Replika 21 2009

2,762 views
2,614 views

Published on

Replika - bi-monthly magazine on culture and social LGBT issues

2 Comments
0 Likes
Statistics
Notes



  • <b>[Comment posted from</b> http://replika.kampania.org.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=375:polska-tczowieje&catid=159:kraj&Itemid=89]
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here



  • <b>[Comment posted from</b> http://replika.kampania.org.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=375:polska-tczowieje&catid=159:kraj&Itemid=89]
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
2,762
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
28
Comments
2
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Replika 21 2009

  1. 1. ALMODOVAR TRANS+LES KOZEK HOMOWARSZAWA CHER dwumiesięcznik społeczno-kulturalny LGBTQ DLA PRENUMERATORÓW T Y N D Y K magazyn bezpłatny ISSN 1896-3617
  2. 2. wstępniak Tekst: Mariusz Kurc Spis treści 02 W S T Ę P N I A K 08 K R A J 16 K U L T U R A Pamiętajmy Turinga Na kozetce Cher 03 K U L T U R A Wywiad z Anną Kozek Labirynt pożądania Para tatusiów we frakach 09 O P I N I E Recenzje najnowszych książek 04 N E W S Bilans 2 lat rządu Tuska HomoWarszawa Wiadomości z kraju i ze świata w sprawach LGBT Recenzje najnowszych filmów DVD KPH nad jeziorami 10 K R A J Prywatne życie Ralpha Woodsa 05 K R A J Polska tęczowieje Różne dziewczyny Godność geja Trudniej być gejem niż Żydem 22 S T Y L Podwójne życie Moniki 12 W Y W I A D Tom Ford 06 T R A N S A K C J E Grać geja, być gejem Marc Jacobs foto: J. Dudziński Trans Wywiad z Tomaszem Tyndykiem Dziewczyny na motocykle!! +les 14 S P O Ł E C Z E Ń S T W O 23 C Z A J N I K =WNM Akuszerki książek LGBT czyli orientacje gwiazd Tomasz Kalita, Myśleliśmy głównie o parach kobieta – męż- rzecznik SLD czyzna, ale oczywiście nie możemy dyskrymi- Dziękujemy za 1% potwierdził w nować osób żyjących w związkach homosek- Dziękujemy za Wasze wsparcie w ramach 1% po- „Newsweeku“ sualnych. Grupa Inicjatywna ds. związków datku na rzecz rozwoju KPH! Miło nam poinfor- (30.08.2009), partnerskich (Kostrzewa, Kurc, Legierski, Szy- mować, że KPH otrzymała w tym roku rekordową że w jego partii puła) wystosowała list do Kality, w którym liczbę darowizn z tytułu 1% podatku dla organiza- cji pożytku publicznego. Urzędy Skarbowe przeka- jest przygoto- prosimy o spotkanie z osobami odpowiedzial- zały KPH 59 017,95 zł. Kwota ta zostanie przeka- wywany pro- nymi za projekt ustawy w SLD. Przypominamy zana na rozwój oddziałów i grup działających w foto: M.Rak jekt ustawy o o petycji do Marszałka Sejmu w sprawie ramach Stowarzyszenia, w tym również na koszty związkach związków – www.petycje.pl. Wejdźcie rów- związane z wydawaniem „Repliki“. Serdecznie dziękujemy za Wasze wsparcie i zaufanie! partnerskich. nież koniecznie na www.wszyscy-na-tak.pl Pamiętajmy Turinga Pod adresem www.kph.org.pl/english ruszył nowy serwis KPH po angielsku. Oprócz informacji o KPH i realizowanych przez nią międzynarodowych projek- Ponad 31 tys. podpisów zebrano pod petycją w 11 września br. premier Wielkiej Brytanii Gor- tach, anglojęzyczni czytelnicy znajdą najświeższe sprawie Alana Turinga. Turing był wybitnym don Brown wystosował przeprosiny. Czytamy w newsy, z działu Find out what it’s like to be LGBT in Poland dowiedzą się więcej o realiach życia LGBT w naukowcem – matematykiem i kryptologiem. nich m.in.: Cieszę się, że dzięki naukowcom i akty- Polsce, zaś w zakładce Publications znajdą raporty, Stworzył maszynę służącą do łamania kodu wistom LGBT możemy w tym roku świętować wyniki badań i publikacje dotyczące LGBT w Polsce. niemieckiej Enigmy podczas II wojny światowej. wkład Alana Turinga w walkę z dyktaturą czasów Polećcie ten adres znajomym za granicą! (TSz) Jako twórca abstrakcyjnego modelu komputera II wojny światowej. (…) Choć nie możemy cofnąć służącego do wykonywania algorytmów jest czasu, możemy wyrazić głęboki żal i przeprosić za Prenumerata uznawany za ojca współczesnej informatyki. Tu- to, jak nieludzko Alan Turing został potraktowany. Jeśli chcesz otrzymywać dwumiesięcznik „Repli- ring był też homoseksualistą, co potwierdził Peter Tatchell, czołowy brytyjski aktywista LGBT: Z ka“ do domu – wykup prenumeratę. Koszt rocz- podczas policyjnego śledztwa związanego z wielkim zadowoleniem witam przeprosiny premie- nej prenumeraty to 48 zł (przesyłka krajowa). włamaniem do jego domu w 1952 r. Został ra. Jednocześnie podkreślam, że podobne oświad- Wpłat należy dokonywać na: Kampania Przeciw wtedy oskarżony o „naruszenie moralności pub- czenie należy się również ok. 100 tysiącom męż- Homofobii, numer konta: 35 2130 0004 2001 0344 2274 0001, z dopiskiem: Replika – prenu- licznej“. Władze postawiły naukowcowi ultima- czyzn skazanych w Wielkiej Brytanii za utrzymywa- merata (darowizna) oraz podaniem dokładnego tum: więzienie lub chemiczna kastracja. Turing nie stosunków homoseksualnych w XX wieku. adresu do przesyłania magazynu. wybrał to drugie. „Kuracja“ hormonalna trwała „Sprawę Turinga“ polecam do przemyślenia ponad rok, a jej rezultatem była m.in. gineko- arcybiskupowi Życińskiemu, który bynajmniej nie Wydawca: Stowarzyszenie Kampania Przeciw Homofobii, ul. Żelaz- na 68, Warszawa, tel.: 022 423 64 38, replika@kph.org.pl mastia (powiększone i bolesne sutki u mężczyz- w latach 50. XX wieku, ale w 2007 r. o „terapii“ Redaktor naczelny: Mariusz Kurc, Redakcja: Magda Pocheć, www.replika.kph.org.pl ny). 7 czerwca 1954, w wieku 41 lat, udręczony (na szczęście, niehormonalnej) homoseksualis- Bartosz Reszczak, Krzysztof Tomasik, Współpraca: Robert Bied- roń, Kamil Bodzęta, Ewa Bury, Paweł Fischer-Kotowski, Łukasz Ma- Turing popełnił samobójstwo spożywając jabłko tów mówił: Nie jest to forma poprawiania Stwór- ciejewski, Radek Oliwa, Anna Piżl, Małgorzata Rawińska, Sebastian zanurzone wcześniej w cyjanku. Autorem pety- cy, tylko przeciwdziałania skazie stworzenia. (…) Siembora, Ewa Tomaszewicz, Anna Urbańczyk, Bartosz Żurawiecki Skład: Agnieszka Kraska www: Monika Czaplicka cji w sprawie oficjalnych przeprosin brytyjskiego W 30 proc. przypadków terapia w lubelskim Redakcja nie zwraca tekstów niezamówionych oraz zastrzega sobie rządu za potraktowanie wielkiego naukowca ośrodku wsparcia osób homoseksualnych „Od- prawo do ich redagowania i skracania. Przedruki po uzyskaniu jest czołowy brytyjski ekspert w dziedzinie infor- waga“ skutkuje. Jasne, że skutkuje, tylko czym? pisemnej zgody wydawcy. matyki, John Graham-Cumming. W przypadku Turinga – samobójstwem. Foto: Tomasz Tyndyk 2
  3. 3. Para tatusiów kultura we frakach Premiera książeczki dla dzieci „Z Tango jest nas troje“ o dwóch pingwinach gejach i ich córeczce 4 lata po amerykańskiej premierze „Z Tango jest nas troje“ trafia do Polski nakładem wydawnict- wa AdPublik. Ta historia wydarzyła się naprawdę w nowojorskim zoo. Roy i Silo, gejowska para pin- gwinów, cierpliwie wysiadywały razem… kamień. Rodzicielskie zwyczaje zaobserwował opiekun, który podłożył im jajo od pary hetero bezskutecznie próbującej wysiedzieć dwa. Roy i Silo wkrótce stali się szczęśliwymi rodzicami Tango – pingwinki, którą razem wychowały. Mocno oprotestowana książka otrzymała nagrody m. in. od Amerykańskiego Towarzystwa Bibliotekarzy czy Amerykańskie- go Towarzystwa Zapobiegania Przemocy wobec Zwierząt. Jest bestsellerem w wielu krajach. Sylwia Chutnik jest się pod jakimś względem nieco innym chciałem je czytać swojemu synowi, ale tłu- prezeska Fundacji MaMa niż większość. maczenie symultaniczne szło mi słabo. A te- (matronat nad „Z Tan- go…“), autorka „Kie- Książeczkę zapewne przeczytają swoim raz jest książeczka z pełnymi wdzięku, za- szonkowego atlasu ko- maluchom rodzice lub dziadkowie, chcący bawnymi i nie przesłodzonymi rysunkami. biet“, laureatka Paszpor- pokazać im świat pełen różnic i odmiennoś- Mój syn już jest za duży na bajki, ale ja tu „Polityki“ ci. To, że często różnimy się od innych, nie sam przeczytałem historię Tango z nowojor- oznacza przecież, że jesteśmy lepsi lub gor- skiego zoo z prawdziwą radością. Do czego to doszło, żeby tolerancji dla homosek- si. Ja na pewno przeczytam „Z Tango jest Nie wiem, czy może przekonać zatwar- sualizmu uczyły nas dwa pingwiny! A jednak nas troje“ mojemu wnukowi. działych homofobów (zwierzęta okazują się książka Justina Richardsona i Petera Parnella jest znowu mądrzejsze od nas), ale na pewno os- doskonałym przykładem wzruszającej bajki, która Mirka waja z tematem będącym dla większości ta- pokazuje nam – zarówno dorosłym, jak i dzieciom Makuchowska bu, a dla homoseksualnych rodziców, oczy- – że nie ma rzeczy niemożliwych. Kiedy dwie isto- członkini zarządu KPH, wistą codziennością. Zabawnie i wzruszająco ty sie kochają i chcą wychowywać dziecko, to na- razem ze swoją dziewczy- opowiada o czymś, co jest ważne dla wielu sze przyzwyczajenia, biologia i normy społeczne ną wychowuje jej syna ludzi bez względu na orientację – posiadanie nie mają nic do gadania. Pingwiny Roy i Silo dos- i wychowanie dzieci. Cudzych czy własnych, tają upragniony prezent: jajo do wysiadywania. to już sprawa drugorzędna... Wykluwa się z niego Tango, mała pingwinka, która wzbudza radość w odwiedzających nowo- „Z Tango jest nas troje“ to nie bajka, to Adam jorskie zoo ludziach. Nagle okazuje się, że nie ma prawdziwa historia. W realnym życiu – i Wajrak zbytniego znaczenia CZYJE są. Ważne, że są wśród ludzi, i wśród zwierząt – istnieją też dziennikarz „Gazety Wy- szczęśliwe – tak jak mała Tango ze swoimi ping- inne rodziny niż tylko te złożone z mamy, ta- borczej“, zajmuje się tema- winowymi tatusiami. Jeśli dla polskich konserwa- ty i dzieci. I wcale nie są gorsze. Świetnie, że tyką przyrodniczą, szcze- gólnie zwierzętami oraz tystów ta bajka wydaje sie „nachalną propagan- ta książeczka u nas wychodzi. Będziemy ją wpływem człowieka na ich dą“, to muszą czuć sie bardzo zagrożeni. Albo we troje czytać. środowisko naturalne zwyczajnie są zbyt mało wrażliwi na wzruszające opowieści o czyimś szczęściu. Michał Historia homoseksualnej pary pingwinów to Sieczkowski jeden z wielu dowodów na to, że Izabela Aktor, prezes Fundacji Ar- homoseksualizm jest naturalnym zjawiskiem. Jaruga-Nowacka teria, w poprzednim nu- W świecie zwierząt można spotkać zarówno merze „Repliki“ opowie- homoseksualne pary jak i zachowania. KP Lewica, była Wicepre- dział, jak to jest być tatą mier RP, pierwsza Pełno- Jednak lepiej być ostrożnym z wykorzys- gejem mocniczka Rządu ds. Rów- tywaniem zwierząt w celu udowadniania, że nego Statusu Kobiet i Męż- coś jest właściwe, albo nie. Czasami ich za- czyzn, uhonorowana w 2001 r. Tęczowym Laurem Wzruszająca historia o dwóch pingwinich tatu- chowania wynikają zupełnie z innych przy- siach może być bajką czytaną zarówno przez czyn niż nam ludziom może się wydać. Do To ładne i mądre opowiadanie dla najmłod- hetero jak i homoseksualnych rodziców. zwierząt nie powinniśmy przykładać naszych szych o cieple, czułości i bezpiecznym gnieź- Widziałem podobne bajki wcześniej na ludzkich miar. Ta książeczka powinna uczyć dzie – domu, możliwym także wtedy, kiedy półkach księgarń we Francji i w Niemczech, tolerancji i tylko tyle albo aż tyle. 3
  4. 4. newsy Teksty: Paweł Fischer-Kotowski Kraj Gdańsk. Gender Studies Uniwersytetu Gdańs- że „gejów trzeba tępić“. Sąd, po odwołaniu był własnością poznańskiego Softpressu, kiego, trójmiejska KPH oraz Komenda Woje- się od tej decyzji, podtrzymał opinię proku- wydawcy legendarnego miesięcznika „Ina- wódzka Policji zorganizowały szkolenie dla ratury i uznał, że Cejrowski nie nawoływał czej“ (1990-2002), a obecnie pornograficz- 200 kadetów z Ośrodka Szkolenia Policji w do nienawiści. nego pisma gejowskiego „Adam“. W oficjal- Gdańsku. Przyszłe policjantki i policjanci zdo- Warszawa. nym komunikacie nie poinformowano co by- byli podstawową wiedzę na temat tolerancji, Edyta Olszówka wniosła oskarżenie na ło powodem takiej decyzji. Witryna ma być przeciwdziałania dyskryminacji osób LGBT oraz „Super Express“, który zasugerował, że aktorka dostępna do końca września. (KT) przemocy w rodzinie i praw kobiet. może być biseksualna. Sąd zasądził 30 tys. zł Czy każdy ma gender? Jak na nas wpły- Trójmiasto. Plakaty reklamujące spotkanie z zadośćuczynienia. wa? Jakie znaczenie w umacnianiu heteronor- Wojciechem Cejrowskim zostały pozaklejane Adam Rogalewski został pełnomocnikiem matywności ma szkolnictwo i program naucza- przez nieznanych sprawców informacją o jego OPZZ ds. gejów i lesbijek. To pierwsze takie nia? Te i inne pytania pojawiły się podczas rzekomym odwołaniu. Obok znalazły się naklej- stanowisko w polskich związkach zawodo- konferencji ANSO (koalicji jednoczącej organi- ki wskazujące, że dokonali tego geje i lesbijki. wych. Rogalewski był w latach 2005-2007 ko- zacje LGBTQ krajów Nordyckich, Bałtyckich i Lublin. Prokuratura nie dopatrzyła się ła- ordynatorem KPH Kraków. Polski), która odbyła się w Sztokholmie w po- mania prawa w słowach Wojciecha Cej- Poznań. Polgej.pl ogłosił, że z dniem 4 łowie sierpnia. Wzięli w niej udział m.in. rowskiego o „grzechu sodomskim“ i o tym, września b.r. zawiesza działalność. Portal przedstawiciele KPH Warszawa. (MC) Nasza Sprawa 2 W lipcu przedstawiciele Stowarzyszenia Otwarte na parę mężczyzn mówi do kozy: „Jeszcze masza Terlikowskiego („Rewolucja ho- Forum Urszula „Uschi“ Pawlik i Michał Minałto tylko ci panowie wezmą ślub, a zaraz moseksualna“). wystosowali do „Rzeczpospolitej“ list z żądaniem potem my!“. „Rz“ nie przeprosiła. We opublikowania sprostowania/przeprosin za obraźli- W nawiązaniu do rysunku „Rz“ za- wrześniu dwa pozwy cywilne w tej wy rysunek A. Krauzego (zamieszczony w „Rz“ z mieściła również dwa homofobiczne sprawie – Urszuli „Uschi“ Pawlik i 15.06.2009 r.) bazujący na porównaniu homosek- teksty: Macieja Rybińskiego („Małżeńst- Michała Minałto – mają trafić do są- sualistów do zoofilów. Bohater obrazka wskazując wa kozio-ludzkie zgodne z naturą“) i To- du. (MK) Świat Izrael. Na początku sierpnia nieznany sprawca z prawem. Rok wcześniej zinstytucjonalizowano Włochy. Nieznani sprawcy podpalili Qube karabinem otworzył ogień do bywalców Cafe tam związki partnerskie. – jeden z ważniejszych lokali gej/les w Rzymie. Noir – miejsca spotkań młodych lesbijek i gejów Litwa. Parlament odrzucił weto prezyden- Nikomu nic się nie stało, ponieważ w klubie w Tel Avivie. Zginęły dwie osoby, kilkanaście zos- ta do ustawy zakazującej „promocji homosek- trwa właśnie remont. Nie jest to jednak pierw- tało rannych. Podczas 20-tysiecznej manifestacji sualizmu“. Prezydent Valdas Adamkus zawe- szy taki incydent w Wiecznym Mieście, środo- w proteście przeciw zamachowi przemawiał tował ustawę nie ze względu na jej homofo- wiska LGBT mówią o rosnącej nietolerancji. m.in. prezydent Izraela, 86-letni Szymon Peres. biczny charakter, tylko zbyt ogólną definicję Ukraina. Ministerstwo Kultury i Turystyki Urugwaj. Izba Deputowanych – mimo szkodliwości społecznej. Nowa prezydentka, nie pozwoliło na wejście do kin filmu „Brüno“, protestów Kościoła katolickiego i prawicowej Dalia Grybauskaitis, przyznała, że ustawa „za- ponieważ w filmie znalazło się wulgarne słow- opozycji – przyjęła ustawę, która umożliwia wiera elementy homofobiczne“. Kilku parla- nictwo, sceny homoseksualne, a aspołeczne jednopłciowym parom adopcję dzieci. To mentarzystów z PiS i PSL zaproponowało zachowanie bohaterów szkodzi wychowaniu pierwszy kraj w Ameryce Łacińskiej z takim wprowadzenie podobnego prawa w Polsce. Ukraińców. KPH nad jeziorami Obóz szkoleniowy KPH, tym razem na Mazu- Olsztyna, Poznania i Kielc. Był też czas na in- rach, został zorganizowany dzięki wsparciu tegrację: mieliśmy wycieczkę kajakową oraz instytucjonalnemu Fundacji Batorego. uczestniczyliśmy w grze terenowej. W Ostró- Oprócz oddziałów naszej organizacji, poja- dzie oglądaliśmy „pierwsze lesbijskie graffi- wiły się na nim grupy inicjatywne. W pierw- ti“. Wracamy ze świeżymi siłami do pracy – foto: arch. pryw. szym tygodniu września w profesjonalnych mówi Marta Abramowicz, prezeska KPH. Nie szkoleniach z komunikacji, zarządzania pro- do przecenienia jest fakt, że poznaliśmy się jektem i wypracowaniu ogólnopolskiej stra- osobiście, więc w nadchodzącym roku bę- tegii KPH, uczestniczyli aktywiści i aktywistki dzie łatwiej współpracować, tym bardziej, Na zdjęciu od lewej: J. Świerszcz, M. Józefowski, LGBTQ z: Warszawy, Krakowa, Wrocławia, że podczas obozu powstało kilka zalążków M. Makuchowska, A. M. Szurowska, K. Kalinowska Lublina, Rzeszowa, Trójmiasta, Szczecina, ogólnopolskich projektów. (AU) 4
  5. 5. Godność geja kraj Ryszard Giersz w końcu nie wytrzymał obelg sąsiadki i poszedł do sądu. I wygrał! Wielokrotnie publicznie naśmiewała się i przynależność obrażała jego i jego faceta. Wyzywała od etniczna, ra- „pedałów“. W sklepie, w którym Rysiek pra- sowa i wyz- cuje, szydziła, że „pedał sprowadził sobie nanie), ale pedała do ruchania“ albo komentowała, że wyrok sko- „pedały idą się ruchać do parku“. Uruchomi- mentował foto: arch. pryw. ła w 5-tysięcznym Wolinie lawinę nienawiś- tak: Jeśli na- ci. Rysiek nie dal się stłamsić i postanowił kazujemy, za walczyć o swoją godność. pośrednict - 4 sierpnia br. sąd wydał wyrok - Anna Sz. wem sądu, Rysiek Giersz w objęciach swego chłopaka musi zapłacić Gierszowi 15 tys. zł zadość- nawet nie wprost, bycie homofilem, to prze- uczynienia i pokryć koszty procesu (4 tys. zł). kreślamy znaczenie słowa tolerancja. Nie naśladowcę), tak w czasie procesu i po wy- W badaniu CBOS z 2007 r. na temat wolno mylić tolerancji z obowiązkiem akcep- roku ruszyła fala akceptacji i poparcia. Lu- najgorszych polskich wyzwisk „pedał“ zajął tacji. Na łamach „Gazety Wyborczej“ riposto- dzie sami podchodzili do mnie i gratulowali, pierwsze miejsce. Tuż za nim – „ciota“. Daje wał jej wicenaczelny Piotr Stasiński: Sąd nie uśmiechali się. Nawet osoby, których to wyobrażenie o skali powszechności po- nakazał nikomu homofilii, lecz orzekł przewi- wcześniej nie znałem - mówi Rysiek. gardy, z jaką traktuje się w Polsce osoby ho- dzianą w polskim prawie karę za bluzg, który Zastraszanych i poniżanych gejów jest w moseksualne. Panuje na nią społeczne przy- obraża godność człowieka i który w tym Polsce dużo więcej, ale za bardzo boją się zwolenie poparte autorytetami, czego do- przypadku był, co gorsza, częścią uporczy- ujawnienia, by walczyć o swoją godność. Co wodem może być kuriozalna wypowiedź wych szykan wobec pary homoseksualistów. Rysiek ma im do powiedzenia? Nawet przez prof. Jerzego Bralczyka dla TVN. Języko- Sąd nie pomylił tolerancji z akceptacją, tylko myśl nigdy mi nie przeszło, że kiedykolwiek znawca stwierdził, że słowo „pedał“ weszło odmówił – zgodnie z polskim prawem – ak- się ujawnię publicznie. Po pierwszej rozpra- już do języka potocznego i nie jest bardziej ceptacji dla znieważania ludzi przez innych wie całą noc nie spałem. Na drugi dzień ba- obraźliwe niż „baran“. ludzi. Od RPO oczekuję energicznej obrony łem się wyjść z domu, myślałem, że stracę Trudno zrozumieć też postawę Rzecznika homoseksualistów – lżonych w Polsce noto- pracę, chciałem brać urlop na żądanie. Nie Praw Obywatelskich, Janusza Kochanows- rycznie i na ogół bezkarnie. warto się ukrywać, bo i tak to wyjdzie na jaw kiego. Poparł on postulat KPH, by do kodek- Sprawa Giersza jest przykładem eduka- wcześniej czy później. Cała moja rodzina mnie su karnego włączyć przepisy dotyczące mo- cyjnej roli prawa i sądu. Tak jak zachowanie zaakceptowała i nie ma z tym problemu. W wy nienawiści ze względu na orientację sek- sąsiadki i jej bezkarność (do czasu) nakręcały Polsce jest tolerancja, tylko ludzie boją się mó- sualną (obecnie chronione są narodowość, nietolerancję (Anna Sz. znalazła niejednego wić o tym, że nas akceptują. (Mariusz Kurc) Ludzie KPH: Monika Czaplicka foto: arch.pryw. Podwójne życie Moniki go w tej kwestii nie żałuje. Lu- bi swoje błędy, nie chce być Monika Czaplicka jest studentką socjologii, działa w Trochę ich dużo. To takie zaklina- idealna. Grupie Studenckiej KPH, współpracuje z Lambdą. nie samotności. Nie lubi stagnacji, wciąż Jest inicjatorką petycji do marszałka Sejmu w spra- Przyznaje się do osobowoś- jest w ruchu, działa. Odprężają wie ustawy o związkach partnerskich. Od niedaw- ci… wampirycznej. Wampiryzm ją samochodowe przejażdżki z na w Zarządzie Fundacji Równości. Współorganizu- fascynował mnie od dziecka, lu- przyjaciółmi. Lubi kuchnię je EuroPride 2010. bię ciemność, tajemnicę, a poza włoską, często wraca do Dojrzewała dwa razy – jako człowiek i jako les- tym uwielbiam wgryzać się w szy- Szekspira. Podziwia Kayah i bijka. Rozróżnia te etapy, mimo że czasem na siebie ję i robić malinki – śmieje się. Dziś Annę Marię Jopek. Za współ- nachodziły, bywały równorzędne. Zadawałam so- jest zaangażowana uczuciowo, czesną ikonę lesbijek uważa bie podwójne pytania na ten sam temat, a odpo- choć na razie wolna. Czeka na Ellen DeGeneres, ceni ją za od- wiedzi bywały różne. Wtedy zrozumiałam siebie. To moment, by wgryźć się w tę jedną jedyną szyję. wagę, styl bycia i dystans do siebie. Tego dystansu mnie ukształtowało – tłumaczy. Przekornie uważa, że w kobiecie najbardziej pod- brakuje Monice w środowisku LGBT. I dobrej komu- W dzieciństwie bała się samotności, co zostało niecające są oczy. Przyznaje się do romantyzmu. nikacji. Łączy nas tak wiele, a czasem nie potrafimy jej do dziś: Dlatego wszyscy, którzy spali w moim Wierzy w przeznaczenie, ale zastrzega, że to my grać do jednej bramki - podsumowuje wsiadając do mieszkaniu, mają swoje szczoteczki do zębów. sami, podejmując decyzje, określamy siebie. I nicze- wysłużonej beemki. (Bartosz Reszczak) 5
  6. 6. transakcje Trans+les=WNM * Tekst: Magdalena Pocheć Zdjęcia: J. Dudziński Biologicznie przynależę do płci męskiej, psychicznie to coś pomiędzy, a tak w ogóle to chciałabym być kobietą. ci, że rozmawiam z Anią. Nie znam jej męskie- go imienia z aktu urodzenia i niech tak zosta- nie. Ale znam też Anię w pełnej wersji kobiecej. Ma bardzo charakterystyczny i dopracowany styl. Wiem jednak, że ten wizerunek wymaga wiele pracy i jest czasochłonny. Ania pobierała lekcje u profesjonalnych wizażystek i stylistek. Jest elegancką szatynką z modną grzywką i cie- niowaniem. W ozdobnych okularach, najchęt- niej w spódnicy i na szpilkach. Ma ich zaledwie 12 par. Wiem, że może jest to dość próżne, ale to realizuje w pewnym stopniu moją potrzebę psychiczną bycia kobietą. Jednak okazji do stro- jenia się bywa ostatnio mniej Jest to przede wszystkim mało praktyczne latem, gdy korzys- tamy z pogody i prawie wszędzie jeździmy mo- tocyklem. Może też związek trochę mnie rozle- niwił, nie muszę już szukać dziewczyny. Greta zobaczyła pierwszy raz Anię, gdy ta Motocykl – wspólna pasja występowała w swojej pełnej wersji kobiecej na spotkaniu osób trans. Od razu zwróciła jej uwa- Nie wymyślono jeszcze takiej kategorii, by pomalowane paznokcie, różne stylizacje, cza- gę. Głos Ani jednak ją zdradził. Na początku Gre- można to było nazwać – stwierdza Ania, part- sem damskie bluzki, słodkie kobiece perfumy. ta, otwarta lesbijka, nie mogła uwierzyć, iż podo- nerka życiowa Grety. Ania nominalnie żyje ja- Coraz bardziej się rozkręcam. To na pewno nie ba jej się Ania – piękna kobieta, ale przecież w ko facet, figuruje tak w dokumentach i w pra- uchodzi uwadze moich współpracowników. środku to facet. Jednak okazało się, że to jest cy. Pracuje na menadżerskim stanowisku w – Ja właśnie lubię Cię, Aniu, najbardziej w właśnie to, czego oczekuje od partnerki i teraz nie dużej korporacji. – Na co dzień trzeba jakoś tym queerowym wydaniu, jesteś wtedy taka wyobraża sobie już związku z biologiczną kobie- funkcjonować w tym moim pierwszym ego – normalna, naturalna. Czasem jak się zrobisz na tą. Z mężczyzną też nie, ale to akurat się nie zmie- W pracy nie znają Ani? – dopytuję. – Nie zro- taką laskę i wyglądasz superatrakcyjnie, zało- niło. – Gdyby nam coś nie wyszło, to szukałabym biłam tam coming outu, ale muszę przyznać, żysz perukę i szpilki, to czuję się tym trochę kogoś takiego jak Ania. Nie umiem tego wyjaśnić że moja transformacja w kierunku kobiecego skrępowana – przyznaje Greta. ani zrozumieć, ale tak po prostu jest. Nie jestem wyglądu z czasem się pogłębia i nie pozostaje Siedzimy u dziewczyn w stylowym miesz- już lesbijką. Hetero nigdy nie byłam. Stare kole- bez wpływu na mój męski wizerunek: wydepi- kaniu. Ania przyjmuje mnie w szlafroku bez żanki śmieją się, że teraz to jestem biszkoptem lowane brwi, permanentny makijaż, długie i makijażu i peruki. Nie mam jednak wątpliwoś- czyli biseksualistką. Ale tak też nie jest. 6
  7. 7. A jak jest? Zaw- sze podobały mi się kobiece kobiety, ja jestem raczej mało dziewczęca i właśnie ta kobiecość i ciepło uwiodły mnie w Ani. Ale poznałam też inne jej cechy, te bardziej męskie, takie jak, za- dziorne poczucie hu- moru i to mi bardzo odpowiada. Nie wi- dzę tych cech u kobiet i dlatego już nie wy- obrażam sobie życia z tzw. zwykłą biologicz- ną kobietą les. Rodzice Grety ży- ją teraz w przekona- niu, że ich córka wreszcie się „nawró- ciła“. Łatwiej im za- akceptować faceta z czerwonymi paznok- ciami niż długoletni związek z kobietą. Nie ma to już dla Greta (z lewej) z Anią mnie wielkiego zna- czenia. Z niektórymi członkami rodziny tak się Nominalnie dziewczyny są heteroseksualną małżeństwa, ale to nie znaczy, że w proteście i poróżniłam, że to zaufanie nigdy nie zostanie parą – to jest właśnie plus mojej płci biologicz- solidarności my mamy tego nie robić. Chcemy odbudowane – twierdzi Greta. nej, że daje mi możliwość zawarcia małżeństwa jednak, aby nasz ślub był wydarzeniem, chcemy Dziewczyny znają się od półtora roku. z Gretą. – I na pewno to nie będzie standardowy pokazać, że można żyć inaczej – tłumaczy Greta. Najpierw randkowały, a od siedmiu miesię- ślub – zgodnym chórem dodają dziewczyny. Jak każda transka marzę o białej sukni z dłu- cy mieszkają razem i rozpoczęły wspólne ży- Mają kilka pomysłów, choć niczego jeszcze do- gim welonem – kokietuje Ania. A ja bym najbar- cie. To Greta poderwała Anię. W ostatnią kładnie nie zaplanowały. – Oczywiście jesteśmy dziej chciała założyć crossdresserowe ubranie, niedzielę świętowały pierwszą rocznicę niezadowolone z tego, że pary homoseksualne na przykład, męski smoking albo queerowy gar- pierwszego pocałunku. nie mają w Polsce możliwości zawarcia nitur – dodaje Greta. Dzieci? Myślę, że jesteśmy na tyle dojrzałe i przekonane, co do słusznoś- ci naszej drogi, że bycie trans i les nie stanowi dla nas prze- szkody do zos- tania matkami – stwierdza Ania. – Wycho- wywanie dziec- ka w świado- mości, że róż- norodność ist- nieje może być wartością samą w sobie – do- daje Greta. *WNM – Wielka Namięt- na Miłość Zaglądamy Grecie i Ani do łóżka 7
  8. 8. kraj Na kozetce Rozmowa z Anną Kozek, psycholożką KPH Rozmawiała: Magdalena Pocheć tego potrzebują. Oszukiwanie rodzi- Są takie pary. Z wysoką samooceną, pou- ców, o czym przecież nikt nie marzy, kładanym życiem. Odważnie mówią o chęci choć uciążliwe, bywa mniejszym wychowywania dzieci. A inni – zastraszeni i złem. Muszę jakoś sprawić, aby niepewni pytają, czy to w ogóle możliwe. rozważyły wszystkie za i przeciw. Gdzieś słyszały, że związki homo są nietrwałe Zależy mi, aby c.o. był możliwy w i proszą o opinię psychologa. perspektywie; badania pokazują, że Z jakimi problemami w związkach się zgłaszają? ostatecznie wpływa pozytywnie na Jedyne, co różni je od związków hetero, życie jednostki. Trzeba wybrać op- to ogromny wpływ homofobii. Rodzice częs- tymalny moment. to nie akceptują partnera/-ki, nie chcą go/jej A jeśli rodzice źle reagują na co - nawet poznawać. Często te pary są społecz- ming out? nie osamotnione. Ukrywają swe istnienie Odrzucenie przez najbliższych przed światem, więc nie mają zewnętrznego przekłada się na problemy z samoak- wsparcia. Lepiej jest w dużych miastach, ceptacją. Reakcje rodziców mogą gdzie łatwiej znaleźć znajomych. przyjąć też drastyczne formy – agresję Wiele znajomości zawiera się przez Internet. fizyczną, wyrzucenie z domu. Często okazuje się, że te osoby w realu zupełnie Rodzicom trudniej zaakceptować ge - do siebie nie pasują. Narzekają też na brak jostwo syna czy lesbijstwo córki? spontaniczności. Bo to nie jest tak, że spotykasz Z moich obserwacji wynika, że oj- kogoś, poznajecie się przez jakiś czas i zaczyna- com trudniej zaakceptować geja, a cie się zbliżać, tylko umawiasz się z kimś obcym foto: arch. pryw. matkom lesbijkę. Często chłopcy mó- już jako potencjalny partner/-ka. W mniejszych Z jakimi problemami zgłaszają się do Ciebie wią najpierw matce i razem ukrywają to przed miejscowościach nie ma właściwie innej opcji. geje i lesbijki? ojcem obawiając się jego ostrej reakcji. W Może niepotrzebnie generalizuję, ale chyba Najwięcej zgłoszeń dotyczy coming outu. ostatnim półroczu miałam dużo zgłoszeń zwią- geje częściej przychodzą z problemem coming Piszą osoby, które zrobiły c.o. i mają z tego po- zanych z przemocą fizyczną ojców. outu, a lesbijki częściej z problemem w związku. wodu kłopoty oraz osoby przed c.o. Drugi ob- Niektórzy twierdzą, że gejostwo syna wy- Jak sytuacja społeczna wpływa na zdrowie szar problemów to trudności w związkach. wołuje u ojca poczucie zagrożenia jego męs- psychiczne tych osób? Jaka jest skala zjawiska? kości. Aby ją ochronić, ucieka się do – stereo- Są bardziej narażone na szereg traum: wy- Odbywam 15-20 konsultacji w tygod- typowo męskiej – przemocy. Często też czuje rzucenie z domu, awantury, brak akceptacji ró- niu, a więc duża. się odpowiedzialny za męskość syna, a matka wieśników, problemy w szkole, w pracy, z są- To są głównie młode osoby? za kobiecość córki. siadami. Osamotnienie. Więcej przypadków de- Tak. Kanałem komunikacji jest przede Zwracają się do Ciebie rodzice? presji, niskiej samooceny, myśli samobójczych. wszystkim Internet i być może dlatego? Poza Tak. Coraz częściej. Wielu nadal nie wie, Jaki wpływ może mieć udział w „leczeniu“ tym, młodzi wykazują większe zapotrzebowa- że homoseksualność jest wrodzona. Podejrze- orientacji? nie na poradnictwo psychologiczne, szczegól- wają, że zawiodło wychowanie. Czują się win- Rozmawiałam z osobami, które zostały nie, jeśli chodzi o c.o. Przez „młodych“ rozu- ni. Są strasznie niedoinformowani. Pytają, czy przez rodziny skłonione do leczenia i relacjonują miem ludzi do 40-ego roku życia, starsi zgła- da się coś z tym zrobić, wysuwają dziwne hi- to zawsze jako okropne doświadczenie. W Pols- szają się sporadycznie. W grupie nastoletniej potezy związane z dzieciństwem. Otrzymują ce wciąż działają instytucje, które oferują tego ty- jest więcej mężczyzn, a w grupie 25-40 lat – ode mnie rzetelne informacje i muszą popraco- pu usługi. Często dostaję poważne mejle z proś- kobiet. Choć generalnie rozkład gejów i lesbi- wać nad akceptacją orientacji dziecka. To by- bą o polecenie jakiegoś miejsca, gdzie można się jek jest mniej więcej równy. wa trudne, ale cieszę się, że w ogóle się zgła- wyleczyć! Techniki, które stosują takie placówki, Z czego wynikają ich problemy z c.o.? szają To oznacza, że chcą się dowiedzieć. opierają się na wzmaganiu potępienia wobec Czują, że homoseksualność to temat, na Czy polscy geje i lesbijki poważnie myślą o za- własnej homoseksualności. „Pacjenci“ kończą w który nie mogą swobodnie porozmawiać, choć kładaniu rodziny? jeszcze gorszym stanie psychicznym. Anna Kozek – psycholożka KPH od lutego 2008 r. Ukończyła Psychologię na UW ze specjalizacją wspierania rozwoju osobowości. Uwielbia anime, japońskie lalki i komiksy. Kontakt: psycholog@kph.org.pl, telefon 22 435 25 79 (wtorki 13-15). Konsultacje odbywają się w siedzibie KPH w Warszawie, ul. Żelazna 68. Są bezpłatne. Jeśli nie jesteś z Warszawy, możesz umówić się na rozmowę przez skype’a. 8
  9. 9. Bilans 2 lat rządu Tuska w sprawach LGBT opin i e n Kobiety- Gejowo.pl Homiki.pl Kobietom.com Specjalistą od LGBT jest plujący Dwie ważne kwestie, za któ- Nie można mówić o „bilansie jadem poseł Niesiołowski. Pre- re chcę pochwalić rząd Tuska działań“ w kwestiach LGBTQ, mier, mimo próśb środowiska – zniesienie obowiązku od- Suzi Krzysztof Marcin bo żadnych działań nie było. W Andreis LGBT, nawet nie obiecał spot- Halama bywania zasadniczej służby Teodorczyk polskim prawie wciąż jedynym kania w odległej przyszłości, wojskowej (zmory wszystkich zapisem, zabraniającym dyskry- poseł Gowin chce zakazać in vitro, a zaj- znajomych gejów) oraz zmia- minacji z powodu orientacji seksualnej jest ar- mująca się dyskryminacją minister Ra- na tonu i stylu rządzenia. Bez agresji, na- tykuł zawarty w Kodeksie Pracy z 2003 r. a ko- dziszewska nie ma pojęcia, jakie problemy ma paści, straszenia nas i wszystkich „niepra- alicja rządowa nie zamierza ruszyć palcem w nasze środowisko. Jest też deklaracja Jerzego womyślnie“ myślących. Odczuwam ulgę z kierunku przygotowania projektu ustawy o Buzka, że nasze kwestie trzeba jakoś roz- tego powodu. związkach partnerskich ani ustawy antydyskry- wiązać, tyle że on i tak nic nie może. Rzecznik Co mają PO-PSL do zaoferowania oso- minacyjnej. Pełnomocniczka ds. równego trak- Praw Obywatelskich postuluje co prawda pe- bom LGBTQ? To pytanie wciąż jest otwarte, towania odcięła się od sprawy dyskryminacji nalizację mowy nienawiści i wprowadzenie bo przecież nic nie zrobiono do tej pory. Mi- osób nieheteroseksualnych, twierdząc, że to dokumentów ułatwiających życie osobom nister edukacji nie grozi nam obozem pracy poza zakresem jej urzędu. Apele organizacji transpłciowym, ale „takie“ projekty Janusza i… to tyle. PO jest konserwatywna w takim LGBTQ i prośby o spotkania z reprezentantami Kochanowskiego nikogo w rządzie i parla- samym stopniu jak Pis (patrz np. propozycje rządu są regularnie ignorowane lub lekcewa- mencie nie interesują. zapisu, by zabiegi in vitro dostępne były tylko żone. Bilans nie-działania obecnych rządzących Zachodnie środowiska LGBT wpadłyby dla małżeństw, by wykluczyć homorodzi- wobec mniejszości nieheteroseksualnej można w rozpacz. Polska to jednak inny kraj. Mimo cielstwo). Inny negatyw to działalność Pełno- ocenić pozytywnie tylko jeśli porównamy go z homofobii Platformy geje i lesbijki rząd PO mocnika ds. Równego Traktowania, Elżbiety wyczynami ich poprzedników z PiS, LPR i Sa- kochają i ochoczo popierają w kolejnych Radziszewskiej – niekompetencja i ignoran- moobrony. To marna pociecha. I dowód na to, wyborach, a jednego z jej polityków nagra- cja. Mam nadzieję, że opisywani w mediach że jeśli zależy nam, mniejszości nieheterosek- dzają nawet „Hiacyntem“. Aż chce się zacy- „geje“ głosujący tak ochoczo na PO wezmą to sualnej, na zmianę prawa, tować klasyka: „jest su- pod uwagę w musimy liczyć przede per, jest super, więc o co następnych wy- wszystkim na siebie. ci chodzi?“ borach. UFA InnaStrona.pl KrytykaPolityczna.pl Kaczyńscy? To były czasy! Mobi- Rozumiem, że to pytanie reto- Ostatnie dwa lata przyniosły w lizacja, sprzeciw, cała Europa ryczne... Nie ma bilansu, bo i kwestii praw LGBT poważny re- nas kochała. PO łączy „liberalny“ działań nie ma. Zamiast dzia- gres. Rząd Donalda Tuska sku- Agata Radek Adam Chełstowska wizerunek z praktykami tamtego Oliwa łań są sporadyczne wystąpie- Ostolski tecznie ignoruje tę tematykę, po- rządu. Nie dajemy się nabrać. W nia posła Palikota oraz wice- wodując jej odpolitycznienie (po- sprawach LGBTQ i w kwestiach marszałka Niesiołowskiego. dobnie zresztą jak wszystkich te- ekonomicznych nic się nie zmieniło. Przypomnę: Obaj panowie w stylu stand-up comedy rzuca- matów, które mogłyby podzielić wyborców). Les- Gowin jest z PO, Radziszewska jest z PO, Kopacz ją bonmotami o gejach, myśląc bardziej o au- bijki i geje, podobnie jak wiele innych grup, są dzi- jest z PO. Jeżeli ktosia miała złudzenia, że koali- topromocji niż polityce. Premier Tusk jest po- siaj zakładnikami dobrego wizerunku premiera. cja PO-PSL zrobi coś dla środowiska LGBTQ, to je nad tym i pomimo wielu prób nawiązania Otwarcie homofobiczna polityka Prawa i Sprawie- straciła. To są partie prawicowe, które walczą o kontaktu przez organizacje LGBT, nie wypo- dliwości powodowała mobilizację w obronie elektorat PiSu. Ustawy antyprzemocowej nie ma, wiada się wcale. Co robić? Nie popuszczać. praw LGBT i sprawiała, że dla bardzo wielu ludzi urząd pełnomocniczki nie działa, dyrektywy eu- Nie wszyscy wybieraliśmy ten rząd, ale wszys- były one symbolem wolności, praw człowieka i ropejskie pozostają niewypełnione – i Unia ra- cy go finansujemy. Sytuacja nie jest bezna- nowoczesności. Dziś już tak nie jest. Pełzająca ho- czej nie przybędzie nam z pomocą. Co pozosta- dziejna i uparte milczenie koalicyjnych polity- mofobia Platformy Obywatelskiej działa usypiają- je? Może następnym razem głosować na lewicę? ków przerywają czasami wypowiedzi jak „po- co. O wiele łatwiej przymknąć oczy i udawać, że Z plusów mogę wymienić przełomowe wyroki w winna być zgoda na związki partnerskie“ (Sła- wszystko jest w sprawach osób homoseksualnych, oraz poważ- womir Nowak) czy „ci ludzie mają prawo do porządku. ną dyskusję o parytetach – tego“ (Jerzy Buzek). Pora Druk „Repliki“ finansowany ale to nie zasługa rządu, działać – potem będziemy z dotacji instytucjonalnej tylko ruchów społecznych, rozliczać. Fundacji im. Stefana Batorego. prawda? A PSL... kto??? 9
  10. 10. kraj Polska tęczowieje Tekst: Anna Urbańczyk W ostatnich miesiącach powstał szereg Grup Inicjatywnych – zalążków przyszłych oddziałów KPH: w Olsztynie, Poznaniu, Białymstoku, Zielonej Górze, Łodzi i Kielcach. Do niedawna osoby LGBTQ spoza Warszawy Plany i marzenia Pomoc i narzędzia patrzyły z zazdrością na stołeczną działalność KPH czy Lambdy. Tęczowe akcje rzadko do Zawiązaliśmy się ze spontanicznej, od- Ale nowe grupy nie są pozostawione same nich docierały. Teraz po- foto: arch. pryw dolnej inicjatywy – mówi Andrzej Pote- sobie. Mogą liczyć na wsparcie, pomoc i wy- stanowiły wziąć sprawę w rała stojący na czele GI Olsztyn. Osoby, mianę praktyk od dłużej działających oddzia- swoje ręce. W Poznaniu które w maju organizowały olsztyńskie łów. Przedstawiciele grup inicjatywnych oraz znanemu z nieprzyjaznych Dni Równości, chciały kontynuować działających od lat oddziałów i grup KPH spot- środowisku LGBTQ wypo- współpracę i wybór padł na KPH. Na- kali się w pierwszym tygodniu września na obo- wiedzi Wojciechowi Cej- sze województwo jest najbiedniejsze zie integracyjno – szkoleniowym. Dowiedzie- rowskiemu wręczono mas- w Polsce, kojarzone przede wszystkim liśmy się wiele o komunikacji i zarządzaniu pro- kotkę Tinky Winky, w Olsz- z rolnictwem. Chcemy pokazać, że nie jektami – mówi Sandra Wiktorko z Poznania. Ta Dobrochna Łacwik, tynie – skierowanie na ba- koordynatorka Grupy jesteśmy zaściankiem Polski. Obecnie wiedza na pewno się nam przyda. danie homofobii. Grupa w Olsztynie działa 10 osób, ale foto: arch. pryw Zarówno powstawanie Inicjatywnej KPH Inicjatywna w Zielonej Gó- Zielona Góra warmińsko – mazurscy aktywiś- nowych oddziałów organiza- rze zamierza w najbliż- ci mają nadzieję na powiększe- cji, jak i wsparcie szkole- szym czasie realizować tęczowy klub filmo- nie swojego grona na jesieni, gdy do niowe i materiały są możliwe wy, grupę samopomocową, szkolenia gende- Olsztyna wrócą studenci. Jakie są ma- za sprawą projektu, który rowe oraz imprezy integracyjne. Białystok rzenia oddziału? Andrzej Poterała: KPH realizuje dzięki wsparciu skupi się na integracji środowiska oraz orga- Mam nadzieję, że za 20 czy 30 lat KPH Fundacji Batorego. Zakłada nizacji wydarzeń kulturalnych. W każdym z będzie miało charakter tylko organiza- on, że do końca bieżącego Łukasz Karbarz, nowych oddziałów mile widziany byłby psy- cji towarzyskiej, że nie będziemy mu- roku w każdym mieście inicjator KPH Białystok cholog udzielający bezpłatnych porad i pro- sieli w ogóle zajmować się dochodze- wojewódzkim powstanie od- wadzący grupy samopomocowe. foto: arch. pryw niem praw czy działalnoś- dział. Właśnie „drgnęło“ w Kielcach i Łodzi. Pew- Specyfika, motywacja, plany i po- cią pomocową Chcielibyś- nie już w którymś z najbliższych numerów „Re- trzeby grup są różne, tak jak różne jest my dorównać standardom pliki“ zaanonsujemy powstanie tamtejszych odd- nasze środowisko. Poznań ma wielki europejskim. ziałów. Zapraszamy wszystkich, którzy w swojej potencjał, bardzo dużo się tu dzieje od- Osoby zakładające miejscowości chcieliby założyć grupę inicjatywną nośnie LGBTQ. Uznaliśmy, że fajnie by- grupy inicjatywne skarżą – zachęca Mirka Makuchowska, sekretarz zarzą- łoby się lepiej zorganizować – mówi się często, że w ich mias- du KPH, odpowiedzialna za rozwój organizacji. Sandra Wiktorko, koordynatorka GI KPH tach nie ma nawet klubu Mogą to być też mniejsze miasta. Proszę o kon- w Wielkopolsce. Obserwowaliśmy KPH Sandra Wiktorko, gay-friendly, gdzie sku- takt: wolontariat@kph.org.pl. koordynatorka Grupy na przestrzeni ośmiu lat jej istnienia i piałoby się środowisko. Inicjatywnej KPH GI KPH Olsztyn – Andrzej Poterała, upa3@o2.pl stwierdziliśmy, że właśnie w tego typu w Wielkopolsce Mamy za to duży ośro- GI KPH Poznań – Sandra Wiktorko, organizacji chcielibyśmy działać . W dek akademicki oraz bar- poznan@kph.org.pl Poznaniu grupę utworzyła grupa znajomych dzo otwarte instytucje kultury – nie traci op- GI KPH Białystok – Łukasz Karbarz, związana głównie z klubem Halo (to tam od- tymizmu Dobrochna Łacwik, koordynatorka lkarbarz@gmail.com GI KPH Zielona Góra – Dobrochna Łacwik, bywała się słynna akcja „Słoń warty Pozna- GI Zielona Góra. Nie jest łatwo i wiemy, że dobrochna.lacwik@gmail.com nia“ dotycząca homoseksualnego słonia Ni- nie będzie – wzdycha Łukasz Karbarz, inicja- GI KPH Kielce – Kamil Wałcerz, kaivo2@gmail.com nio z poznańskiego zoo). Na spotkanie inau- tor założenia KPH Białystok. – Jesteśmy na GI KPH Łódź – Aleksandra, alex_ic@tlen.pl guracyjne przyszło 27 osób. ścianie wschodniej. 10
  11. 11. Trudniej być kraj gejem niż Żydem W nr 36/2009 „Gali“ Nie jest, bo gdyby tak Czyli chcesz mieć żonę… upss… przepra - ukazał się wywiad Anny było, to by się ujawnili wszyscy szam, męża? Kaplińskiej z Michałem Pi- ukrywający się geje. Nie robią Mówi się: partnera. Pamiętaj, że para rógiem pt. „Jestem inny“, tego, bo boją się, że stracą gejów to jednak faceci. Nie trafiłem na taki w którym znany tancerz, juror w programie TVN fanów. Ja zdecydowałem się, związek, w którym jeden z nich jest bardziej „You can dance“ opowia- bo chciałem żyć normalnie. zniewieściały, chodzi w fartuszku i mówi się da o tym, jak to jest być w Zakończyłem 5-letni związek, do niego: „żono“. Polsce Żydem i gejem. Dlaczego jesteś sam? który musiałem ukrywać. Dziękujemy „Gali“, Micha- łowi oraz Autorce wywia- Miałem już tego dosyć. Wiem, Jestem jeszcze dużym chłopcem. Jak du za udzielenie zgody na że jestem uprzywilejowanym mam myśleć o rodzinie, o trwałym związku? przedruk najciekawszych gejem, bo mnie ludzie znają, Jestem za mało odpowiedzialny. foto: TVN z punktu widzenia „Repli- Cierpiałeś kiedyś z powodu miłości? żyję w wielkim mieście, wśród ki“ fragmentów. tolerancyjnych artystów. Wyo- Miałem dwa poważne związki. Moim brażam sobie, jaką cenę za drugim partnerem był okulista z Miami. Chcia- Być Żydem czy gejem? Co jest gorsze? swój homoseksualizm płaci chłopak w łem dla niego rzucić karierę w Polsce. I wtedy (…) W Polsce chyba trudniej jest być małym miasteczku. on mnie rzucił. Uznał, że nie ma prawa ode gejem. Jako Żyd mam wszystkie prawa oby- Twoja cena za homoseksualizm? mnie oczekiwać tego, że radykalnie zmienię watela, jako gej już nie. Mój partner nie mo- Straciłem kilku przyjaciół. Zlękli się, że całe moje dotychczasowe życie. Podjął decyz- że po mnie dziedziczyć. Nie mogę adopto- ich też będzie się uważać za gejów. Po mo- ję za mnie. Rozpaczaliśmy obaj. Od tego cza- wać dziecka. Chyba, że będę ściemniał i la- im wyznaniu odwołano kilka imprez, które su nie umiem zbudować trwałej relacji. wirował, co zrobiła część moich homoseksu- miałem poprowadzić. Geje często zmieniają partnerów. alnych znajomych. Wyobraź sobie, że jako Chciałbyś wziąć ślub? Nie zawsze. Kiedy związek nie jest zale- gej nie mogę oddać krwi, mimo iż jest ona Czy ślub, to nie wiem, ale żyć w związku galizowany, kiedy nie ma spoiwa w postaci wcześniej badana. Jest w kwestionariuszu partnerskim – jak najbardziej. Uważam, że po- rodziny, dzieci, łatwiej się rozstać. pytanie, czy jestem homoseksualistą. Odpo- winny istnieć w Polsce, podobnie jak prawo (…) wiedź twierdząca mnie wyklucza jako hono- do aborcji i eutanazji, prawa do adopcji dzieci Skąd masz odwagę mówić o rzeczach, które rowego krwiodawcę. I ciekawe, że nie ma w przez samotnych ojców czy matki. Chcę o to dla wielu są traumą? tymże kwestionariuszu pytania do hetery- walczyć. Teraz jestem sam, nie mam stałego Jestem dumny, że jestem gejem. Jestem ków, jak często zmieniają partnerów. Dla partnera, ale chciałbym w przyszłości móc za- dumny, że jestem Żydem. Bo jestem dobrym mnie to jawna dyskryminacja. legalizować związek, a nie kombinować. człowiekiem. (…) Nie czujesz, że mówiąc o swoim homo- seksualizmie i żydostwie jesteś prowokatorem? Wystawa Berlin-Yogyakarta Jeśli tak, to bardzo spontanicznym. Od 7 października br. KPH zaprasza do warszaws- Kto to jest gej? kiego BUWu na wystawę Berlin-Yogyakarta. W częś- To facet, który ma słabość do facetów. ci berlińskiej przypomina ona o początkach ho- Jest w stanie pokochać kobietę, ale nie jest moseksualnego ruchu emancypacyjnego z końca w stanie się z nią związać. XIX w., szalonych latach 20., kiedy to Berlin stał się mekką europejskich queerów oraz o prze- Ciebie kobiety nie podniecają? śladowaniach osób homoseksualnych w czasach Fizycznie raczej nie. (…) nazistowskiego totalitaryzmu. Yogyakarta to miasto Jako młody chłopak przeczuwałeś, że jesteś w Indonezji, gdzie w 2006 r. Międzynarodowa homoseksualistą? Komisja Prawników opublikowała w formie deklaracji tzw. Zasady Yogyakarty – międzynaro- Mama wiedziała to chyba szybciej niż ja. dowe standardy stosowania praw człowieka w Ale ja nie umiałem z nią o tym rozmawiać. odniesieniu do orientacji seksualnej oraz tożsamości Miałem jakieś 18 lat, gdy jej powiedziałem. płciowej. Przygotowywana przez KPH wystawa przy- Okazało się, że tata, przed którym to ukrywa- bliży widzom wybrane artykuły deklaracji. Ekspozycji towarzyszyć będzie seminarium (16.10.) z okazji wy- liśmy, też już się domyślał. Ogólnie wszystko dania Zasad Yogyakarty w polskim przekładzie oraz się dobrze skończyło. Tylko moja bratowa dwa wieczory filmowe w Kinolabie (11. i 18. 10.). miała z tym jakiś problem. Ale i jej przeszło. Zarówno wystawę jak i filmy będzie można zobaczyć Polski show-biznes jest otwarty na homo- później również w Krakowie, Wrocławiu i Lublinie. (Katarzyna Remin) seksualistów? 11
  12. 12. wywiad Grać geja, być gejem Wywiad z Tomaszem Tyndykiem Rozmawiał: Mariusz Kurc Zdjęcia: Tomasz Wasilewski O wątkach LGBT w polskim teatrze nie sposób prostu czułem. Przy okazji „Aniołów…“ pozna- to homoseksualista i dostrzegła w niej też inne ce- opowiedzieć nie używając nazwiska „Tyndyk“. łem wielu nosicieli HIV. Uświadomiłem sobie, chy – całego człowieka, nie tylko seksualność. Po- Najnowszy przykład to „Portret Doriana Graya“ że choć AIDS nie jest już wyrokiem śmierci, tak za tym, w teatrze nie ma „geja“ ani „heteryka“. Michała Borczucha w TR Warszawa. jak w czasach, gdy sztuka powstawała, to życie Jak gram np. zakochanego, to mniejsze znaczenie Sprawy tożsamości seksualnej czy płcio- z wirusem bywa horrorem. Niewiarygodne, jak ma to, czy obiektem tej miłości jest kobieta czy wej interesują mnie od dawna. No i miałem trzeba o siebie dbać, jaki reżim sobie narzucić. mężczyzna. Oczywiście wiem, że zakochanego szczęście, że spotkałem takich reżyserów jak Bycie gejem pomaga w graniu geja? geja czy zakochaną lesbijkę spotyka nietolerancja Warlikowski, Jarzyna czy Pollesch. Trafiłem w Nie! Może nawet to jest trudniejsze. W moim z powodu ich seksualności, ale nie traktuję moich dobry czas. Ciekawe, gdzie bym wylądował, przedstawieniu dyplomowym z 1998 r. zagrałem ról jako wkładu w walkę na rzecz tolerancji. Gram gdybym urodził się z 10 lat wcześniej? geja we współczesnej sztuce „Niezidentyfikowane tak, jakby ta tolerancja już była. Wyczuwałem, że Rozmawiamy w przerwie pomiędzy próbą a szczątki ludzkie“. Trochę się obawiałem, jak kon- np. spektakl „Cokolwiek się zdarzy, kocham cię“ spektaklem „Anioły w Ameryce“, w której serwatywni profesorowie to odbiorą. Oni pewnie Przemysława Wojcieszka o miłości dwóch dziew- grasz Priora – chorego na AIDS geja, które - woleliby zobaczyć Moliera czy inną klasykę. Ryzy- czyn był odbierany właśnie jako manifest toleran- go opuszcza facet. kowaliśmy więc, że jury może nam powiedzieć z cji. Czasami widziałem na widowni trzymające się Jak tylko obejrzałem świetny serial HBO, a przekąsem: „no, dziękujemy“. Ale nie. Często się za ręce dziewczyny i myślałem, jak to fajnie, że potem przeczytałem „Anioły…“, to wiedziałem, zdarza, że wyobrażamy sobie pewne uprzedzenia gramy coś, w czym one mogą się odnaleźć. że chciałbym zagrać właśnie Priora, żadną inną u innych i demonizujemy je. Gdy się jednak odwa- Spotkałeś się z nietolerancją i homofobią w teatrze? postać. Byłem wniebowzięty, gdy Warlikowski żymy sprawdzić, czy rzeczywiście istnieją, okazuje Z jawną nie. Wszyscy wiedzą, że jestem ge- zaproponował mi tę rolę. Przez moment w grę się, że niekoniecznie. Za rolę w „Niezidentyfikowa- jem; co gadają za moimi plecami – nie wiem. wchodziła jeszcze postać Belize – szczerego do nych…“ dostałem główną nagrodę. O „Oczyszczonych“ Krzysztofa Warlikowskiego bólu, ale i opiekuńczego geja-pielęgniarza, ale Zawsze, gdy gram geja, staram się, by pub- z 2001 r. mówiłeś, że to Twoje najważniejsze nie chciałem nawet o tym słyszeć. Ja Priora po liczność „przeskoczyła“ sam fakt, że moja postać doświadczenie zawodowe. 12
  13. 13. To moja przełomowa rola, moja przepustka Powiem szczerze, że nie wiedziałem, jak tę mnie często stosowana metoda na granie ho- do Warszawy, do Rozmaitości, do teatru Warli- rolę ugryźć. Czytałem o transseksualistach, oglą- moseksualisty czy transwestyty – tylko przegię- kowskiego. Grając w „Oczyszczonych“ poczułem dałem film „TransAmerica“, ale w sumie posta- cie i nic więcej – wygłup, zgrywa. A nie musi ostatecznie, co to dla mnie znaczy być aktorem. nowiłem nie kombinować, zagrać intuicyjnie. tak być . Nie chciałem pójść w błahą karykaturę Spektakl odniósł wielki sukces, choć czasem z re- Teraz wystąpiłeś u Roberta Glińskiego, auto - i doszedłem do wniosku, że muszę tak tego zerwą pisano o eksponowaniu męskiej nagości. ra „Cześć, Tereska“ i dokumentu „homo.pl“. przegiętego Rafaela zagrać, by „zniszczyć“ pub- Ty też się w „Oczyszczonych“ rozbierałeś do na- Film nosi tytuł „Świnki“. liczność. Żeby nie było miejsca na chichoty. ga. Było to dla Ciebie jakieś przekroczenie? Gram alfonsa, który przy granicy polsko-nie- …żeby on był przegięty, ale jednocześnie taki, Tak. Pierwszy raz widziałem na scenie na- mieckiej „organizuje“ nastolatki – obu płci – dla co to nikt mu nie podskoczy? gich aktorów i aktorki w III klasie liceum. To było klientów z Berlina. Ciężki temat i dość ciężka pra- Więcej: żeby wszyscy sie go bali. Żeby pa- przedstawienie Misiury. Pamiętam do dziś wiel- ca, bo z dzieciakami. Ale przebiegła bezproble- raliżował. Żeby był jak wirus. Próbę generalną kie wrażenie – szokujące i erotyczne zarazem. mowo. Z Glińskim bardzo dobrze się pracowało mieliśmy z udziałem przypadkowych ludzi – Gdy sam miałem się rozebrać, czułem pewien – spokojnie, bo on dokładnie wie, czego chce. gości klubu Le Madame, gdzie na początku opór a jednocześnie jakoś mnie to fascynowało W spektaklu „Miss HIV“ Macieja Kowalewskie- spektakl był grany. I dopiero w ich obecności właśnie w sensie przekraczania siebie. Po jakimś go grasz Rafaela, mistrza ceremonii, niesamo- mój przegięty Rafael nagle zaczął żyć. czasie przychodzi przyzwyczajenie, ale początek witego transwestytę. Lubisz się przeginać? Jesteś wielbicielem gejowskich div? był… No, wiesz, gdy stoisz na golasa w kulisie, W życiu nie. Choć oczywiście nie mam nic Nie… Chociaż tak! No bo na przykład a obok ciebie inni coś przenoszą, coś przygoto- przeciwko przegiętym; jak ktoś taki jest – proszę uwielbiam Madonnę. Ale nie dlatego, że jest wują, to myślisz: „kurwa, co ja tu robię…“. Dla- bardzo. Ale sam musiałem to u siebie dopiero królową gejów. Ja ją lubię od wczesnej pod- tego trzeba naprawdę uwierzyć, że to rozebranie odnaleźć. Wielu gejów ma w sobie coś z kobie- stawówki… Jakoś podświadomie wyczuwa- się jest potrzebne. W „Oczyszczonych“ po prostu ty, czasem widoczne, czasem ukryte. Trzeba się łem tę wrażliwość… nie było innego wyjścia, nagość była kluczowa. trochę postarać, by to uwolnić. Na próbach się Co Cię w niej fascynuje? W filmie Piotra Łazarkiewicza "0-1-0" byłeś fa- nie przeginałem i koleżanki zniecierpliwione za- Jej uwolniona seksualność. Bawi się nią, cetem po korekcie płci. Twój bohater wyznaje chęcały mnie: „Tomek, ale Ty musisz tu więcej jak chce. Myślę, że właśnie tym imponuje ge- koleżance granej przez Marię Seweryn, że kie - grać!“. A ja nie umiałem, zbywałem je, że póź- jowskiemu środowisku, które ma seksualność dyś był jej… szkolną koleżanką oraz że jest w niej coś wymyślę. Trochę się bałem, że to będzie tak często zblokowaną ze względu na brak niej zakochany. Potem wątek się urywa. odpychające dla ludzi. Poza tym, denerwuje społecznej akceptacji. Tomasz Tyndyk (ur. 1975 we Wrocławiu) – aktor teatralny, filmowy i telewizyjny. Ukończył łódzką PWSFTViT. Występował we Wrocławskim Teatrze Współczesnym im. E. Wiercińskiego (1999-2005), w warszawskich m.in.: Rozmaitościach/TR Warszawa (od 2003) i Polonii. W 1999 r. kreacja Dawida w dyplomowym przedstawie- niu „Niezidentyfikowane szczątki ludzkie i prawdziwa natura miłości“ przyniosła mu m.in. pierwszą nagrodę na XVII Festiwalu Szkół Teatralnych w Łodzi oraz nagrodę na Międzynarodowym Festiwalu Szkół Teatralnych „Spotkanie’99“ w Brnie. Wystąpił w takich głośnych i kontrowersyjnych spektaklach jak „Shopping & Fucking“ P. Ły- saka, „Oczyszczeni“, „(A)pollonia“ i „Anioły w Ameryce“ K. Warlikowskiego, „Ragazzo dell’Europa“ R. Pollescha, „Miss Hiv“ i „Bomba“ M. Kowalewskiego, „Cokolwiek się zdarzy, kocham cię“ P. Wojcieszka, „Portret Doriana Graya“ M. Borczucha. Na deskach Burgtheater w Wiedniu zagrał w przedstawieniu Jamesa Goldmana „Lew w zimie“ (2007). Pojawił się też w „Pianiście“ R. Polańskiego czy w "0-1-0" P. Łazarkiewicza oraz w serialach TV – m.in. „M jak miłość“ (w roli Tomka Kulika, byłego pod- sądnego Marty Mostowiak), „Na dobre i na złe“ (w roli Kacpra, tancerza zespołu „Kołodzieje“). Na premierę czeka film „Świnki“ R. Glińskiego z jego udziałem. 13
  14. 14. społeczeństwo Akuszerki książek LGBT Tekst: Krzysztof Tomasik Ranking wydawnictw Od kilku lat obserwujemy regularnie zwiększającą pro gej/les się ilość książek gej-les na polskim rynku. Na szczęście nie tylko wydawnictwa gejowsko- lesbijskie mają na swoim koncie ważne dla nas Jednocześnie zaznacza się nowy trend: pojawiają książki. Prezentujemy subiektywny ranking ofi- cyn, które najbardziej przysłużyły się sprawie się nie tylko kolejne tytuły, ale nawet całe LGBT na polskim rynku. wydawnictwa wyspecjalizowane w tematyce LGBT. 1. Korporacja Ha!art – wylansowali „Lubie- wo“ Witkowskiego, a Nie jest to zjawisko zupełnie nowe, już na po- potem wydali całą serię książek gej-les: Schil- czątku lat 90. pojawiły się podobne inicjatywy. AdPublik ling, Nasierowski, Mil- Kilka gejowskich tytułów miał na swoim kon- ler czy Zygmunt; przy- cie wydawca miesięcznika „Inaczej“ – poz- Wydawnictwo Roberta Biedronia, które po- pomnieli twórczość nański Softpress, w tym: „Leksykon kochają- wstało w 2005 roku w celu zapełnienia na ryn- Pankowskiego, w tym kultowego „Rudolfa“. cych inaczej“ Andrzeja Selerowicza, „Ból istnie- ku luki związanej z nieobecnością tematyki gej- Ukoronowaniem ot- nia“ Marcina Krzeszowca i antologię polskiej les. Dlatego wydają książki o homoseksualiz- warcia na tematykę LGBT był ubiegłoroczny suk- prozy „Dyskretne namiętności“. Jeszcze ambit- mie, ale skierowane do całego społeczeństwa. ces „Gejdaru“ Buczak i Urbaniaka. niejszy plan miała Oficyna L’Europe związana z Flagowym produktem jest „Navigaytor“ – prze- 2. Sic! – wydawca Żura- pismem „Okay“, która wypuściła na rynek serię wodnik po miejscach LGBT w Warszawie, ale wieckiego. Konsekwent- poezji homoerotycznej, w tym tomiki „Romeo i największe zainteresowanie wywołał „Tęczowy nie wprowadzali tematy- Romeo“ Krzysztofa Boczkowskiego, „Przeszłe elementarz“ samego Biedronia przetłumaczony kę gej-les już w latach miłości“ Włodzimierza Antosa czy „Jesień z ostatnio na ukraiński. O książce mówiło się w 90. („Bo to w miłości jest najstraszniejsze“ i „Zwią- Audenem“ Tadeusza Olszewskiego. całym kraju, gdy Empik odmówił jej dystrybucji zki miłosne między kobie- Oba projekty wobec trudności finanso- w swoich punktach sprzedaży. Największa bo- tami od XVI do XX wie- wych i ogólnego braku zainteresowania lączka wydawnictwa? Charakterystyczna dla ca- ku“), tu ukazały się książ- szybko zostały zarzucone, podobny los spot- łego rynku wydawniczego – Polacy nie czytają ki Dunin i Janion, a także zbiór „Homofobia po kał wydawnictwo Marcin Erdmann, które w książek, a geje i lesbijki nie są tutaj, niestety, polsku“. Obecnie wyraźnie oddali pole, ich ostat- 1996 roku przedstawiło swój jedyny produkt wyjątkiem – mówi Biedroń. Ostatni produkt Ad- nie pozycje LGBT („Ja czyli 66 moich miłości“ Żu- – polskie tłumaczenie powieści „Jim w lust- Publik to opowiadanie „Z Tango jest nas troje“ rawieckiego i „Homo niewiadomo“ Warkockiego) rze“ Inger Edelfelbt. pojawiające się właśnie w księgarniach, o któ- są sprzed dwóch lat. Ich następcy są już w lepszej sytuacji, rym było głośno już kilka miesięcy temu. Co da- 3. Wyd. Krytyki Poli- działają bowiem w innej rzeczywistości spo- lej? Bez szczegółów, ale szumnie. Już wkrótce tycznej – działają krót- łecznej, gdzie homoseksualizm powoli ma ukazać się kolejna publikacja, która wstrząś- ko, ale już mają zna- przestaje być tematem wstydliwym, powsta- nie naszym społeczeństwem. czące sukcesy. Jako pierwsi odważyli się je rynek czytelniczy LGBT, a czasem można wprowadzić na polski liczyć nawet na wsparcie mediów. W efekcie Anka Zet Studio rynek biblię queer nawet mali wydawcy działają bez komplek- „Uwikłani w płeć“ But- sów i proponują kolejne tytuły, właśnie po- Niewielka ilość publikacji ler. Tu ukazały się „Ho- mobiografie“ Tomasi- jawiły się dwie nowe propozycje: „Z Tango dla osób nieheteronormatyw- ka, a także pierwsza jest nas troje“ i „HomoWarszawa“. nych spowodowała pojawie- polska książka o campie – „Campania“. W zapo- „Replika“ postanowiła przyjrzeć się bliżej nie się w 2004 r. autorskiego wiedziach – antologia literatury homoerotycznej i inicjatywom wydawniczym wyspecjalizowa- projektu Anny Zawadzkiej. Kolejnym impulsem kolejna Butler. nym w tematyce gej/les, zapytać o dorobek, była informacja o problemach z wydaniem książ- 4. Latarnik – wydawnictwo Tomasza Raczka. plany i... problemy. Także w przyszłości bę- ki Aleksandry Kamińskiej i Agaty Engel-Bernato- Pierwszą gejowską książką oficyny był „Berek“ dziemy im kibicować, bo nawet najlepsza wicz o coming oucie, która w efekcie stała się książka nie zaistnieje bez wydawnictwa. pierwszym produktem Anki Zet Studio. Debiut 14
  15. 15. zbiegł się z inauguracją działalności Porozumie- Lorga Szczygielskiego. Gigan- nia Lesbijek (LBT) co zaowocowało ścisłą współ- tyczne powodzenie po- pracą, w tym informatorem „Fakty przeciwko mi- Wydawnictwo wieści (jest już nawet tom o lesbijkach i gejach“. Jednak największym związane z wortalem wersja sceniczna) zaowo- sukcesem okazał się album „Kiedy kobieta kocha Lesbijka.org, zadebiu- cowało dalszym otwar- ciem na tematykę homo- kobietę“ napisany przez Alicję Długołęcką, Agatę towało w 2006 r. Na seksualną, dzięki temu po Engel-Bernatowicz, Agnieszkę Kramm, Agniesz- swoim koncie ma dwudziestu latach uka- kę Weseli oraz Katarzynę Bojarską. Jako pierw- zbiór „Lesbijki w życiu zała się pionierska „Zato- sza publikacja polskojęzyczna książka znalazła społeczno-politycznym“ pod redakcją Ma- ka ostów“ Olszewskiego. się w nowojorskiej Lesbian Herstory Archives. rzeny Chińcz, a przede wszystkim kultową 5. Iskry ‱

×