• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Հռոմ
 

Հռոմ

on

  • 1,320 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,320
Views on SlideShare
1,256
Embed Views
64

Actions

Likes
1
Downloads
11
Comments
0

1 Embed 64

http://movsesyanlilit.wordpress.com 64

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft PowerPoint

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Հռոմ Հռոմ Presentation Transcript

    • Հռոմ քաղաքըՀռոմ (իտալերեն՝ Roma), Իտալիայի մայրաքաղաք, Լացիո մարզի վարչական կենտրոն:Գտնվում է Տիբեր գետի ափին, ունիմիջազգային օդանավակայաններ (Լեոնարդոդա Վինչի դի Ֆյումինչո և Չամպինո): Հռոմիսահմաններում է գտնվումՎատիկան քաղաք-պետությունը:Հռոմը աշխարհի հնագույն քաղաքներից է,որն ստացել է «հավերժական քաղաք» անունը:Այն իր անվանումը ստացել է քաղաքիառասպելական հիմնադիրներից մեկի՝Հռոմուլոսի անունից: Ըստ ավանդության,Հռոմը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 753-ին: Հռոմուլոսի և նրա երկվորյակեղբայր Հռեմոսի ծնողները եղել են լատիններիԱլբա Լոնգա քաղաքի թագավոր Նումիտորիդուստր, Վեստա աստվածուհու քրմուհի ՀռեաՍիլվիան և Մարս աստվածը: Ալբա Լոնգայիգահը գավթած Ամուլիոսը գահի օրինականժառանգորդ երկվորյակներին հրամայել է գցելՏիբեր գետը: Երկվորյակները փրկվել են, սնվելգայլի կաթով և կրթվել հովվի մոտ: Չափահասդառնալով՝ պատժել են Ամուլիոսին, ապաորոշել քաղաք հիմնել իրենց փրկված տեղում:
    • Քաղաքի անուն տալու վեճիժամանակ Հռեմոսը սպանվել է ևքաղաքը Հռոմուլոսի (լատիներեն՝Romulus) անունով կոչվել է Հռոմ(լատիներեն՝ Roma): Հռոմը եղել էհռոմեական անտիկ պետությանմայրաքաղաքը, VI-VIII դդ.գտնվելէ Բյուզանդիայի տիրապետության տակ: 756 - 1870-ը կարճընդմիջումներով եղել էՊապական մարզիմայրաքաղաքը: Ռիսորջիմենտոյի(իտալերեն բառացի՝«վերածնունդ») շնորհիվ 1870-ինվերամիավորվեց Իտալիայիհետ, 1871-ից դարձավմիավորված Իտալականթագավորություն, իսկ 1946-ից՝Իտալական հանրապետությանմայրաքաղաք:
    • Հռոմի պատմությունըՀին Հռոմ (լատիներեն՝ Romaantiqua), Հին աշխարհի առաջավորպետություններից մեկը, իրանվանումը ստացել է Հռոմ քաղաքից,իսկ քաղաքը իր հերթին անունըստացել է Հռոմուլոսից, որը իրեղբայր Հռեմոսիհետ հիմնադրել էՀռոմը: Հին հռոմեականքաղաքակրթության կանգնեցմանըորոշակի ազդել է հինհույների և էտրուսկներիմշակույթները: Կայսրությյան հզորությանգագաթնակետը եղել է 2-րդդարում մ.թ.ա., երբ որ Հռոմը գրավելէրժամանակակից Շոտլանդիայիհյուսիսից մինչև Եթովպիայի հարավև Հայաստանի արևելքիցմինչևՊորտուգալիայի արևմուտքֈ
    • Հին Հռոմի պատմությունըբաժանվում է երեք շրջանի`Թագավորական շրջան(մ.թ.ա. 754/753 - մ.թ.ա.510/509)Հանրապետական շրջան(մ.թ.ա. 510/509 - մ.թ.ա.30 կամ 27)Կայսերական շրջան (մ.թ.ա.30 կամ 27- 395)Թագավորությանժամանակաշրջանում (մ.թ.ա.754/753 _ մ.թ.ա. 510/509)ձևավորվել են հռոմեականժողովուրդը, հռոմեական.պետական կարգը, կարևորորոշումները ընդունել էժողովրդական ժողովը,ընտրել թագավորին, որինկից ստեղծվել է պետականխորհուրդը՝ Ծերակույտը:
    • Հանրապետությանժամանակաշրջանում (մ.թ.ա.510/509 _ մ.թ.ա. 30 կամ 27) Հ.կառավարել են կոնսուլները,պահպանվել են ժողովրդականժողովը և Ծերակույտը: Հռոմը մինչևIII դ. կեսը նվաճել էամբողջ Իտալիան,հետագայում՝ Սիցիլիան,Հյուսիսային Աֆրիկայի ընդարձակշրջանները,Բալկանյանթերակղզին, ՓոքրԱսիայի արևմտյան շրջանները ևդարձել միջերկրածովյան խոշորտերություն: Մ.թ.ա. III-II դդ.վերջնականապես ձևավորվել էերկու դասակարգ՝ ստրուկներ ևստրկատերեր: Դասակարգերի ևհասարակական տարբեր խմբերիմիջև պայքարը,քաղաքացիականպատերազմներըքայքայել են հանրապետականկարգը: Մ.թ.ա. 30-ինՕգոստոսՕկտավիանոսը դարձել էհռոմեական պետության միանձնյաղեկավար, իսկ մ.թ.ա.27-ին ստացել արտակարգ իշխանություն՝ փաստորենհիմնելով կայսրություն:
    • Կայսերական ժամանակաշրջանում (մ.թ.ա.30 կամ 27-ից) Հռոմը հասել է իր տարածքիառավելագույն ընդարձակմանը: Սակայնարտաքին պատերազմները,ստրկատիրական կարգի քայքայումըհանգեցրել են կայսրության թուլացմանը:395-ին կայսրությունը բաժանվել է երկումասի՝ Արևմտյան Հռոմեական կայսրության(Հռոմ կենտրոնով) և Արևելյան Հռոմեականկայսրության (Բյուզանդիոն կենտրոնով),իսկ 476-ին Արևմտյան Հռոմեականկայսրությունը կործանել են գերմանականցեղերը:Հռոմի պայքարը Սելևկյանների պետությանդեմ նպաստել է այն բանին, որ մ.թ.ա. II դ.սկզբին հայկական պետությունները՝ ՄեծՀայքը, ՓոքրՀայքը, Ծոփքը և Կոմմագենեն վերականգնել են իրենց անկախությունը: Հետագայում Հռոմը հայկականպետությունների նկատմամբ վարել է նվաճողականքաղաքականություն: Միհրդատյան պատերազմների (մ.թ.ա. 89-մ.թ.ա. 63) ժամանակ, մ.թ.ա. 69-ին,զորավար Լուկիոս Լուկուլլոսը ներխուժելէ Մեծ Հայք, սակայն շուրջ երկամյապատերազմում պարտություն կրել ՏիգրանԲ-ից:
    • Մ.թ.ա. 66-ին հռոմ. զորավար ԳնեոսՊոմպեոսը Տիգրան Բ-ի հետ կնքելէ Արտաշատի պայմանագիրը:Միհրդատյան պատերազմներըհաջողությամբ ավարտած Պոմպեոսըկատարել է վարչականփոփոխություններ. Փոքր Հայքը տվելէ իր դաշնակից գաղատներիառաջնորդ Դեիոտարոսին,Կոմմագենեն՝ ԱնտիոքոսՍելևկյանին, իսկ Ծոփքը՝Կապադովկայի թագավորԱրիոբարզանին: Այնուհետևհռոմեական գործիչները (ՄարկոսԿրասոս, Մարկոս Անտոնիոս) ձգտելեն Հայաստանն ու նրա զին. ուժերնօգտագործել Պարթևաստանի դեմպայքարում, սակայն ԱրտավազդԲ արքան կարողացել է պահպանելՄեծ Հայքի ինքնուրույնությունը:Դրանից դժգոհ Անտոնիոսը մ.թ.ա. 34-ին ներխուժել է Մեծ Հայք, գերելԱրտավազդ Բ-ին, տարել Եգիպտոսև մ.թ.ա. 31-ին գլխատել: Հռոմ.առաջին կայսր Օգոստոսը և նրահաջորդները ձգտել են Մեծ Հայքնիրենց ազդեցությանը ենթարկելդրածո թագավորների միջոցով:
    • Կայսր Ներոնի գահակալությանտարիներին (54-68), մի կողմից՝ Հռոմի,մյուսկողմից՝ Հայաստանի ուՊարթևաստանի միջև տեղի ունեցած պատերազմի(54-64) հետևանքով՝ Հռոմը ճանաչել էՄեծ Հայքի անկախությունը, որտեղթագավոր է հռչակվել ՏրդատԱ (տես Հռանդեայիպայմանագիր, 64թ.): 114-ինկայսր Տրայանոսը ներխուժել է ՄեծՀայք և այն հռչակել հռոմեականնահանգ: Կայսր Ադրիանոսը (117-138), սակայն չկարողանալով ՄեծՀայքում պահպանել Հռոմիգերիշխանությունը, 117-ին ճանաչել էնրա անկախությունը: Կայսր Մարկոս Ավրելիոսի ժամանակ (161- 180),հռոմա-պարթևական պատերազմի հետևանքով, Մեծ Հայքը դարձել էՀռոմից կախյալթագավորություն: Սակայն նրահաջորդների ժամանակ հայկականզորքերը հետ են մղելկայսր Կարակալլայի (211- 217)հարձակումը և վերականգնել երկրիինքնուրույնությունը:
    • Պարսկաստանում Սասանյաններիարքայատան հաստատումից (226)հետո, երբ սրվել են հայ-պարսկ.հարաբերությունները, Մեծ Հայքըգերազանցապես դաշնակցել է Հ-ին:Կայսր Հովիանոսը (363_364),դավաճանելով հռոմա-հայկ.դաշնակցությանը, պարսիկներին էզիջել Միջագետքի տիրույթները, ՄեծՀայքի Աղձնիք, Մոկք, Կորդուք նահանգները ևն տարածքներ(տես Ամոթալի դաշնագիր 363):Հռոմա-պարսկականհակամարտությունները, ի վերջո,լուծվել են Մեծ Հայքըբաժանելու (387) միջոցով:Հռոմեական մշակույթը, որն իր մեջներառել է նաև հունականի ևհելլենիստականի տարրերը, մեծազդեցություն է թողել եվրոպ.մշակույթի վրա: Մ.թ.ա. II դ. սկզբիցմինչև մ.թ. 395-ը Հ-ի և Հայաստանիմիջև զարգացել են նաև առևտրական,մշակութային կապեր, տեղի է ունեցելռազմական արվեստներիփոխազդեցություն:
    • Հռոմի հիմնադրումըՊատմագրական և ավանդականտեղեկություններՀռոմը աշխարհի հնագույն քաղաքներից է, որնստացել է «հավերժական քաղաք» անունը: Այնիր անվանումը ստացել է քաղաքիառասպելական հիմնադիրներից մեկի՝Հռոմուլոսի անունից: Ըստ ավանդության,Հռոմը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 753-ին: Հռոմուլոսի և նրա երկվորյակեղբայր Հռեմոսի ծնողները եղել են լատիններիԱլբա Լոնգա քաղաքի թագավոր Նումիտորիդուստր, Վեստա աստվածուհու քրմուհի ՀռեաՍիլվիան և Մարս աստվածը: Ալբա Լոնգայիգահը գավթած Ամուլիոսը գահի օրինականժառանգորդ երկվորյակներին հրամայել է գցելՏիբեր գետը: Երկվորյակները փրկվել են, սնվելգայլի կաթով և կրթվել հովվի մոտ: Չափահասդառնալով՝ պատժել են Ամուլիոսին, ապաորոշել քաղաք հիմնել իրենց փրկված տեղում:Քաղաքի անուն տալու վեճի ժամանակ Հռեմոսըսպանվել է և քաղաքը Հռոմուլոսի (լատիներեն՝Romulus) անունով կոչվել է Հռոմ (լատիներեն՝Roma): Հռոմը եղել է հռոմեական անտիկպետության մայրաքաղաքը, VI-VIII դդ. գտնվելէ Բյուզանդիայի տիրապետության տակ: 756 - 1870-ը կարճ ընդմիջումներով եղել էՊապական մարզի մայրաքաղաքը:Ռիսորջիմենտոյի (իտալերեն բառացի՝«վերածնունդ») շնորհիվ 1870-ինվերամիավորվեց Իտալիայի հետ, 1871-իցդարձավ միավորված Իտալականթագավորություն, իսկ 1946-ից՝ Իտալականհանրապետության մայրաքաղաք:
    • Հռոմի ցարգացմանփուլերը Հռոմը հնագույն քաղաք էԱպենինյան թերակղզում:Ավանդության համաձայն՝հիմնադրել են Հռոմուլոս և Հռեմոսեղբայրները մ. թ. ա. 754/753 թ-ին:Կոչվել է առաջին թագավորՀռոմուլոսի(մ. թ. ա. 754/753–717/716 թթ.)անվամբ: Միջերկրածովյանտերություն է դարձել մ. թ. ա. 146 թ-ին՝ Պունիկյան պատերազմումԿարթագենին հաղթելուց հետո.ընդգրկել է Եվրոպայի արևմտյան ևհարավարևելյան մասերը, ՓոքրԱսիան, Հյուսիսային Աֆրիկայիմերձափնյա շրջանները, Ասորիքը ևՊաղեստինը:Հին Հռոմում թագավորականդարաշրջանը տևել է 250 տարի:Վերջին՝ 7-րդ թագավոր ԼուկիոսՏրաքվինիոս Գոռոզի (մ. թ. ա.534/533–510/509 թթ.) վտարումիցհետո տապալվել է միապետականկարգը, և հաստատվել էհանրապետություն (մինչև մ. թ. ա.30/27 թ.):
    • Հանրապետական շրջանումՀռոմում կառավարել ենկոնսուլները (բարձրաստիճանպաշտոնյա): Բարձրագույնիշխանությունը պատկանել էԺողովրդական ժողովին,պահպանվել է պետականխորհուրդը՝ Ծերակույտը(ավագների ժողով):Մ. թ. ա. 89 թ-ին պատերազմ էսկսվել Հռոմի և Պոնտոսի միջև.վերջինիս թագավոր Միհրդատ VIԵվպատորը մ. թ. ա. 93 թ-ինդաշինք էր կնքել Տիգրան Բ Մեծիհետ: Մ. թ. ա. 74/73 թ-ինԻտալիայում Սպարտակիգլխավորությամբ բռնկվել էստրուկների ապստամբություն:Միհրդատյան պատերազմների (մ.թ. ա. 89–63 թթ.) ժամանակ Հռոմնանմիջական հարաբերություններիմեջ է մտել Հայաստանի հետ:Մ. թ. ա. 69 թ-ին ԼուկիոսԼուկուլլոսը ներխուժել էՀայաստան, գրավելՏիգրանակերտը, սակայն մ. թ. ա.68–67 թթ-ին հայ-պոնտականզորքերը հռոմեացիներին վտարելեն Հայաստանից և Պոնտոսից:
    • Մ. թ. ա. I դարի 60-ականթվականներին Գնեոս Պոմպեոսը,Հուլիոս Կեսարը և ՄարկոսԿրասոսը գաղտնիհամաձայնությամբ ստեղծել ենհակածերակուտական միություն՝եռապետություն, որը դարձել էփաստացի կառավարություն:Սրվել են Կեսարի և Ծերակույտի(նրա կողմն էր անցել Պոմպեոսը)հակասությունները, սկսվել էքաղաքացիական պատերազմ (մ.թ. ա. 49–45 թթ.): Պոմպեոսին ունրա կողմնակիցներին հաղթածԿեսարը դարձել է հռոմեականտերության անսահմանափակտիրակալ, ցմահ դիկտատոր(արտակարգ լիազորություններովպաշտոնատար անձ), սակայն մ. թ.ա. 44 թ-ին դավադրաբար սպանվելէ:Մ. թ. ա. 43 թ-ին Օկտավիանոսը,Մարկոս Անտոնիոսը և ՄարկոսԼեպիդոսը պաշտոնապես կազմելեն 2-րդ եռապետությունը:Եռապետները մ. թ. ա. 42 թ-ինՓիլիպպեի (Հունաստան)ճակատամարտում պարտությանեն մատնելհանրապետականներին:
    • Անտոնիոսը, շարունակելովԿրասոսի սկսած պատերազմըՊարթևական թագավորությանդեմ, անհաջողության է մատնվել ևմ. թ. ա. 34 թ-ին ներխուժել էՀայաստան, գերել Արտավազդ Բ-ին և տարել Եգիպտոս:Օկտավիանոսի և Անտոնիոսիհարաբերությունները սրվել են: Մ.թ. ա. 31 թ-ին Ակտիումիծովամարտում Օկտավիանոսըհաղթել է Անտոնիոսին, իսկ մ. թ.ա. 30 թ-ին գրավել է Եգիպտոսը:Օկտավիանոսը դարձել էՀռոմեական պետությանմիանձնյա ղեկավար: Հռոմումվերացել է հանրապետականկարգը: Կայսրության շրջանում՝ մ.թ. ա. 27 թ-ին, Սենատը(Ծերակույտ) հաստատել էՕկտավիանոսի գերագույնիշխանությունը և նրան շնորհելՕգոստոս (սրբազան)պատվանունը: Օգոստոսի (մ. թ. ա.27– մ. թ. 14 թթ.) և նրահաջորդների ժամանակ Հռոմիարևելյան քաղաքականության մեջկարևոր տեղ են ունեցելՀայաստանը և Պարթևստանը:
    • Ներոն կայսեր (54–68 թթ.) օրոքնոր պատերազմ է սկսվել Հռոմի ևՊարթևստանի ու Հայաստանիմիջև, որի հետևանքով Հայոցթագավոր է հռչակվել Տրդատ Ա-ն:Հռոմեական կայսրությունն իրտարածքի առավելագույնընդարձակմանը հասել էԱնտոնինոսների հարստության(96–192 թթ.) ժամանակ: ՄարկոսՏրայանոսի (98–117 թթ.) օրոքՀռոմը գրավել է Դակիան ևԱրաբիան (106 թ.): 114 թ-ինՏրայանոսն արշավել է Հայաստանև այն հայտարարել հռոմեականպրովինցիա: Ադրիանոս(Հադրիանոս, 117–138 թթ.) կայսրը,չկարողանալով Հայաստանումպահպանել իր գերիշխանությունը,117 թ-ին Հայոց թագավոր էճանաչել Վաղարշ Ա-ին:Անտոնիոս Պիոս (138–161 թթ.)կայսրը Հայաստանի գահըհանձնել է Հռոմի դրածոՍոհեմոսին: Մարկոս Ավրելիոսի(161–180 թթ.) օրոք, հռոմեա-պարթևական պատերազմից (163–166 թթ.) հետո, Հայաստանըդարձել է Հռոմից կախյալթագավորություն:
    • III դարից Հռոմի արևելյանքաղաքականության մեջկարևորվել է ՍասանյանՊարսկաստանը: III դարի վերջինև IV դարում (Խոսրով Բ-ի, ՏրդատԳ-ի և ուրիշների օրոք)Պարսկաստանի դեմպատերազմներում Հռոմիդաշնակից է դարձել Հայաստանը:Դիոկղետիանոսի (284– 305 թթ.)ժամանակ կայսեր իշխանությունըդարձել է բացարձակ և հռչակվելաստվածային, կայսրը՝ տիրակալ ևտեր: Կոստանդին I Մեծը (306–337թթ.) 313 թ-ի Միլանի էդիկտով(հրովարտակ) թույլատրել էդավանել նաև քրիստոնեություն:Նա 330 թ-ին կայսրությանմայրաքաղաքը տեղափոխել էԱրևելք. Բոսֆորի նեղուցի ափինկառուցել է Կոստանդնուպոլիսը:Կոստանդին Մեծի հաջորդներիժամանակ կայսրությանքաղաքական կացություննանկայուն էր:
    • Թեոդոսիոս I-ը (379–395 թթ.)կարճ ժամանակով միավորել էկայսրությունը: Նրա օրոքՀայաստանի տարածքում հռոմեա-պարսկականհակամարտություններնավարտվել են Հայաստանիբաժանմամբ (387 թ.): ԹեոդոսիոսI-ից հետո կայսրությունը (395 թ-ին) վերջնականապես բաժանվել է2 մասի՝ Արևմտյան և ԱրևելյանՀռոմեական կայսրությունների:410 թ-ին Հռոմ քաղաքը գրավել ուկողոպտել են վեստգոթերը՝Ալարիք I-ի գլխավորությամբ: 455թ-ին վանդալները (հինգերմանական ցեղ) կողոպտել ենքաղաքը, ոչնչացրել արվեստի ումշակույթի արժեքավորստեղծագործություններ(այստեղից էլ՝ «վանդալիզմ»՝մշակութային արժեքներիոչնչացում հասկացությունը):
    • 476 թ-ին գերմանականվարձկանների առաջնորդ Օդոակրըգահընկեց է արել ԱրևմտյանՀռոմեական կայսրության վերջին՝Հռոմուլոս Օգոստուլոս կայսրին:Արևմտյան Հռոմեական կայսրությանկործանմամբ տապալվել է նաևստրկատիրական կարգը:Արևելյան Հռոմեականկայսրությունը, Բյուզանդիաանվանումով, գոյատևել է մինչև 1453թ.:Մշակույթ: Հին Հռոմի մշակույթը (մ.թ. ա. VII – մ. թ. V դարեր) կրել էհիմնականում հունական, մասամբնաև էտրուսկների մշակույթներիազդեցությունը և շարունակել էնրանց ավանդույթները մինչև հինհռոմեական ինքնուրույն մշակույթիձևավորումը:Հռոմեական դիցարանը(կառուցվածքը նման է հունականին)գլխավորում է աստվածների հայրՅուպիտերը՝ ամպրոպի և կայծակիաստվածը: Գլխավոր աստվածներիտաճարները կառուցվել ենԿապիտոլիում բլրի վրա (կոչվել ենԿապիտոլիական աստվածներ):
    • Հին հռոմեացիները, էտրուսկներիգիրը հարմարեցնելով իրենց լեզվին,ստեղծել են լատինական այբուբենը՝բաղկացած 24 տառից, որոնցով այժմէլ գրում են շատ ժողովուրդներ: Մ. թ.ա. II դարի 60-ական թվականներինՀռոմում կազմավորվել են բարձրտիպի քերականական ևհռետորական դպրոցներ: Աղջիկներըկրթություն են ստացել տանը՝պեդագոգի (կրթված ստրուկ)օգնությամբ: Քերականականդպրոցներում, լատիներեն ևհունարեն քերականությունից ուգրականությունից բացի, ուսուցանելեն մաթեմատիկա,աստղագիտություն,երկրաչափություն և այլառարկաներ: Հռետորականկրթության ըմբռնումն իրտրակտատներում համակարգել ևմշակել է Մարկոս Տուլիոս Ցիցերոնը(Կիկերոն):II դարից երևան են եկելիրավագետների խմբեր, որոնք,աստիճանաբար կայանալով, սկսելեն կոչվել իրավունքի «ամբիոններ»:Այսպես են ձևավորվել նաևհռետորության ու փիլիսոփայության,ապա՝ բժշկության ուճարտարապետության«ամբիոնները»:
    • Փայլուն հռետորներ և իրավաբաններ են եղել Սցիպիոնը, Գայոս և Տիբերիոս Գրակքոսները,Հուլիոս Կեսարը և շատ այլ նշանավոր հռոմեացիներ: Հռոմեական գրականությունը ծաղկել է Օկտավիանոս Օգոստոս կայսեր օրոք: Նրա մտերիմներից մեծահարուստ Մեկենասը, իր շուրջը հավաքելով լավագույնգրողներին ու արվեստագետներին, նրանց օգնել է նյութապես: (Հետագայում «մեկենաս» ենկոչվել մշակույթի, արվեստի հովանավորները): Մեկենասի պատվերով անվանի բանաստեղծ Վերգիլիոսը գրել է «Էնեական» պոեմը:Հին հռոմեական ճարտարապետությունը ձևավորվել է մ. թ. ա. IV–I դարերում: Հին հռոմեացիներն են սկզբնավորելհասարակական շենքերի (բազիլիկներ, թերմեր,թատրոններ, ամֆիթատրոններ, գրադարան, շուկա, ինչպես նաև, դամբարաններ և այլն) շինարարությունը:Հռոմի ամենամեծ ամֆիթատրոնը՝ Կոլիզեումը (շուրջ 80 հզ. հանդիսատեսի համար),կառուցվել է 80 թ-ին՝ Վեսպասիանոս կայսերօրոք, և կանգուն է ցայսօր: Հռոմեացիները հայտնագործել են բետոնը: Գմբեթավորշրջանաձև ամենամեծ շինությունը Պանթեոննէր՝ բոլոր աստվածների տաճարը, որը կառուցելէ Օգոստոս կայսրը: Կայսերական շքեղապարանքը կառուցվել է Պալատին բլրի վրա(«պալատ» անվանումը ծագում է այս բլրիանունից):Հին Հռոմում տարածված էին գլադիատորներիմրցումները, որոնք կազմակերպվում էինկրոնական տոներին: Այդ ավանդույթըպահպանվել է շուրջ 700 տարի: