani më thuaj çfarë pune të keqe bën mësuesi juaj. Më thuaj në fillim ti e pastaj Bejazja. - Pse pak të duket ty që ai është kurvar? - Ma sqaro pra, pse e quan të tillë? Në qoftë se ti nuk ke fakte ai ka të drejtë të të hedhë në gjyq dhe ti dënohesh sipas ligjit për shpifje e thashetheme. Se sa është dënimi nuk e di. Prandaj trego faktet, emrat, vendet, kohën etj. Dhe është mirë që këto t’ia drejtosh prokurorisë së rrethit. Ose m’i jep mua në dorë dhe ia çoj unë prokurorisë. Po tjetër? - Po ti pse ke ardhur? Të kemi thirrur të zbulosh faktet dhe jo të tallësh koqet këtu. - Verina, e dëgjove ti se çfarë tha Hankua, apo më bënë veshët mua? Po ti Bejaze e dëgjove se përse paskam ardhur unë këtu? Këtë mendim ke edhe ti? - Unë e dëgjova, por nuk kam atë mendim. Vajza e Han- kos, ajo që po mbush 12, e ka parë nga vrima e derës që Latina e Atikës ka qëndruar shumë te mësuesi dhe është ulur në krevat te ai e ai i ka fërkuar kokën, e mban me hatër në mësime, e puth shumë herë. Vajza ime nuk më ka thënë gjë, se nuk ka parë gjë. - Ti ke thënë qe mësuesi e ka futur atë vajzën në jatak? - Jo e ka thënë Hankua, se do t’ia ketë thënë vajza që
  • 74. Mustafa (Muci) Fezga 74 ndoshta e ka parë. - Vajzën do ta pyesim se ajo është e rritur. Më thuaj të lutem Hanko, si të tha ty vajza? E pashë që mësuesi e futi Latinën në jatak? Të tha që e përdori si gruan e vet? Ta pyesim vajzën? - Ti merru me Kasonin, jo me vajzën time mor shok. Ai edhe vajzën time të madhe e shikon si ezhdërha, por t’i marrë të keqen, le të shkojë te ajo kurva e t’i pallojë të dyja, nënë e bijë. O e dënoni ju, o do ta vrasim vetë me dorën tonë e t’i themi burgut hapu. - Dëgjo, Hanko, kjo që the është kërcënim jete. Kështu e quan ligji. Dhe unë jam i detyruar me ligj që ta denoncoj në degën e brendshme, por që të jem i sigurt, a ma përsërit edhe një herë se çfarë do t’i bësh atij mësuesi? - Që nuk të punojnë veshët ty, nuk kam faj unë. - Ti Bejaze ke gjë tjetër për të thënë? Jo?. Mirë, pra. Unë mora në shënim gjithçka që më thatë ju. Pres akoma faktet që do të më jepni ju të dyja apo dhe ndonjë tjetër që dini ju. Por në qoftë se ato nuk dalin të vërteta, ju do të mbani përgjegjësi përpara ligjit. Mund të shkoni. Verina, të lutem përcilli gratë. Vajza jote, Hanko, ajo e klasës së katërt, nëse do të më takojë, le të vijë këtu te Verina deri sa pa u errur se dhe unë jam për rrugë sot. Natën e mirë. Hankoja me Bejazen dolën tërë inat, duke folur nëpër dhëmbë fjalë që vështirë t’i kuptonte njeri. Verina mbylli derën nga brenda. - Mezi po të prisja, - tha ajo, – por ato shtriga na prishën humorin. Mbrëmë më ke pëlqyer shumë. Qetësia jote ishte e habit- shme, mahnitëse. Unë u kënaqa sa s’shprehet dhe të kërkoj sinqer- isht falje që të vura paksa në siklet, të cilin e ndjeva tek ty qysh në fillim. Në fillim kujtova se nuk kishe asnjë dëshirë të bashkoheshe me mua ca minuta, të cilat mezi i prisja që nga dita që u takuam te Turizmi. Nuk e di a do ta kem fat të vish edhe ndonjë natë tjetër, se po të vij unë në Përmet e di që nuk do të më hedhësh sytë. - Verina, ti nuk ke pse më kërkon falje. Kënaqësinë që më dhe ti nuk ma ka dhënë deri sot asnjë. Vetëm kam frikë mos nge- lesh shtatzënë. - Shtatzënë? Po unë ku ta gjej të kem një fëmijë, aq më
  • 75. Mësuesi i Gorumit 75 tepër nga ty, sepse ne nuk bëjmë fëmijë, i bëmë analizat dhe Ha- tiku ka probleme me qelizat e veta. Po të mos kem mbetur me ty, do ta quaj fatkeqësinë time të radhës. Do t’i lutem zotit që ky kon- takti ynë të mos ketë shkuar kot. Si mendon ti? - Nëse është kështu, unë do të isha i kënaqur të të ndih- moja. Por unë nuk dua të dal në skenë, më kupton? Burri yt do të marrë ilaçet dhe ato me siguri do t’i bëjnë mirë. Ti mua më mbaj në korrent si do të shkojë puna e shtatzënisë. Mirë? Ajo iu hodh në qafë dhe e falënderoi përsëri. Nuk kam për ta harruar, edhe sikur të mos kem fat për atë që bëmë. Por unë do të lutesha, sido që të ndodhë, të mund të më bësh edhe një shërbim tjetër si ky për të pasur më shumë siguri, të lutem. - Mirë Verina, do të lidhemi gjithsesi. Tani të hamë pak drekën që të kem kohë të iki po sot, se i premtova Hatikut të tako- hemi atje. Hëngrën bukë, duke hedhur dhe nga një gotë verë të kuqe, pastaj, me lutje të Verinës ata u shtrinë për të pushuar a për të marrë një sy gjumë. Verina me përvojën e vet e kaloi edhe këtë herë cakun për të pasur për vete një siguri dy herë më të madhe. - Verina, nuk të pyeta për ato dy gratë, Hankon me Beja- zen, çfarë problemi kanë ato me familjen e Kasonit dhe të Atikës? Intuita ime më thotë se duhet të kenë edhe ndonjë kunj tjetër, veç atyre që thanë për vajzat e shkollës, - tha Visari duke pirë kafenë pas asaj kënaqësie që përjetuan përsëdyti. - Kunjin e ka vetëm Hankua. Bejazja dhe ndonjë tjetër në fshat, janë thjesht masha të saj, nuk kanë asnjë mendim, bëjnë vetëm iso. Pak më pak se një vit u bënë ca përpjekje për t’i bërë Kasonit vajzën e Hankos për grua. Bejazja nuk pranoi të bënte mblesin me Medihanë. Hankua gjeti pastaj për mbles një mikun e largët të Demirit, i cili si duket e zhvati mirë Hankon. E gënjente herë pas here se puna ishte gjoja në të mbaruar. Fjala u hap nga Hankoja në fshat dhe i erdhi në vesh Medihasë. U nxehën gjakrat sepse asnjë nga familja, as Demiri, pale Medihaja e Kasoni, nuk dinin asgjë. Askush nuk kish ardhur te ata, asnjë lloj mblesi, aq më
  • 76. Mustafa (Muci) Fezga 76 tepër të ish mik i Demirit. Vajzën e saj nuk e shau asnjëri nga këta, por ajo donte shpagim se gjoja ata mohonin të vërtetën dhe kishin hapur fjalë pastaj lidhur me qëndrimin moral të saj, virgjërinë dhe bukurinë e të bijës. Dhe shpagimin e kërkonte me fejesë të men- jëhershme. - Po Kasoni ka gjë serioze me Atikën? - Sot mora vesh se të dyja shtëpitë e tyre qenkan bash- kuar në një. Por ndonjë ceremoni nuk është bërë, ose ndoshta nuk bëhet fare për shkak se Ademi ka fare pak kohë që ka vdekur. Por dhe një gjë është interesante e duket si e vërtetë, megjithëse askush nuk e përflet. Kasoni me Ademin duhet të jenë vëllezër nga babai, se Demiri është vërtet div, por fëmijë nuk lind dot, mesa duket. Është si puna e Hatikut edhe ai. Deri tani dihej vetëm që ata kishin pirë gjak te njëri-tjetri. Ky fshat qenka vërtet i çuditshëm. Paska qenë fati im për ta zbuluar, mendonte Visari ndërsa po ecte përmes oborrit të vogël të shtëpisë për të dalë në rrugë. Verina rrinte te dera dhe e përcillte me sy gjysmë të përlotur. Kaloi para shkollës dhe pa që Kasoni kish nxjerrë dërrasa me bollëk para derës. U ngjit përmes lëndinës së blerët dhe e takoi. - E parashikova që do të bëheshim miq e shokë. Të uroj të trashëgohesh. Kur të zbresësh në Përmet dëshiroj të pimë diçka me ty e me Atikën. Po të ishte dhe Latina do të isha edhe më i gëzuar. Të uroj gjithë të mirat. Uroje dhe doktoreshën, megjithëse nuk arrita ta njoh më shumë se si një siluetë në stolin e oborrit të saj. Edhe nënën gjithashtu. Miruparshim. Ai zbriti në rrugën nacionale në të ngrysur dhe priti të vinte autobusi i linjës së brendshme që e lidhte këtë zonë me Përme- tin. 30. Mbaroi viti shkollor dhe Visari po bëhej gati të nisej përfundi- misht në Tiranë, me punë në dikaster, ashtu si e ëndërronte. Kish
  • 77. Mësuesi i Gorumit 77 marrë premtimin e Ministrit dhe kërkonte të gjente zëvendësin e tij. Meku që quhej si kandidatura më e përshtatshme, refuzoi ta mer- rte detyrën e shefit. Festat e nëntorit e zunë Visarin ende në Përmet. Atë ditë pushimi zyrtar nuk dinte ku ta kalonte. Që t’i shmangej takimit me një mësuese të re korçare, të cilën e kish mbajtur pranë për një kohë të gjatë duke i premtuar se do ta merrte për grua, ai u fut e zuri një karrige në një kënd të sallës së Turizmit. Nuk kish bërë ende porosinë kur në derë hyri Hatiku me Verinën. Visarit i hipi një shqetësim i madh kur pa Verinën me barkun tepër të zhvilluar. Donte t’i shmangej shikimit të tyre, por ata u drejtuan pa hezitim te tavolina e tij. Ai u ngrit instinktivisht në këmbë dhe u uroj mirëseardhjen duke i ftuar të ulen për të marrë diçka për të pirë a për të ngrënë. - Hatik, ka kohë që nuk të kam parë. Si je? Po ti Verina si kalon, gëzohem që po të shoh kështu në pritje të ndonjë djali a vajze. - Faleminderit, - tha Verina, - mjekësia ka ecur shumë dhe më në fund ia dolëm në krye. Edhe Atika na ndihmoi me kurën që na dha, por nuk dimë me siguri, ishte Atika, apo mjeku i spitalit ai që na ndihmoi të ndihemi të lumtur. - Nuk ka rëndësi, Verina, mjafton që ju tani jeni vërtet të gëzuar, sepse pas kësaj fëmije do të keni dhe të tjerë. Unë ju uroj sinqerisht nga shpirti. Ç’thonë mjekët? - Mamia që më vizitoi ishte shumë e kënaqur dhe më gëzoi me fjalët dhe këshillat që më dha. - Ju do të keni së shpejti gëzimin më të madh, lindjen e një trashëgimtari. Nëse nuk do të jem këtu, do të isha shumë i kënaqur të më njoftonit. Po nga shkolla e fshati, Hatik, si shkojnë punët? - Shkolla funksionon shumë mirë me dy klasa paralele. Ka- soni tani është zgjedhur edhe kryetar i këshillit të fshatit. Atika ka hapur dhomën e lindjeve dhe një studio të vogël për vete. Vazhdon me leksione për gratë sipas një tematike vjetore. Më duket se do të bëhet edhe me fëmijë të dytë. Mësuesja e re jeton bashkë me ne dhe krahas punëve të saj ndihmon Verinën për ta kaluar sa më
  • 78. Mustafa (Muci) Fezga 78 lehtë barrën. Hankoja e martoi vajzën në një fshat aty afër dhe ndi- het mjaft e gëzuar dhe i ka rregulluar punët me Kasonin dhe Atikën. Latina vazhdon shtatëvjeçaren në fshatin ngjitur dhe është shumë mirë me mësime. Kasoni thotë se do të përgatitet për të vazhduar liceun artistik pas mbarimit të shkollës. Vjen e merr mësime shtesë edhe nga specialitët e shtëpisë së kulturës këtu. Ardhja jote në fshat ka qenë me këmbë të mbarë thonë të gjithë. Edhe Hankua ka mbetur shumë e kënaqur nga ty e të mban në gojë. - Mua më bëhet qejfi sinqerisht dhe më kujtohet gjithnjë fjala e Verinës, kur tha se ne presim që fshati të qetësohet dhe njerëzit të shkojnë sa më mirë me njëri-tjetrin. Ata nuk kishin mbaruar së piri gotat që kishin përpara, kur te dera e hyrjes u duk Kasoni me Atikën dhe Latina e bashkuar me ta. - Na erdhën miq të tjerë, - tha Visari dhe u ngrit e u afrua te dera, i takoi ata të tre, i uli në një tavolinë, u kërkoi falje dhe shkoi të ndahej me Hatikun dhe Verinën, e cila e ndaloi pak hapin dhe i pëshpëriti Visarit në vesh. “Më lër diku adresën e Tiranës se kur të lindë djali a vajza do të dërgoj fotografinë” dhe qeshi. Pastaj e përqafoi dhe u largua pas burrit. - Ç’na thua Kason, na prezanto tani personat që të sho- qërojnë ose që ti i shoqëron. Qeshën të katër, por zëri i Latinës kumboi në gjithë sallën. - Ti ndoshta nuk i ke parë, por ti i njeh, sidoqoftë. - Po, patjetër. Si je ti princesha e babit? Po ti doktoreshë? Po ti kryetar i këshillit? Takimi i tyre u bë më gazmor, sepse realisht nuk ishte ta- kimi i parë, ndoshta nuk do të ishte as takimi i fundit. Kishin dhënë fjalën se do ishin shokë dhe miq përgjithmonë. Baden, 2012
  • 79. Mësuesi i Gorumit 79