Replika 09 2007
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Replika 09 2007

on

  • 1,303 views

Replika

Replika

Statistics

Views

Total Views
1,303
Views on SlideShare
1,284
Embed Views
19

Actions

Likes
0
Downloads
15
Comments
0

1 Embed 19

http://www.kph.org.pl 19

Accessibility

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Replika 09 2007 Replika 09 2007 Document Transcript

  • FILIPIAK TRANSSEKSUALIZM, CROSSDRESSING HOMOPOLITYCY dwumiesięcznik społeczno - kulturalny magazyn bezpłatny ISSN 1896-3617
  • Tekst: Ewa Tomaszewicz wstępniak Spis treści 03 R A P O R T 12 Ś W I A T Festiwal Filmowy „Pryzmat“ Orientacja seksualna kartki EuroPride 2010 w Warszawie Homo Brother wyborczej W Iranie nie ma homoseksualistów Chuck i Larry – kryptoheterycy 06 F E L I E T O N Biografia Milka na dużym ekranie Apostoł(ka) peryferii Iwan, premier i szafa Larry Wachowski nie jest mężczyzną Niesformatowani 07 W Y W I A D Gejowsko-lesbijskie mistrzostwa Ala ma Alę Polska jest sceną zbrodni 13 M A R K E T Lechoń gejowski rozmowa z Izabelą Filipiak Single, DINK czy DEWKS Divy górą! 10 K R A J 14 P R A W O Literatura wobec odmieńców Świderski nie chce grać geja Łączy nas również wspólne „I Bóg stworzył transwestytę“ Tomasz Jacyków – wyautowany nazwisko Lesbijki z Bostonu MOPS zalegalizował związek 15 K U L T U R A 22 P O D R Ó Ż E dwóch mężczyzn W poszukiwaniu tożsamości Grzeczne dziewczynki idą do nieba, Umarł król, niech umiera następny! Gwen na ołtarze! niegrzeczne do Eressos Chcemy być sobie radzi? Nie jestem entu- cji wyborczych polskich gejów i lesbijek. Mówiąc ków, którzy nie tylko otwarcie wyrażaliby poparcie zjastką wcześ- prosto, świadomości, że, po pierwsze, do zwy- dla postulatów organizacji LGBT, ale również wpro- niejszych wybo- cięstwa nie wystarczy entuzjazm dla sprawy nie- wadzaliby je w czyn. Ale to, że ich nie ma, jest rów- rów. Nie dlate- licznej garstki zapaleńców (wystarczy przyjrzeć się nież naszą, lesbijek i gejów, zasługą. Dwa miliony go, że uważam, casusowi partii Zielonych). Po drugie, że lesbijki i głosów (które ponoć posiadamy) niesie ze sobą po- by spółka, która geje, podobnie jak całe społeczeństwo polskie tężny potencjał, którego – przynajmniej teoretycznie przez ostatnie (no, może poza elektoratem Radia Maryja) nie- – politycy nie powinni ignorować. A jednak ignoru- dwa lata rządzi- szczególnie palą się do jakiejkolwiek działalności ją, bo nie zdają sobie sprawy z jego istnienia. I ła Polską, po- obywatelskiej (jak choćby zbieranie podpisów na właściwie trudno mieć do nich o to pretensje – na- winna robić to rzecz „naszych“ kandydatów). Po trzecie, że dla prawdę niewiele robimy, aby ten stan rzeczy zmie- foto: Oiko nadal, ale dlate- większości osób homoseksualnych nastawienie nić. Na Parady Równości i Marsze Tolerancji w naj- go, że znów partii czy kandydatów, którzy są skłonni poprzeć lepszym przypadku przychodzi kilka tysięcy osób. W muszę wybrać do kwestii związków partnerskich czy ustawo- organizacjach LGBT działa ich kilkadziesiąt. Do swo- mniejsze zło. Pesymizm? Powiedzmy sobie szcze- dawstwa antydyskryminacyjnego, jest tylko jedną jej orientacji seksualnej przyznajemy się najczęściej rze – w ciągu ostatnich dwóch lat nie powstała ze zmiennych, którą biorą pod uwagę (lub nie), wyłącznie najbliższym. Albo w ogóle. I choć wcale żadna nowa siła polityczna, która mogłaby coś w oddając (lub nie) swój głos. I nie mam tu na my- nie jest nam z tym dobrze i chcielibyśmy żyć jawnie sytuacji polskich lesbijek i gejów zmienić. Gorzej – śli argumentacji w stylu „Głosuję na PO, bo moja i nie bać się homofobii, głosujemy na PO, bo prze- nie powstała też żadna nowa jakość w siłach już orientacja nie jest dla mnie kwestią pierwszej wa- cież nasza tożsamość nie jest najważniejsza. I przy istniejących. Jeszcze gorzej – siły, które mogłyby gi. Ważniejsza jest gospodarka, dobro Polski, bla, tym wszystkim oczekujemy, że to „społeczeństwo coś zdziałać, jakoś nie spieszą się z powtarzaniem bla, bla“. Pewnie, że gospodarka, dobro Polski dojrzeje“, by zająć się w końcu naszymi problema- deklaracji, które wielokrotnie słyszeliśmy z ust ich itd. itp. jest ważne. Zawsze zastanawia mnie jed- mi. Nie łudźmy się. Bez nas, bez naszego udziału, liderów przy okazji Parad Równości. Nie będę wy- nak to, że zwolennicy PO nawet nie napomykają, bez wywierania wpływu na tych, których wybiera- mieniać nazwisk, nie chcę nikogo zachęcać do że być może bardziej odpowiednia byłaby dla my, bez popierania tych, którzy działają na naszą głosowania nogami. Wręcz przeciwnie – chciała- nich partia, która byłaby liberalna i gospodarczo, rzecz, nie dojrzeje. Nigdy. bym, abyśmy na te wybory poszli naprawdę tłum- i obyczajowo... Wracając jednak do punktu trze- Wydawca: Stowarzyszenie Kampania Przeciw Homofobii, ul. Żelaz- nie. Mimo iż uważam, że nie ma z czego wybie- ciego – mam na myśli to, że oddając swój głos, na 68, Warszawa, tel.: 022 423 64 38, gazeta@kampania.org.pl www.replika.kampania.org.pl rać. A może właśnie dlatego. czasem patrzymy jednak na całokształt. I nieko- Redaktorka naczelna: Ewa Tomaszewicz Zastępca redaktorki naczelnej: Mariusz Kurc niecznie musi się nam podobać, że osoba popie- Stała współpraca: Robert Biedroń, Michał Hucał, Radek Oliwa, Dwa lata temu wśród niedoszłych kandydatów rająca nasze postulaty ma np. skrajnie lewicowe Małgorzata Rawińska, Krzysztof Tomasik,Paweł Fischer-Kotowski Marketing: QM Orzoł, office@qmarketing.pl do prezydenckiego stołka znalazła się prof. Maria poglądy na gospodarkę. Skład: Agnieszka Kraska Szyszkowska. Niedoszłych, bo jej sztabowi nie Webmastering: Krzysztof Łoś udało się zdobyć wymaganych w ordynacji wy- Tak, wiem. Na polskiej scenie politycznej nie ma na- Redakcja nie zwraca tekstów niezamówionych oraz zastrzega sobie prawo do ich redagowania i skracania. Przedruki po uzyskaniu borczej 100 tys. podpisów pod jej kandydaturą. prawdę liberalnego (czy naprawdę lewicowego), a pisemnej zgody wydawcy. Zabrakło profesjonalizmu oraz podstawowej wie- zarazem liczącego się ugrupowania politycznego. projekt okładki: Jakub Stański, współpraca: Adam Stefaniak dzy na temat tożsamości obywatelskiej i preferen- Nie ma też (poza jednostkami) znaczących polity- 2
  • raport Orientacja seksualna kartki wyborczej Tekst: Krzysztof Tomasik Grafika: Jakub Stański Współpraca: Adam Stefaniak Na kogo zagłosują geje i lesbijki? Walkę o które postulaty środowiska LGBT zapowiadają partie? Jakie barwy będą mieć kartki wyborcze ponad 2 mln osób? – takie pytanie powinno pojawiać się w mediach przy okazji każdych wyborów. Nie pojawia się jednak nie tylko dlatego, że prasa i telewizja nie ma żadnego interesu w wspieraniu mniejszości seksualnych. Po prostu wciąż nie stanowimy elektoratu wyborczego. Wiadomo, dlaczego tak jest – geje i lesbijki mają różne poglądy, każdy inaczej ocenia his- torię, politykę, religię, gospodarkę. Wszystko Stawianie tezy, że jeśli lubię facetów, to jednocześ- nie muszę popierać idiotyczne socjalistyczne hasła, jest po prostu kretyńskie. To, komu lubię wsadzać fiu- ta, nie ma znaczenia dla mnie przy wyborach politycz- nych. Tam interesuje mnie, czy będą niskie podatki, prywatyzacja służby zdrowia i szkoły bez narkotyków. prawda, warto jednak zwrócić uwagę, że także wiceprezydenta, nie ukrywa swojego związku z wać jako nowoczesna partia ludzi otwartych na inne grupy społeczne różnią się między sobą. kobietą, a niemal całe Stany Zjednoczone asys- świat, wypowiedzi na tematy obyczajowe uni- Nawet wielbiciele Tadeusza Rydzyka wybierają towały narodzinom jej syna, którego będzie ka, a do dziś liderzy PO nie mają w tej dziedzi- różne ugrupowania, a jednak potrafią stworzyć wychowywać wspólnie z partnerką – Heather nie żadnych pomysłów – raczej skupiają się na wrażenie, że są jednolitą siłą, bez której nie Poe. W Polsce podobnych historii nie ma i jesz- podbijaniu konserwatyzmu innych. Jednocześ- można wygrać wyborów. Czy mniejszości sek- cze długo nie będzie, nasza prawica homofo- sualne mają szansę na podobne osiągnięcie? biczną retorykę uczyniła bowiem swoim zna- Jak zwykle nie ma na kogo głosować, jakoś tak kiem rozpoznawczym. O ile jednak trudno so- bywa, że zawsze głosuję „przeciw“, a nie „za“. Prawica bie wyobrazić akceptujących własną seksual- Prawdziwej Lewicy w PL nie ma, zostaje głosowa- nie na mniejsze zło, czyli podróbę lewicy – LID. ność gejów czy lesbijki głosujących na PiS, Sa- Prawicowa lesbijka? Konserwatywny gej? Nie moobronę czy LPR, o tyle wśród wyborców i zawsze musi to oznaczać ukrywanie się i nie zamieszanie wywołuje specyficzne rozu- uwewnętrznioną dyskryminację. W amerykańs- Z niesmakiem, ale z braku alternatywy, zagło- miane pojęcie „liberalizm“. Platforma konsek- kim filmie dokumentalnym „Fundamenty rodzi- suję na PO. wentnie określa się jako partia liberalna, tak ny“ (reż. Artur Dong, 2002) jednym z bohate- jest też postrzegana i jako taka zwalczana. Pro- rów jest działacz republikański, otwarty gej, wyborczyń PO jest ich sporo. Przyczyn takiego blem w tym, że liberalizm odnosi się w tym wy- który stara się zrobić wszystko, by jego partia stan rzeczy jest zapewne wiele, ale kilka wyda- padku tylko do poglądu na gospodarkę, w zmieniła stosunek do osób homoseksualnych. je się decydujących. Przede wszystkim Platfor- sprawach zmian kulturowych mamy natomiast Nie jest zresztą sam, także Mary Cheney, córka ma Obywatelska od zawsze stara się prezento- do czynienia z konserwatywną prawicą i 3
  • wbrew pozorom nie dotyczy to tylko kilku osób szanowaniu skupionych wokół Jana Rokity. odmiennoś- ci, lecz zaost- Niechęć Platformy Obywatelskiej do jakichkol- rzają tempe- wiek działań emancypacyjnych na rzecz mniej- raturę dys- szości seksualnych ma długą tradycję, nie spo- kursu“. Przy sób w tym miejscu przypomnieć wszystkich ho- okazji żadnej mofobicznych działań i wypowiedzi. Już w z później- szych parad, Wybrałabym LiD, ale odstrasza mnie Kwaś- liderzy PO niewski. Na PO już patrzeć nie mogę. nie zdobyli się na choć- 2001 r. Donald Tusk, pytany o zalegalizowane by najmniej- w Holandii małżeństwa jednopłciowe, odpo- szy wyraz wiadał: „Małżeństwa homoseksualne z pra- poparcia dla wem do adopcji dzieci są obce kulturze pols- gejów i les- kiej“. Z czasem jego wypowiedzi przybrały tyl- bijek, nawet ko na... radykalizmie – przy okazji debat nad w momencie przyjętą przez Senat ustawą o związkach part- bezprawne- nerskich Tusk zapowiedział, że Platforma jest go zakazy- przeciw, gdyż „związek homoseksualny nie jest wania zgro- pożądaną normą prawną, która powinna być madzeń przez Lecha Głosujcie dalej na PO. Pamiętajcie jednak, że Kaczyńskie- czas szykować się do emigracji, bo PO to tylko go. Mieliśmy za to popis kiepskiego humoru i nym działaniem wydaje się w tym wypadku siostra PiS. Tak samo zła i podła. Nie wierzycie? bagatelizowania problemu homofobii: np. po- wzięcie sobie do serca postulatu Jana Rokity Weźcie do ręki stare gazety i zobaczcie, kto był w równywanie manifestacji gejów i lesbijek do wygłoszonego przy okazji dyskusji na temat AWS i gdzie teraz się zapisał. marszu onanistów. Zapytany przez media o gejów i lesbijek: „niech tacy ludzie głosują na rozpędzony brutalnie przez policję poznański partie polityczne, które w tej sprawie mają inne wspierana przez państwo“. A Jan Rokita poda- Marsz Równości 2005, Jan Rokita odparł: „Wy poglądy od nas“. wał trzy powody, dla których PO nie może się chcecie, abym się zajmował gejami, ja wolał- zgodzić na podobną ustawę: „Po pierwsze, w bym już lesbijki“. Podobne podejście jest udzia- Lewica konstytucji jest zapisane, iż małżeństwo jest łem całej czołówki Platformy Obywatelskiej. związkiem mężczyzny i kobiety. Po drugie, Wystarczy przypomnieć wypowiedzi Julii Pitery, Problem z poziomem reprezentowanym przez która uważała, że „o takich sprawach“ nie po- polską prawicę w kwestach LGBT byłby zapew- Niech tacy ludzie głosują na partie winno się w ogóle mówić publicznie, czy Stefa- ne mniej odczuwalny, gdyby istniała silna lewi- polityczne, które w tej sprawie na Niesiołowskiego wyznającego bez skrępo- ca. Tak się jednak nieszczęśliwie składa, że jedy- mają inne poglądy od nas. nym liczącym się ugrupowaniem, które można Pytanie mam – czy ktoś wie, co się stało z Par- uznać za przeciwwagę dla prawicy, pozostaje tią Kobiet? Tyle zamętu było i co, żadna z Was na od lat SLD, partia lewicowa głównie z nazwy. zdrowy rozsądek. Po trzecie, silna tradycja i nią nie głosuje? Obecnie jako LiD Sojusz idzie do wyborów przekonanie większości społeczeństwa“. wspólnie z Partią Demokratyczną i SDPL, pre- wania, że gejami się brzydzi. Niedawno Grze- zentując przy okazji nowy program, gdzie o Najbardziej oburzająca była bez wątpienia re- gorz Schetyna (druga osoba w partii) tak cha- akcja na krakowski Marsz Tolerancji w 2004 r. rakteryzował swoje poglądy: „Jestem typowym Na pełne zrównanie w prawach związ- Platforma zdecydowanie opowiedziała się wyborcą PO: konserwatywnym liberałem. Jes- ków homoseksualnych z heteroseksual- wówczas przeciwko organizowaniu manifesta- tem przeciwnikiem legalizacji aborcji, przeci- nymi jest w Polsce jeszcze za wcześnie. cji, stając w jedynym szeregu z kibolami i Mło- dzieżą Wszechpolską. Donald Tusk mówił w Kobiety, zagłosujcie na kobiety, jest nas 53% „Gazecie Wyborczej“, dlaczego by nie wydał w ogóle społeczeństwa, jak zagłosjemy na siebie, mniejszościach seksualnych napisano jedynie w pozwolenia na podobne zgromadzenie: „Moim będziemy rządzić. rozdziale „Polska ludzi wolnych“: „Dyskrymina- zdaniem ze względu na nikłe poparcie dla żą- cja osób homoseksualnych – jest to w dużej dań gejów i lesbijek w Polsce – mam na myśli wnikiem małżeństw homoseksualnych, bo za mierze problem ukryty, ze względu na nieujaw- tym szedłby postulat adopcji przez takie pary nianie tożsamości homoseksualnej. Brak jest Staram się głosować na człowieka, a nie na dzieci, a na to nigdy nie mógłbym się zgodzić. partię. Plujemy na prawice, na centrum, a jak SLD Obyczajowo jestem dosyć konserwatywny“. Na Jarugę Nowacką to bym zagłosowała. było u władzy, ilu czołowych polityków opowie- działo się za legalizacją związków partnerskich? Powyższa wypowiedź wydaje się niezmiernie Warto do tego wrócić – szczególnie teraz, w per- typowa dla przedstawicieli Platformy: poglądy jasnego i publicznego sprzeciwu ze strony orga- spektywie zbliżających się wyborów. skrajnie prawicowe przedstawia się jako zaled- nów władzy publicznej wobec słownej agresji wie „dosyć konserwatywne“. W ten sposób przeciw osobom homoseksualnym“. Ten frag- związki partnerskie – tego rodzaju demonstra- pozoruje umiarkowanie i sytuuje się w cen- ment świetnie obrazuje stosunek obecnej lewi- cje mają charakter prowokacji i afirmacji pew- trum polskiej sceny politycznej, na co nabiera cy do gejów i lesbijek. Pomijam tu nawet brak nych zachowań. Raczej nie służą tolerancji i po- się większość mediów. Najbardziej racjonal- postulatu legalizacji związków jednopłciowych, 4
  • ków homo- dojrzeliśmy jeszcze do pełnego równouprawnie- seksualnych i nia związków gejów czy lesbijek z tradycyjnymi konkubina- małżeństwami. Przynajmniej w tej materii“. Przy tów: „Uwa- okazji takich wypowiedzi musi pojawić się pyta- żam to za nie, w jaki sposób politycy LiD-u mają zamiar nasz sukces“ wprowadzać w życie postulaty, do których sami – mówił nie są przekonani. Krzysztof Krystowski, Dramat wiceminister gospodarki Paradoks polskiej sceny politycznej polega na w rządzie tym, że coraz mniej tu miejsca dla różnorod- Leszka Mille- ności, system finansowania partii i wyśrubo- ra. Można wane progi wyborcze zamiast wspierać, raczej oczywiście blokuje wszelkie obywatelskie inicjatywy. W łudzić się, że efekcie przy okazji kolejnych wyborów spoty- od tamtego kamy wciąż te same twarze kilku nieciekawych czasu wiele panów w przepoconych garniturkach, którzy się zmieniło, przyssali się do poselskich ław. Następuje po- a najbardziej skompromi- Myślę, że szansę wprowadzać dobrą lewicę w towani dzia- tym kraju będą miały dopiero dzieci albo wnuki łacze odeszli, Sławka Sierakowskiego. ale... tylko do co jest standardem w niemal w całej Europie, czasu, gdy posłucha się wypowiedzi patrona laryzacja i do Sejmu wchodzi coraz mniej par- chodzi raczej o lekceważący stosunek, który po- LiD-u, jakim jest bez wątpienia Aleksander tii, coraz bardziej do siebie podobnych, wybór lega na bezsensownym odfajkowaniu tematu, Kwaśniewski. Były prezydent, pytany przez „Ga- staje się już tylko pozorny. Zawsze jednak mo- nikt bowiem nie ma chyba wątpliwości, że dys- zetę Krakowską“, czy w postulatach centrolewu że być gorzej, dlatego tak ważne jest, aby geje kryminacja gejów i lesbijek nie zaczyna ani nie znajdzie się kwestia legalizacji związków jedno- i lesbijki nie tylko chodzili na wybory, ale także kończy się na agresji słownej. świadomie popierali konkretne ugrupowania LiD... ale z akcentem na D, bo za SLD w stanie czy ludzi. Poglądy możemy mieć różne, założe- Także listy wyborcze układane są według znane- czystym nie przepadam. Anyway, nie widzę żad- nie wyjściowe powinno być jedno: nie głosuje- go od lat klucza. Nawet w dużych miastach, nej innej sensownej opcji. my na partie homofobiczne. Tylko z takim po- gdzie tradycyjnie istnieje lewicowy elektorat, LiD nie zdobył się na nowe otwarcie, wprowadzenie płciowych, odpowiedział: „Tak. Sądzę jednak, że Dostrzegam problem dyskryminacji ekonomicz- na pełne zrównanie w prawach związków ho- nej, ale lewicowe remedia uważam za nieskuteczne moseksualnych z heteroseksualnymi jest w Pols- (albo wręcz przeciwskuteczne). Czy nie mogę wy- Z tego, co pamiętam, Gretkowskiej nie interesują marzyć sobie partii, że tak powiem, liberalno-liberal- kwestie mniejszości. Odżegnuje się od tej tematyki. ce jeszcze za wcześnie. Chodzi tu przede wszyst- nej (w odróżnieniu od konserwatywno-liberalnych)? osób spoza zamkniętego kręgu, o wyoutowa- Poglądy możemy mieć różne, założe- nych gejach i lesbijkach nie wspominając. W nie wyjściowe powinno być jedno: nie dejściem mniejszości seksualne mają szansę gruncie rzeczy wciąż realizowana jest polityka głosujemy na partie homofobiczne. stać się grupą społeczną braną pod uwagę w znana z czasów rządu SLD, kiedy deklarowana przyszłości w politycznych kalkulacjach. Dopó- lewicowość spotykała się z realizowanym kon- ki istnieje nierówne traktowanie, dopóty wrzu- sekwentnie systemem wartości polskiej prawicy. kim o możliwość adopcji dzieci. Osobiście jestem cając kartkę wyborczą, należy pamiętać także w stanie wyobrazić sobie parę homoseksualną, o kwestii praw LGBT. Ja uważam, że gay-e powinny być zielone, bo która wychowuje dziecko lepiej niż niejedno sa- Wypowiedzi w ramkach pochodzą to leży w interesie gay-ów i w naturalny sposób kramentalne małżeństwo, ale moim zdaniem nie z forów portali gejowskich i lesbijskich. im odpowiada :-))) Sprawdź, co to jest lewica I nie chodzi tu tylko o najbardziej spektakularne akcje jak blokowanie senackiego projektu Marii Krytyki Politycznej przewodnik lewicy. Idee, daty i fakty, pytania i odpowiedzi opracował zespół „Krytyki Politycznej“, Warszawa 2007. Szyszkowskiej czy wspieranie budowy bizantyj- skiego ołtarza prałata Henryka Jankowskiego, „Przewodnik lewicy“, napisany przez środowisko „Krytyki Politycznej“, to uporządkowa- ale sytuacje, z którymi rząd spotyka się na każ- nie w przystępny sposób wszystkich pojęć, które z lewicą mogą się kojarzyć. Są tu więc dym kroku i tylko od kierunku polityki zależy, czy rozdziały na temat gospodarki, ekologii, stosunków z Kościołem, Unii Europejskiej, ko- biet czy mniejszości seksualnych, a wszystko zaprezentowane przystępne, często błys- ułatwienia w codziennym życiu zostaną wpro- kotliwie, a czasem z humorem. To bodaj pierwszy program polityczny w Polsce, gdzie wadzone, czy nie. We wrześniu 2003 r. Komisja geje i lesbijki zostali potraktowani poważnie. Pokazano, na ile prawa LGBT powinny być Europejska zaproponowała uproszczenie proce- nieodłącznym elementem działań lewicy, o których należy pamiętać przy okazji innych kwestii, np. edukacji dur związanych z przemieszczaniem się obywa- czy gospodarki. Otrzymujemy zresztą nie tylko wykład na dany temat, wykaz najważniejszych dat i faktów, ale także wskazówkę, jak odpowiadać na wszystkie zadawane wciąż głupie pytania, np. czy legalizacja teli Unii Europejskiej i ich rodzin do innych kra- związków homoseksualnych zagrozi tradycyjnej rodzinie. Przewodnik przywraca wiarę w pojęcie lewicy, jów. Polska skutecznie sprzeciwiła się pomysło- powinien być obowiązkową lekturą wszystkich polityków LiD-u – nie tylko przed wyborami. wi, by za rodzinę uznawać partnerów ze związ- 5
  • Ivan, premier felieton i szafa Tekst: Radek Oliwa „Wszyscy wiedzą, że to No dobra. Jako wyemancypo- homoseksualista“ – tak wany i super-świadomy gej wypowiedział się kiedyś nie odczuwam potrzeby ukry- Michał Figurski z Antyra- wania swojej orientacji seksu- dia na temat Ivana Koma- alnej i z podobnym poczuciem renki. Gdy sprawa stała beztroski mówię o preferen- się głośna, dziennikarz cjach osób innych. Oczywiście stwierdził, że żartował. nie posiadam informacji, które Tylko co było żartem? mógłby potwierdzić homosek- Stwierdzenie, że pocho- sualizm choćby jednej wymie- dzący z Rosji piosenkarz nionej tu z nazwiska osoby jest gejem, czy opinia, że (nawet w przypadku Jacka Po- wszyscy o tym wiedzą? niedziałka nie mogę być pe- Przypomniała mi się wte- wien – być może chciał się tyl- dy „toaletowa afera“ ko polansować). Niewykluczo- George’a Michaela, jego Foto: Furja ne, że premier Kaczyński nie publiczny coming out oraz ma zupełnie żadnej orientacji zaskoczenie, jakie wywołała ta deklaracja. Ja wszystkim do zrozumienia, że go zna... i to seksualnej, a Iwan Komernko tęskni za czarnymi przez całe swoje życie byłem święcie przeko- dosyć dobrze. Natomiast uwagi na temat or- oczami tej jedynej. Irytuje mnie natomiast zmo- nany o tym, że boski George jest „nasz“ oraz ientacji seksualnej premiera, które publicznie wa milczenia panująca wokół tej tematyki. Prze- że fakt ten jest ogólnie znany. Okazało się, że wygłaszają zarówno oponenci, jak i (zniewo- cież nie chodzi tu o publiczne debatowanie nad orientacja seksualna piosenkarza była pilnie lone) media, to niewątpliwie wyrachowana preferowanymi przez Zbigniewa Ziobrę techni- strzeżoną tajemnicą. Iwan Komarenko nie mu- polityczna zagrywka. kami seksualnymi. Chciałbym jednak wiedzieć, si jednak utajniać swoich preferencji, ponie- czy wysoko postawiony członek partii, w której waż są one – tak przynajmniej twierdzi sam Tak samo należałoby ocenić podłe plotki doty- rodzą się takie pomysły jak wysyłanie gejów do zainteresowany – prawidłowe, czyli heterosek- czące Zbigniewa Ziobry – najbliższego współ- obozów resocjalizacyjnych (taką myślą zabłysnął sualne. Brak stałej partnerki tłumaczy w spo- pracownika premiera. „Kuriozalne są dla mnie swojego czasu poseł Marian Piłka), jest orientacji sób prosty i logiczny: nie spotkał jeszcze odpo- wypowiedzi do prasy posła Ziobro. Niedawno „słusznej“ czy nie. A jeśli artysta Piasek śpiewa o wiedniej kobiety. W wieku 31 lat to zupełnie powiedział on ,Faktowi’, że źródłem zachowań głębokich uczuciach do kobiet, to jako potencjal- normalne, że mężczyzna jeszcze szuka. pedofilskich jest homoseksualizm i należy z ny konsument jego twórczości zastanawiam się równą mocą tępić zarówno homoseksualizm, nad autentycznością sprzedawanej przez niego W trochę innej sytuacji jest nasz fikuśny pre- jak i pedofilię. I kto to mówi?! No przecież nie „sztuki“. Nie chciałbym także wyjść na głupka, mier Jarosław Aleksander Kaczyński. Najpotęż- ma chyba w Polsce człowieka, który by nie gdy po skonsumowaniu serwowanych przez niejszy w kraju bliźniak ma już prawie 60-tkę wiedział, jakie preferencje ma pan Ziobro“ – prasę bulwarową damsko-męskich historyjek na karku. Partnerki jak dotąd nie znalazł i powiedział o polityku Prawa i Sprawiedliwości dotyczących Iwana Komeranki dowiedziałbym wszystko wskazuje na to, że znaleźć nie za- Piotr Tymochowicz – prezes firmy ICCE Green- się, że to wszystko było na pokaz. mierza. Szelmą ten, kto odważyłby się posą- pol. Niedobry Tymochowicz! Dobrze się stało, dzić premiera o awersję do kobiet – to prze- że odwiedziła go policja i przeszukała mieszka- Według prezydenta Lecha Kaczyńskiego Polska cież oczywiste, że dla Jarosława Kaczyńskie- nie oraz komputer. Okazało się wprawdzie, że jest krajem tolerancyjnym – także dla gejów i go liczy się tylko służba ojczyźnie. Nawet żadnych pedofilskich materiałów nie posiadał, lesbijek. Prezydent Kaczyński zna nawet osobiś- posłanka Szczypińska nie była w stanie pod- ale wystarczył przeciek do mediów, aby czło- cie kilku homoseksualistów (lesbijek chyba nie bić serca Jarosława Aleksandra. Nie pomogły wieka kompletnie skompromitować. Przy oka- zna). Możemy realizować się w dowolnych za- zalotne uśmieszki, wystawiane do „buzi-bu- zji pragnę także oświadczyć, że nieprawdą jest wodach (oprócz nauczyciela, bo bratu się to nie zi“ policzki ani nawet torebka „Coco Chanel“ stwierdzenie, jakoby nazwisko ministra nie od- podoba), możemy jeść, oddychać, a nawet wy- (może dlatego, że podrabiana) – Kaczyński mieniało się przez przypadki. chodzić z domu. Tylko mówić „o tym“ nie mo- pozostaje wierny Alikowi (Alik to „Pierwszy żemy, bo bycie gejem i bycie lesbijką to sprawa Kot“). Owszem – pracownicy Uniwersytetu Lista zupełnie bezpodstawnie szkalowanych intymna... a nawet trochę wstydliwa. A więc za- Warszawskiego opowiadają żądnej sensacji prominentów jest długa i trudno spamiętać mykamy się w tych naszych szafach i karmimy młodzieży nieświeże historie o rzekomym wszystkie te plotki o Ibiszu, Kamellu, Piasecz- opinię publiczną zmyślonymi romansami, tęs- partnerze obecnego premiera. Trudno się nym, Urbańskim, Poniedziałku (w tym przy- knotami i aranżowanymi małżeństwami. I długo dziwić – każdy chciałby opowiedzieć cokol- padku „pomówiony“ plotkę potwierdził) i wie- w tej szafie żyjemy i chyba nieszczęśliwie, ale to wiek o szefie rządu i w ten sposób dać lu, wielu innych. już nie ta bajka, a w dodatku nie moja. 6
  • wywiad Polska jest sceną zbrodni rozmowa z Izabelą Filipiak Rozmawiały: Ewa Tomaszewicz, Małgorzata Rawińska Przyjechałaś do Polski promować swoją nową knięta w klinice psychiatrycznej. Leczenie trwa- W 1996 roku wróciłaś do Polski. Dlaczego? książkę. ło do wybuchu pierwszej wojny światowej. W Żeby bronić „Absolutnej amnezji“. Wiem, Raczej ocalić. Nie pozwolić na to, żeby została grudniu 1914 roku pozwolono jej wrócić do wiem, to jakaś mania. Einstein powiadał, że unieważniona. rodzinnego Grabowa, gdzie mieszkała w obłęd polega na ponawianiu tej samej czyn- opuszczonym skrzydle domu. Nadal upierała ności, za każdym razem licząc na to, że osiąg- Ocalić dzieło swojego życia? się przy rodzaju męskim i imieniu Włast. „Xię- nie się inne, w końcu pozytywne rezultaty. Mam nadzieję, że jednak nie życia. Ale to w gę poezji idyllicznej“ podpisała Piotr „Odmie- 1997 zaczęłam zbierać materiały i poczyniłam niec“ Włast. Jak się ostatnio widziałyśmy, wróciłaś, żeby pierwsze szkice do „Obszarów odmienności“ bronić „Księgi Em“? (recenzja – s. 19). Zauważ, że w tej chwili ma- Skąd się wzięła Komornicka w twoim życiu? Tak, ale rok wcześniej, to znaczy w 2004, też my nie tylko dziesięciolecie tego mojego zaan- W 1982 roku ukazał się tom „Odmieńcy“ z se- tu byłam, żeby obronić pracę doktorską. gażowania się, ale również okrągłą rocznicę rii Transgresji pod redakcją Marii Janion i Zbig- mitycznej albo faktycznej przemiany Marii Ko- niewa Majchrowskiego. Bohaterem jednego OK, wróćmy do czasów sprzed „Księgi Em“. mornickiej w Piotra Własta. Miała ona nastąpić działu tekstów był Kaspar Hauser, a drugiego Jesteś znowu w Polsce, zaczęłaś uczyć na gen- w lipcu 1907 roku. To znaczy, że być może Maria Komornicka. Kaspar Hauser, młody czło- derach i zrobiłaś coming out... rozmawiamy teraz w stulecie tego faktu. wiek trzymany w zamknięciu przez tajemni- Mój coming out kojarzony jest z programem czych strażników lub opiekunów, którzy nie „Tabu“ Małgorzaty Domagalik, a jednak trochę Przemiany? nauczyli go mówić, był już wtedy bohaterem przed nim był lutowy numer „Cosmo“ z 1998 Pozwolę sobie tylko przypomnieć kilka faktów. wielu utworów literackich. Komornicka zaś roku. Rok wcześniej zaczęłam uczyć twórczego Komornicka urodziła się w 1876, debiutowała jeszcze nie obrosła w teksty, właściwie była pisania na warszawskich genderach. Niedługo w prasie warszawskiej w wieku 16 lat, a swoją kompletnie zapomniana. W „Odmieńcach“ potem ukazała się „Niebieska menażeria“ i w znalazł się esej Marii Janion o Komornickiej, a związku z tym zrobiono ze mą pierwszy wy- Nie myślałam o tym, że będę się zarazem pierwszy poważny tekst na jej temat. wiad dla kolorowej prasy. Rozmawiałyśmy w ujawniać, bo uznałam, że to, co za- A obok były trzy wiersze z „Xięgi poezji idyl- wynajętym mieszkaniu na Saskiej Kępie. Dzien- prezentuję w piśmie o lakierowanych licznej“. Brzmiały trochę jak Wojaczek czy Bur- nikarka się rozejrzała i mówi: „To co, mieszka sa. Przywodziły więc na myśl twórczość poe- tu pani sama...“. Gdybym się z tym zgodziła, to okładkach, jest zawsze jakąś kreacją. tów przeklętych, bo to oni stosowali ironię, by wyszłoby tak: „Przyjechała kobieta z zagranicy, oddać skrajność swojej egzystencji. nie wyszło jej i jest sama – bo nikt jej nie chciał. pierwszą książkę, zbiór opowiadań, wydała, Bo tak kończą feministki“. Nie myślałam o tym, mając lat 18. Autorka została skrytykowana Ale gdy wyjechałam z Polski i zostałam pisar- przez konserwatystów, znalazla natomiast uz- ką, zajęły mnie inne tematy. Komornicka poja- W Polsce, ledwo coś powiedzia- nanie bardziej liberalnych autorów jak Nał- wiła się u mnie w „Absolutnej amnezji“ raczej łam, to już byłam „szalenie kowski i Jellenta. Z nimi Komornicka napisała na zasadzie parodii niż faktycznego tematu i o radykalna“, nie do przyjęcia nawet pierwszy polski manifest modernistyczny. Kie- mały włos na tym poziomie by to zostało. w „Gazecie Wyborczej“. dy poznała się z Miriamem, jej twórczość za- częła się ukazywać w „Chimerze“, elitarnym Dlaczego wyjechałaś? magazynie literackim – tam też z werwą i ta- Skończyłam studia niedługo po stanie wojen- że będę się ujawniać, bo uznałam, że to, co za- lentem pisała pod pseudonimem Piotr Włast nym, gdy wydawało się, że nic się nie zmieni. prezentuję w piśmie o lakierowanych okład- recenzje powieści, natomiast pod swoim naz- Myślałam, że gdyby była wojna, to jeszcze kach, jest zawsze jakąś kreacją. Chodziło tylko wiskiem wiersze. Na łamach tego pisma dosz- można by to wszystko wytrzymać. Natomiast o jej wybór, a ja stwierdziłam momentalnie, że ło do specificznego rozdwojenia: Komornicka małego przystosowania, w które mogło się odgrywanie niechcianej i osamotnionej kom- jako poetka melancholijnie wygasała, nato- zmienić moje życie, nie chciałam uznać za pletnie mi nie odpowiada. Akurat byłam wtedy miast Włast jako krytyk był coraz bardziej swoje. Uznałam, że nie będę w stanie przewi- w gorącej fazie romansu, dobrze się w nim czu- twórczy, wnikliwy, pełen życia. Latem 1907 dzieć, w którym miejscu zaczyna się kolabora- łam, więc zaczęłam o tym opowiadać. Komornicka miała wybrać się z matką w po- cja i czy nie obudzę się pewnego dnia z poczu- dróż do Poznania i tam stwierdzić, że jest ciem, że nie należę do siebie. Nienawidziłam Lubisz się kreować? Włastem, mężczyzną i pragnie się przebrać w tego, że komuniści byli gotowi ci wypomnieć, Mam w sobie skłonności performerskie. Moja męskie odzienie. W rezultacie została zam- że oddychałaś na ich koszt. przygoda z teatrem zaczęła się w czasach stu- 7
  • denckich – reżyserowałam sztuki w teatrzyku ła nasz szacunek dla swej nadzwyczajnej eg- ciejewska dostała dodatkową stronę rubryki amatorskim na Przymorzu. To był zupełny zystencji. Mam wrażenie, że cale moje wczes- „Widziane z Lesbos“, wydawcy zaczęli bąkać o przypadek – zobaczyłam ogłoszenie, poszłam i ne wychowanie polegało na przekonaniu płaceniu autorkom za teksty... Niestety, nie by- dostałam pracę w domu kultury. Najpierw zro- mnie, że nie tylko nie mam kontroli nad włas- li w stanie dostarczyć mojej męskiej alternaty- biłam Pawlikowską-Jasnorzewską, która oka- nym życiem, ale także szansy na jego tworze- wy – czyli sławnego faceta, który publikował- zała się sukcesem, a potem sztukę poetycką nie. Także odkrycie możliwości tworzenia go i by pod własnym nazwiskiem ze zdjęciem, i to mojego autorstwa o czarownicach, którą za- kształtowania jako dzieła artystycznego było ich moralnie dobiło. szokowałam, chyba negatywnie, komisję pew- bardzo ważnym momentem w moim życiu. nego konkursu teatralnego. W końcu musia- W 2003 znowu wyjechałaś. Nie było stanu łam odpocząć od teatru, bo pisałam pracę ma- Coś wpłynęło na ten przewrót? wojennego, nic się nie działo... gisterską, potem „Almę“. A potem już zaczę- Myślę, że było ich kilka, i że pierwszy nastąpił Jednak zdarzyło się kilka rzeczy. W 2002 w nie- łam się pakować. już w szóstej czy siódmej klasie podstawówki pokojących okolicznościach zmarła moja przyja- – było to odkrycie, że opowiadając historię, ciółka z liceum. Kilka miesięcy później musiałam mogę uwieść najbardziej interesującą dziew- przeprowadzić się do Gdyni, bo moja mama po- Jeśli wiadomo, że kogoś nie można czynę w klasie. Okazało się, że mogłam wy- ważnie zachorowała. Gdy mama przechodziła uczcić żałobą, to właściwie brać, czy wolę być prześladowanym dziec- chemioterapię, zostałam zwolniona przez „Twój nic nie stoi na przeszkodzie, kiem, czy taką szeherezadą, choćby dla jednej Styl“ i nie był to najszczęśliwszy moment. Udało by tę osobę zabić. dziewczynki, która dała się oczarować. A ja się przezimować, bo Komitet Badań Nauko- zawsze wolałam sytuacje kameralne. wych przyznał mi małe stypendium na pisanie Teatr w końcu wrócił, stąd wzięła się „Księga pracy doktorskiej, ale już jesienią zaczęłam po- Em“ – miałam napisać sztukę dla Teatru Tele- Wróćmy do twojego coming outu. Jakich reak - ważnie cierpieć na bóle nadgarstków, czego wizji, dostać dużo pieniędzy... Gdy „Księga cji się spodziewałaś? efekt był taki, jakby mi ktoś włożył do rąk żylet- Em“ zaczęła się rozrastać, wiadomo już było, Trudno mi było cokolwiek przewidzieć, bo nie ki, więc pisania nie było znowu tak wiele. W że to nie będzie sztuka telewizyjna. W wol- było przede mną pisarki ani pisarza, który poz- końcu był przednówek, ja byłam w Gdyni, skoń- nych chwilach pisałam jednoaktówkę, którą woliłby sobie na podobny akt. Uznałam więc, nazywałam „Moje życie królicze“ – sztukę na że w takiej sytuacji, gdy nikt dokładnie nie wie, Gdy myślę o Polsce, to widzę scenę dwie lesbijki i telewizor, która została w końcu jak się zachować, można po prostu starać się zbrodni. Spoczywa tam ciało wystawiona na uniwersytecie w Berkeley. zachować kulturalnie i ja to mogę mojej pub- kobiety – lesbijki, która została liczności podpowiedzieć. Wydawało mi się, że doprowadzona do śmierci po to, Lubię występować na scenie – był monodram jeśli zainicjuje dyskusję o homoseksualności na w Nowym Jorku, zrobiłam ze swoimi student- poziomie chęci poznania się, to taki ton zosta- żeby konserwatywny, nacjonalisty- kami przedstawienia w Centrum Sztuki Współ- nie ustalony. Według mnie wszystko było czny porządek mógł się umocnić. czesnej.... Problem w tym, że produkcja tea- kwestią nauczenia się języka, który by otwierał tralna zajmuje niewymierzalnie dużo czasu. i nie wykluczał, i proces ten miała wzmocnić czyły się pieniądze... Ale tymczasem pojawił się Kiedy się pisze książkę, spędza się nad nią ran- Unia Europejska. No bo dlaczego za dziesięć skromny grant z Fundacji Kościuszkowskiej – ki i wieczory, to ostatecznie jednak widać efekt lat nie mieliśmy się stać po prostu nowoczes- bardzo skromny, pozwolił mi on jednak wyje- tej pracy. Można pomyśleć, że za pięćdziesiąt nym krajem na wzór irlandzki? Gdy wywiad się chać na zaproszenie Uniwersytetu Kalifornijskie- lat ktoś jeszcze będzie mógł z niej skorzystać. ukazał, stał się od razu głośny i nawet poja- go w Berkeley, na zrobienie badań porównaw- A kiedy przygotowujesz przedstawienie, do te- wiały się pomysły w środowisku LGBT, że ja czych. I pojechałam. go jeszcze z dużą liczbą osób, to patrzysz sobie ten związek z kobietą zmyśliłam po to, wstecz na kilka tygodni spędzonych w amoku żeby zrobić sobie reklamę... Pracę o Komornickiej udało mi się więc skoń- i nie masz pojęcia, jak skromne dwie godziny czyć w Berkeley, a rok później wróciłam do przedstawienia mają się do stu dwudziestu Były jakieś inne konsekwencje? Polski bronić doktoratu. Przyznam, że liczyłam czterech, które poświęciłaś, aby te dwie pow- Z początku nie, bo moi ówcześni wydawcy się na jakiś szczęśliwy finał po dramatach po- stały. Także w pewnym momencie musiałam odcięli, więc z reklamą czy bez, moich książek przedniego roku. Ale zamiast tego doszło do wręcz hamować tendencje performerskie, bo nie można było nigdzie dostać. Ale wkrótce is- wstrzymania tytułu i zrobiło się klaustrofobicz- nie miałam czasu na inne sprawy. totnie awansowałam z kobiety szalonej, która nie – głównie dlatego, że ja odreagowuje pisze feministyczne teksty, bo jest obłąkana, traumę poprzez mówienie o niej, a tu trzeba Ważna jest wewnętrzna pewność, że stać na gwiazdę medialną. Tak zaczęła się moja było czekać w nieskończoność i milczeć. Na mnie na autokreację. Wtedy jestem otwarta na przygoda felietonistki. Zaczęłam od „Marie szczęście odkryłam wtedy radość... płynącą z sprawy tego świata, a moja siła życiowa ma Claire“, a gdy już nauczyłam się stylu, mogłam czytania starych akt. Spędzałam całe dnie w się jak wyrazić. Nie muszę jednak pewności tej z przyjemnością ironizować na temat ostatnich Archiwum Miasta Stołecznego Warszawy, w nieustannie testować. W związku z tym na co posunięć władzy lub rozmaitych manipulacji, Bibliotece Narodowej, jeżdżąc do archiwów w dzień prowadzę zdumiewająco nudne życie. których w temacie LGBT zaczynała już dokony- miastach dawnej Guberni Warszawskiej... Za- Najważniejsze jest jednak prawo do wycisze- wać telewizja. Pisałam do „Pani“, „Aktywista“, miast cierpieć, żyłam więc raczej w stanie eks- nia się, zamknięcia, a potem wyłonienia się z „Twojego Stylu“, a także „Inaczej“, które się w tazy związanej z tymi badaniami. czymś nowym, co mnie zadowoli – może to końcu otworzyło na kobiety, a wkrótce potem, być książka, pomysł albo projekt. Oczywiście, jakby zdumione własnym radykalizmem, po- Nie musiałam znów wyjeżdżać do Kalifornii. patronką autokreacji jest Maria Komornicka. stanowiło się rozwiązać. Pracowałyśmy zresztą Wbrew pozorom wolałabym się osadzić w jed- Podjęła ryzyko, żeby przekonać nas, że to ona na ten upadek przez dwa lata. Z początku było nym miejscu, ale... Dwóch znaczących wy- ostatecznie decyduje o tym, kim ma się stać. I obiecująco: ukazał sie wywiad ze mną, dosta- dawców starało się wtedy umieścić mnie na tak stała się dla nas inspiracją. W końcu zyska- łam propozycję pisania felietonów, Marta Ma- nowo w prasie, jednak nic z tego nie wyszło. 8
  • Klimat kulturalny i polityczny między 2002 a 2004 rokiem jednak bardzo się ukonserwatywnił. Równie niemożliwe było znaleźć niszę na jakiejś uczelni ze wstrzymanym doktoratem. Trochę jak w starożytnym Egipcie – kto by mnie zatrudnił przed rozważeniem apelacji, momentalnie umieściłby się w konflik- cie z czymś niewypowiedzianym. W ten sposób znów skończyły mi się pie- niądze. I to był rok 2004. Ostatni raz widziałyśmy się w 2005... Tak – przyjechałam, żeby pokazać, że jed- nak żyję. Poza tym „Księga Em“ była pięk- nie wydana i miała wspaniałe plakaty. A nie kusi cię, żeby wrócić i pograć na nerwach paru osobom? Och, ale to może być tylko dodatek do życia, niech mnie więc pokusi jeszcze ze dwa lata. Chciałabym już zacząć pi- sać te książki, które cierpliwie czekały na swoją kolej podczas redakcji „Ob- szarów odmienności“. Miło mi, że tym- czasem oczyściła się moja polska kar- ma, przynajmniej w sprawach osobis- tych. Proszę bardzo, moja sytuacja ro- Foto: Oiko dzinna zmieniła się w jakąś sielankę, mam wspaniałych sąsiadów, prawie- -że-moj dom w Gdyni stoi w tej chwili otoczony takim zaczarowanym ogrodem. ne“, zaprzeczone, a temu, który stwierdził, że Zostawmy więc Polskę. Jak ci się żyje w Kalifornii? Mam też bardzo mnie inspirujące związki i jej „nie ma“, ona wydaje się tylko niepokoją- W Polsce, ledwo coś powiedziałam, to już by- przyjaźnie. Ale mam też do wykonania kon- cym omamem, chodzącym trupem. O tym sa- łam „szalenie radykalna“, nie do przyjęcia na- kretną pracę. A to, co jest tutaj, w Polsce, na mym zresztą pisze w finale „Biesów“ Maria Ko- wet w „Gazecie Wyborczej“. W Kalifornii otwie- pewno nie skończy się przez dwa lata. mornicka. Może stąd, gdy myślę o Polsce, to ram buzię i nagle się okazuje, że mogę się do- widzę scenę zbrodni. Spoczywa tam ciało ko- gadać nawet z gospodynią domową, bo mamy Co myślisz o „tym tutaj“? biety – lesbijki, która została doprowadzona mniej więcej ten sam poziom recepcji świata, W kontekście Polski myślę o tym, jak jesteśmy do śmierci po to, żeby konserwatywny, nacjo- poglądy polityczne i społeczne. Dobrze się z tym wymazywani – a może nawet bardziej i częś- nalistyczny porządek mógł się umocnić. poczułam, przez chwilę będąc wtopiona. ciej wymazywane – z historii i z kultury. Otóż weźmy Powstanie Warszawskie – bo to ono Moim zadaniem jest więc ocalenie jej pamięci A poza tym, że się wtapiasz? ma zostać, chcąc nie chcąc, źródłem siły i i ujawnienie mojej żałoby. Interesuje mnie też Na przykład zostaję poetką. Otóż trzy lata temu od- miejscem żałoby dla nowego, nacjonalisty- odkrycie współzależności między tym proce- kryłam dyskusyjny klub książkowy, do którego nale- cznego porządku... Kilka lat temu wśród zdjęć sem unicestwiania nas w polskiej kulturowej żą same lesbijki, trochę ode mnie starsze, bo tu one uczestniczek tegoż Powstania dostrzegłam fo- świadomości a naszym współudziałem w jakoś szczęśliwie dożywają emerytury. Co miesiąc tografię prześlicznej chłopczycy. Pod nim napi- owym zabijaniu i dawaniu się zabić. A także spotykamy się i rozmawiamy o wybranej książce. sane było, że z końcem powstania udało jej się znalezienie punktów sprzeciwu wobec bez- Tam poznałam panią, która zaprosiła mnie na czyta- z przyjaciółką przedostać na Pragę. Czy były względności tego, co zostało zbudowane na nie wierszy. W rezultacie znalazłam się w jednej an- kochankami, czy towarzyszkami broni? Wiem tologii, zaczęłam czytać na wieczorkach poetyckich i tylko tyle, żeby gdyby były kochankami, to ich Gdyby była wojna, to jeszcze dostałam sporo zaproszeń na następne. Będę też historia nie znalazłaby miejsca w polskiej pa- można by to wszystko wytrzymać. pracować nad powieścią na jednej z kalifornijskich mięci narodowej. Siła homofobii jest tak wiel- Natomiast małego przystosowania, uczelni. Pomyślałam, że zamiast robić to sama, mo- ka, że twórcy tych miejsc pamięci potraktowa- gę sobie wyszukać bardziej przychylne warunki. w które mogło się zmienić moje liby jej ujawnienie jako obrazę ich patriotyzmu, Swoją droga, Mills College to zarazem najstarszy ko- a rodziny tych kobiet też zapewne poczułyby życie, nie chciałam uznać za swoje. biecy college na Zachodnim Wybrzeżu – feminizują- się obrażone. cy, otwarty na tematy z kręgu gender i lesbianizmu milczeniu i grobie. Tym według Butler jest pra- oraz na dyskurs postkolonialny, na literaturę wiktor- Judith Butler powiada, że jeśli wiadomo, że ca Antygony i w tym rozumieniu żałoba to już iańską i twórczość małych narodów, myślący i przy- kogoś nie można uczcić żałobą, to właściwie nie tylko bardzo intymne i prywatne przeżycie. jazny, ze znakomitą bazą intelektualną. To piękna nic nie stoi na przeszkodzie, by tę osobę zabić. Jest ona siłą polityczną, przed którą drżą tyra- uczelnia, otoczona zielenią, ze specyficznym intelek- Bo jej życie już stało się w ten sposób „niereal- ni. Chociaż w Polsce na razie oni drwią... tualnym mikroklimatem. Jestem nią zachwycona. 9
  • Teksty: Paweł Fischer-Kotowski kraj Mariusz Kurc Świderski Tomasz Jacyków nie chce - wyautowany grać geja Tomasz Jacyków, kreator mody szerszej publiczności znany z programów telewizyjnych m.in. „Co za ty- dzień“, „Kawa czy herbata?“. Współpracował z: Esca- da, MaxMara, Levis, Mustang, C&A, Wolford, La Perla. Przygotowywał pokazy mody m.in. Heleny Rubinstein. Fragmenty wywiadu Anny Turowskiej z Toma- Powszechna też jest ich dbałość o formę, czyli szem Jacykówem, który ukazał się 18 wrześ- nie tylko do tego, co noszą, ale jak noszą. I dla- nia w „Dzienniku Zachodnim“: tego właśnie homoseksualni mężczyźni są tak Foto: TVN/Matra Gostkiewicz/FabrykaObrazu.com AT: Wśród osób zajmujących się modą zdecy- genialnymi projektantami. (…) dowana większość to mężczyźni, a zwłaszcza geje. Ty także nie ukrywasz swojej orientacji, Panuje ostatnio moda na homoseksualizm. W choć nie obnosisz się z tym, że jesteś homo- wielu kręgach modnie jest mieć znajomych ge- seksualistą. Czy orientacja seksualna ma zna - jów. Czy, gdy ta moda minie, minie też zainte- czenie w świecie mody? resowanie homoseksualnymi stylistami? TJ: To nieprawda, że w świecie mody przeważa- Odkąd istnieje świat, mamy ludzi hetero- i ho- ją mężczyźni, oni są po prostu bardziej znani. Po- moseksualnych. I nie ma to związku z modą. dobnie jest z kucharzami. Nie tylko mężczyźni są Jeżeli ktoś spotyka się ze mną tylko dlatego, że szefami kuchni, znam kilka pań, które doskonale jestem gejem, z czasem ta sztuczność wyjdzie. sprawdzają się w tej roli, ale wśród wybitnych Napije się i i wykrzyczy: „Nienawidzę peda- Bartek Świderski, serialowy gej z „Magdy M.“, kucharzy jest więcej mężczyzn. To samo z modą. łów“. W zwykłej znajomości orientacja nie gra jest odtwórcą głównej roli w jesiennym hicie W tej branży jest ich mniej, mają inne podejście roli. Liczy się fantazja, możliwości intelektualne. Polsatu – „Tylko miłość“. Tym razem zagra do tematu. A co do homoseksualizmu, to nie jest A szczerze, to teraz nie ma mody na gejów, bo mężczyznę, o którego powalczą dwie kobiety. to tylko orientacja seksualna, polegająca na tym, przyszedł PiS. (śmiech) (…) Panuje opinia, że Jak sam mówi, marzył o takiej roli. że interesujesz się taką, a nie inną płcią. Chodzi homoseksualni projektanci nie lubią kobiet. To o to, że geje mają inne spojrzenie na świat, mają bzdura. Zwykle jest tak, że je uwielbiamy. Jest – Zagrałem homoseksualistę i spotkało mnie podwyższoną wrażliwość. Są nośnikami nowych to uwielbienie absolutnie bez podtekstów. przez to zbyt wiele przykrości – przyznał w wy- trendów. Jeśli mają odwagę mówić o swojej in- Często moda robiona przez facetów gejów nie wiadzie prasowym i zdecydowanie odradził ności, tak samo mają śmiałość ubrać się w eks- jest wygodna, ale zawsze jest piękna. Kobieta kolegom aktorom granie takich postaci. (PFK) trawagancki strój, niespotykanie uczesać się, dla mężczyzny homoseksualnego będzie po (na podst. „Super Expressu“ i „Dziennika“) modnie nosić. Geje stają się wzorcem mody. prostu boginią, która stoi na piedestale. (MK) MOPS zalegalizował związek dwóch mężczyzn Dwóch mężczyzn może tworzyć związek part- tłumaczył MOPS, powołując się przy tym na Prawnik socjalny poradził, by odwołać się nerski – uznała urzędniczka Miejskiego Ośrodka punkt 14 artykułu 8 ustawy o pomocy spo- od decyzji. Chodziło o wypełnienie druku, Pomocy Społecznej w Chorzowie. I nie przyzna- łecznej: „Rodzina – osoby spokrewnione w którym należy dowieść, że jest się w kon- ła zasiłku dwudziestosiedmioletniemu Grzego- lub niespokrewnione pozostające w fakty- flikcie ze współlokatorem. Dowodami miała rzowi. W lipcu br. Grzegorz ubiegał się o przyz- cznym związku, wspólnie zamieszkujące i być interwencja policji albo… wystąpienie nanie ubezpieczenia i stałego zasiłku – orzeknię- gospodarujące“. o rozwód! to u niego znaczny stopień niepełnosprawności, nie może pracować. Jego wniosek odrzucono. – Na siłę tworzy się z nas związek, żeby tylko Sprawą zainteresował się Rzecznik Praw Oby- Dlaczego? Grzegorz mieszka ze swoim chłopa- mi nie pomóc – żalił się prasie Grzegorz. Tym- watelskich. Po jego interwencji uznano, że kiem i z racji choroby jest na jego utrzymaniu. czasem, gdy trafia nieprzytomny do szpitala – mężczyźni – choć mieszkają razem – żyją sa- a z racji choroby zdarza się to często – lekarze modzielnie. Pod koniec sierpnia przyznano za- – Panowie mieszkają wspólnie w ciasnym, odmawiają jego partnerowi informacji: „Prze- siłek panu Grzegorzowi. (PFK) (na podst. „Ga- jednopokojowym mieszkaniu. Są rodziną – cież nie jesteście rodziną!“. zety Wyborczej“) 10
  • Umarł król, niech umiera kraj następny! Opracował: Mariusz Kurc Nowy minister edukacji Ryszard Legutko źle znosi słowo „tolerancja“. A mówienie o równości obraża według niego zdrowy rozsądek Piotr Pacewicz, wicenaczelny „Gazety Wybor- gancja i nigdy spełniały, bo spełniać nie mogły, czej“, tak ucieszył się z dymisji Romana Gierty- podstawowych funkcji socjalizacyjnych. Kto mó- cha ze stanowiska ministra edukacji, że „jak wi więc o równości, obraża zdrowy rozsądek, a nie pije – tak postanowił się napić“. My napiliś- przy okazji nasze podstawowe intuicje moral- my się podwójnie – raz z uciechy, że Giertycha już ne.“ („Nowe Państwo“, 22.12.2005) nie ma na stanowisku, a dwa – ze zgryzoty, że je- go następca tylko pozornie jest lepszy. W kwestii Przypominamy, że celibat też uniemożliwia gejów (istnienia lesbijek obaj wydają się być nie- przetrwanie gatunku (nie mówiąc już o tym, że w świadomi) panowie z dumą prezentują poglądy, odróżnieniu od zachowań homo- czy heterosek- które w cywilizowanym świecie sytuowałyby ich sualnych – nie ma żadnego oparcia w naturze), a Foto: kraska na marginesie debaty publicznej. minister jakoś nie wyśmiewa księży i zakonnic. Oto próbka uczonych myśli obnoszącego się ze „Ktoś, kto uważa, że jest dyskryminowany jako swą homofobią Ryszarda Legutki, nowego mi- gej, czyni ze swojej seksualności podstawowy ele- W wywiadzie dla „Gazety Wyborczej“ (3.09. nistra edukacji: ment tożsamości. Przestaje być katolikiem czy ate- 2007) o wiele mówiącym tytule „Źle znoszę istą. Przestaje być zwolennikiem lewicy czy prawi- słowo ,tolerancja’ na pytanie „Czy nauczyciel „Grupy działaczy homoseksualnych zyskały w cy. Przestaje być nauczycielem, mechanikiem, homoseksualista powinien móc uczyć w szko- dzisiejszym świecie status świętych krów i to, wędkarzem czy miłośnikiem lotnictwa. Przyjmuje le?“ nowy minister odpowiada: „Obowiązują jak są traktowane, uznaje się za najpoważniej- za to pozorną tożsamość geja. Samo słowo „gej“, w Polsce pewne standardy. O ile wiem, przy szy sprawdzian moralny i prawny ustroju. Inte- idiotycznie brzmiące po polsku, jest zresztą mocno naborze do zawodu nauczyciela nikt nie resują się tym najwyższe instytucje międzynaro- naładowane ideologicznie. Tak ideologicznie sprawdza, co ten pan czy pani poza godzina- dowe. Nawet sam pan Barroso nie mógł się skonstruowany „gej“ ma niewiele wspólnego z mi pracy robi w swoim domu lub w swojej sy- powstrzymać, by w rozmowie z Marcinkiewi- liczną rzeszą ludzi posiadających skłonności do tej pialni. Ta kwestia nie istnieje“. czem nie zrobić do tego aluzji, tak jakby premier samej płci, zaś wiele wspólnego z grupą politycz- nie miał nic innego do roboty, tylko zastanawiać nych krzykaczy wznoszących absurdalne hasła. Te- Niby wszystko jest OK, ale dziennikarz nie zadał się nad tym, jak się układają relacje prezydenta go typu zabiegi są narzędziami wojny ideologicz- kluczowego pytania. Brzmi ono: „Czy nauczyciel Poznania z działaczami homoseksualnymi.“ nej, która toczy się we współczesnej kulturze.“ nieukrywający swej homoseksualnej orientacji (Fragment wywiadu „Troglodyci kontra łże-elity“ może uczyć w szkole?“. Bynajmniej nie chodzi Wypowiedź dotyczyła pokojowej demonstracji („Dziennik“, 29.04.2007) tu o to, co dany nauczyciel robi w domu czy w – Marszu Równości w Poznaniu w 2005 roku, sypialni. Chodzi na przykład o to, czy na nauczy- w którym 62 „święte krowy“ zostały potrakto- Ktoś, kto dyskryminuje człowieka ze względu ciela-geja może pod szkołą czekać jego partner wane jak przestępcy i siłą wepchnięte do poli- na jego orientację, czyni z jego seksualności, i czy mogą razem oddalić się ze szkoły, trzyma- cyjnych radiowozów. podstawowy element jego tożsamości. jąc się za ręce? Czy, gdy do nauczycielki-lesbijki wpadnie na przerwie jej dziewczyna odebrać „Nie da się – bez popadania w niedorzeczną Ryszard Legutko konsultuje Wielką Encyklopedię np. klucz od mieszkania, mogą dać sobie całusa ideologię powszechnego egalitaryzmu – twier- PWN, w której nie zabrakło hasła „Legutko Ry- na przywitanie? Oto codzienne drobiazgi, które dzić, że relacje heteroseksualne i homoseksualne szard“, a przy haśle „homoseksualizm“ napisa- nauczyciele-homoseksualiści ukrywają, a nau- są równe. Te ostatnie – przepraszam za oczywis- no: „Homoseksualizm jest jedną z form zaburzo- czyciele-heteroseksualiści traktują jako coś tak tości – uniemożliwiają przetrwanie gatunku, nie nej identyfikacji płciowej i roli płciowej“. Legutko naturalnego, że nawet tego nie zauważają. Mi- mają oparcia w naturze, były zawsze w historii Ryszard – jeden z ministrów w rządzie PiS, który nister też ich nie zauważa, bo plecie o tym, co traktowane jako, w najlepszym razie, ekstrawa- za nic ma ustalenia współczesnej nauki. kto robi „w domu w swojej sypialni“. 11
  • Teksty: Ewa Tomaszewicz świat Paweł Fischer-Kotowski EuroPride 2010 w Warszawie Polska będzie organizatorem Europejskiej Pa- „Najwyższy czas zatrzymać dyskryminację, bi- sparaliżowałoby to miasto – mówi Ewa Gawor rady Równości w 2010 roku – podjęła decyzję goterię oraz łamanie praw mniejszości we z biura bezpieczeństwa warszawskiego ratu- wrześniowa konferencja Europejskiego Stowa- wschodniej części Europy. Chcemy, by Euro- sza – Zrobimy wszystko, żeby dogadać się z rzyszenia Organizatorów Parad (EPOA). Pride 2010 w Warszawie była symbolem nad- organizatorami i ograniczyć przemarsz. chodzących zmian dla wszystkich obywateli Od piętnastu lat, co roku w innym kraju, od- tych krajów“ – czytamy w oświadczeniu EPOA. Parada, która wywołuje wiele negatywnych emo- bywają się parady pod hasłem Gay Pride (Ge- cji wśród polityków prawicy, cieszy warszawskich jowska Duma). Dotychczas jednak nigdy nie Tegoroczną EuroPride zorganizowano w Ma- radnych z koalicji Lewica i Demokraci: – Każda im- zorganizowano jej w Europie Środkowo- drycie – przyciągnęła ponad dwa miliony preza odbywająca się w Warszawie powoduje po- Wschodniej. Parada, która odbędzie się za osób. Czy Warszawa jest przygotowana na ta- pularyzację stolicy i wpływa na zwiększenie przy- trzy lata, ma zwrócić uwagę opinii publicznej ką imprezę? – Nie wyobrażam sobie przemar- chodów do budżetu – mówi Andrzej Golimont na nasze problemy. szu kilkuset tysięcy uczestników. Kompletnie (LiD). – To wyzwanie na miarę Euro 2012. (PFK) Gejowsko-lesbijskie mistrzostwa Ponad 500 piłkarzy z nożnej gejów i lesbijek w Buenos Aires. Im- 28 państw reprezen- preza odbyła się po raz 17. Po raz pierwszy tujących miasta z mistrzostwa zostały zorganizowane w Amery- USA, Kanady, Austra- ce Południowej. lii, Islandii, Niemiec, Anglii, Argentyny, Przedsięwzięciu przyświeca idea promowania Chile i Meksyku wzię- tolerancji poprzez grę w piłkę nożną. Mist- foto: Oiko ło udział w mistrzost- rzostwa odbyły się przy współudziale Argen- wach świata w piłce tyńskiego Związku Piłki Nożnej. (ET) Biografia Larry W Iranie nie Harveya Mil - Wachowski ma homosek - ka na dużym nie jest sualistów ekranie mężczyzną Prezydent Iranu Mahmud Ahmadineżad w wystą- pieniu na nowojorskim Uniwersytecie Columbia Harvey Milk był jednym z pierwszych dyplo- Larry Wachowski, jeden z twórców „Matrixa“, stwierdził m.in., że w Iranie nie ma gejów i lesbijek i matów, który w latach siedemdziesiątych ot- zmienił płeć. nie wie, dlaczego zebrani twierdzą, że „ten fenomen warcie mówił o swoim homoseksualizmie. istnieje tak jak u was“. Zapytany o liczne w tym roku Hollywood chce nakręcić o nim film. W rolę Możemy zapomnieć o braciach Wachowskich wykonania wyroku kary śmierci w Iranie, zapytał, amerykańskiego polityka miałby się wcielić – donoszą amerykańskie serwisy internetowe. czy i w USA nie są one licznie egzekwowane. Jego Sean Penn. Starszy z braci zdecydował się właśnie na słowa wywołały burzliwe protesty, ale niektóre zmianę płci, teraz nazywa się już Lana. twierdzenia część słuchaczy przyjęła oklaskami. Milk został zamordowany w 1978 r., razem z Kilkuset demonstrantów protestowało przed burmistrzem San Francisco, przez Dana Whi- Nieoficjalnie mówi się, że promocją najnow- wejściem na uczelnię przy Broadway’u prze- te’a, który po siedmiu latach więzienia popeł- szego filmu rodzeństwa ma się zająć wyłącz- ciwko zaproszeniu Ahmadineżada. nił samobójstwo. Rolę zabójcy miałby zagrać nie jej brat, Andy. Matt Damon. Skandowali: „Wstyd, Columbio“, „Żadnej bro- Lana ma wystąpić oficjalnie dopiero po pre- ni nuklearnej dla Iranu“ i wznosili transparen- Zdjęcia do filmu w reżyserii Gusa van Santa mierze filmu – chce opowiedzieć w telewizji, ty i szturmówki z hasłami: „Hitler żyje“, ilustro- mają ruszyć pod koniec roku. (PFK) (na podst. jak doszło do decyzji o operacji. (PFK) (na wane rysunkami swastyki ozdobionej głową Stopklatka.pl) podst. Stopklatka.pl) irańskiego prezydenta. (ET) 12
  • market Single, DINK czy DEWKS? Tekst: Michał Hucał Artur Orzoł Przez wieki praktycznie nie istniało pojęcie pary homoseksualnej, a na osoby o takiej orientacji patrzono jako na zboczeńców, którzy nie mogą stworzyć stałego związku Na przełomie lat 80. i 90. w socjologii anglo- ukrywania swojej orientacji nielicznych już kwestii interesują- saskiej zaczęto w stosunku do mniejszości sek- seksualnej. Ilościowym po- QueerRekomendacje cych prasę i telewizję ogólną. Te- sualnych używać określenia DINK, czy ,Dual twierdzeniem tego spos- mat powoli gości także w Pols- Income, No Kids’ (podwójne dochody, bez trzeżenia mogą być wy- ce, a jego zwiastunem jest dzieci), co oznaczało większy niż przeciętny niki badań ilościowych, 4% par homoseksualnych in- dochód dyspozycyjny par gejowskich przezna- które wskazują, że liczba ternautów, którzy dzieci po- czany na dobra tzw. luksusowe (i lesbijskich, singli LGBT jest wyższa Google siadają – ponad połowa z choć w tym przypadku zagadnienie jest i było wśród osób mieszkają- za aktywne zabieganie o zaufa- nich nie mieszka jednak ze bardziej złożone), ponieważ nie musiały one cych w miastach <100 tys. nie pracowników homo- swoim potomstwem. Są to prze- i biseksualnych opłacać wychowywania dzieci. mieszkańców, na wschodzie de wszystkim lesbijki lub osoby bi- Polski oraz deklarujących zdecy- seksualne, ale również wśród par gejo- Teraz w co raz większym stopniu używa się dowaną niejawność. wskich rośnie zainteresowanie wychowywa- także akronimu DEWKS, czyli ,Dually Em- niem dzieci. Zamierza je mieć już 14% ankie- ployed With Kids’ (podwójnie zatrudnieni, z DINKs, czyli sen marketerów towanych internautów pozostających w dziećmi), co związane jest z rozwojem mo- związkach homoseksualnych. delu rodziny alternatywnej w USA i Europie DINK należy do ulubionych tematów prasy Zachodniej. A jak jest w naszym kraju? Zach- marketingowej w kontekście segmentu LGBT Polska społeczność LGBT przypomina amery- wyt marketerów segmentem singli, czyli osób z na świecie, a także w Polsce. Rozkwit magazy- kańską z końca lat 80. Dominującą grupą są wyboru niepozostających w związku, ominął w nów kolorowych dla gejów i lesbijek w USA nadal single lub osoby w związkach, które nie naszym kraju gejów i lesbijki, co związane jest z wynika przede wszystkim z wielkiej aktywności tworzą wspólnego gospodarstwa domowego. ogólnym oporem korporacji wobec mniejszości marketerów, którzy skuszeni wizją bogatej Jednak już 24% internautów LGBT mieszka ra- seksualnych w Polsce. i rozrzutnej mniejszości aktywnie zem ze swoim partnerem lub partnerką, a 14% reklamują w nich lepsze mo- planuje mieć w przyszłości potomstwo. Warto QueerDezaprobata Single wśród internautów LGBT dele samochodów, marko- więc pamiętać, że my również jesteśmy bar- stanowią 46% populacji, ale we ubrania, alkohole oraz dziej różnorodni niż to wydaje się z zewnątrz. warto pamiętać, że największy wyjazdy turystyczne. W artykule wykorzystano wyniki badania QGI odsetek singli jest wśród osób (Queer Group Index) z okresu XI’06-VIII’07. poniżej 20 roku życia (aż 67%). Komisja Europejska Również w Polsce me- Zauważalny zresztą jest w ogó- dia LGBT starają się za- le późniejszy w stosunku do ró- za zgodę na przekazywanie rządowi USA informacji o orientacji sek- sualnej paseżerów linii chęcić reklamodawców, LGBTmetr wieśników heteroseksualnych ok- właśnie powołując się na 19% internautów w lotniczych res inicjacji seksualnej, pierwszych ran- model DINKs. Nie bez racji – in- dek i tworzenia pierwszego związku. Wynika ternauci żyjący w związkach homo- związkach > 3 lat to m.in. z niskiego poziomu jawnych gejów i les- seksualnych stanowią aż 50% populacji, ale Status rodzinny bijek w ich grupie rówieśniczej. Dla porównania tylko niecałe 4% z nich ma dzieci. Ze względu w obecnie kluczowej dla obrazu gejów i lesbijek na młody wiek większości internautów LGBT do roku 45% grupie internautów LGBT w wieku 25-29 lat najwięcej jest związków istniejących od roku wskaźnik singli to tylko 34%. (45%), ale 6% deklaruje także, że ich związek od 1 do 2 lat 25% trwa już ponad 5 lat. Co ważne, wspólne gos- Single, ale czy z wyboru? podarstwo domowe prowadzi 48% par ho- moseksualnych. powyżej 3 lat 14% Badania jakościowe wskazują, że homoseksu- alni single są generalnie samotni nie z własne- DEWKS, czyli pieśń przyszłości go wyboru, lecz z braku możliwości znalezie- QM Research na podstawie badania QGI, okres III- VI 2007, N=410, tylko internauci w związkach nia właściwego dla nich partnera bądź zbudo- W USA od kilku lat temat homorodziców staje homoseksualnych. Odp. na pytanie: Jak długo jesteś w obecnym związku? wania związku m.in. z powodu nadmiernego się kluczowym dla mediów LGBT oraz jedną z 13
  • Łączy nas również prawo wspólne nazwisko Tekst: Katarzyna Formela Zgodnie z polskim prawem związki nieformalne, zarówno jedno-, jak i różnopłciowe, mogą cementować swą wieź poprzez zmianę nazwiska na nazwisko partnerki/partnera Moje poprzednie nazwisko było mi niemiłe Urzędnicza machina bo chęć uchylenia się od odpowiedzialności cywil- ze względów emocjonalnych (należało do nej lub karnej, chęć przyjęcia nazwiska historycz- mojego byłego męża) i obco brzmiało – a Niespodziewanie po tygodniu dostałam mejla, nego, wsławionego na polu kultury lub nauki, więc spełniałam tzw. przesłanki pozytywne w którym zażyczono sobie, bym w ciągu 7 dni działalności politycznej, społecznej lub wojskowej do zmiany. Dlatego właśnie tych argumen- uzupełniła uzasadnienie wniosku zgodnie z us- (chyba, że występowało ono wcześniej w rodzi- tów użyłam we wniosku złożonym w wy- tawą. Zadzwoniłam do urzędu. Powiedziano mi, nie). Nic o tym, że zakazane jest przyjmowanie dziale spraw obywatelskich urzędu miejskie- że chodzi o wyjaśnienie pokrewieństwa z osobą, nazwiska homoseksualnej/ego partnerki/a. Ozna- go, wskazując zarazem nowe nazwisko, któ- która złożyła oświadczenie (?!). Wyjaśniłam, iż cza to, iż gdy wskazujemy pozostawanie w związ- re pragnęłam przyjąć (powszechne zwłaszcza trudno wykazać pokrewieństwo z partnerką, ku nieformalnym, chęć wzmocnienia więzi rodzin- na Pomorzu). stąd nie rozumiem, czego się ode mnie wyma- nych poprzez noszenie nazwiska wspólnego jako ga. Zażyczyłam sobie sporządzenia notatki z roz- „ważne względy“, to organ administracji jest zobli- Przez internet poproszono mnie o dopełnienie mowy telefonicznej i dzień później ją odebrałam. gowany do uwzględnienia naszego wniosku: wy- formalności (opłata i rozmowa wyjaśniająca). dania decyzji przez nas pożądanej. W tej sposób znalazłam się przed obliczem W notatce służbowej napisano, iż żadnych innych urzędniczki. Rozmowa przyjęła formę swoiste- dokumentów w sprawie nie mam. Do wniosku Odwołałam się od decyzji pierwszego organu. Za- go przesłuchania. A dlaczego, a po co, a czemu dołączyłam uzupełnienie, w którym ponownie wy- rzuciłam mu łamanie prawa materialnego poprzez nie panieńskie, tylko obce, a przecież jak będzie jaśniłam, iż pragnę przyjąć nazwisko osoby, z którą błędne przyjęcie, iż nie zachodzą „ważne względy“ ślub za jakiś czas, to i nazwisko można zmienić. dzielę życie, tworzę rodzinę, która złożyła oświad- oraz zachodzą przesłanki odmowy uwzględnienia Ostatecznie usłyszałam, że nazwisko jest dob- czenie i zgodę na przyjęcie go przeze mnie. Po wniosku. Po miesiącu od złożenia odwołania mia- rem osobistym i nie można sobie wybrać jakie- dwóch miesiącach od złożenia drugiego wniosku łam w ręku decyzję wojewody uchylającą w całoś- gokolwiek. Nieważne, że wybrane jest popu- dostałam decyzję odmowną. W uzasadnieniu de- ci zaskarżoną decyzję i orzekającą zmianę mego larne: ważne, by występowało wcześniej w ro- cyzji odmownej próbowano przedstawić moje nazwiska tak jak sobie tego życzyłam. dzinie. Nie miałam wtedy pomysłu, jak sprawę działania jako potraktowanie nazwiska przeze poprowadzić dalej. Podziękowałam, mówiąc z mnie w sposób jedynie ewidencyjny. Wojewoda, wbrew głównej linii uzasadnienia głupia frant, że nazwisko chyba w rodzinie było wniosku (umocnienie więzi w związku nieformal- i postaram się to potwierdzić. Zgodnie ze wspomnianą Ustawą katalog przesła- nym), uzasadniając uchylenie w całości decyzji nek pozytywnych jest katalogiem otwartym, co oz- pierwszego organu skoncentrował się na innych Po tym niefortunnym podejściu udało mi się nacza, iż nie ogranicza się do przesłanek zawar- przesłankach przeze mnie podanych: niepolskie nawiązać kontakt z parą lesbijek z Warszawy, tych w Ustawie (np. nazwisko ośmieszające albo brzmienie nazwiska oraz to, iż jest ono mi niemiłe które zgłębiły przede mną Ustawę z dnia 15 lis- nielicujące z godnością człowieka, o brzmieniu nie- emocjonalnie. Stwierdził, że nie podziela poglądu or- topada 1956 roku o zmianie imion i nazwisk, i polskim, mające formę imienia, bądź, gdy wnoszą- ganu I instancji, że ważne względy nie mogą jedynie dały mi cenne rady. Wtedy też złożyłam po- cy chce przyjąć nazwisko od lat używane). Jedno- wynikać z subiektywnego przekonania osoby żąda- nownie wniosek, rozszerzając jego uzasadnie- cześnie katalog przesłanek negatywnych, przy któ- jącej zmiany nazwiska. Mimo iż orzekając zmianę nie o argument pozostawania w nieformalnym rych występowaniu organ administracji wydaje nazwiska, nie wspomniał o głównej przesłane prze- związku i chęć pogłębienia więzi z osobą, z decyzję odmowną, jest katalogiem zamkniętym i ze mnie wskazywanej we wniosku, orzekł zmianę którą dzielę życie (nie ujawniając jej płci). obejmuje wyłącznie następujące przesłanki: za- nazwiska na wskazane – towarzyszki mego życia Urzędniczka rozpromieniła się: „Trzeba było tak miar ułatwienia sobie działalności przestępczej al- (organ I instancji używał określenia: „znajoma“). od razu mówić! Ja już tyle przeróżnych historii tu słyszałam. Nie weźmiecie ślubu? Nie? To Jak złożyć wniosek o zmianę nazwiska trzeba przyjść z tą osobą, która złoży oświad- czenie. Zgodę na przyjęcie nazwiska przez Pa- Składając wniosek, którego uzasadnieniem jest, iż wnosząca (wnoszący) pragnie przyjąć nazwisko osoby, z którą nią“. Moja partnerka przyszła do urzędu razem dzieli życie (poprzez pozostawanie wspólnie w związku nieformalnym), trzeba stawić się z tą osobą przed urzędni- ze mną i czekała na korytarzu. Poprosiłam ją do kiem, w którego obecności partnerka (partner) wnioskującej osoby składa oświadczenie, iż pozostają w nieformal- nym związku i że zgadza się na przyjęcie swego nazwiska przez wnoszącą o to. Trzeba podkreślić, iż wspólne naz- pokoju, przedstawiłam zaskoczonej urzędnicz- wisko jeszcze bardziej wzmocni więź związku, co jest bardzo ważnym względem dla wnioskodawczyni (wniosko- ce, która jednak w miarę szybko doszła do sie- dawcy) dla zmiany nazwiska. Wniosek składamy w urzędzie miasta lub gminy, w wydziale spraw obywatelskich. bie, i formalnościom stało się zadość. 14
  • kultura W poszukiwaniu tożsamości Tekst: Izabela Wodzińska Rysunki: Agnieszka Kraska Przygotujmy sobie kamerę i taśmę o szerokości 35 mm. Przygotujmy sobie tolerancję, wrażliwość i nie zawsze jedyną słuszną rację. Przygotujmy się na odkrycie trzeciej płci Wierzę, że nasza tożsamość jest w ogromnym Wyobraź sobie duszne i zacietrzewione małe łeczne, socjologiczne, psychologiczne czy poli- stopniu definiowana przez miejsce, w którym ży- miasteczko. Masz duży wybór. Weź mapę i wy- tyczne zmuszają ją do ukrywania własnej płci? jemy, przez nasz zawód i ludzi, których kochamy. bieraj. Wyobraź sobie rok 1993. Wyobraź sobie Wtedy, kiedy jest Iranką, lesbijką i za to czeka Zastanawiałam się, co takiego dzieje się z tożsa- młodą, dwudziestojednoletnią dziewczynę, któ- na nią stryczek w jej własnym kraju. Wyobra- mością człowieka, który został tego wszystkiego ra chce być młodym, dwudziestojednoletnim żasz to sobie? Teraz musisz. Ta historia nie wy- pozbawiony? Co wówczas zostaje w źródle na- chłopcem. Ubiera się jak chłopiec, obwiązuje darzyła się naprawdę. Na pewno? szego człowieczeństwa?, Angelina Maccarone swój biust bandażem ukrywając piersi – jedyny widoczny atrybut swojej kobiecości. Scena pierwsza: „Nie czas na łzy“ Przybywa do amerykańskiego miasteczka w sta- nie Nebraska jako chłopiec. Zakochuje się z wza- („Boy’s Don’t Cry“, 1999). Reżyseria Kimberly jemnością w dziewczynie. Przenika do jej szem- Peirce ranego środowiska. Poznaje nowych ludzi, z któ- rymi zaczyna coraz częściej przebywać. Lubią go i akceptują. Wkrótce jednak prawda wychodzi na jaw. Ta prawda im się nie podoba. Zostaje poni- żony i zgwałcony na odludziu w Boże Narodze- nie 1993 roku. 31 grudnia 1993 roku zostaje za- bity. „Ukarany“ za to, że wcześniej go zgwałcili. Wdarli się w jego nieposiadaną kobiecość. Zrobili TO ci, którzy go lubili i akceptowali. Wyobrażasz sobie? Wcale nie musisz. Nie uruchamiaj swojej wyobraźni. Ta historia wydarzyła się naprawdę. Kimberly Pierce sfilmowała historię Teeny Bran- don, transseksualistki pragnącej być Brandonem Teena. Chciał tak samo jak inni kochać, być i mieć prawo. Ale TO mu to prawo zabrało. Czy TO tak- że przemawiało przez szeryfa miasteczka Falls Ci- ty, kiedy określał Brandona zaimkiem „TO“, kiedy ten zawiadomił go, że został zgwałcony? TO bru- Przygotujmy sobie lustro. Przebierzmy się za męż- talnie zgwałciło, bo chciało sprawdzić, zdefinio- czyznę. Ukryjmy kobiecość wtedy, kiedy chcemy wać jego płeć. TO w konsekwencji „musiało“ go kobiecością pachnieć, czynić i emanować. Dzia- zabić, by ukryć swój czyn. Czym jest TO? łajmy pod wpływem. I przeciw sobie. Dla życia przecież możemy tak dużo zrobić. Jak dużo? TO jak transofobia. Fariba jest Iranką, kobietą, lesbijką. Fariba kocha Scena druga: „W obcej skórze“ kobietę. Kobieta kocha Faribę. Iran nie kocha jej TO mogłoby się przytrafić każdej z nas, mogło- i Fariby. Kiedy kolejny raz spotykają się w ukryciu by nas połknąć, zassać i w końcu zabić. TO nie („Fremde Haut“ aka „Unveiled“, 2005). Reży- i kiedy z erotycznym namaszczeniem zdejmują zdarza się tylko w amerykańskich prowincjo- seria Angelina Maccarone sobie nawzajem czadory, Iran przyłapuje je na nalnych miasteczkach takich jak Falls City czy TYM. One już wiedzą, nawet nie przeczuwają, w Dogville. TO zdarza się wszędzie, istnieje Kiedy kobieta musi przebrać się za mężczyznę ale wiedzą, mają świadomość, jaką się musi naprawdę. Przypatrzmy się TEMU. i żyć jako mężczyzna? Jakie mechanizmy spo- mieć, żyjąc w Iranie. Kochanka Fariby bardzo się 15
  • boi. Dlatego musi przestać kochać Faribę. Musi haterki z nieśmiałej dziewczyny, pracującej w się TEGO wyrzec. Tak, jak wyrzeka się Boga w rodzinnym barze ostryg, w kobietę świadomą obliczu najeźdźców innej wiary. Musi TO z siebie swej tożsamości seksualnej. Nancy błąka się po wypluć po to, aby „kochał“ ją Iran. Kochał, czyli szemranych uliczkach Londynu. Uchodzi dla nie zabił. Dziwisz się? mijających ją przechodniów, za chłopca. Stój ten dodaje jej odwagi. Nikt, kto na nią patrzy nie ma Fariba również chce żyć. Fariba chce być lesbij- pojęcia, że jest uczestnikiem wielkiego gen- ką. „Wybiera“ inną drogę. Ucieka. Fariba znów derowego przedstawienia. Fanfary! się boi. Czeka na decyzję w obozie dla uchodź- ców. Niemiecka polizei pyta „warum“. Fariba Scena piąta: Komedia? znów się boi. Strach jest tak wielki, tak wszech- Życie jest komedią dla tych którzy patrzą, władny i tak porażający, że Fariba nie wyjawia a tragedia dla tych którzy czują, Jonathan Swift prawdziwego powodu ucieczki z kraju. Na ko- lejne „warum“ polizist’a odpowiada, że jej może spełniać swoich marzeń, oczekiwań, ambi- Temat crossdresingu od najwcześniejszych lat ucieczka ma podłoże czysto polityczne. Polizist cji. W patriarchalnym i ortodoksyjnym środowis- przyciągał uwagę wielu reżyserów. „Przebiera- pyta o organizacje, o szczegóły, o działalność ku, w jakim żyje Yentl, kobieta ma więcej zaka- li“ aktorów na potrzeby filmu w płeć przeciw- opozycyjną. Fariba milczy. Nie ma organizacji, zów niż praw. Dlaczego? Talmud składa się z ną. Najpierw, czego przykładem jest choćby szczegółów, opozycji. (Jak ona bardzo się boi!) dwóch części. Miszny i Gemary. Talmud to 248 polski film z 1934 roku „Czy Lucyna to dziew- Czy gdyby wyznała prawdę, jej życie potoczyło- obowiązków i 365 zakazów. Czy Yentl łamie jeden czyna“ w reżyserii Juliusza Gardana, temat by się inaczej? Wie, że jest jednym z kilkudzie- z nich, przebierając się za mężczyznę i wbrew zaka- przebieranek był traktowany luźno, czy też gro- sięciu irańskich uchodźców pragnących pozos- zom realizuje własne ambicje? teskowo. Nie sposób było w czasach między- tać w Niemczech. Wie, że ma nikłe szanse, że w wojennych poważnie traktować tematu trans- końcu odeślą ją do Iranu. Wie też, że czeka ją Film, debiut reżyserski Barbry Streisand, pyta o seksualizmu czy transwestytyzmu. Komedia ja- tam śmierć. Czy jest na nią przygotowana? miejsce kobiety w ortodoksyjnej religii żydow- ko forma filmu fabularnego może w swojej is- skiej. Ale nie tylko żydowskiej. Pyta o miejsce tocie pozwolić sobie przecież na więcej. Ale jest ktoś, kto nieświadomie daje Faribie kobiety również w religii katolickiej, muzuł- jeszcze jedna szansę, odbierając tym samym mańskiej, każdej, która dyskryminuje kobiety, Oto Lucyna, inżynierka po studiach na politech- szansę sobie. To Siamak. Irańczyk poznany w wyłącza je z pewnych form uczestnictwa w ży- nice w Paryżu, wraca do międzywojennej Pols- obozie. Na wieść o śmierci brata w Iranie od- ciu religijnym. Wreszcie pyta o miejsce kobiety ki. Żeby podjąć wymarzoną pracę, musi prze- biera sobie życie. Kiedy Fariba jako pierwsza w ogóle, o jej prawa oraz jej zaistnienie w brać się za mężczyznę. Staje się Julianem znajduje go martwego, widzi dla siebie szan- przestrzeni religijnej i duchowej. Kwiatkowskim. Warto w kontekście braku dos- sę. Wie, że Siamak miał perspektywy na po- tępu kobiet do pewnych zawodów wspomnieć zostanie w Niemczech. Zakopuje jego ciało. Scena czwarta: jeszcze „Zmienników“ (1986) Stanisława Barei, Przejmuje jego tożsamość. „Muskając aksamit“ gdzie Kasia Piórecka, trafiając na szowinistycz- nego personalnego w korporacji taksówkowej, Fariba jest już Siamakiem. Pracuje nielegalnie w („Tipping The Velvet“, 2002). Reż. Geoffrey Sax by zdobyć pracę, również zmienia swoją płeć. przetwórni kapusty. Pisze listy do rodziny Siama- Na uwagę zasługuje także film Blake’a Ed- ka. Siamak dalej żyje. Bandażuje swoją kobie- Scena. Skrzypią deski teatru niespokojnie, jakby wardsa „Victor/Viktoria“ (1982), w którym ko- cość. Nie rozbiera się, nie myje. Nie może ryzy- domagając się kolorowego i przewrotnego wode- bieta udająca mężczyznę udaje kobietę. Podob- kować. Siamak się boi. Na Siamaka czeka jednak wilu. Pełna widownia. Schyłek XIX wieku. Wiktor- nie rzecz ma się z parą przyjaciółek Connie i niespodzianka. Pyszny, śmietankowy tort. Sia- iańska Anglia, Orkiestra: tusz! Kitty i Nancy wycho- Carlą w filmie z 2004 roku w reżyserii Michae- mak zakochuje się w kobiecie. Więcej? dzą na scenę. Poznajecie je w męskim przebraniu? la Lembecka pod tym samym tytułem. Angelina Maccarone dotyka naszej duszy. Pal- „Muskając aksamit“ to filmowa adaptacja po- Jak się okazuje, kobieta w męskim przebraniu cem wskazującym kreśli na niej stygmat. L. Jak wieści Sarah Waters. Film rozmywa ledwo dos- może więcej, lepiej, stoi wyżej w hierarchii Lesbijka. H jak homofobia. S. Jak Strach. trzegalne granice między płciami. Wędrujemy społecznej. Ale gdyby Lucyna pozostała Lucy- przez ulice Londynu, przez bohemistyczne, za- ną, Kasia Kasią, równie dobrze pierwsza na- Scena trzecia: „Yentl“ dymione, pełne alkoholu kawiarnie. Ale przede prawiałaby samochody, a druga jeździłaby wszystkim jesteśmy uczestnikami przedstawie- taksówką. Ale Ada nie jest Adamem, Krysia („Yentl“, 1983). Reżyseria Barbra Streisand nia, świadkami przeistoczenia się głównej bo- Krystianem, a Maria Mariuszem. Dlatego Ada mniej zarabia niż Adam, Krysia zajmuje niższe „Yentl“ jest musicalową wersją opowiadania stanowisku w firmie niż Krystian, a Maria ma Isaac’a Bashevis’a Singera pod tytułem „The mniejsze szanse na awans niż Mariusz. Lecz Yeshiva Bay Yentl“. ani Ada, ani Krysia, ani Marta nie chcą się przebierać. Chcą w sukience wymieniać koło w Początek XX wieku. Młoda żydówka Yentl ma samochodzie, z „pełnym makijażem“ zarzą- jedno wielkie marzenie. Pragnie studiować Tal- dzać firmą komputerową i „z brzuchem“ być mud. Posiada jednak dość kłopotliwy w żydows- agentem nieruchomości. kiej tradycji „defekt“, wykluczający ją z kręgu po- tencjalnych studentów jesziwy – jest kobietą. Ko- Yentl chce studiować Talmud. Teena chce być bieta nie ma wstępu do szkoły talmudycznej, nie mężczyzną, Lucyna inżynierką, Ala chce być z ma prawa do pogłębiania swojej wiedzy, nie Anią. Chcesz więcej? 16
  • kultura Gwen na ołtarze! Tekst: Łukasz Maciejewski Twarz dziecka nie ma płci. Kiedy jednak oczy dziecka zaczną dostrzegać różnice, może się okazać, że wnętrze chłopca widzi twarz dziewczyny. Nic tego nie zmieni „A Girl Like Me: The Gwen Araujo Story“, zu- stwem. Potem Robert pełnie nieznany w Polsce, telewizyjny film Ag- przeszedł operację nieszki Holland z 2006 roku, dla wielu amery- zmiany płci, teraz na- kańskich transseksualistów i ich rodzin był kręcił o tym film. Jako przełomem. Zrealizowany dla kanału Life Gwen. Tytuł „She’s A Time, wielkiej stacji specjalizującej się dotąd Boy, I knew“. głównie w produkcjach stricte familijnych (ku- charskich, poradnikowych), latem zeszłego ro- Historia Gwen jest ku nie tylko został pokazany w prime-time’ie, prawdziwa i, pomimo JD Pardo, źródło www.glaad.org ale zgromadził rekordową, zarezerwowaną dramatycznej pointy, tylko dla największych kinowych hitów, wi- pokrzepiająca. Hol- downię. Tylko podczas pierwszej emisji filmu land opowiada o lo- losy Eddiego/Gwen śledziło grubo ponad pięć sach Gwen (w tej roli milionów widzów! Równolegle z sukcesem świetnie obsadzony komercyjnym film Holland spotkał się z bardzo gwiazdor amerykańs- życzliwym przyjęciem prasy, otrzymał także kich seriali, delikatny szereg nagród, także od organizacji gay/les – J.D. Pardo) w licznych między innymi tegoroczne prestiżowe GLAAD retrospekcjach. Jesteśmy uczestnikami rozpra- Holland z komercyjną wprawą wygrywa nie- Media Awards (Gejowsko-Lesbijskie Przymie- wy sądowej. Od początku wiemy, że dziew- komercyjne niuanse. Chwile zwątpienia na rze Przeciw Dyskryminacji) w kategorii filmu czyna nie żyje. Na sali siedzą sprawcy morder- twarzy bardzo przystojnego mężczyzny, który telewizyjnego. stwa. Zadowolenie oprawców odbija się w staje się ponętną kobietą, całe sekwencje desperacji prostolinijnej rodziny Gwen. Po wewnętrznego buntu matki, która musi wy- Myślę, że niezależnie od plusów i minusów te- wielu latach familia Araujo dorosła do zrozu- mazać dawną Sylvię, żeby pokochać i przede go skromnego telewizyjnego obrazu, polska mienia prawdy o swoim synu, kuzynie, wnu- wszystkim zrozumieć nową córkę. Odnaleźć reżyserka już odegrała bardzo ważną rolę w ku. O córce, kuzynce, wnuczce. O Gwen. Gwen. A potem starać się zaakceptować jej przełamywaniu zastanych stereotypów doty- głupie wybory. Jej szukanie szczęścia pod fa- czących życia osób transgenderowych. „Gwen Znakomita finałowa scena, w której Sylvia talnymi adresami, naiwne myśli i bałamutne Araujo Story“ uruchomiła na przykład całą se- Guerrero, grana przez Mercedes Ruehl (Oscar zaklinanie losu. W końcu jednak uda się jej na- rię prasowych publikacji, comingoutowych za „Fisher King“) matka zamordowanej wet przetrwać ból po odejściu dziecka. Choćby wywiadów i, przede wszystkim, wymusiła dziewczyny, w płomiennym przemówieniu, po to, żeby innych bolało mniej. stopniową zmianę w postrzeganiu transseksu- wyrzuca z siebie spazm zranionego rodzica, alistów. Reżyserka opowiadała mi na przykład wołając: „She’s my daughter. Just a Girl“, są- Bestialsko zamordowana Gwen nie trafi na oł- o licznych pokazach filmu w Ameryce i Kana- siaduje z pierwszymi wątpliwościami, kolej- tarze. Był zbyt młoda, zbyt naiwna i za dobra - dzie, które zawsze stawały się pretekstem do nymi depresjami, w końcu z pięciogroszo- jak na świętą. Ale queerowy ołtarzyk na pew- afirmatywnej manifestacji transseksualizmu. wym szczęściem jej córki. Eddie urodził się w no jej się należy. A Holland należą się za to Na przykład po kanadyjskiej premierze „Gwen“ latynoskiej, katolickiej rodzinie. Był najład- brawa. Bijemy? w Vancouver (gdzie były kręcone zdjęcia) do niejszy i najdelikatniejszy ze wszystkich. Bar- Holland podeszły dwie zachwycone filmem, dzo nieśmiały, chciał być cieniem, ale był „A Girl Like Me: The Gwen Araujo Story“ dziewczyny. Jedną z nich była Małgosia (córka światłem, wokół którego skupiała się cała ro- USA 2006, Reż. Agnieszka Holland znanego polskiego profesora), drugą – Gwen dzinna uwaga. Ubierał sukienki mamy, wkła- Zdj. David Frazee, Muz. Jan A.P. Kaczmarek Howorth. Niegdyś Robert Howorth: niezależny dał bieliznę siostry, w lustrze widział zawsze Wyk.: J.D. Pardo (Eddie/Gwen Araujo), Merce- amerykański reżyser filmowy. Laureat festiwa- dziewczynę – Gwen (na cześć Gwen Stefani), des Ruehl (Sylvia Guerrero), Leela Savasta (Chita lu w Sundance. Małgosia i Robert byli małżeń- nie Eddiego. Araujo), Michael Dillman (Eddie w wieku 7 lat) 17
  • Teksty: Ewa Tomaszewicz kultura Paweł Fischer-Kotowski Mariusz Kurc Festiwal Filmowy „Pryzmat“ Tegoroczna, druga odsłona Festiwalu będzie wal, Ni- miała miejsce w dniach 9-11 listopada w ki- cholas Te- nie Luna. Podczas 20 projekcji zostanie poka- deschi – zanych około siedemdziesięciu filmów krótko-, producent średnio- i długometrażowych: dokumenty, fil- filmowy, my fabularne, eksperymentalne oraz bazujące November na konwencji filmu niemego. Podobnie jak Wanderin rok temu, wszystkie projekcje będą podzielo- – reżyser- ne na bloki tematyczne: poświęcone rodzi- ka, Anna nom LGBT, młodzieży oraz gejom w sporcie. Taszycka – Części pokazów będą towarzyszyły spotkania filmo- foto: Adam L. Weintraub z twórcami i dyskusje panelowe. znawczy- ni, Kristian Wśród zaproszonych gości znaleźli się Jacek Petersen – Poniedziałek, który otworzy i zamknie festi- reżyser, Wayne Brand Upon the Brain, reż. G. Maddin. Film będzie wyświetlany podczas tegorocznej edycji festiwalu Yung – re- żyser, Dan Borden – reżyser, Izabela Troja- bie Eternal będzie miała miejsce impreza nowska – aktorka, Krystyna Prońko – pio- promująca festiwal. (ET) senkarka, jak również przedstawiciele am- basad i instytutów kultury krajów, z których Szczegółowy program Festiwalu zostanie foto: Adam L. Weintraub pochodzą prezentowane filmy, m. in. z Ka- przedstawiony w drugiej połowie paździer- nady i z Francji. Wśród dodatkowych atrak- nika na stronie: cji planowane jest nagrodzenie najlepszych www.pryzmatfestiwal.waw.pl filmów oraz występy: wokalistki jazzowej Karoliny Glazer i rockowo-elektronicznego „Replika“ objęła patronat medialny nad Fes- Brand Upon the Brain zespołu Point Kwadrat. 10 listopada w klu- tiwalem. H o m o B r o t h e r Chuck i Larry – kryptoheterycy Po raz pierwszy w Polsce w telewizyjnym rea- W erze po „Tajemnicy Brokeback Mountain“ nie Minnelli i oczywiście Wham!Niektóre dowcipy lity show głośno dyskutuje się o orientacji sek- możemy spodziewać się już jawnej ordynarnie są autentycznie śmieszne, ale większość trzy- sualnej uczestników. Czwarta edycja Big Bro- homofobicznej „komedii o pedałach“ – i bardzo ma poziom z wcześniejszych filmów z Ada- thera ruszyła we wrześniu w TV4 dobrze. Hollywood jest w trakcie antyhomofo- mem Sandlerem. Są też smaczki. Ving Rha- bicznego leczenia i „Państwo młodzi – Chuck mes, który w „Pulp Fiction“ obiecywał zrobić z – Miałam straszne wątpliwości, kiedy wcho- and Larry“ jest tego leczenia efektem. Co nie dupy Zeda jesień średniowiecza, tu jest zwa- dziłam do tego programu. Czy faktycznie chcę znaczy, ze w Hollywood zapomniano już o listym i posępnym kryptogejem dokonującym to zrobić, czy faktycznie chcę dać sobie przy- wszystkich stereotypach dotyczących gejów. Nie coming outu pod wpływem naszych bohate- piąć stempel „lesbijka“, „kochająca inaczej“. mówiąc już o z lekka żenującym dydaktyzmie. rów. A sędziego mającego rozstrzygnąć, czy Bo przecież tak się na nas patrzy, nie inaczej – Chuck i Larry rzeczywiście są homo, gra gej Ri- mówiła Magda Czmuda w „Pokoju Zwierzeń“. By uniknąć skomplikowanych operacji formal- chard Chamberlain. Deklaracja Magdy dotycząca jej homoseksualizmu nych z ubezpieczeniem swych dzieci po śmier- spotkała się z całkowitą akceptacją mieszkańców ci żony Larry proponuje Chuckowi zawarcie Na koniec przesłanie zostanie nam podane na domu. – Strasznie mnie to poruszyło – mówi Mag- związku. Obaj są kumplami-strażakami (jak tacy przez tzw. autorytet, którym obowiązko- da. – Widzę, że jedenaście obcych mi osób myśli najbardziej hetero). Chuck mówi „tak“ i tak za- wo musi być doświadczony mężczyzna hete- dokładnie tak samo jak ja. To jest coś cudownego! czyna się zabawa. Komediowość sytuacji wy- roseksualny u władzy. Dowiemy się dzięki nie- nika z odwrócenia ról – zwykle przecież to ge- mu, że – to już mój skrót – gej jest okej. Ostatnio jedna z uczestniczek przyznała, że je muszą udawać heretyków. Tymczasem tu Amen. (MK) jest biseksualna. – Dla mnie to bez różnicy, w Chuck i Larry muszą szybko „nauczyć się“, co jakim związku będę – powiedziała Kasia Le- jest „gejowskie“, a co nie – np. natychmiast „Państwo młodzi – Chuck i Larry“ nartowicz. (PFK) kupują kompakty Cher, Barbry Streisand, Lizy reż. D. Duga, wyk. A. Handler, K. James 18
  • kultura Teksty: Michał Płaczek Ewa Tomaszewicz Mariusz Kurc Apostoł(ka) Peryferii Izabela Filipiak siebie i skazuje się na samotność i wykluczenie. Jeśli jednak pozwolimy przemówić i Marii „Obszary odmienności. Tytułowe „obszary odmienności“ to kolejne Komornickiej, i Piotrowi Włastowi, to usły- Rzecz o Marii Komornickiej“ wcielenia Komornickiej, kolejne projekty tożsa- szymy głos, który bez wątpienia zaskoczy słowo/obraz terytoria, mościowe, których realizacja pozwalała jej na nas nawet nie aktualnością, ale swoim Gdańsk 2007 wnoszenie do polskiej kultury nowych jakości, wręcz proroczym tonem. Projekt kulturowy Opublikowana właśnie praca spojrzenia zarówno z głębokiego „wewnątrz“, Własta zasadza się na różnorodności, od- Izabeli Filipiak (wywiad z I. jak i z dystansu. mienności, zniesieniu normy. To projekt an- Filipiak – s. 7-9) „Obszary odmienności. tyglobalizacyjny, queerowy: przeciwny ma- Rzecz o Marii Komornickiej“ jest książką pio- Izabela Filipiak nie postawiła sobie też za cel sowości, powtarzalności, fałszywym świado- nierską, a jej nowatorstwo uwidocznia się rozwikłania „tajemnicy“ Komornickiej – dro- mościom, wytworzonym, płytkim tożsamoś- na kilku płaszczyznach. Po pierwsze, Filipiak biazgowo rekonstruując klimat epoki, prawdo- ciom. „Czy jesteśmy przyszłością Marii Ko- zaczęła swoje badania nad życiem i twórczością podobne wydarzenia zakodowane w źródłach, mornickiej?“, pyta w zakończeniu książki Iza- Komornickiej/Własta, nie podążając żadnym z strzępy wspomnień i aluzji, autorka pokazuje bela Filipiak. Dzisiaj chyba jednak wciąż nie, już ustalonych tropów tej biografii. Odrzucenie wprost, że nie jesteśmy w stanie dowiedzieć apostołowie i apostołki peryferii to wciąż myślenia mitograficznego pozwoliło autorce na się o Komornickiej/Właście wszystkiego. A Ta- nieliczna grupa. Czeka nas więc ogromna obalenie obrazu Komornickiej – cudownego jemnicy Własta należy się szacunek, nie zaś praca nad zmianą – a książkę Izabeli Filipiak dziecka epoki, które w napadzie obłędu neguje sensacyjne, pseudomedyczne diagnozy i teorie. możemy uznać za projekt manifestu. (MP) Niesformatowani Katarzyna Bielas my jedynej i ostatecznej) – także poprzez ekspre- dzięki rozmowom z którymi można spojrzeć „Niesformatowani“, sję sceniczną, pisarską. Ekspresję, która, sięgając inaczej na świat. (ET) Znak 2007 po wzorce zastane, wypracowuje nowe, to, co Tytuł „niesformatowani“ wbrew pozorom nie od- jest znakiem każdej drogi osobowego rozwoju, Wśród sportretowanych znaleźli się: Nina Andrycz, nosi się do bohaterów książki jako ludzi wyjątko- formatowania tożsamości nie-do-sformatowania. Michał Witkowski, Hanna Krall, Janina Katz, Małgo- wych czy wybitnych, ani nawet „innych“. Autor- rzata Braunek, Lech Janerka, Zbigniew Libera, Ma- ka, rozmawiając z tymi, których kulturowy doro- Swoją książką Katarzyna Bielas, laureatka tego- rek Kondrat, Sławomir Idziak, Maria Janion, Kazi- bek kształtuje wrażliwość kolejnych pokoleń od- rocznego Hiacynta, nagrody Fundacji Równoś- miera Szczuka, Marek Koterski, Krzysztof Majchrzak, biorców i uczestników kultury, pokazuje ich wysi- ci, zaprasza do dwudziestu rozmów z ludźmi, z Grzegorz Ciechowski, Bartosz Żurawiecki, Dorota łek, ciągły trud formowania, właśnie formatowa- którymi nie trzeba się zgadzać, identyfikować , Nieznalska, Artur Żmijewski, Magdalena Mosie- nia siebie (i ucieczki od stagnacji odnalezienia for- co więcej – których wcale nie trzeba lubić. Ale wicz, Wojciech Waglewski, Marian Pankowski. Ala ma Alę Robert Biedroń W Polsce mitów, przeinaczeń i zwykłych bzdur „Tęczowy elementarz“, na temat homoseksualności napisało się i Adpublik 2007 wciąż pisze się bardzo dużo. Dlatego „Tęczo- Najlepsze pomysły są proste. wy elementarz“ ma moc odświeżającą. Od- Wobec wielkiego niezrozumie- biorcami książki Biedronia są przede wszystkim nia, czym jest współczesna myśl geje i lesbijki, ich przyjaciele, rodzice a także lewicowa, „Krytyka Polityczna“ opracowała i wy- wszyscy inni, którzy o homoseksualności wiedzą dała „Przewodnik lewicy“ (patrz s. 5). Niezależnie niewiele. Podejrzewają jednak, że „wiedza“ na od niej Robert Biedroń, przewodniczący Kampanii ten temat, którą usiłuje wpajać IV RP, to wielka Przeciw Homofobii, wpadł na podobny pomysł w ściema obliczona na poklask homofobów. branży, w której jest ekspertem – czyli w kwestii gejowsko-lesbijskiej. Inspiracją do napisania „Tę- Nie bez znaczenia jest też fakt, że książkę o oso- czowego elementarza“ były pytania zadawane bach homoseksualnych napisał doświadczony w Biedroniowi w okresie jego wieloletniej działal- sporach i dyskusjach gej. Nic o nas bez nas. W ności. Taką też formę ma jego praca – są to pros- normalnym kraju „Elementarz“ byłby lekturą pod- te, czasem wręcz naiwne pytania, na które autor czas lekcji o homofobii na etyce i podczas lekcji o udziela prostych i ciekawych odpowiedzi. orientacjach seksualnych na biologii. (MK) 19
  • Teksty: Krzysztof Tomasik kultura Lechoń gejowski Mieczysław Grydzewski wymaga też ścisła współpraca redakcyjna, rzucić. Niedawno zagroził mu procesem o or- Jan Lechoń zawsze znajdzie się jednak miejsce na obga- gię, o ile nie wyprowadzi się w ciągu trzech „Listy 1923-1956“ danie kolejnych znajomych. Lechoń niechętnie dni. U Bormana był Łempicki i Tala Potocka Biblioteka „Więzi“, 2006 pisze o swoim życiu intymnym, w żadnym z (bardzo ładna, ale zupełne zwierzątko). Podo- Dwa opasłe tomy korespon- listów nie pada nazwisko jego ówczesnego bno jakaś lokatorka podsłuchała, że Tala krzy- dencji Jana Lechonia z Mieczy- partnera – Aubrey’a Johnstona – jednocześnie czała: ,Leżycie z gołymi dupami na łóżku, a co sławem Grydzewskim to gratka dla wszyst- niezmiernie spragniony jest wszelkich infor- ja, biedna kobieta, mam z tego?’ zniszcz tę kich, którzy chcą nie tylko przypomnieć sobie macji na temat znajomych homoseksualistów, kartkę“. Lechoń szybko zrewanżował się infor- wizerunek poety znany z podręczników szkol- dopytuje się i żartuje: „Piszesz mi, że Borman macją: „Nie wiem, czy Ci pisałem, że Zosia R. nych, ale także poznać Lechonia-homoseksu- jest zakochany w Łempickim ,po uszy’. To zawróciła w głowie jakiejś bogatej lesbijce, alistę. Listy pochodzą głównie z lat 1945- bardzo ciekawe, ale głowię się, jak to która gotowa jest na nią przekazać majątek“. 1956, kiedy autor „Balu u senatora“ osiadł w wygląda – napisz mi jakieś szczegóły“. Gry- I tylko czasem, kiedy już dużo nagromadziło Stanach Zjednoczonych, a jego wieloletni dzewski czasem spełnia prośby, pod koniec się wiadomości o tym „kto jest“ i jakie zajmu- przyjaciel i wydawca mieszkał w Londynie. 1949 r. pisze o perypetiach Antoniego Bor- je stanowisko, poeta narzekał obłudnie: „W Tematów rozmów przez ocean jest wiele, bo mana, który wynajmował mieszkanie u Mar- życiu moim nie przypuszczałem, że pederaści też sporo dzieje się w polityce, omówienia iana Hemara: „Kłócą się i Hemar chce go wy- naprawdę mogę owładnąć światem“. Divy górą! Literatura wobec Remigiusz Grzela zuje na to, że główny bohater – młody dzien- odmieńców „Bądź moim Bogiem" nikarz, który opowiada nam swoje perypetie, Błażej Warkocki W.A.B., 2007 to gej, który z jakiegoś powodu nie chce się „Homo niewiadomo. Naj- do tego przyznać. Najbardziej przerażony ta- nowsza polska proza wobec Debiutancka powieść Remi- ką możliwością okazał się autor, więc żeby odmienności“, Sic! 2007 giusza Grzeli powinna raczej odsunąć „podejrzenia“, wprowadził szereg nosić tytuł „Jesteś moją Bogi- mało prawdopodobnych wątków. W efekcie Tytułowe „Homo niewiadomo“ nią“, bowiem książka to hołd dla gejowskich homoseksualistami okazują się niemal wszys- to wszystko, co w polskiej litera- div, jakiego jeszcze nie było w polskiej litera- cy występujący w powieści mężczyźni, z wy- turze znalazło się poza normą. Aby to zbadać, turze. Na kolejnych stronach aż roi się od jątkiem narratora oczywiście. A jakby tego by- autor przygląda się, co jest „męskością“ i „kobie- zmyślonych i rzeczywistych, ale zawsze mag- ło mało, pojawia się jeszcze gej prosto z Pa- cością“, jak konstruuje się tożsamość, a przede netycznych i fascynujących kobiet o powikła- ryża, który wieczorami staje się drag queen wszystkim jaką rolę odgrywa w tym wszystkim nych życiorysach: przedwojenna pieśniarka Lolą. Przy nim główny bohater ze swoją naj- homoseksualizm. Warkocki w żadnym miejscu Vera, aktorka i poetka Stanisława Zawiszanka, lepszą przyjaciółką przerobioną na jego nie ociera się o banał, często już punkt wyjścia Erika Rosner, Marlena Dietrich, Nina Andrycz, dziewczynę wygląda prawie na heteryka. Pra- jest zaskakujący, kto by np. wpadł na to, żeby Anna Prucnal... Początkowo wszystko wska- wie robi jednak różnicę. przyjrzeć się seksualności w książkach Andrzeja Stasiuka? Poza Stasiukiem badana jest twórczość Izabeli Filipiak, Grzegorza Musiała, Michała Wit- r e k l a m a kowskiego, Bartosza Żurawieckiego; przypom- niana jest także prekursorska pod względem te- matyki książka Marcina Krzeszowca. Błażej Warkocki to bez wątpienia jeden z najlep- szych znawców tematyki gejowsko-lesbijskiej w polskiej prozie i poezji. Ten wyjątkowo płodny au- tor od lat publikuje w licznych pismach literackich, był współredaktorem „Homofobii po polsku“, a na portalu Inna Strona prowadzi rubrykę „zBOOKi – Felietony o książkach“. „Homo niewiadomo“ to swoiste podsumowanie jego dotychczasowych zainteresowań, praca, bez której nie będzie się już mogła obejść żadna analiza stosunku polskiej lite- ratury do homoseksualizmu. 20
  • kultura „I Bóg stworzył transwestytę“ Rafalala Show u Jandy Tekst: Mariusz Kurc Rafalala (vel nii. Bardzo tłumnie zgromadzona publiczność ce jej tolerancji Rafalala pyta: „A co byś zrobi- Rafał) jest co chwila wybuchała śmiechem, a na koniec ła, gdybym pewnego dnia przyszła i powie- osobą trans- nagrodziła bohaterkę długą owacją. działa, że jestem ogórkiem?“, wybucha bez seksualną, wahania: „To bym Cię w beczce zakisiła!“. transgendero- Świetne w „I Bóg stworzył transwestytę“ są sek- wą, transwes- wencje sond ulicznych na transseksualne tema- Jak umowne są sprawy związane z „gender“, czy- tytą, „kobietą ty przeprowadzanych przez Rafalalę. Zapytana li płcią kulturową, pokazuje rozmowa Rafalali z z penisem“ o stosunek do osób transseksualnych starsza czterema dziewczynami o tym, czym jest kobiecość (jak sama o Pani odpowiada: „No, wie Pani, ja jestem kato- i jak kobieta powinna uwodzić mężczyzn. Ich po- sobie mówi), liczką…“, a młody chłopak twierdzi, że trans- rady Rafalala wprowadza w życie, natychmiast która wyreży- seksualizm jest chorobą psychiczną, choć nie próbując oczarować przygodnych facetów na serowała i za- potrafi uzasadnić tej opinii. Przeważają wypo- Marszałkowskiej. Musicie to zobaczyć. Pozostaje grała główną wiedzi pozytywne, choć uprzedzenia wyłażą z więc mieć nadzieję, że „I Bóg stworzył transwesty- rolę w filmie ludzi, gdy Rafalala drąży temat. tę“ będzie jeszcze gdzieś wyświetlany. (MK) dokumentalnym „I Bóg stworzył transwesty- tę“. Film na tyle spodobał się Krystynie Jan- Jest również w filmie bardzo ciekawy wywiad z Rafalala Show, dzie, laureatce tegorocznego Hiacynta Funda- mężczyzną, który przeszedł operację zmiany płci Teatr Polonia, cji Równości, że zgodziła się na jednorazowy (m.in. opowiada ze szczegółami o tym, jak formo- Warszawa pokaz połączony z monodramem Rafalali w wano jego członka). Horyzonty seksofobów może 4.09.2007. swym Teatrze Polonia. poszerzyć rozmowa z Patrykiem, który nie wstydzi Kolejna odsłona się, że podobają mu się kobiety z penisami. Rafalala Show bę- foto: G. Mehring Ten amatorski obraz wygląda zaskakująco pro- dzie miała miejsce fesjonalnie. Autorka podeszła do tematu – czyli Nieodparcie śmieszna – ale też pouczająca – 30 października w w dużej mierze do samej siebie – z odświeżają- jest sekwencja z matką bohaterki, która m.in. Centrum Artystycz- cym dystansem, zaprawionym dawką autoiro- recytuje wierszyk o dupie. Gdy badająca grani- nym Montownia. Lesbijki z Bostonu Czy w czasach krynolin i buduarów istniały lesbijki? nich nie straciła nagle głowy dla młodziutkiej David Mamet „Bostońskie małżeństwo“ I jak sobie radziły? Znany dramaturg i reżyser David dziewczyny. U Mameta to dopiero początek wielu przekład: Julita Grodek Mamet podpowiada: np. stawały się luksusowymi komplikacji, ale nie wątek detektywistyczny jest tu reż. Romuald Szejd kurtyzanami, które „dobroczyńców“ widywały kilka najciekawszy, największa wartość to kreacja Ewy wyk. E. Wiśniewska, J. Bogacka, J. Pokojska razy w miesiącu, a codzienne życie układały sobie z Wiśniewskiej, która w roli Anny po raz kolejny po- Teatr Scena Prezentacje w Warszawie „przyjaciółką“. I wszystko grało, dopóki któraś z twierdza klasę i talent. (Krzysztof Tomasik) Premiera: 11 maja 2007 r. r e k l a m a 21
  • Grzeczne dziewczynki podróże idą do nieba, niegrzeczne do Eressos Tekst i zdjęcia: Anna Pilż Opisy w turystycznych folderach mówią o niej: „Egejski Ogród“ i „Kraina Słońca“. Wyspa jak wyras- tający z morza gaj oliwny, przecięta serpentyną pustych, urzekających dróg. Jakkolwiek brzmi to patetycznie, nie odbiega wcale od prawdy. Dodaj do tego przytulone, rozkochane w sobie dziew- czyny, tęczowe kluby, tęczowe słatki i plaże tylko dla kobiet. Oto Lesbos – prawdopodobnie naj- lepszy zakątek świata dla wszystkich dziewczyn celebrujących tu swoje przed- i poślubne podróże Jest wrzesień. Słońce nareszcie trochę odpuszcza dze“ wyspy, w Skala Eressos. Choć temperatu- Będąc na wyspie, warto, obok festiwalu i uro- i temperatura spada do akceptowalnej. W za- ra nieco odpuściła, lato jeszcze w pełni, więc ków Eressos, poznać też kilka innych tajemnic mian atmosfera na wyspie rozgrzewa się z każ- wszyscy chętnie korzystamy z uroków morza. – Lesbos to przecież nie tylko morze. Cały ląd dym dniem – wrzesień na Lesbos to coroczne Tutejsza plaża jest jedną z piękniejszych na ca- wypełniają oliwkowe gaje, kozy i góry. Skały święto kobiet. Siódmy Eressos Women's Festival łej Lesbos. W odróżnieniu od innych – kamie- pochodzenia wulkanicznego układają się w to artystyczna, duchowa i cielesna fiesta: kon- nistych i wąskich – tu czeka na nas długi na trzy fantastyczne kształty, a drogi zawile tnące certy, prezentacje te- kilometry, szeroki, wyspę zdają się być ścieżkami w futurystycz- atralne, wystawy, wyda- złoty pas piasku. nym muzeum rzeźby. Możecie być pewni, że rzenia sportowe, wyciecz- Część plaży niepi- już sam przejazd między miasteczkami, które ki i tradycyjne nocne im- sanie została odda- warto odwiedzić, będzie niemałą atrakcją. prezy z udziałem ponoć na we władanie Księżycowy krajobraz, przepaście i ogromna, najlepszych DJek z branży. wyłącznie dziew- bezludna niemal przestrzeń – na naszych tra- Ciężko spotkać tu Polki, za czynom. Przycho- sach na każde 50 kilometrów mija nas nie wię- to pary z Niemiec, Anglii i dzą tu parami, nie- cej niż 20 samochodów – cudownie. Holandii odwiedzą grecką rzadko z dziećmi, wyspę niezawodnie, są różnych narodo- Przemieszczać się można na kilka sposobów – każdego roku. Miejscowe, wości i w każdym tradycyjnym i wciąż szeroko rozpowszechnio- tęczowe kluby pękają w wieku. Wiele z nich nym środkiem transportu jest osioł (choć śro- szwach. Moon Kantyna – zostaje na noc – dek to zapewne czasami uparty). Na turystów wychodząca na samą sporo jest rozsta- pragnących zapoznać się z tajnikami jazdy plażę, Tenth Muse Bar – z wionych namio- wierzchem w greckim stylu czekają „donkey uroczym ogródkiem pod tów, także w tęczo- farms“ (najbardziej znana koło Eftalou). Kilku- pomnikiem Safony, Aqua wych kolorach. godzinne trekkingi reklamowane są jako Bar, a także sklepy z asor- Śpią też pod gołym wspaniała okazja, aby poznać prawdziwą Les- tymentem queer – Lyxnari niebem, w campe- bos. W rzeczywistości osły sprawiają wrażenie Gift Shop i Kinky Planet. rach lub – jak my – przemęczonych, przegrzanych i bezgranicznie w zwykłych samo- smutnych (może taka już natura osła?) i wcale Kształt Lesbos naturalnie chodach, którymi nie zapraszają do wspólnej wędrówki. Z tego dzieli ląd na trzy części. By w pełni oddychać dojechały do Eressos. Grecja jest gościnna i względu polecam podróżowanie bardziej zme- atmosferą festiwalu, jesteśmy w jego sercu, tu, bezpieczna, można więc spać spokojnie, a po- chanizowanymi środkami lokomocji. Pow- gdzie urodziła się Safona, na zachodniej „no- ranek na pewno będzie słoneczny i ciepły. szechne są usługi typu „rent a car“, jeżeli więc 22
  • tylko zarezerwujecie sobie dwa lub cztery koła kilka dni wcześniej, nie będzie problemu z transportem. Na pierwszym miejscu naszej lis- ty rankingowej (po przejechaniu wyspy wszerz i wzdłuż wszystkimi dostępnymi pojazdami) wylądował quad. Atrakcyjny sam w sobie po- jazd świetnie sprawdza się na „odcinkach specjalnych“, które stanowią standard drogo- wy wyspy. Dobrą opcję stanowi też wypoży- czenie skutera – tani i szybszy od quada, wy- maga jednak pewnego doświadczenia. Uni- wersalnym wyborem jest samochód – za dobę komfortu podróżowania na czterech kołach za- płacimy od 30 do 150 euro (dla porównania – za skuter 15 euro, za quada – 20 euro za do- bę). Pozostają jeszcze oczywiście środki trans- portu publicznego. Autobusy jednak nie łączą wszystkich miasteczek bezpośrednio. Z wielu miejsc na wyspie do rzeczonego Eressos moż- na dojechać tylko z przesiadką i – co więcej – tylko raz dziennie. Taksówki też nie są pow- minut, co dla niektórych i tak może okazać się Jeżdżąc po wyspie, warto skręcać w małe, wąskie szechnie dostępne – w sezonie turystycznym zbyt mało, by przełamać barierę, jaką tworzy drogi – często kończą na dzikich plażach, innym jest ich zwyczajnie zbyt mało – komu się uda, rzeczone czterdzieści stopni! razem doprowadzą nas do zabytkowych monas- za 2-3 km przyjemności zapłaci około 5 euro. tyrów. Nie ma w nich przewodników, biletów za Tyle o komunikacji. Jeśli wybraliście się tu na wycieczkę z Eressos wstęp, nie ma turystów ani nawet tabliczek infor- lub Mitilini, nie musicie wieczorem znów wra- mujących o nazwie lub historii. W słońcu błyszczy Lądując na Lesbos, trafiamy do Mitilini – to cać przez całą wyspę. Piętnaście minut drogi krzyż, rośnie drzewo figowe, pod nim kilka zaspa- niepisana stolica wyspy, miejsce pracy niemal na zachód od Molivos, we wsi Anaxos znaj- nych kóz i pies – ani pasterski, ani obronny. wszystkich jej mieszkańców i zarazem jedyne- dziecie urocze miejsce, by zostać na noc. „Fra- go lotniska. Jeżeli Mytilini i Eressos wpiszemy uenpension Fengari“ to studio – jak głosi naz- Dzięki takim właśnie miejscom, których naprawdę w trójkąt, to trzecim jego wierzchołkiem będzie wa – tylko dla dziewczyn. Dom z widokiem na nie trzeba długo szukać, Lesbos łączy w sobie rów- Molivos – miasteczko, którego grzechem było- morze zaadaptowany na hotel prowadzą ot- noległe światy – jedna strona to otwarci ludzie, fes- by nie poznać. Zbudowane zostało na zbo- warte i gościnne Sigi i Ava. Każdy z pokoi zos- tiwal, „Kraina Słońca“, turystyka typu „Women On- czach góry, tak stromej, że uliczki to w więk- tał zaprojektowany i urządzony na swój włas- ly Holidays“, kolorowe plaże i wino, druga strona szości schodki – brukowane, przecinające się i ny sposób, przed domem wiatr od morza targa to cisza w głębi lądu, zapach kóz i liści figowych, rozwidlające w zaskakująco nieregularnym ryt- tęczową flagę, a gości pensjonatu podpatrują bezludny, upalny oliwkowy gaj. Co wspaniałe, mie. Skarbów miasta broni twierdza na szczy- tylko kozy. W Anaxos, choć turystycznie to światy te łączą się naturalnie w jeden harmonijny cie wzgórza – aktualnie zamknięta dla zwie- miejsce zupełnie nieatrakcyjne, można dobrze krajobraz, w jedną spójną przestrzeń. Czy każdy dzających, ale sprzed jej bram roztacza się zjeść. Na plaży, w barze u Greka podają sma- znajdzie w niej coś dla siebie? Nie, na pewno nie. urzekający widok, dla którego warto wdrapać żone ryby, tradycyjne greckie spaghetti (wspa- Jeśli ktoś szuka drogich hoteli, głośnych klubów, się nad dachy Molivos. Urok miasta buduje z niałe!), mousakę (dla wszystkich, którzy lubią rozwiniętej bazy turystycznej – niech jedzie gdzie pewnością ukształtowanie terenu, morze i baraninę i bakłażany) i oczywiście grecką sałat- indziej. Jeśli jednak potrzebujecie spokoju, muzyki i port, kawiarnie i tawerny z tarasami wycho- kę. To wszystko należy popić miejscową retzi- nareszcie całkowitej akceptacji – jesteście u siebie. dzącymi ze skał. Najwięcej jednak magii doda- ną (winem o zapachu żywicy) lub ouzo (wers- Warto odwiedzić: www.sapphotravel.com, ją miastu dachy z bluszczu i winogron, które ja dla amatorów wódki i anyżu). www.womensfestival.eu, www.fengari.org rozpięto nad wszystkimi niemal ulicami. Słoń- ce, przeciskając się przez liście, gra światłem i cieniem na brukowanych schodkach, tworząc Multikulti – portal o tolerancji i różnorodności ucztę dla oczu i fotografów. Zaznaczcie to jako W listopadzie ruszy nowy portal prowadzony przez Kampanię Przeciw Homofobii poświęcony tolerancji i obowiązkowy punkt podróży! różnorodności. Znajdą się w nim artykuły poświęcone ciekawym projektom realizowanym w całej Polsce, reportaże, wywiady z osobami działającymi na rzecz zmiany naszego świata na trochę lepszy, a także teks- ty eksperckie przybliżające czytelnikom, dlaczego w Polsce tak trudno o tolerancję i szacunek do bliźniego. Nie dalej jak trzy kilometry stąd czeka kolejna Kampania Przeciw Homofobii znalazła się w wąskim gronie polskich organizacji, którym na ten cel Ministerst- atrakcja – to gorące źródła Efthalou. Ich właś- wo Pracy i Polityki Społecznej przyznało dotację w ramach Europejskiego Roku Równych Szans dla Wszyst- ciwości lecznicze przyciągają tu ponoć wielu kich. Rok jest inicjatywą Komisji Europejskiej i ma promować ideę różnorodności. Ambasadorami Roku w Greków. Jeszcze więcej jednak jest turystów, Polsce będą Maryla Rodowicz i Maciej Stuhr. Jedną z Twarzy Roku został zgłoszony przez KPH Tomik Tybora. których kusi perspektywa zanurzenia się w Tematyka dyskryminacji ze względu na płeć, wiek, rasę i pochodzenie etniczne, religię i wyznanie, niepełno- czterdziestostopniowym źródle, by zaraz po- sprawność i oczywiście orientację seksualną po raz pierwszy znajdzie się pod wspólnym adresem w tak roz- tem wskoczyć do morza. Basen z gorącą, uz- budowanej formie. Portal promować będzie akcja „Ciebie to też dotyczy. Reaguj na dyskryminację!“, jak na KPH drawiającą wodą stoi na samej plaży. Aby nie przystało – bardzo oryginalna. Chcemy, żeby portal był interesujący, żebyście znaleźli w nim poruszające ważne tematy artykuły, dlatego zapraszamy was – czytelników „Repliki“ – do aktywnego włączenia się w budowanie było w nim tłoku, każdy chętny do kąpieli dos- portalu. Jeśli macie pomysł na tekst albo chcielibyście o czymś ważnym napisać – czekamy na propozycje! taje swój numerek i czeka w kolejce. Na przy- Kontakt: azdrojewska@kampania.org.pl jemność korzystania ze źródła kuracjusz ma 45 23