Web Kullanılabilirliği Aytaç MESTÇİ [email_address] Nedir – Neden İhtiyacımız Var ?

İçerik Kimim Ben Kullanılabilirlik Nedir Kullanılabilirliği Nasıl Yaratırsınız Kullanılabilirliğin Kazançları Neler Kullanılabilirliğin 3 Kuralı Kullanılabilirlilikle Doğru Savaş Prototipler Kullanıcı Testleri Sezgisel Değerlendirme Kullanılabilirliğe Neden İhtiyacım Var Kullanılabilirliliği Geliştirme

Kimim Ben

Kullanılabilirlik Nedir

Kullanılabilirliği Nasıl Yaratırsınız

Kullanılabilirliğin Kazançları Neler

Kullanılabilirliğin 3 Kuralı

Kullanılabilirlilikle Doğru Savaş

Prototipler

Kullanıcı Testleri

Sezgisel Değerlendirme

Kullanılabilirliğe Neden İhtiyacım Var

Kullanılabilirliliği Geliştirme

Ben Kimim? Sahili - denizi en performanslı kullanan kişi Ayağı yanmadan güneşe karşı en rahat duran kişi Kumların üstünde havlu değil çok daha rahat koltuklarda oturmayı akıl eden kişi

Sahili - denizi en performanslı kullanan kişi

Ayağı yanmadan güneşe karşı en rahat duran kişi

Kumların üstünde havlu değil çok daha rahat koltuklarda oturmayı akıl eden kişi

Kullanılabilirlik Nedir Sözlükteki basit açıklaması; “… ü rün /hizmet kullanımının - işlevin yerine getirilebilmesinin ötesinde daha verimli, etkin ve tatmin edici düzeyde gerçekleşmesidir ..”

Bir bakalım… B ilişim T eknolojisi açısından bakıldığında; BT projeleri doğrudan Teknoloji ile ilgili değildir. BT projeleri sorumluların hedeflerine en iyi şekilde ulaşmasını sağlayan çalışmalardır.

B ilişim T eknolojisi açısından bakıldığında;

BT projeleri doğrudan Teknoloji ile ilgili değildir.

BT projeleri sorumluların hedeflerine en iyi şekilde ulaşmasını sağlayan çalışmalardır.

Hataların Reçetesi Eğer projeleriniz sadece; Yazılımların uygulaması Kodların yazılımını Teknik ihtiyaçların karşılanmasını içeriyorsa … bu sadece kullanıcı-seviyesinde hata ile karşılaşma ile sonuçlanır…

Eğer projeleriniz sadece;

Yazılımların uygulaması

Kodların yazılımını

Teknik ihtiyaçların karşılanmasını içeriyorsa

… bu sadece kullanıcı-seviyesinde hata ile karşılaşma ile sonuçlanır…

Hatalı Reçete Sonuçları

Hatalı Reçete Sonuçları

Hatalı Reçete Sonuçları

Hatalı Reçete Sonuçları

Hatalı Reçete Sonuçları

Hatalı Reçete Sonuçları

Hatalı Reçete Sonuçları

Hatalı Reçete Sonuçları

Hatalı Reçete Sonuçları

Hatalı Reçete Sonuçları

Hatalı Reçete Sonuçları

Hatalı Reçete Sonuçları

Hatalı Reçete Sonuçları

Kullanılabilirlik – Teknik Açıklaması Teknik Kaynakların Açıklamasına Göre Kullanılabilirlik : “… tanımlı kullanım ortamı ve koşullarında, belirli bir kullanıcı kesimi tarafından, belirli kullanım hedeflerine ulaşmak üzere kullanılan ürünün ne ölçüde verimli, etkin ve tatmin edici bir kullanım sağlandığıdır… ”

Teknik Kaynakların Açıklamasına Göre Kullanılabilirlik :

“… tanımlı kullanım ortamı ve koşullarında, belirli bir kullanıcı kesimi tarafından, belirli kullanım hedeflerine ulaşmak üzere kullanılan ürünün ne ölçüde verimli, etkin ve tatmin edici bir kullanım sağlandığıdır… ”

İhtiyaç Analizi Belirli kullanıcılar için: Bu sistemi kim kullanacak? Belirli hedefler: Hangi hedef görevin tamamlanması için yeterli? Belirli İçerik: Sistem nerede kullanılacak?

Belirli kullanıcılar için: Bu sistemi kim kullanacak?

Belirli hedefler: Hangi hedef görevin tamamlanması için yeterli?

Belirli İçerik: Sistem nerede kullanılacak?

Başarı Kriteri – Kullanıcı Deneyimi Etkinlik: Görev tamamlanabilecek mi? Verimlilik: Hedef belirlenmiş zamanda bitebilecek mi? Memnuniyet: Sonuçta mutlu mu olacaklar – yoksa mutsuz mu?

Etkinlik: Görev tamamlanabilecek mi?

Verimlilik: Hedef belirlenmiş zamanda bitebilecek mi?

Memnuniyet: Sonuçta mutlu mu olacaklar – yoksa mutsuz mu?

Başarı Nasıl Gelir Kullanıcı-merkezli bir çok tasarım süreci onları bekleyenlere uyumluluk için bekler Kullanılabilirlik merkezleşmesi “ Kullanılabilirlik Hayat Döngü Mühendisliği ” (Deborah Mayhew) ISO 13407 “ İnteraktif sistemler için insan merkezli tasarım işlemleri”

Kullanıcı-merkezli bir çok tasarım süreci onları bekleyenlere uyumluluk için bekler

Kullanılabilirlik merkezleşmesi

“ Kullanılabilirlik Hayat Döngü Mühendisliği ” (Deborah Mayhew)

ISO 13407 “ İnteraktif sistemler için insan merkezli tasarım işlemleri”

ANCAK …

Kullanabilirliğin 3 Kuralı Kullanıcılarınızı tanıyın ve onları da proje işlemleri içinde bulundurun Projeyi özyinelenebilir (rotasyonu olan) şekilde oluşturun Her yinelemeyi mutlaka değerlendirin

Kullanıcılarınızı tanıyın ve onları da proje işlemleri içinde bulundurun

Projeyi özyinelenebilir (rotasyonu olan) şekilde oluşturun

Her yinelemeyi mutlaka değerlendirin

Savaş İçin Gerekli Silahlarınız Prototipler Kullanıcı Testleri Sezgisel Değerlendirme

Prototipler

Kullanıcı Testleri

Sezgisel Değerlendirme

Savaş İçin Gerekli Silahlarınız İçerik Yapı Tablolarının oluşturulması Mockup (ModelCheckUp) – Öğrenim için örnek modellerin oluşturulması Basit prototiplerin yapılabilecek en erken zamanda yapılması

İçerik Yapı Tablolarının oluşturulması

Mockup (ModelCheckUp) – Öğrenim için örnek modellerin oluşturulması

Basit prototiplerin yapılabilecek en erken zamanda yapılması

Prototipler Herkesin anlayabileceği ortak bir dil kullanın; Projenin çalışanlara göre değişiklik gösterebileceği farklı öğretimler sunmasını sağlayın Bu çalışanların farklı şekillerde düşünmelerini ve birbirleri ile iletişim kurmalarını sağlayın Doğru verimlilik/yaratıcılık ancak doğru şekilde anlaşan ekiplerden çıkar

Herkesin anlayabileceği ortak bir dil kullanın;

Projenin çalışanlara göre değişiklik gösterebileceği farklı öğretimler sunmasını sağlayın

Bu çalışanların farklı şekillerde düşünmelerini ve birbirleri ile iletişim kurmalarını sağlayın

Doğru verimlilik/yaratıcılık ancak doğru şekilde anlaşan ekiplerden çıkar

Prototipler Kullanıcılar tarafından test edilebilir olmalı; Oluşturulan prototip üstünde kendiniz kullanmayı deneyin Bu projeyi hiç görmemiş kişilere test ettirin, sizin için sizin görmediğiniz pencereleri açsınlar

Kullanıcılar tarafından test edilebilir olmalı;

Oluşturulan prototip üstünde kendiniz kullanmayı deneyin

Bu projeyi hiç görmemiş kişilere test ettirin, sizin için sizin görmediğiniz pencereleri açsınlar

Kullanıcı Testleri Kullanıcı testlerini tek bir gruba odaklamayın Bire-bir kullanıcı testleri yapın Kullanıcı Testleri, onların davranışlarını gözlemlemenize yardımcı olur

Kullanıcı testlerini tek bir gruba odaklamayın

Bire-bir kullanıcı testleri yapın

Kullanıcı Testleri, onların davranışlarını gözlemlemenize yardımcı olur

Kullanıcı Testleri Ana hedef ürünün en kolay kullanılmasını sağlamak Testlere katılanlar mutlaka gerçek kullanıcıları temsil edebilecek nitelikte olmalı Katılanlara mutlaka gerçekçi uygulamalarda testler uygulanmalı Katılanların mutlaka ne dediği ve ne yaptığı kayıt edilmelidir Katılanların belirttiği problemleri teşhis edip sorunları gidermek için yeni çözümler üretilmelidir

Ana hedef ürünün en kolay kullanılmasını sağlamak

Testlere katılanlar mutlaka gerçek kullanıcıları temsil edebilecek nitelikte olmalı

Katılanlara mutlaka gerçekçi uygulamalarda testler uygulanmalı

Katılanların mutlaka ne dediği ve ne yaptığı kayıt edilmelidir

Katılanların belirttiği problemleri teşhis edip sorunları gidermek için yeni çözümler üretilmelidir

Kullanıcı Testleri Planlaması 1. ADIM Kullanıcı testlerinin görev ve hedef alanlarını belirlenmesi Anahtar görev ( Kritik hedefler) Sunulan görevler ( Benzeri olanlar ) İlgi alanları ( Şüpheli problemler)

1. ADIM

Kullanıcı testlerinin görev ve hedef alanlarını belirlenmesi

Anahtar görev ( Kritik hedefler)

Sunulan görevler ( Benzeri olanlar )

İlgi alanları ( Şüpheli problemler)

Kullanıcı Testleri Planlaması 2 . ADIM Test edenler için bir profil belirlenmesi Test edenler mutlaka ürünü/hizmeti kullanacaklardan olmalı Kullanıcı grupların karakter özelliklerinin belirlenmesi Alt gruplarında kategorileştirilmesi

2 . ADIM

Test edenler için bir profil belirlenmesi

Test edenler mutlaka ürünü/hizmeti kullanacaklardan olmalı

Kullanıcı grupların karakter özelliklerinin belirlenmesi

Alt gruplarında kategorileştirilmesi

Kullanıcı Testleri Planlaması 3 . ADIM Test edilecek Görevlerin Seçilmesi – Görev Senaryolarının Oluşturulması İyi görev senaryoları; Kısa Ürün tabanlı değil kullanıcı tabanlı terimlerin kullanılması Anlaşılır olması Görevlerin yapılabilmesi için yeterli bilginin verilmesi

3 . ADIM

Test edilecek Görevlerin Seçilmesi – Görev Senaryolarının Oluşturulması

İyi görev senaryoları;

Kısa

Ürün tabanlı değil kullanıcı tabanlı terimlerin kullanılması

Anlaşılır olması

Görevlerin yapılabilmesi için yeterli bilginin verilmesi

Kullanıcı Testleri Planlaması 4 . ADIM Kullanılabilirliliğin Nasıl Ölçülebileceğine Karar verin Performans Ölçümleri Görevlerin bitiş zamanlamasına uyması Hataların belirlenmesi Başarıların ve başarısızlıkların gözlemlenmesi Gizli Ölçümler Şahsi ölçümler Algılamalar Seçenekler

4 . ADIM

Kullanılabilirliliğin Nasıl Ölçülebileceğine Karar verin

Performans Ölçümleri

Görevlerin bitiş zamanlamasına uyması

Hataların belirlenmesi

Başarıların ve başarısızlıkların gözlemlenmesi

Gizli Ölçümler

Şahsi ölçümler

Algılamalar

Seçenekler

Sezgisel Değerlendirme Zorlu değerlendirmeler kullanıcı testleri için uygulanabilen alternatifler arasında olmalı “ Sezgisel Değerlendirme 1-5 arasında ufak değerlendirme kümelerini içerir. Bu kümeler, kullanılabilirlilik ve uyumluluk açısından prensiplerin belirlenmesine yardımcı olur.”

Zorlu değerlendirmeler kullanıcı testleri için uygulanabilen alternatifler arasında olmalı

“ Sezgisel Değerlendirme 1-5 arasında ufak değerlendirme kümelerini içerir. Bu kümeler, kullanılabilirlilik ve uyumluluk açısından prensiplerin belirlenmesine yardımcı olur.”

10 Temel Sezgisel Değerlendirme Sistemin durumunun kontrolü Sistemle gerçek dünya arasında karşılaştırma Kullanıcı kontrolü ve özgürlük Tutarlılık ve standartlar Hataların engellenmesi Hatırlamanın yerine tanımlama Esnek ve etkili kullanım Esnek ve basit/göze iyi hitap eden tasarım Hataların çözülmesi, tanınması ve hatırlanması için kullanıcı yardımı Dokümantasyon ve doğru yardım

Sistemin durumunun kontrolü

Sistemle gerçek dünya arasında karşılaştırma

Kullanıcı kontrolü ve özgürlük

Tutarlılık ve standartlar

Hataların engellenmesi

Hatırlamanın yerine tanımlama

Esnek ve etkili kullanım

Esnek ve basit/göze iyi hitap eden tasarım

Hataların çözülmesi, tanınması ve hatırlanması için kullanıcı yardımı

Dokümantasyon ve doğru yardım

Sezgisel Değerlendirme Sezgi açıklama gerektirir 5’e yakın yapılan değerlendirme, daha açık bilgi sunar Unutmayın, Yaşamda 1, hiçten her zaman daha iyidir.

Sezgi açıklama gerektirir

5’e yakın yapılan değerlendirme, daha açık bilgi sunar

Unutmayın, Yaşamda 1, hiçten her zaman daha iyidir.

Özetle Kullanılabilirlilik göreceli olarak basit bir konsepttir Mutlaka kullanıcı üstüne yoğunlaşılması gerekmektedir Araçlar – Prototipler – Kullanıcı Testleri – Sezgisel Değerlendirme önemli

Kullanılabilirlilik göreceli olarak basit bir konsepttir

Mutlaka kullanıcı üstüne yoğunlaşılması gerekmektedir

Araçlar – Prototipler – Kullanıcı Testleri – Sezgisel Değerlendirme önemli

Kullanılabilirliğe Neden İhtiyaç Var 1998 Yapılan ilk çalışmada; Web kullanıcılarının; % 42 ’si aradıklarını bulmuş % 58’i aradıklarını bulamamış Forrester R esearch yaptığı güncel araştırmalara göre; Olumsuz etki yaratan sitelerin 40% ’ı kullanıcılar tarafından bir daha ziyaret edilmemekte Bilişim Teknolojilerinin % 50–70 ’i arasında beklenmeyen sebeplerden olumsuz sonuçlanmakta

1998 Yapılan ilk çalışmada; Web kullanıcılarının;

% 42 ’si aradıklarını bulmuş

% 58’i aradıklarını bulamamış

Forrester R esearch yaptığı güncel araştırmalara göre;

Olumsuz etki yaratan sitelerin 40% ’ı kullanıcılar tarafından bir daha ziyaret edilmemekte

Bilişim Teknolojilerinin % 50–70 ’i arasında beklenmeyen sebeplerden olumsuz sonuçlanmakta

Kullanılabilirliğe Neden İhtiyaç Var BT projelerinin olumsuz sonuçlanmasına neden olan en önemli 10 sebepten 4’ü zayıf/kullanım dışı arabirimlerden kaynaklanmakta Tamamlanmayan İhtiyaçlar – 13.1% Kullanıcı ile eksik iletişim kurma – 12.4% Gerçek dışı beklentiler – 9.9% İhtiyaçların Değişmesi – 8.7% TOTAL = 44.1%

BT projelerinin olumsuz sonuçlanmasına neden olan en önemli 10 sebepten 4’ü zayıf/kullanım dışı arabirimlerden kaynaklanmakta

Tamamlanmayan İhtiyaçlar – 13.1%

Kullanıcı ile eksik iletişim kurma – 12.4%

Gerçek dışı beklentiler – 9.9%

İhtiyaçların Değişmesi – 8.7%

TOTAL = 44.1%

Kullanılabilirliği Neden Geliştirmeli Geliştirilemeyen bir projeye kaynak bulamazsınız Projenizi hedefi, kullanıcılara sunmuş olduğunuz değerlendirmelere bağlı belirlenen görevleri bitirmektir Projeniz yine bu hedefin başarılıp-başarılamadığıyla değerlendirilecektir

Geliştirilemeyen bir projeye kaynak bulamazsınız

Projenizi hedefi, kullanıcılara sunmuş olduğunuz değerlendirmelere bağlı belirlenen görevleri bitirmektir

Projeniz yine bu hedefin başarılıp-başarılamadığıyla değerlendirilecektir

Kullanılabilirliği Neden Geliştirmeli Sonuçta; Kullanıcı tabanlı değişimler web sitenize en doğru yüzü kazandırır. Buna bağlı olarak; Satış Iranı ( Dönüşüm Oranı ) – 100% Trafi k ( Ziyaretçi Oranı ) – 150% Kullanıcı Performansı (Üretkenlik) – 161% Belirli hedeflerin tutturulması – 202%

Sonuçta;

Kullanıcı tabanlı değişimler web sitenize en doğru yüzü kazandırır.

Buna bağlı olarak;

Satış Iranı ( Dönüşüm Oranı ) – 100%

Trafi k ( Ziyaretçi Oranı ) – 150%

Kullanıcı Performansı (Üretkenlik) – 161%

Belirli hedeflerin tutturulması – 202%

Kullanılabilirliği Neden Geliştirmeli

Teşekkürler Aytaç MESTÇİ [email_address]