Koliko su zvezde daleko?

  • 431 views
Uploaded on

Predavanje održano 30. maja 2013. godine na Prirodno-matematičkom fakultetu, povodom otvaranja prve astronomske opservatorije u Nišu

Predavanje održano 30. maja 2013. godine na Prirodno-matematičkom fakultetu, povodom otvaranja prve astronomske opservatorije u Nišu

More in: Education
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
431
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
4

Actions

Shares
Downloads
3
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. Niš, 30. maj 2013.Milan MiloševićDepartman za fiziku, Prirodno-matematički fakultetTim “Astronomija iz fotelje”
  • 2. Najvažnije pitanje Koliko su zvezde daleko? Merenje rastojanja Velika otkrića u astronomiji povezana sa novimmetodama merenja
  • 3. Rastojanje Metar, kilometar, svetlosna godina, parsek... Predlozi: dužina klatna sa periodom od 2sekunde, desetimilioniti deo ½ meridija kroz Pariz (od polado ekvatora) Francuska akademija (1791) – izabrala meridijan, periodklatna je promenljiv zbog različitog ubrzanja Prvi etalon – 0,2 milimetra kraći, “zaboravljena”spljoštenost Zemlje izazvana rotacijom
  • 4. Rastojanje 1889 – nov etalon, rastojanje između oznaka na šipciod platine i iridijuma, na teperaturi od 00 celzijusa 1960 – talasna dužina zračenja krypton-86 1983. godina: SI definicija: 1 metar je rastojanje koje pređe svetlost za1/299 792 458 sekunde
  • 5. Neka važna rastojanja Prečnik i obim Zemlje Rastojanje Zemlja – Mesec Rastojanje Zemlja - Sunce
  • 6. Obim Zemlje Eratosten (276 p.n.e. - 194 p.n.e.) Sijena – prvi dan leta, u podne, Sunce tačno iznad Aleksandrija – senka! Razlika – 7o Rastojanje 7/360o
  • 7. Obim Zemlje Karavani – 5000 stadija 700 stadia po stepenu Stadi ~ 185 metara Obim: 39.690 – 46.620 km Tačno: 40.008 km
  • 8. Rastojanje Zemlja - Mesec Aristrarh (310 pne. – 230 pne.) Trajanje pomračenja -> rastojanje 2 R /2r = T/t 30 puta dalje od prečnikaZemlje Tačno ~32 puta
  • 9. Rastojanje Zemlja - Sunce Astronomska jedinica Hajgens, 1659 Posmatrao Veneru Dva ugla i jedna stranica? Uglovi: Sunce-Venera-Zemlja Sunce-Zemlja-Venera Rastojanje Zemlja – Venera ?!?!? Iz prividne veličine, pretpostavio prave dimenzije Venere  Približno tačan rezultat, sreća!
  • 10. Astronomska jedinicaMerenje Prečnika ZemljeArchimedes (3rd century BC) 10000Aristarchus (3rd century BC) 380-1,520Hipparchus (2nd century BC) 490Ptolemy (2nd century) 1210Godefroy Wendelin (1635) 14000Jeremiah Horrocks (1639) 14000Christiaan Huygens (1659) 24000Cassini & Richer (1672) 21700Jérôme Lalande (1771) 24000Simon Newcomb (1895) 23440Arthur Hinks (1909) 23420H. Spencer Jones (1941) 23466Moderna merenja 23455
  • 11. Danas... Radarski i laserski metodi Reflektori na površini Meseca
  • 12. Metodi merenja Direktni Paralaksa Drugi geometrijski metodi Indirektni Spektroskopski metodi Standardne “sveće” Kosmološki crveni pomak
  • 13. Paralaksa Na Zemlji,svakog danahttp://lcogt.net/spacebook/parallax-and-distance-measurementwww.parallaxperspective.com/2012/04/16/what-is-a-parallax-anyway/
  • 14. Paralaksa – u bioskopu
  • 15. Paralaksa – u (3D) astronomijiwww.nasa.gov/mission_pages/stereo/news/stereo3D_press.html
  • 16. Paralaksa – u astronomiji
  • 17. Paralaksa Parsek – rastojanje do zvezdekoja ima paralaksu od 2 sekunde (3,26 sv.g.) Sve zvezde < 1 lučne sekunde W. Bessel 1983 – 0,314 lučne sekunde – 10 sv. god. HIPPARCOS, 1989. 120 hiljada zvezda o,97 lučnih milisekundi hiljade zvezda sa < 2 lučne milisekunde; 500 pc Radio talasi – VLB interferometar; 100 lučnihmikrosekundi; rastojanje 2300 pc
  • 18. Geometrijski metodi Poznate dimenzije objetka Merenje ugla Računa rastojanje Model galaksije NGC 4258 – 7,2 miliona pc SN1987A Godinu dana posle eksplozije Prsten počeo da svetli Rastojanje 160.000 sv. god.NGC4528 / M106
  • 19. Spektroskopski metod Sjaj (zvezde) opada sa kvadratom rastojanja Apsolutni sjaj (magnituda) – sjajn zvezde ako bi senalazila na rastojanju od 10 pc Prividni sjaj – na nebu Veza: Jedan “mali” problem: Kako znamo apsolutni sjaj?
  • 20. Apsolutni sjaj Spektri zvezda čija su rastojanja već izmerenaparalaksom Zastupljenost elemenata –klase zvezda O, B, A, F, G, K, M(Oh, be a fine girl/guy, kiss me) Svaka klasa – karakteristična bojai temperatura O – bele i najtoplije; M – crvene i najhladnije
  • 21. H-R dijagram Zvezde sa svim poznatimpodacima nanesu na dijagram –- prava linija! Hertzsprung-Russell dijagram(nezavisno 1911 i 1913) Zvezde glavnog niza Džinovi i patuljci Ista temperatura, različit sjaj - > različita veličina H-R dijagram za nepoznato zvezdano jato, upoređuje sapoznatim i određuje rastojanje!
  • 22. Standardne “sveće” Za HR dijagram potrebno mnogo zvezda, čak i onihnajtamnijih Ako znamo sjaj nekog objekta – znamo i rastojanje Standardne sveće Cefeide Supernove
  • 23. Cefeide Promenljive zvezde Periodično menjaju sjaj i temperaturu Ime – prvi predstavnik, Delta Cephei Veza perioda i apsolutnog sjaja Veza: 1908, Henrietta Leavitt – zvezde u MalomMagelanovom oblaku
  • 24. Cefeide 1915, Harlow Shapley – veličina galaksije i položaj Sunca 1924, Edwin Hubble – “Andromeda” nije u našoj galaksiji 1929, Habl i Milton Humason – Hablov zakon, galaksijese udaljavaju brzinom proporcionalnom rastojanju Sredina XX veka – problemi Rešeni podelom Cefeida u dve klase 1940, Walter Baade – klasične i Tip II
  • 25. Cefeide Klasične – mlađe i masivnije Tip II – starije i manje Sjaj Cefeida tipa II u proseku manji Dinamika: Edingtonov ventil Brzina pulseva zavisi od mase zvezde He2+ manje propušta zračenje od He1+ Više manje fotona napušta jezgro, više se zagreva Ali – veći pritisak “gura” slojeve dalje od jezgra, hlade se Veća temperatura –> veća jonizacija Hlađenje – ponovo više He1+ Itd... Rastojanje - do 130 miliona svetlosnih godina
  • 26. Supernove
  • 27. Supernove
  • 28. Supernove – Tip IaSN1572
  • 29. Kosmološki crveni pomak 1926, Habl
  • 30. Hablov zakon 1929. godina Crveni pomak (brzina)direktno proporcionalnirastojanju v = H r H – Hablova konstanta; originalno 500 km/s/Mpc Danas: H = 67,4 km/s/Mpc (Planck)13,82 milijarde godina star svemir
  • 31. Koliko su daleko zvezde?
  • 32. Kraj... Ili tek početak?  Višegradska 33, krov PMF-a www.teleskoponline.info info@teleskoponline.info /teleskoponlineMilan Miloševićmmilan@svetnauke.orgwww.svetnauke.org