Koliko su zvezde daleko?

873 views
660 views

Published on

Predavanje održano 30. maja 2013. godine na Prirodno-matematičkom fakultetu, povodom otvaranja prve astronomske opservatorije u Nišu

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
873
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
5
Actions
Shares
0
Downloads
5
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Koliko su zvezde daleko?

  1. 1. Niš, 30. maj 2013.Milan MiloševićDepartman za fiziku, Prirodno-matematički fakultetTim “Astronomija iz fotelje”
  2. 2. Najvažnije pitanje Koliko su zvezde daleko? Merenje rastojanja Velika otkrića u astronomiji povezana sa novimmetodama merenja
  3. 3. Rastojanje Metar, kilometar, svetlosna godina, parsek... Predlozi: dužina klatna sa periodom od 2sekunde, desetimilioniti deo ½ meridija kroz Pariz (od polado ekvatora) Francuska akademija (1791) – izabrala meridijan, periodklatna je promenljiv zbog različitog ubrzanja Prvi etalon – 0,2 milimetra kraći, “zaboravljena”spljoštenost Zemlje izazvana rotacijom
  4. 4. Rastojanje 1889 – nov etalon, rastojanje između oznaka na šipciod platine i iridijuma, na teperaturi od 00 celzijusa 1960 – talasna dužina zračenja krypton-86 1983. godina: SI definicija: 1 metar je rastojanje koje pređe svetlost za1/299 792 458 sekunde
  5. 5. Neka važna rastojanja Prečnik i obim Zemlje Rastojanje Zemlja – Mesec Rastojanje Zemlja - Sunce
  6. 6. Obim Zemlje Eratosten (276 p.n.e. - 194 p.n.e.) Sijena – prvi dan leta, u podne, Sunce tačno iznad Aleksandrija – senka! Razlika – 7o Rastojanje 7/360o
  7. 7. Obim Zemlje Karavani – 5000 stadija 700 stadia po stepenu Stadi ~ 185 metara Obim: 39.690 – 46.620 km Tačno: 40.008 km
  8. 8. Rastojanje Zemlja - Mesec Aristrarh (310 pne. – 230 pne.) Trajanje pomračenja -> rastojanje 2 R /2r = T/t 30 puta dalje od prečnikaZemlje Tačno ~32 puta
  9. 9. Rastojanje Zemlja - Sunce Astronomska jedinica Hajgens, 1659 Posmatrao Veneru Dva ugla i jedna stranica? Uglovi: Sunce-Venera-Zemlja Sunce-Zemlja-Venera Rastojanje Zemlja – Venera ?!?!? Iz prividne veličine, pretpostavio prave dimenzije Venere  Približno tačan rezultat, sreća!
  10. 10. Astronomska jedinicaMerenje Prečnika ZemljeArchimedes (3rd century BC) 10000Aristarchus (3rd century BC) 380-1,520Hipparchus (2nd century BC) 490Ptolemy (2nd century) 1210Godefroy Wendelin (1635) 14000Jeremiah Horrocks (1639) 14000Christiaan Huygens (1659) 24000Cassini & Richer (1672) 21700Jérôme Lalande (1771) 24000Simon Newcomb (1895) 23440Arthur Hinks (1909) 23420H. Spencer Jones (1941) 23466Moderna merenja 23455
  11. 11. Danas... Radarski i laserski metodi Reflektori na površini Meseca
  12. 12. Metodi merenja Direktni Paralaksa Drugi geometrijski metodi Indirektni Spektroskopski metodi Standardne “sveće” Kosmološki crveni pomak
  13. 13. Paralaksa Na Zemlji,svakog danahttp://lcogt.net/spacebook/parallax-and-distance-measurementwww.parallaxperspective.com/2012/04/16/what-is-a-parallax-anyway/
  14. 14. Paralaksa – u bioskopu
  15. 15. Paralaksa – u (3D) astronomijiwww.nasa.gov/mission_pages/stereo/news/stereo3D_press.html
  16. 16. Paralaksa – u astronomiji
  17. 17. Paralaksa Parsek – rastojanje do zvezdekoja ima paralaksu od 2 sekunde (3,26 sv.g.) Sve zvezde < 1 lučne sekunde W. Bessel 1983 – 0,314 lučne sekunde – 10 sv. god. HIPPARCOS, 1989. 120 hiljada zvezda o,97 lučnih milisekundi hiljade zvezda sa < 2 lučne milisekunde; 500 pc Radio talasi – VLB interferometar; 100 lučnihmikrosekundi; rastojanje 2300 pc
  18. 18. Geometrijski metodi Poznate dimenzije objetka Merenje ugla Računa rastojanje Model galaksije NGC 4258 – 7,2 miliona pc SN1987A Godinu dana posle eksplozije Prsten počeo da svetli Rastojanje 160.000 sv. god.NGC4528 / M106
  19. 19. Spektroskopski metod Sjaj (zvezde) opada sa kvadratom rastojanja Apsolutni sjaj (magnituda) – sjajn zvezde ako bi senalazila na rastojanju od 10 pc Prividni sjaj – na nebu Veza: Jedan “mali” problem: Kako znamo apsolutni sjaj?
  20. 20. Apsolutni sjaj Spektri zvezda čija su rastojanja već izmerenaparalaksom Zastupljenost elemenata –klase zvezda O, B, A, F, G, K, M(Oh, be a fine girl/guy, kiss me) Svaka klasa – karakteristična bojai temperatura O – bele i najtoplije; M – crvene i najhladnije
  21. 21. H-R dijagram Zvezde sa svim poznatimpodacima nanesu na dijagram –- prava linija! Hertzsprung-Russell dijagram(nezavisno 1911 i 1913) Zvezde glavnog niza Džinovi i patuljci Ista temperatura, različit sjaj - > različita veličina H-R dijagram za nepoznato zvezdano jato, upoređuje sapoznatim i određuje rastojanje!
  22. 22. Standardne “sveće” Za HR dijagram potrebno mnogo zvezda, čak i onihnajtamnijih Ako znamo sjaj nekog objekta – znamo i rastojanje Standardne sveće Cefeide Supernove
  23. 23. Cefeide Promenljive zvezde Periodično menjaju sjaj i temperaturu Ime – prvi predstavnik, Delta Cephei Veza perioda i apsolutnog sjaja Veza: 1908, Henrietta Leavitt – zvezde u MalomMagelanovom oblaku
  24. 24. Cefeide 1915, Harlow Shapley – veličina galaksije i položaj Sunca 1924, Edwin Hubble – “Andromeda” nije u našoj galaksiji 1929, Habl i Milton Humason – Hablov zakon, galaksijese udaljavaju brzinom proporcionalnom rastojanju Sredina XX veka – problemi Rešeni podelom Cefeida u dve klase 1940, Walter Baade – klasične i Tip II
  25. 25. Cefeide Klasične – mlađe i masivnije Tip II – starije i manje Sjaj Cefeida tipa II u proseku manji Dinamika: Edingtonov ventil Brzina pulseva zavisi od mase zvezde He2+ manje propušta zračenje od He1+ Više manje fotona napušta jezgro, više se zagreva Ali – veći pritisak “gura” slojeve dalje od jezgra, hlade se Veća temperatura –> veća jonizacija Hlađenje – ponovo više He1+ Itd... Rastojanje - do 130 miliona svetlosnih godina
  26. 26. Supernove
  27. 27. Supernove
  28. 28. Supernove – Tip IaSN1572
  29. 29. Kosmološki crveni pomak 1926, Habl
  30. 30. Hablov zakon 1929. godina Crveni pomak (brzina)direktno proporcionalnirastojanju v = H r H – Hablova konstanta; originalno 500 km/s/Mpc Danas: H = 67,4 km/s/Mpc (Planck)13,82 milijarde godina star svemir
  31. 31. Koliko su daleko zvezde?
  32. 32. Kraj... Ili tek početak?  Višegradska 33, krov PMF-a www.teleskoponline.info info@teleskoponline.info /teleskoponlineMilan Miloševićmmilan@svetnauke.orgwww.svetnauke.org

×