PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT                                                                                            ...
1    PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT        KOMUNA QENDER VLORE                       Përgatitur në projektin              ...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                                    ...
3Tabela e PërmbajtjesKapitulli i pare ........................................................................ 9         M...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                                    ...
5Mesazhi i Kryetarit te KomunesTë nderuar bashkëqytetarë të komunës Qendër-Vlorë!Burimet natyrore, kulturore dhe historike...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                  6
7HyrjeNë janar 2009 komuna Qendër u angazhua në procesin e hartimit të Planit Strategjik përZhvillimin e Turizmit me qelli...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                                    ...
9        Kapitulli i parë    CFARE ESHTE PLANI STRATEGJIK    CFARE              STRATEGJIK      PËR ZHVILLIMIN E TURIZMIT ...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                                    ...
11Krahas kësaj, si një njësi vendore e mirëinformuar dhe e mirëpozicionuar në iniciativatrajonale dhe kombëtare për zhvill...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                                    ...
13       ·        Komuniteti, kultura e tij, dyqanet, objektet argëtuese, tradita, historia dhe       natyra përbëjnë buri...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                                    ...
15Ndërkohë, konsulenti mblodhi dhe konsultoi të gjitha dokumentat të cilat janë përdorur sireferencë në lidhje me qëllimin...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                                    ...
177. Faza Finale, Dokumenti i PSHZTDraft-i i PSZHT në komunën Qendër u zhvillua mbi bazën e procesit dhe informacionit i c...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                  18
19          Kapitulli i dyte     KONTEKSTI DHE PROFILI I ZHVILLIMIT             KOMUNËS          TE KOMUNËS QENDËR        ...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                                    ...
21                                                            Pozicioni gjeografik i komunës                              ...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                                    ...
23ndihmojnë që zhvillimi të vendoset nën kontroll dhe të konservohet toka për zhvillimin eekonomisë bujqësore.Në këtë punë...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                                    ...
25                                             Kryetari Komunes                   Zyra e Finances                         ...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                                    ...
27veçantë të lagunës së Nartës, pyjet e Zvërnecit, monumentet historike të lashtësisë janë endetë pashfrytëzuara dhe përbë...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                                    ...
29Turizmi kulturor dhe historikNë territorin e komunës Qendër ndodhen disa monumente të rëndësishme kulturore dhehistorike...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                                    ...
31Kisha e Shën Mërisë, Zvërnec.Kjo ndërtesë është e stilit Bizantindhe është e mirëmbajtur. Aty kashume ikona dhe thesare ...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                                    ...
33Ishulli i Sazanit : Ishulli i Sazanit është Ishulli me i madh i Shqipërisë 5.5 km2. Përmendetpër herë të parë në shek VI...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                                    ...
35Pemëtaria dhe kryesisht ulliri është burimi kryesor mbi të cilin mbështeten aktualisht aktivitetbujqësore. Në komunë num...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                                    ...
37Nga të dhënat për vitin 2008 aktualisht në komunë ushtrojnë aktivitetin e tyre rreth 200biznese nga të cilat evidentohen...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                                    ...
39Problemet kryesore në këtë drejtim lidhen me ruajtjen nga ndotja të këtyre burimeve përshkak të veprimtarisë së njeriut ...
Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë                                                  40
41Shumë ndërtime rezidenciale dhe industriale informale janë vendosur në të dy anët e rrugëskombëtare. Po ashtu ndërtime i...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër ...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër të projektit “Punët në komunitet III”, fi nancuar nga Banka e Këshillit të Evropës (CEB) Studio PATRIGRAF www.xhinapalk

4,273 views
4,181 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
4,273
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
20
Actions
Shares
0
Downloads
64
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT ALBANIAN DEVELOPMENT FUNDKy publikim është realizuar në kuadër të projektit “Punët në komunitet III”, fi nancuar nga Banka e Këshillit të Evropës (CEB) Studio PATRIGRAF www.xhinapalk

  1. 1. PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT INSTITUTI I KERKIMEVE URBANE K ALBANIAN DEVELOPMENT FUND PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT KOMUNA QENDER VLORE Ky publikim është realizuar në kuadër të projektit FONDI SHQIPTAR I ZHVILLIMIT “P “Punët në komunitet III”, financuar nga ALBANIAN DEVELOPMENT FUND Ba Banka e Këshillit të Evropës (CEB) www.albaniandf.orgGrant nga Norway Trust Fund S tudio PATRIGRAF www.xhinapalko@yahoo.com
  2. 2. 1 PLANI I ZHVILLIMIT TE TURIZMIT KOMUNA QENDER VLORE Përgatitur në projektin “Punët me Komunitetin III” Fondi Shqiptar i Zhvillimit Qershor 2009
  3. 3. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 2 K y plan zhvillimi i turizmit për komunën Qendër Vlorë u hartua në kuadër të projektit “Punët me Komunitetin III”, financuar nga Banka për Zhvillim e Këshillit të Europës (CEB) dhe zbatuar nga Fondi Shqiptar i Zhvillimit. Strategjia është përgatitur nga Instituti i Kërkimeve Urbane (IKU), agjensia e kontraktuar për përgatitjen e këtij Plani Zhvillimi të Turizmit nga Fondi Shqiptar i Zhvillimit. Botimi i këtij plani bëhet me financimin nga granti i Norway Trust Fund.
  4. 4. 3Tabela e PërmbajtjesKapitulli i pare ........................................................................ 9 Metoda për Hartimin e PSZHT ........................................................ 12 Procesi për Hartimin e PSZHT ........................................................... 14Kapitulli i dytë ........................................................................ 1 9 Informacion i përgjithshëm për Komunën Qendër ........................... 20 Demografia dhe parashikimi i popullsise .......................................... 23 Profili Ekonomik ............................................................................... 34 Aktivitete te tjera ekonomike. ............................................................ 36 Prioritetet për Zhvillimin Ekonomik .................................................... 37 Mjedisi, Infrastruktura dhe Shërbimet Publike ................................... 38 Burimet financiare të komunës ....................................................... 48Kapitulli i tretë. ....................................................................... 5 3 Analiza swot .................................................................................... 54 Zhvillimi i Turizmit në Komunën Qendër ........................................... 57 Vizioni i zhvillimit të turizmit në komunën Qendër ............................. 58 Drejtimet Kryesore të Zhvillimit të Turizmit në Komunën Qendër ........ 58 Objektivat e Përgjithshëm të Zhvillimit të Turizmit .............................. 59 Fondi Shqiptar i Zhvillimit Instrumentet e menaxhimit të territorit .............................................. 69Kapitulli i Katert ..................................................................... 7 3
  5. 5. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 4 Shkurtime Fshzh Fondi shqiptar i zhvillimit P szht Plani strategjik për zhvillimin e turizmit Khpszht Komiteti për hartimin e planit strategjik për zhvillimin e turizmit IKU Instituti i Kërkimeve Urbane IMK Instituti i Monumenteve të Kulturës Kuz Kanalizimet e ujërave të zeza AIT Agjencia për Informacionin Turistik OSSH Operatori i Sistemit të Shpërndarjes
  6. 6. 5Mesazhi i Kryetarit te KomunesTë nderuar bashkëqytetarë të komunës Qendër-Vlorë!Burimet natyrore, kulturore dhe historike në komunën tonë janë një potencial i madh përzhvillimin e turizmit, ekonomisë e mirëqenies së banorëve. Përdorimi i planifikuar dukekonservuar, mbrojtur dhe zhvilluar me tej vlerat e tyre është një detyrë sa e vështirë dhe erëndësishme. Zbatimi i kësaj detyre kërkon angazhimin e administratës, të zgjedhurvevendore, por edhe pjesëmarrjen aktive të komunitetit, biznesit dhe grupeve të tjera tëinteresit.Pas një pune disa mujore dhe këmbëngulëse, administrata e komunës, këshilli dhekomuniteti i përfaqësuar nëpërmjet grupeve të interesit kanë hartuar Planin Strategjik përZhvillimin e Turizmit në të cilin janë kristalizuar të gjithë idetë dhe nismat që komuna do tëndërmarrë për ta bërë atë të zbatueshëm me synimin final, atë të përmirësimit të mirëqëniessë banorëve tanë dhe ruajtjen e mjedisit për brezat e ardhshëm.Ne kuptojmë që turizmi është një mundësi e madhe për zhvillimin ekonomik tëqëndrueshëm, dhe se turisti dhe çdo vizitor tjetër që do të vizitojë komunën tonë do të gjejëmikpritjen, shërbime të kulturuara dhe vlera natyrore, kulturore dhe historike të ruajtura dhetë zhvilluara me kujdes. Ata do të gjejnë kënaqësinë, shlodhjen dhe qetësinë e do kthehenvazhdimisht të na vizitojnë.Plani Strategjik për Zhvillimin e Turizmit është një udhëzues në duart tona që do të naudhëheqë në rrugën e zhvillimit, mobilizimin e fondeve dhe të kapaciteteve njerëzore për tëarritur objektivat e zhvillimit. Dua të falënderoj në mënyrë të veçantë Fondin Shqiptar tëZhvillimit i cili bëri të mundur financimin e procesit për hartimin e këtij plani si dhe punën especializuar dhe këmbëngulëse të grupit të ekspertëve të Institutit të Kërkimeve Urbane qëzhvilluan këtë proces dhe që e përmblodhën atë në këtë dokument.Të nderuar bashkëqytetarë, duke e mbyllur me lejoni t’ju garantoj se komuna Qendër ështëe përkushtuar të zbatoje e të respektojë mendimin dhe objektivat e komunitetit të cilin ne Fondi Shqiptar i Zhvillimitpërfaqësojmë. Me respekt! FREDO BERBERI Kryetar i komunës Qendë
  7. 7. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 6
  8. 8. 7HyrjeNë janar 2009 komuna Qendër u angazhua në procesin e hartimit të Planit Strategjik përZhvillimin e Turizmit me qellim që të përcaktonte një vizion të qartë për të ardhmen ekomunës - dhe të planifikojë hapat e veprimit dhe burimet e nevojshme për të arritur këtëvizion.Hartimi i Planit Strategjik të Zhvillimit të Turizmit u realizua në një proces të hapur dhetransparent duke përfshirë stafin e komunës, përfaqësues nga këshilli i komunës, kryetarëfshatrash, grupe fokusimi të aktorëve të interesit, përfaqësues nga komuniteti i biznesit,qytetarë, specialistë të fushave të ndryshme, arkeologë, urbanistë, historianë, përfaqësuesnga Qarku Vlorë.Ky plan është ndërtuar në gërshetim dhe harmoni me objektivat e Strategjisë Rajonale tëZhvillimit të Qarkut Vlorë e cila është hartuar në 2004, duke pasur parasysh objektivat ezhvillimit të mijëvjeçarit deri në vitin 2015. PSZHT është një iniciativë e re lokale, që nxitaftësitë planifikuese afatgjatë dhe prioritarizimin e ndërhyrjeve prioritare për zhvillimin eturizmit.PSZHT në komunën Qendër i referohet gjithashtu edhe objektivave strategjike kombëtare tëcilat gjejnë shprehje në kuadër të Strategjisë Sektoriale për Zhvillimin e Turizmit si dhe nëStrategjinë Kombëtare për Zhvillim dhe Integrim.Hartimi i PSZHT u financua nga Fondi Shqiptar i Zhvillimit (FZHSH) në kuadër të ProjektitPunët në Komunitet III dhe është zbatuar nga Instituti i Kërkimeve Urbane në Tirane.Ku dokument ka për qëllim të shërbejë si hartë treguese për zyrtaret e zgjedhur vendore dhepersonelin e specializuar të komunës, dhe të udhëzojë rrugën drejt zhvillimit të qëndrueshëmtë turizmit, për rrjedhojë përmirësimit të mirëqenies së komunitetit, nxitjes së biznesit dheruajtjes së mjedisit.Dokumenti është i organizuar në disa kapituj. Në vijim të Mesazhit të Kryetarit të Komunës,Falënderimit për përkushtimin e personelit dhe të gjithë pjesëmarrësve dhe Hyrjes, PSZHTpërmban ndër të tjera: Përshkrimin e Procesit për Hartimin e PSZHT, Metodën për hartimin e Fondi Shqiptar i ZhvillimitPSZHT, Profilin Turistik të komunës, përfshirë dhe të dhëna të tjera për shërbimet publike dhesociale dhe zhvillimin ekonomik, analizën SWOT e cila ka gjeneruar mendime mbipotencialin, mundësitë, anët e dobëta dhe pengesat e mundshme të komunës për tukapërcyer drejt një zhvillimi të qëndrueshëm të turizmit. Dokumenti përmban një përmbledhjetë diskutimeve në fokus grup me aktore të interesit si bizneset, shoqërinë civile dhe qytetare.
  9. 9. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 8 Në vijim, dokumenti i PSZHT përmban vizionin e komunës, qëllimet afatmesme dhe objektivat për realizimin e këtyre qëllimeve. PSZH është plotësuar me planin e aktiviteteve nëpërmjet të cilave do të synohet të realizohen objektivat dhe të arrihen qëllimet e zhvillim. Një listë projektesh prioritare dhe plani financiar pason planin e aktiviteteve. Në mbyllje, materiali grafik i paraqitur shërben si tregues i shpërndarjes së burimeve (produkteve) turistike dhe i projekteve prioritare, krahas specifikimit të vendndodhjes së komunës. Materiali përmban fotografi për të ilustruar potencialin turistik të komunës.
  10. 10. 9 Kapitulli i parë CFARE ESHTE PLANI STRATEGJIK CFARE STRATEGJIK PËR ZHVILLIMIN E TURIZMIT Fondi Shqiptar i Zhvillimit
  11. 11. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 10 Një kuadër i përgjithshëm rregullator: Plani strategjik për zhvillimin e turizmit është një dokument i cili për herë të parë është përgatitur nga komuna Qendër dhe që përfshin në vetvete një plan afatmesëm për zhvillimin ekonomik, social dhe atë qeverisës të gjithë komunitetit. Një guidë për të ardhmen: Ky dokument është një plan strategjik veprimi që lejon komunën Qendër të drejtojë dhe kontrollojë të ardhmen e saj në zhvillimin e turizmit. Ai shërben si një hartë për t’u ndjekur nga administrata e komunës, të zgjedhurit vendore dhe komuniteti në rrugën drejt së ardhmes së turizmit dhe zhvillimit ekonomik të qëndrueshëm. Një proces dinamik: Plani Strategjik për Zhvillimin e Turizmit është një mekanizëm institucional që përcakton programin e zhvillimit për zonën në juridiksionin territorial të komunës Qendër në qarkun e Vlorës. Ky mekanizëm është i gjallë, i ndryshueshëm dhe që siguron një pjesëmarrje të gjerë të komunitetit dhe të grupeve të interesit, duke u përshtatur me nevojat dhe mundësitë në rritje të komunës. Një plan vizionar i kombinuar: PSZHT në komunën Qendër identifikon vizionin dhe kombinuar: qëllimet (destinacion), si edhe veprimet konkrete (drejtimin) për të arritur me sukses në destinacionin e parapëlqyer në të ardhmen. Plani identifikon burimet e duhura për të arritur atje. Plani komunikon tek komuniteti atë çfarë qeveria vendore, të zgjedhurit dhe administrata e tyre planifikon të bëjë me taksat që mbledh dhe kontributin e komunitetit. Një skenar i qartë veprimesh: Plani Strategjik për Zhvillimin e Turizmit në komunën Qendër përmban një kuadër veprimesh dhe aktivitetesh konkrete, të bazuara dhe të mundshme për tu realizuar. Plani përcakton burimet, përgjegjësitë dhe afatet kohore për realizimin e aktiviteteve në të cilat mbështetet zhvillimi i turizmit. Aktivitetet janë përpunuar sipas përparësisë, dhe qartësojnë e përcaktojnë drejtimet e duhura për investime. Një instrument për zhvillimin e territorit: Plani Strategjik për Zhvillimin e Turizmit ka përcaktuar produktet baze për zhvillimin e turizmit në territorin e komunës. Në materialin grafik bashkëlidhur plani orienton përdorimin e tokës me qëllim konservimin dhe zhvillimin e burimeve turistike. Ai shërben si bazë dhe detyrë projektimi për iniciativën e komunës në përgatitjen e planeve të zhvillimit urban për fshatrat dhe zonat me përparësi zhvillimin e turizmit. Pse duhet një PSZHT ne Komune Qendër, Vlore Komuna Qendër ka kuptuar se me pozicionin e përshtatshëm gjeografik dhe burimet e rëndësishme të cilat ndodhen në territorin e saj, tashmë ka ardhur koha dhe është bërë e domosdoshme që puna për zhvillim të udhëhiqet nga një plan i cili ka përcaktuar produktin e zhvillimit të qëndrueshëm ekonomik me një sy mbi ruajtjen dhe konservimin e vlerave mjedisore.
  12. 12. 11Krahas kësaj, si një njësi vendore e mirëinformuar dhe e mirëpozicionuar në iniciativatrajonale dhe kombëtare për zhvillim, komuna kërkon të bëhet pjesë e zhvillimi të integruar nësinergji me Strategjinë Sektoriale për Zhvillimin e Turizmit si dhe me Strategjinë Kombëtarepër Zhvillim dhe Integrim.Kuadri ligjor dhe reforma e decentralizimit, prej vitesh në zhvillim, i ka dhënë komunës njëautoritet të plotë për zhvillimin ekonomik dhe turizmit dhe mundësinë të ndërmarrë nisma tëcilat janë në interes të komunitetit dhe të grupeve të interesit. Zhvillimi i turizmit është një ngaburimet mbi të cilat mbështetet zhvillimin ekonomik. Kuadri ligjor1 ka përcaktuar se komunatdhe bashkitë janë tërësisht përgjegjëse dhe kanë si funksion të vetin përgatitjen eprogrameve të zhvillimit, si dhe organizimin e shërbimeve në mbështetje të zhvillimitekonomik, përfshirë këtu organizimin e informacionit, strukturës dhe infrastrukturëspërkatëse.Nevoja për një Plan Strategjik për Zhvillimi e Turizmit vjen dhe nga shtytja pozitive ekomunitetit dhe e grupeve të interesit, përfshirë biznesin vendas por edhe interesin einvestitorëve të huaj për të shfrytëzuar burimet e vendit për një zhvillim të qëndrueshëm. Kydokument u jep atyre garancinë se në iniciativat që kanë ndërmarrë kanë garancinë embështetjes së komunës dhe një partneritet institucional të sigurtë.Por komuna Qendër nuk është një aktor i vetëm i interesuar për një zhvillim të integruar dhetë planifikuar. Këshilli i Qarkut Vlorë si dhe njësitë e tjera vendore që ndajnë të njëjtat burimezhvillimi, janë të interesuara që të veprojnë në sinergji dhe të integrojnë përpjekjet e tyre përnjë zhvillim të qëndrueshëm dhe një kujdes të veçantë për mjedisin. Ky plan do të krijojëkushte të përshtatshme për bashkëpunim dhe përfitim të ndërsjelltë ndërmjet autoritetevevendore në përmbushjen e ambicieve kombëtare.Parimet mbi te cilat mbeshtetet PSZHTPlani Strategjik i Zhvillimit të Turizmit mbështetet në parimet e pranuara përgjithësisht mbiplanifikimin strategjik dhe në praktikat e në përvojat më të mira të vendit: - Gjithëpërfshirës; i tillë që të asemblojë në mënyrë transparente shprehjen e interesit të përfituesve dhe të sigurojë pjesëmarrjen e gjerë të komunitetit dhe të grupeve të interesit në hartimin dhe zbatimin e tij; - Strategjik të jetë një plan afatgjatë dhe të parashikojë ndërhyrje konkrete të Strategjik; Fondi Shqiptar i Zhvillimit cilat adresojnë përparësitë e zhvillimit të komunitetit të harmonizuara me ambiciet politike të të zgjedhurve vendore; - I zhvillueshëm; që të përshtatet vazhdimisht me përparësitë në ndryshim dhe që adaptohet me interesat dhe përparësitë bashkëkohore të zhvillimit; plani është njëherazi subjekt i përmirësimit të vazhdueshëm.1 Ligji nr. 8652, i dates 31 korrik 2000, “Per organizimin dhe funksionimin e qeverisjesvendore”
  13. 13. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 12 - I realizueshëm që bazohet në mundësitë reale të komunës Qendër nga realizueshëm; pikëpamja financiare dhe njerëzore por që merr në konsideratë edhe mundësinë e financimit nga burime të tjera potenciale. Metoda për Hartimin e PSZHT Para së gjithash, të zgjedhurit vendore dhe personeli i specializuar në komunën Qendër zhvilluan një kuptim të përgjithshëm dhe pranuan një koncept të përbashkët mbi zhvillimin e turizmit. Ata kuptojnë se një «turist » është çdo person që viziton komunën për çdo qëllim, si për të kaluar pushimet, për të bërë biznes, takime apo mbledhje, të vizitoje të afërmit dhe miqtë dhe që kërkon çdo shërbim përveç shërbimit të punësimit. Zhvillimi i turizmit qëndron mbi katër shtylla, Marketingu, Infrastruktura, Konkurrenca dhe Destinacioni. Ata ranë dakord se nuk ka asnjë destinacion apo biznes turistik i cili i përshtatet të gjithë turistëve prandaj ata duhet të vendosin se ku do ti përdorin burimet e tyre të kufizuara për të arritur rezultatet me të mira dhe optimale në këtë fushë. Për të përcaktuar rrugën më të mire mbi të cilën ata do të ecin në të paktën 5 vitet e ardhshme, do të thotë së pari që të kuptosh me së miri situatën unike të komunës, konkurrencën, potencialin dhe mundësitë e zhvillimit. Ata ranë dakord se planifikimi i zhvillimit dhe në themel planifikimi urban dhe menaxhimi modern i tokës qëndrojnë në baze të zhvillimit të qëndrueshëm të turizmit dhe ekonomisë. Ky mirëkuptim do të ndihmoje në përcaktimin e një vizioni dhe qëllimeve, arritja e të cilave do të ndikohet nga cilësia që do të kenë produktet dhe destinacionet turistike të zgjedhura për të zhvilluar kapacitetet e nevojshme që i përgjigjen me së miri kërkesave të turistëve që do të vizitojnë komunën. Për komunën Qendër filozofia udhëheqëse në këtë iniciativë është adaptimi i metodës së zhvillimit të qëndrueshëm të turizmit duke pasur në vëmendje mbrojtjen e mjedisit. Ka shume arsye të cilat e bëjnë komunën që të ecë e udhëhequr nga kjo filozofi: · Turizmi përbën një nga oportunitetet ekonomike për komunitetin e komunës Qendër. Ai siguron një mundësi reale për të ulur varfërinë, rritur punësimin dhe stimuluar rritjen e qëndrueshme të mirëqenies; · Përveç zhvillimit të infrastrukturës rrugore dhe asaj për prodhimin e energjisë, zhvillimi i turizmit nuk konsumon burime të tjera shtesë të parinovueshme dhe është miqësor me mjedisin;
  14. 14. 13 · Komuniteti, kultura e tij, dyqanet, objektet argëtuese, tradita, historia dhe natyra përbëjnë burimet bazë dhe thelbësore për turizmin; · Përdorimi i burimeve turistike nuk duhet të jetë shterues por ato duhen bërë të rinovueshme që ti shërbejnë brezave; · Zhvillimi i turizmit ka provuar se është në gjendje të rijetësojë kulturën dhe traditën; · Zhvillimi i turizmit mund të jetë një nxitje dhe për oportunitete të tjera ekonomike krahas mbrojtjes së burimeve natyrore dhe ruajtjes së objekteve historike.Për të formuluar planin strategjik për zhvillimin e turizmit në komunën Qendër, ështëpërdorur një metodë e cila do të cojë në menaxhimin e të gjitha burimeve në mënyrë të tillëqë nevojat ekonomike, sociale dhe estetike të mund të plotesohen, ndërkohë që ruhetintegriteti kulturor si dhe proceset ekologjike. Ne e shikojmë turizmin si opsionin kryesor përzhvillimin ekonomik të komunës ndonëse ka një mungesë evidente të disa aspekteve që do takthenin atë menjëherë në një destinacion të sigurtë.Planifikimi strategjik mbështetet në:- Pjesëmarrje e gjerë: o Komuna ka siguruar një pjesëmarrje të gjerë dhe organizimin e Komitetit për Hartimin e Plani Strategjik për Zhvillimin e Turizmit i cili ka marrë në dorë realizimin e aktiviteteve për hartimin e planit dhe për zbatimin e tij. Në këtë mënyrë ky komitet i ka dhënë komunës pronësinë mbi dokumentin dhe planin e veprimeve si dhe ka siguruar pjesëmarrjen në proces të figurave më të rëndësishme të komunës, njerëz Fondi Shqiptar i Zhvillimit me influencë dhe ide të cilët mbështesin një zhvillim të shpejtë dhe të qëndrueshëm të aktiviteteve me orientim turizmin.- Analizën e situatës dhe përgatitjen e profilit të komunës i cili përfshin por nukkufizohet në : o Përshkrimin e pozicionit gjeografik përpos rajonit dhe vendit në tërësi ; o Popullsinë dhe proceset migratore ; o Autoritetet dhe institucionet ; o Infrastrukturën, shërbimet publike dhe komunikacionin ;
  15. 15. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 14 o Kontrollin mbi territorin dhe zhvillimin urban o Aktivitetet ekonomike o Profilin turistik o Burimet financiare dhe të ardhurat e komunës - Analizën SWOT për të analizuar faktorët e brendshëm dhe të jashtëm në zhvillimin e turizmit nëpërmjet përcaktimit të potencialit dhe pikave më të forta, mundësive reale nga njëra anë dhe pikave të dobëta e kërcënimeve të cilat rrezikojnë zhvillimin e turizmit nga ana tjetër. - Hapi tjetër përfshin zhvillimin e vizionit, përcaktimin e qëllimit dhe objektivave si dhe përshkrimin e drejtimit dhe sigurimin e angazhimit të gjithë elementëve të interesuar në komunë duke u përpjekur që të balancojë aktivitetet me burimet e sigurta dhe potenciale. - Për me tepër, metoda specifikon projektet kryesore dhe dallon qartazi produktet turistike dhe vendet parësore të cilat mbartin pontecialin kryesor për zhvillimin e turizmit; - Në fund metoda siguron vlerësimin e burimeve financiare të komunës nëpërmjet një analize të thjeshtuar të bilancit të shpenzimeve dhe të ardhurave në vite bazuar në politikat fiskale të komunës si dhe në trendin aktual të investimeve kapitale. Metoda veçon harku kohor dhe ngjarjet kryesore të zbatimit të aktiviteteve të këtij plani. Procesi për Hartimin e PSZHT 1. Garantimi i angazhimit lokal, Krijimi i Komitetit për Hartimin e PSZHT. Hapi i parë për hartimin e PSZHT është garantimi i angazhimit të aktorëve të interesit. Ky hap siguron që zyrtaret e qeverisjes vendore dhe personeli të njihen me qëllimet e projektit dhe në të njëjtën kohë të angazhohen në këtë projekt. Njëherazi është siguruar një pjesëmarrje e gjerë dhe kontributi i përfaqësuesve të komunitetit, përfshirë kryepleqtë e fshatrave me potencial zhvillimin e turizmit, përfaqësues të bizneseve, shoqërisë civile, administratës së qarkut Vlorë dhe institucioneve qendrore.
  16. 16. 15Ndërkohë, konsulenti mblodhi dhe konsultoi të gjitha dokumentat të cilat janë përdorur sireferencë në lidhje me qëllimin e projektit, d.m.th për hartimin e Planit Strategjik për Zhvillimine Turizmit në komunën Qendër. Një listë e dokumenteve të konsultuar është paraqitur nëAneks __ të këtij raporti. Në të njëjtën kohe u përgatitën forma standarde për mbledhjen einformacionit i cili është përdorur për përgatitjen e profilit turistik të zhvillimit në komunënQendër.2. Konsultimi me aktoret e interesitSi pjesë e procesit të konsultimit dhe sigurimit të pjesëmarrjes së aktoreve të interesit,komunës me mbështetjen edhe të FZHSH ka organizuar disa takime të cilat kanë pasur nëfokus sigurimin e maksimizimit të një pjesëmarrje sa me të gjere dhe mbledhjen einformacionit dhe opinioneve në lidhje me përgatitjen e PSZHT.Takimet kanë sjell në tryezën e diskutimit përfaqësues të biznesit, shoqërisë civile ekspertë dheqytetare të njohur në zonën e komunës Qendër.3. Fillimi i punës për hartimin e PSZHTAktivitetet për hartimin e PSZHT në komunën Qendër filluan me prezantimin e projektit në njëtakim interaktiv me stafin e komunës në javën e tretë të janar 2009. Krahas metodologjisëpër hartimin e PSZHT, audienca u njoh me planin e aktiviteteve dhe afatet kohore të procesit.Në takim morën pjesë 15 persona, nga të cilët ishin prezent : kryetari i komunës,nënkryetarët, sekretari i këshillit, shefi i zyrës së planifikimit urban, shefi i zyrës së burimevenjerëzore dhe specialistë të tjerë të komunës.. Fondi Shqiptar i Zhvillimit
  17. 17. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 16 Në mbledhjen e pare u krijua dhe Komiteti për Hartimin e Planit Strategjik për Zhvillimin e Turizmit në komunën Qendër. Komiteti përbëhet nga 15 anëtarë dhe siguron pjesëmarrjen e aktoreve të ndryshëm, përfshi : 5 anëtarë nga personeli i komunës, 2 përfaqësues të këshillit, 3 kryetaret e fshatrave me potencial me të madhe për zhvillimin e turizmit, dhe 5 anëtarë të tjerë si përfaqësuesit me të dalluar të komunitetit dhe përfaqësues të institucioneve të tjera vendore e qendrore, përfshi Këshillin e Qarkut Vlore, Shoqatën e Agjencive Turistike dhe Institutin e Monumenteve të Kulturës në Vlore. . 4. Zhvillimi i analizës SWOT Me pjesëmarrje të Komitetit për Hartimin e PSZHT u realizua analiza SWOT – Fuqitë (Potenciali), Dobësitë, Mundësitë dhe Sfidat – çka lejoi të gjithë anëtarët e Komitetit që të jepnin mendimet dhe opinionet e tyre për çfarë shkon mire në komunë dhe çfarë nuk shkon siç duhet. Gjithashtu u identifikuan potenciali dhe mundësitë që ka komuna Qendër për ti shfrytëzuar dhe transformuar në fuqi të sajat si dhe rreziqet që duhet të shmangen në mënyrë që mos jenë pengesë e zhvillimit të qëndrueshëm të turizmit por dhe me gjere, të ekonomisë dhe mirëqenies për komunitetin e komunës. Pjesë e analizës SWOT është edhe organizimi dhe realizimi i takimit me grupin e fokusimit i cili solli në një tryeze diskutimi aktore të tjerë të jashtëm të cilët përfaqësojnë biznesin dhe shoqërinë civile që ushtron aktivitetin e saj në komunën Qendër. Në takim morën pjesë 12 persona të cilët me përkushtim dhe produktivitet diskutuan dhe i dhanë përgjigje pyetjeve të tilla si: Çfarë do të veçonit si burimet më të rëndësishme për zhvillimin e turizmit në komunën tuaj? Çfarë mundësish shikoni për zhvillimin e turizmit në komunën tuaj? Cilat janë vështirësitë që has biznesi në zhvillimin e turizmit? Cilat duhet të jenë drejtimet kryesore për zhvillimin e turizmit? Evidentoni projektet prioritare. Kush është roli dhe kontributi juaj në këtë drejtim? Kush është roli i komunës në këtë drejtim? Si është gjendja e pronësisë në komune, veçanërisht në zonat me përparësi zhvillimin e turizmit? 5. Mbledhja e informacionit. Për ditë me radhë grupi i punës ka punuar intensivisht të mbështetur edhe nga personeli i komunës për të mbledhur informacionin e nevojshëm mbi bazën e të cilit është kryer analiza e fakteve në kuadër të profilit turistik të komunës dhe përgjithësisht gjendjes së infrastrukturës dhe shërbimeve publike, zhvillimit ekonomik, burimeve potenciale për zhvillimin e turizmit dhe burimet financiare. Për të mbledhur informacionin u shfrytëzuan takimet me sektorë të ndryshëm të administratës së komunës, takimet në Këshillin e Qarkut në Vlore, Bashkinë e Vlorës, Shoqatën e Agjencive Turistike në Vlore, Institutin e Monumenteve të Kulturës, etj...
  18. 18. 177. Faza Finale, Dokumenti i PSHZTDraft-i i PSZHT në komunën Qendër u zhvillua mbi bazën e procesit dhe informacionit i cili umblodh dhe përpunua sipas fazave të procesit me sipër. Draft-i i pare i PSZHT u prezantuadhe u diskutua me Komitetin për Hartimin PSZHT ; komentet e këtij takimi të hapur ureflektuan në dokument, duke i dhënë forme draft-it përfundimtar të PSZHT, i cili u prezantuadhe u diskutua me praninë e Fondit Shqiptar të Zhvillimit dhe përfaqësues të komunësQendër.Grupi i Punës në komunë reflektoi të gjitha komentet të cilat u prodhuan nga takimi iprezantimit me FZHSH duke i dhënë dokumentit kësisoj formën përfundimtare të PlanitStrategjik për Zhvillimin e Turizmit në komunën Qendër, Vlore. Fondi Shqiptar i Zhvillimit
  19. 19. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 18
  20. 20. 19 Kapitulli i dyte KONTEKSTI DHE PROFILI I ZHVILLIMIT KOMUNËS TE KOMUNËS QENDËR Fondi Shqiptar i Zhvillimit
  21. 21. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 20 Informacion i përgjithshëm për Komunën Qendër Komuna Qendër ndodhet në gjirin e Vlorës, territorit i të cilës pjesërisht rrethon qytetin e Vlorës, duke krijuar kështu kurorën lindore të tij.,Një pjesë e territorit të komunës shtrihet përgjatë bregut të detit Adriatik. Komuna përbëhet nga 11 fshatra duke përfshirë dhe zona me rëndësi natyrale dhe kulturore si Kanina, Narta, Panxha, Zvërneci dhe fshatrat e tjerë si Babicë e Madhe, Babicë e Vogël, Bestrovë, Kërkovë, Shtimë dhe Xhyherinë. Komunës numëron një popullsi prej 18,000 banore, ka një sipërfaqe prej 12,000 hektarësh dhe një vije bregdetare përgjatë detit Adriatik prej 10.5 km. Në territorin e komunës gjenden një sere monumentesh me rëndësi historike si kalaja e Kaninës, fshat në të cilin ka lindur Ismail Qemali, themeluesi i shtetit të parë dhe deklaruesi i pavarësisë në vitin 1912. Një burim i rëndësishëm natyror është laguna e Nartës me një sipërfaqe ujore prej rreth 42 km2, me një biodiversitet unikal dhe një manastir të periudhës mesjetare i cili ndodhet në një ishull të vogël në mes të lagunës. Këto burime të veçanta dhe plazhet e bukura përgjatë bregdetit Adriatik, krijojnë potenciale reale për zhvillimin e turizmit në këtë komunë. Në territorin e komunës janë aktive rreth 200 biznese nga të cilat 36 përfshihen në biznesin e madh, 144 biznese të vogla dhe pjesa e mbetur përfshin shërbime individuale ambulatore. Në fshatrat si Zvërnec dhe Nartë ka filluar zhvillimi i turizmit familjar. Janë ndërtuar shtëpi të reja të cilat mundësojnë ofrimin e shërbimit mëngjes dhe shtrat, ndërkohë që janë gjithashtu dhe bare dhe restorante. Gjatë viteve të fundit, drejtuesit dhe menaxhuesit e komunës kanë treguar një përmirësim të rëndësishëm përsa i përket investimeve publike prej të ardhurave të vetë komunës dhe granteve nga buxheti i shtetit. Pozita Gjeografike Komuna Qendër në qarkun e Vlorës është një nga komunat me të mëdha në vend. Territori i komunës shtrihet në pjesën veriore dhe në lartësitë verilindore e lindore të cilat mbështjellin brenda tyre qytetin e Vlorës duke formuar një pjesë të kurorës mbi gjirin me te njëjtin emër në detin Adriatik. Komuna Qendër ndodhet 140 km në jug të Tiranës. Qendra e komunës përkon me rrugën hyrëse për në bashkinë e Vlorës dhe kryqëzimin që të çon në lagunën e Nartës, dhe ndodhet 2,5 km nga qendra e Vlorës, dhe vetëm 5,1km nga porti i këtij qyteti. Territori i komunës përshkohet nga rruga aktuale nacionale dhe nga autostrada e aksit jug-veri i cili është në ndërtim, si dhe nga hekurudha me po të njëjtin orientim gjeografik.
  22. 22. 21 Pozicioni gjeografik i komunës QendërKomuna Qendër ka një sipërfaqe prej 12,000 ha nga të cilat 42 km katror janë tëpërbëre nga pasqyra ujore e Lagunës së Nartës. Komuna Qendër ka nën administrimin esaj një vijë bregdetare prej rreth 10.5 km në detin Adriatik.Pjesa tjetër e territorit shtrihet në lartësitë e kodrave që rrethojnë qytetin e Vlorës në pjesënverilindore dhe lindore. Komuna kufizohet në jugperëndim nga Bashkia Orikum dhe në verie verilindje nga komuna Novoselë.Ishulli i Sazanit dhe Laguna e NartësNë juridiksionin territorial të komunës përfshihen 11 fshatra, respektivisht: Kanina, Narta,Panaja, Zvërnec Babicë e Madhe, Babicë e Vogël, Bestrovë, Kërkovë, Shtimë, Xhyherinë sidhe ishulli strategjik i Sazanit.Konteksti rajonalNë kontekstin rajonal, pozicioni gjeografik i komunës Qendër merr një rëndësi të veçantë nëraport me rrugët e transportit ndërkombëtar dhe të tranzitimit të naftës dhe gazit nëpërmjetprojekti AMBO. Në territorin e komunës ndodhet pika fundore e Korridorit të VIII-të, e cila Fondi Shqiptar i Zhvillimitvlerësohet si një nga daljet më të rëndësishme të burimeve lindore të naftës dhe gazit përfurnizimin e Evropës dhe të vendit.Komuna Qendër është faktor i rëndësishëm zhvillimi në rajonin ekonomik të gjirit të Vlorës.Në territorin e kësaj komune po përqëndrohen burime të rëndësishme të prodhimit tëenergjisë. Aktualisht është duke u instaluar një TEC me fuqi te instaluar 90 MGV i cili do te
  23. 23. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 22 balancoje prodhimin dhe shpërndarjen e energjisë në pjesën jugore te vendit përfshirë dhe vetë komunën Qendër. Në perspektiven afatgjatë dhe në kuadër të një reforme të mundshme rajonalizimi, interesat ekonomike të komunës Qendër harmonizohen me ato të bashkisë Vlorë dhe ndoshta të njësive të tjera administrative të cilat shtrihen në gjirin e Vlorës. Zhvillimi i turizmit është ndër burimet më të rëndësishme për zhvillimin ekonomik të rajonit. Në vizionin afatgjate, qarku Vlorë do të ketë krijuar bazat për një turizëm energjik dhe të integruar me mirëpërdorimin e burimeve e pasurive të rajonit, që gjeneron të ardhura, krijon pune, ofron zgjedhje dhe që njerëzit të jetojnë më mirë, krahas ruajtjes së vlerave të veçanta të mjedisit dhe historisë1. Projekti për naftësjellësin rajonal AMBO Komuna Qendër e ka orientuar zhvillimin sipas principit të balancimit të rritjes së qëndrueshme ekonomike me karakteristikat mjedisore ndërkufitare, duke pasur parasysh së gjiri i Vlorës është përcaktuar tashmë si një zonë e veçantë ekonomike, ndërsa brenda tij, laguna e Nartës është përcaktuar si zonë e mbrojtur me një sipërfaqe të pasqyrës ujore prej afërsisht 42 km2. Në këtë kontekst për administratën e komunës Qendër është e rëndësishme që të përcaktohen qartë, mbrohen, konservohen dhe të zhvillohen burimet turistike natyrore, kulturore dhe historike. Krahas kësaj, komuna Qendër planifikon të ndërmarrë studimin urbanistik të zonës përgjatë rrugës nacionale, si dhe të fshatrave që shfaqin më qartë potencialin turistik si, Narta, Zvërneci, Panaja dhe Kanina. Studimet urbanistike do të 2 Strategjia e OZHM per qarkun Vlore.
  24. 24. 23ndihmojnë që zhvillimi të vendoset nën kontroll dhe të konservohet toka për zhvillimin eekonomisë bujqësore.Në këtë punë zhvilluese, komuna Qendër kupton se interesat e saj ndërthuren dhe për këtëqëllim është i nevojshëm bashkëpunimi me bashkinë Vlorë në fushën e shërbimeve publikedhe komerciale.Demografia dhe parashikimi i popullsiseDisa prej fshatrave të Komunës Qendër njihen si vendbanime të lashta. Kanina njihet sivendbanim që prej mijëvjeçarit të fundit p.e.s, studimet arkeologjike tregojnë se nga shekulli iIV p.e.s ka qenë një qytezë e fortifikuar.Komuna Qendër është ndër më të mëdhatë në vend. Ajo ka një popullsi prej rreth 18 200banorë të cilët jetojnë në 11 fshatra të shpërndarë në tabelën si me poshtë. Narta, Babica eMadhe dhe Kanina janë fshatrat më të mëdhenj në të cilët është përqendruar rreth 55% epopullsisë. Tabela në vijim tregon shpërndarjen e popullsisë sipas fshatrave në vitin 2008 Shpërndarja e Popullsisë-2008 Fshati Femra Meshkuj Gjithsej Bestrovë 455 451 906 Babicë e Madhe 1860 2020 3880 Babicë e Vogel 371 385 756 Hoshtim 432 440 872 Kaninë 1012 1103 2115 Kërkovë 365 333 698 Nartë 2236 2033 4269 Sherrisht 692 593 1285 Panaja 633 644 1277 Xhyherrinë 479 485 964 Zvërnec 578 578 1156 Sazan 26 18 44 Fondi Shqiptar i Zhvillimit Komuna 9139 9083 18222Në 18 vjetët e fundit popullsia e regjistruar në komunë është rritur me rreth 4500 banorëose me 33 % për një mesatare vjetore prej 5.5% në vit ndaj rritjes totale, që kryesisht idedikohet migrimit dhe me pak rritjes natyrale të popullsisë. Mbi bazën e kësaj rritjeje,popullsia e komunës në vitin 2020 parashikohet të jetë rreth 21 000 banorë. Tabela nëvijim tregon ndryshimin e popullsisë në vite dhe parashikimin për vitin 2020.
  25. 25. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 24 Të dhënat i referohen regjistrit të gjendjes civile të komunës Siç shihet dhe nga tabelat, lëvizja e popullsisë është e balancuar dhe se në të gjithë fshatrat e komunës banojnë më shumë se 300 banorë pa përmendur fshatra me popullsi të lartë si në Nartë, Babicë të Madhe, Kaninë. Kjo situatë krijon një mjedis të përshtatshëm për një forcim të përgjithshëm të aktiviteteve ekonomike të këtyre fshatrave si dhe rrit kapacitetet e tyre në aktivitete ekonomike tregtare dhe bujqësore. Emigracioni në komunë vlerësohet në 37 %, një shifër e konsiderueshme emigrantësh kryesisht në Itali dhe Greqi të cilët luajnë një rol të rëndësishëm në ekonominë e familjeve nëpërmjet dërgesave të tyre financiare. Ndonëse nuk ka të dhëna të sakta mbi sasinë e të hyrave nga emigracioni, efekti ekonomik është i dukshëm nëpërmjet investimeve individuale në rritje. Autoriteti dhe Institucionet Komuna Qendër është krijuar në vitin 1992 mbas zgjedhjeve lokale të po këtij viti. Përpara këtyre zgjedhjeve, territori i fshatrave të cilat përbëjnë komunën Qendër kanë qenë të grupuara në NB Ullishte dhe kooperativën bujqësore Nartë-Panaja, dhe Kaninë Drashovicë, Sherishtë e cila përbën bazën edhe për ndarjen administrative të sotme. Autoriteti vendimmarrës në komunë është këshilli i komunës i cili përbëhet nga 17 anëtarë të cilët zgjidhen një herë në 4 vjet në kuadër të zgjedhjeve administrative vendore. Autoriteti ekzekutiv është kryetari i komunës i cili zgjidhet në mënyrë të drejtpërdrejtë një herë në 4 vjet në të njëjtën periudhë në të cilën zgjidhet dhe këshilli në kuadër të zgjedhjeve administrative vendore. Kryetari emëron personelin e administratës së komunës të cilët kanë për detyrë të programojnë dhe ekzekutojnë buxhetin dhe menaxhojnë aktivitetet për ekzekutimin e funksioneve ligjore. Komuna numëron një personel prej 34 nëpunësish të cilët janë të organizuar sipas skemës organizative si vijon:
  26. 26. 25 Kryetari Komunes Zyra e Finances Sekretari Keshillit te Komunes (5) (1) Urbanistika Zyra e Menaxhimit dhe Mbrojtjes se Tokes (3) (4) Zyra Gjendjes Civile Sekretari Arshives, Pergj. Administrate 2 Persona (1) Inspektoriati Mbrojtjes Pyjeve Tatim Taksa (3) (4) Pergjegjes Ujesjellesi dhe Policia Komunare Sherbimesh (1) (2) INUV Agjensia e Legalizimeve (3) (2) Pastruese Shofer (1) (1) Zyra per Zhvillimin e Turizmit Roje (2) (1)Skema organizative e administratës së komunësKryetari i komunës dhe 4 anëtarë të këshillit aderojnë në këshillin e qarkut me qendër nëVlorë i cili përfaqëson nivelin e dytë të pushtetit vendor dhe që ka në funksion harmonizimin ezhvillimit ndër njësitë vendore anëtare.Rritja dhe Zhvillimi i Qëndrueshëm Fondi Shqiptar i ZhvillimitNë këtë pjesë të Planit Strategjik për Zhvillimin e Turizmit janë sjellë në mënyrë të përmbledhurprofili i përgjithshëm i komunës në aspektin ekonomik, social e kulturor. Së pari, duke qenë
  27. 27. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 26 se në fokus të kësaj strategjie është zhvillimi i turizmit, analiza jonë është përqendruar në evidentimin e burimeve natyrore, kulturore dhe historike të cilat përbëjnë potencialin e kësaj komune në drejtim të zhvillimit të qëndrueshëm të turizmit. Një përmbledhje e profilit ekonomik në tërësi dhe aspekteve të tjera pasojnë aspektin turistik të komunës. Profili Turistik dhe Kulturor Industria e turizmit ka njohur një rritje të qëndrueshme veçanërisht gjatë viteve të fundit. Nga pika të ndryshme kufitare të hyrjes në territorin e qarkut të Vlorës (kryesisht Porti i Vlorës dhe Porti i Sarandës), vetëm për periudhën qershor - gusht 2008, evidentohet të kenë hyrë rreth 150 000 turistë vendas dhe të huaj ose 26 % me shumë se një vit më parë, pa numëruar këtu fluksin në rritje të turistëve vendas dhe të tjerë të huaj që kanë lëvizur këtu nga vise të tjera të Shqipërisë. Pamje nga plazhi Nartë - Zvërnec Këta tregues janë të rëndësishëm për të evidentuar se në kuadrin rajonal, turizmi vlerësohet si sektori kryesor për zhvillimin ekonomik të rajonit dhe si bazë për nxitjen e mjaft aktiviteteve dhe iniciativave të tjera, krijimin e vendeve të punës dhe rritjen e mirëqenies për banorët a saj. Si pjesë integrale e rajonit të gjirit të Vlorës, komuna Qendër ka një larmi pasurish natyrore, kulturore e historike dhe kushte shume të favorshme për zhvillimin e turizmit. Pozita gjeografike, shtrirja e konsiderueshme e vijës bregdetare me plazhet tërheqëse, natyrën e
  28. 28. 27veçantë të lagunës së Nartës, pyjet e Zvërnecit, monumentet historike të lashtësisë janë endetë pashfrytëzuara dhe përbëjnë potencialin kryesor për zhvillimin e turizmit. Pamje e detit nga plazhi i ZvërnecitStruktura e produkteve turistike ne komunën QendërStruktura e produkteve turistike aktuale në komunën Qendër është e larmishme. KomunaQendër përbën nder rastet specifike në vend me burimet e saj turistike të larmishme dhe njëkualiteti të veçantë. Në territorin e saj gjenden aktualisht të gjitha produktet turistike si: · Turizmi i diellit dhe i plazhit; · Turizmi kulturor dhe historik; dhe · Turizmi i interesit të veçantë të tillë si turizmi rural, turizmi natyror (turizmi aventurës dhe ekoturizmi)Zhvillimi i turizmit në komunën Qendër synon të evidentojë të gjitha këto vlera dhe ti bëjë ato Fondi Shqiptar i Zhvillimittë arritshme dhe të prekshme nga një numër gjithnjë në rritje turistesh vendas dhe të huaj.Turizmi i diellit dhe i plazhitKomuna Qendër ka një vijë bregdetare prej rreth 11 km me shtrirje juglindje –veriperëndim evendosur në skajin verior të gjirit të Vlorës në detin Adriatik. Përgjatë kësaj vije bregdetare
  29. 29. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 28 zhvillohen disa plazhe tërheqëse me rërë të bardhë dhe të pastër të cilët janë lehtësisht të arritshëm dhe të shfrytëzueshëm. Ndër më të përmendurit: - Plazhi i Nartës - Plazhi i Zvërnecit - Plazhi në Triport - Plazhi Porta Novo - Plazhi i Dajlnit Të gjitha plazhet në vijën bregdetare të komunës Qendër ofrojnë një panoramë piktoreske të rrallë e cila plotësohet me pamjen e gjirit të Vlorës, ishullit të Sazanit dhe gadishullin e Karaburunit të cilin mbyllin këtë gji nga perëndimi dhe jug perëndimi. Turizmi i diellit dhe i plazhit zhvillohet kryesisht në formatin e turizmit ditor dhe me pak të llojit bad & breakfast. Ndonëse vlerësohet që ky lloj turizmi të jetë shtuar vitet e fundit, në komunë nuk ka të dhëna të cilat të lejojnë të vlerësohet tendenca e zhvillimit të këtij lloji të veçantë produkti turistik. Disa shtëpi të reja të cilat janë në procesin e ndërtimit dhe disa restorante funksionale, plazhet dhe burimet e tjera natyrore, të japin mundësinë të vlerësosh apriori potencialin për zhvillimin e këtij produkti turistik Pamje e gadishullit të Karaburunit Përgjatë zonës së plazheve të Zvërnecit shtrihet një pyll i dendur pishe me një sipërfaqe të gjelbër prej rreth 237 ha i cili i izolon këto plazhe nga mjediset e tjera duke krijuar ishuj të qetë dhe të pastër freskie dhe çlodhjeje. Rruga që lidh Nartën dhe Zvërnecin me Vlorën e më tej drejt Orikumit e Llogorasë krijon mundësitë e një turizmi të larmishëm duke bërë të mundur që turistët të arrijnë dhe të shijojnë edhe destinacione të tjera turistike. Në harkun kohor maksimal prej 1 ore, turistët mund të arrijnë destinacione të tilla si Kalaja e Kaninës, Ujin e Ftohtë, plazhet e tjera në gjirin e Vlorës, qytezën e lashtë të Orikumit, e deri në parkun Kombëtar të Llogorasë në lartësinë 1000 m mbi nivelin e detit.
  30. 30. 29Turizmi kulturor dhe historikNë territorin e komunës Qendër ndodhen disa monumente të rëndësishme kulturore dhehistorike të lashtësisë dhe të ditëve të sotme të cilët i japin këtij vendi thellësinë historike të njëcivilizimi të zhvilluar që në lashtësi dhe që vazhdon në ditët tona.Kanina Gjendet në jug-lindje të qytetit të Vlorës, në shpatin e malit Shashice. AjoKanina:dëshmohet si vendbanim qysh në mijëvjeçarin e fundit p.e.s. Nga gërmimet arkeologjike,thuhet se në shekullin IV p.e.s, Kanina ishte një qytet i fortifikuar, vendosur brenda kalasë metë njëjtin emër.Kalaja e Kaninës Kjo fortesë ka një sipërfaqe prej 3625 ha. Ajo ndodhet mbi një shkëmb Kaninës.dhe ka formën e një trekëndëshi. Muret e kësaj kalaje janë punuar me blloqe guri. Urindërtua nga Justiniani në shekullin e V-të. Në shek. e IX para Krishtit, ishte një qytet ifortifikuar me mure rrethues brenda të cilit ishte kështjella me këtë sipërfaqe dhe 18 kulla.Në brendësi të kështjellës janë zbuluar mbetje shtëpish, rrugica me gurë, depozita uji, etj.Është bërë rikonstruksion në shek.IX, XI, XII; XV; XVIII. Fondi Shqiptar i Zhvillimit
  31. 31. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 30 Emri Kanina është përdorur për herë të parë në shek XI. Njoftimet mbi Kaninën dhe kalanë e saj ndeshen edhe në kohën e sundimit të perandorit Vasil II ( 976-1025 ). Në burimet bizantine të shek. XI, Kanina përmendet shpesh së bashku me Vlorën. Për shkak të pozicionit të saj strategjik, ajo është kthyer në një fushë beteje të kohës. Në shënimet e Anna Komnenes flitet gjatë për luftërat e babait të saj, perandorit Aleks dhe fuqizimin e kalasë kundër ushtrive normane. Edhe tek “Kënga e Rolandit” pasqyrohet kalaja e Kaninës dhe luftërat kundër normanëve. Në vitin 1025 Kanina ndodhet në zotërimin e mbretit Karli I Anzhuin të Napolit. Pas zotërimit për një kohë të bizantëve, Kanina dhe kalaja e saj ishin në duart e serbëve, nën zotërimin e despotit Joan Komneni. Më 1372 zot i Kaninës bëhet Balsha i II e më vonë, pas vrasjes së tij, në luftimet me osmanët, drejtimin e mori e veja dhe e bija, Rugjina. Në 1417, princesha Rugjina Balshaj e humbet Kaninën të cilën e morën turqit. Në 1460, për një periudhë të shkurtër kohe, ajo u çlirua nga patriotët Himariotë. Në shek. XIV-XV Kanina ishte nën zotërimin e Gjergj Aranitit, i cili u vu në krye të kryengritësve shqiptare në zonën qendrore jugore e juglindore të vendit kundër pushtuesve osmane. Në shënimet e Evlija Çelebiut lexojmë se: “Mbi portën e perëndimit (të kalasë) këndohet pa vështirësi ky mbishkrim: Sulltan Sulejmani ka meremetuar këtë fortesë “, që i përket viteve 1531. Të parët thonë se janë pesë “kombet” që kanë punuar në këtë kështjellë: Ilirianët, Romanët, Bizantinët, Venecianët dhe Otomanët. Për kalanë e Kaninës kanë shkruar edhe mjaft studiues të huaj si Liku, Hahni, E.Isamberti, Karl Paçi, F.Babinger, E.Durham, etj. Manastiri i Zvërnecit. Manastiri i Shën Mërisë i ndërtuar mbi ishullin e Zvërnecit në lagunën e Nartës është një destinacion i sigurtë turistik. Manastiri është ndërtuar në shekullin e XIII-të. Kjo përbën arsyen kryesore të vizitës në ishullin e Zvërnecit. I dedikohet Shën Mërisë, dhe ndodhet në qendër të ishullit, i rrethuar nga pemë të gjelbëruara. Është monumenti më i rëndësishëm kulturor i zonës ku njerëzit e fesë Ortodokse, dhe jo vetëm, çdo vit festojnë në 15 Gusht ditëlindjen e Shën Mërisë. Banorët e zonës kalojnë aty natën jashtë, ndezin zjarre e këndojnë e kërcejnë deri vonë. Orkestra që është aty për të festuar, kalon natën bashkë me të rinjtë. Gjatë kësaj feste organizohen edhe Karnavalet e Nartës. Ata që duan të mos e humbin këtë rast janë të ftuar që të bëjnë gjithashtu një ditë plazh në plazhet e zonës, veçanërisht atë të Triportit dhe të Portit të Ri.
  32. 32. 31Kisha e Shën Mërisë, Zvërnec.Kjo ndërtesë është e stilit Bizantindhe është e mirëmbajtur. Aty kashume ikona dhe thesare artistike.Objekte të tjera historike. Nëterritorin e komunës Qendërveçohen objekte të tjera historikedhe kulturore të cilat janëdestinacion turistik të tilla si, Kalajae Triportit dhe muri antik në det;Fari i Zvërnecit; Banesa e ShefikatBegajt në fshatin Kaninë; Banesa eKujtim Hamzës në fshatin Kaninë;Pusi i Kavalonës dhe Çezma eZvërnecit.Turizmi i interesit te veçantëNë territorin e komunës Qendër evidentohen një larmi e madhe destinacionesh të tjeraturistike me interes të veçantë për kategori të larmishme turistësh dhe vizitorësh. Burime tëshumta natyrore në fushën e turizmit të aventurës dhe ekoturizmit si dhe turizmit rural, nxisinkureshtjen dhe rrisin numrin e turistëve të cilët vizitojnë këto objekte nga të cilët ne do tëveçojmë:Narta Në veri të qytetit të Vlorës ndodhet laguna e Nartës, e cila është laguna e dytë përNarta.nga madhësia në Shqipëri, duke zënë një sipërfaqe prej 4.180 hektarë. Laguna e Nartës Fondi Shqiptar i Zhvillimit
  33. 33. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 32 përbën një eko–sistem të rëndësishëm natyror. Laguna e Nartës është e njohur në nivel ndërkombëtar për shkak se përmbush kërkesat e Ramsar-it, me një numër shpendësh ujor me më tepër se 48700 lloje. Për tre lloje, zona pret 1% të numrit të përgjithshëm. Në dimër, me tepër se 23% e shpendëve ujor të Shqipërisë strehohen në këtë zonë. Në të gjenden 195 lloje shpendësh, ndërsa kordoni që ndan lagunën nga deti është i mbuluar me pyje mesdhetare. Kjo është një pikë mjaft e mirë për observimin e shpendëve ujore si dhe për peshkimin. Ujërat e lagunës janë të pasura me peshk, sidomos ngjala dhe levrek. Në jug të lagunës ndodhet fshati i Nartës , i ngritur buzë ujërave të lagunës. I rrethuar nga kodra të buta të mbuluara me vreshta nga të cilat prodhohet një prej verërave artizanale me cilësore të Shqipërisë. Kjo është një pikë e favorshme për turizmin e “tureve të verës”. Laguna mbyllet me kepin e Triportit, i cili së bashku me kodrën e pyllëzuar përbën një kompleks natyror mjaft të bukur turistik. Krahas kësaj zbulimet në Triport kanë nxjerë gjurmët e një vendbanimi të shek VII (B.C.) Ishulli i Zvërnecit. I shpallur monument natyror, ishulli i Zvërnecit ndodhet në pjesën e gjelbëruar të ishullit me një manastir të shek të XIV-të, i cili është një nga pasuritë me të mëdha të zonës. Ai është pjesë e lagunës së Nartës dhe ka një sipërfaqe prej 7 ha. Të bien në sy vlerat arkitekturore të shtëpive në fshat. Aktivitetet kryesore të banorëve këtu janë peshkimi, vreshtaria dhe prodhimi i verës. Në veshjet e ruajtura prej banorëve të zonës qysh nga kohet e hershme, vihen re ngjyrat e shumta dhe stili i lartë estetik. Në qendër të fshatit ka një kishë dhe një kullë me sahatin. Gjatë Pashkëve organizohen këtu Karnavalet në një atmosfere të gëzueshme. Falesat e Dajlanit. Falesat e Dajlanit janë masive shkëmbore te cilat bien thikë mbi bregun e detit në afërsi të kepit të Dajlanit që ndan detin dhe lagunën e Nartës.
  34. 34. 33Ishulli i Sazanit : Ishulli i Sazanit është Ishulli me i madh i Shqipërisë 5.5 km2. Përmendetpër herë të parë në shek VI para Krishtit nga Straboni me emrin Sason. Pas një periudhe tëgjatë nën sundimin e Venedikut, në shek XV,u pushtua nga Osmanët. Në fillim të Shek XIXbashkë me ishujt Jonianë u pushtua nga Anglia e cila më 1864 ia kaloi Greqisë. Gjatëluftës së I Botërore, kaloi nën varësinë e shtetit Italian deri me 1943. Me çlirimin eShqipërisë në 1944, u bë pjesë e territorit Shqiptar.Sazani ndahet nga Karaburuni në ngushticën e Mezokanalit 4.8 km të gjerë. Gjiri me irëndësishëm është ai i Shën Kollit pranë të cilit ndodhen rrënojat e dy kishave ortodokse(Shën Mëria e Shën Kolli). Pika më e lartë e ishullit është 342 m.Triporti: është një rrip toke në forme istmi që shtrihet për 8 km në veriperëndim të Vlorës,midis lagunës së Nartës në lindje dhe detit në perëndim. Relievi i këtij rripi toke krijohet ngakodrina te ulëta që shkojnë deri në 80 m. Në zona të tjera rripi i tokës është shumë i ulët Fondi Shqiptar i Zhvillimit
  35. 35. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 34 dhe përbëhet nga një rërë e hollë edhe e bardhë (zona e Kavalonës në lindje të Nartës). Në të kaluarën lidhja e lagunës së Nartës me detin realizohej nga tre hyrje nga të cilat sot funksionon vetëm një. Në pjesën me të gjerë e më të lartë të Triportit gjendet fshati i Zvërnecit, në pjesën jugore të së cilës që zgjatet drejt detit janë zbuluar mbetje te një porti antik. Profili Ekonomik Komuna Qendër është përgjithësisht një zonë rurale me burime të rëndësishme për zhvillimin e bujqësisë, pemëtarisë e blegtorisë. Vendi ka një strukturë ekonomike agrare. Si e tillë ajo pasqyron te gjithë problematiken që mbart zhvillimi i këtij sektori në qarkun Vlore por edhe në të gjithë vendin. Gati 80 % e familjeve cilësohen si fermerë me aktivitet ekonomik bujqësor dhe blegtoral. Ndonëse të kufizuara vitet e fundit janë evidentuar zhvillimi i degëve te tjera të ekonomisë. Sot regjistrohen rreth 196 biznese kryesisht biznesi i vogël e më pak biznesi i madh. Bujqësia. Në komunën Qendër ka rreth 5270 ha tokë bujqësore nga të cilat afërsisht 80% janë mbi ujë dhe 20% nën ujë që sigurohet nga lumenjtë dhe 6 rezervuarë të ndërtuar para viteve ’90. Pjesa tjetër e tokës i përket zërave 295 ha pyje dhe 2702 ha kullota të cilat përbëjnë një burim të rëndësishëm zhvillimi.
  36. 36. 35Pemëtaria dhe kryesisht ulliri është burimi kryesor mbi të cilin mbështeten aktualisht aktivitetbujqësore. Në komunë numërohen rreth 134 000 rrënjë ullinj nga të cilët 120 000 janëaktualisht në prodhim te kultivuara në një sipërfaqe prej 1573 ha nga totali prej 1928 haqë zë pemëtaria në përgjithësi. Ndonëse sektori vuan pasojat e organizmit të vogël,aktualisht në komunën Qendër ndjehet prodhimi gjithnjë në rritje i ullirit dhe vajit qëprodhohet prej tij si një faktor i rëndësishëm për ekonominë e familjeve fermere. Komuna Peme frutore Ullinj Agrume Rrush ha rrënjë ha rrënjë ha rrënjë Ha Rrënjë Totali 15 15 115 1 573 134 000 15 8 460 328 4 946Te dhënat i referohen vitit 2007 për sipërfaqet ose rrënjë në përgjithësiNga bimët e arave dominon mbjellja e foragjereve të njoma për të cilat fermerët përdorinrreh 560 hektar toke arë, ndërsa më pak përdoret për të mbjellë drithëra dhe bimë të tjera sipatate, fasule etj. Komuna Patate Fasule Foragjere Drithëra Perime Te tjera Gjithsej ha ha ha ha ha ha ha Totali 14 38 560 142 177 931Tabela më sipër jep në mënyrë të përmbledhur të dhënat disponibël për shpërndarjen ebimëve të arave sipas sipërfaqes si dhe atë totale të zënë me këto bimë.Blegtoria. Komuna ka përjetuar një rritje te vazhdueshme të burimeve dhe produkteveblegtorale, ndër të cilat evidentohen rritja e vazhdueshme e dhenve dhe gjedhit krahasprodukteve të tyre. Të dhënat nga ky sektor deri në fund të vitit 2008 janë përmbledhur nëtabelën që vijon. Komuna Te imta Gjedhi Shpendët Dhen Te dhirta Totali 14 000 2 515 821 5 586Te dhënat janë shprehur në numërAktualisht nga te dhënat që rezultojnë prej komunës në vitin 2008, aktiviteti blegtoral në Fondi Shqiptar i Zhvillimitkomunë prodhohen rreth 347 ton mish ose rreth 19 kg mish/fryme, dhe rreth 42 kgqumësht/për fryme. Te dhënat mbi produktet e tjera blegtorale janë përmbledhur në tabelënnë vijim.
  37. 37. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 36 Komun Delet Dhitë Lopët Shpendët Bletë Derr a t i Mis Qumësh Les Mis Qumësh Mis Qumesh Mis Vez Mjaltë Mish h t h h t h t h e Totali 174 590 23 29 156 82 17 6.6 819 2.4 55 000 Te dhënat janë shprehur në ton dhe te dhënat për vezët janë në numër Përveç se për konsumin vetjak familjet fermere në komunë prodhojnë dhe tregtojnë produkte bujqësore dhe blegtorale edhe për tregun e rajonit, kryesisht qytetin e Vlorës dhe rrethinat e tij, ndërsa produktet e ullirit gjenden në të gjithë tregun e vendit. Aktivitete te tjera ekonomike Një numër i konsiderueshëm aktivitetesh të tjera ekonomike zhvillohen sot në territorin e komunës, të cilat janë përqendruar kryesisht në zonat e ulëta dhe përgjatë rrugës kombëtare e cila lidh Vlorën me Tiranën.
  38. 38. 37Nga të dhënat për vitin 2008 aktualisht në komunë ushtrojnë aktivitetin e tyre rreth 200biznese nga të cilat evidentohen të jenë të regjistruara si persona fizike rreth 140 të tilla, 36biznese te regjistruara si persona juridik dhe një pjesë shërbimesh ambulatore. Kryesisht atojanë biznese të vogla si njësi shërbimesh tregëtare, por ndër to evidentohen disa njësiprodhuese të vajit të ullirit, të pijeve alkoolike dhe të kultivimit të peshkut.Prioritetet për Zhvillimin EkonomikMegjithë rritjen graduale të numrit të bizneseve private, sërish punësimi i popullsisëparaqitet i vështirë dhe në norma të ulëta. Diversifikimi i degëve të ekonomisë dheveçanërisht rritja e bizneseve te orientuara nga zhvillimi i turizmit mbeten sfida për tëardhmen e komunës dhe e komunitetit të saj.Është evidente se dy komponentët më të rëndësishëm për zhvillimin e qëndrueshëmekonomik dhe rritjen e mirëqenies së popullsisë në komunën Qendër janë zhvillimi i turizmitdhe i bujqësisë, e veçanërisht i pemëtarisë kryesisht ulliri dhe vreshtat.Zhvillimi i këtyre sektorëve mund të kryhet në disa drejtime strategjike :(i) duke orientuar investimet publike në ato sektorë e drejtime të cilat do të lehtësonin zhvillimin e aktiviteteve në mbështetje të turizmit, krahas krijimit dhe rritjes së informacionit për evidentimin dhe shfrytëzimin e produkteve turistike; dhe(ii) duke përkrahur a nxitur biznesin e vogël (Ndërmarrjet e Vogla dhe të Mesme) të shërbimeve turistike të tilla si turizmi ditor, lloji “bad & breakfast”, gjë që do të mbështeste iniciativën dhe ekonominë e shumë familjeve. Në këtë aspekt krahas zhvillimit të turizmit, nxitja dhe dhënia prioritet aktiviteteve të kultivimit të ullirit dhe përpunimit të produkteve bujqësore e blegtorale mund të përbëjë orientimin strategjik për zhvillimin e ekonomisë;(iii) nxitja dhe krijimi i klimës së favorshme për investimet private të huaja dhe vendase për shfrytëzimin e vlerave natyrore dhe turistike, do të konsiderohej si një rrugë Fondi Shqiptar i Zhvillimit efektive për të ulur papunësinë dhe përmirësuar mirëqenien e banorëve të komunës.
  39. 39. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 38 Publike Mjedisi, Infrastruktura dhe Shërbimet Publike Burimet Natyrore Në territorin e komunës Qendër gjenden një larmi burimesh natyrore shfrytëzimi me eficiencë i të cilave lejon një zhvillim ekonomik të diversifikuar në shumë degë të ndryshme. Tabela në vijim inventarizon burimet kryesore natyrore, të cilat përbëjnë bazën për zhvillimin e drejtimeve strategjike ekonomike. Emërtimi Njësia Sasia në shfrytëzim Vije Bregdetare Km 10.5 Lumenj Km 4 Liqene - Rezervuare Ha 164.5 6 rezervuare Laguna Ha 3100 Toke bujqësore Ha 5270 Pyje Ha 295 Kullota Ha 2702 Troje te tjera Ha 47 Parqe, hapësira të Ha - gjelbra Toka te Ha 438 pafrytshme Sipas drejtimeve te zhvillimit dhe sektorëve ekonomike, vija bregdetare, toka dhe laguna krahas rezervave të tjera do të jenë në të ardhmen subjekt i shfrytëzimit të intensifikuar, duke konservuar dhe mbrojtur njëherazi vlerat mjedisore. Mjedisi i shëndetshëm Si pjesë e ekosistemit të gjirit të Vlorës dhe pozicionit të veçantë gjeografik e burimeve të shumëllojshme natyrore, komuna Qendër ka si çështje kryesore mjedisore menaxhimin e kujdesshëm të potencialit kryesor për zhvillim, atë të pjesës së bregut të detit dhe të lagunës së Nartës që ndodhen nën administrimin territorial të komunës.
  40. 40. 39Problemet kryesore në këtë drejtim lidhen me ruajtjen nga ndotja të këtyre burimeve përshkak të veprimtarisë së njeriut por edhe nga zhvillimet industriale. Një tjetër rezik mjedisorështë edhe zhvillimi i ndërtimeve informale të pakontrolluara të cilat krahas ndotjes sëmjedisit ujor shkaktojnë dhe dëme të konsiderueshme në humbjen e vlerës së tokës dheburimeve te tjera.Planifikimi urbanAktualisht komuna nuk ka plane urbane te azhornuara për zhvillimin e rregulluar dhemenaxhimin eficient të tokës. Ndonëse planifikimi urban dhe menaxhimi i tokës janëfunksion i qeverisjes vendore që nga 1 janari i vitit 20011, që prej asaj kohe nuk është bërëshumë për të bërë të mundur zhvillimin mbi bazën e planifikimit urban modern dhe kësisojminimizimin e ndërtimeve informale në zonat me interes zhvillimin e turizmit dhe bujqësisë. Fondi Shqiptar i Zhvillimit3 Ligji 8652, date 31.07.2000, “per organizimin dhe funksionimin e qeverisjes vendore”
  41. 41. Plani i Zhvillimit të Turizmit - Komuna Qendër - Vlorë 40
  42. 42. 41Shumë ndërtime rezidenciale dhe industriale informale janë vendosur në të dy anët e rrugëskombëtare. Po ashtu ndërtime informale janë zhvilluar edhe në zonat me potencial zhvillimine turizmit si në Nartë, Zvërnec e Kaninë. Fshatrat e tjera, ku tipike është Babica e Madhevuajnë mospërputhjen e dinamikës së zhvillimit me kufijtë e vjetër të ndërtimit (vija e verdhe efshatrave) të cilat janë vendosur përpara viteve ’90 në kushtet e ekonomisë së centralizuardhe të pronësisë së shtetit mbi tokënNdërkohë qarku i Vlorës ka ndërmarrë iniciativën për hartimin e planit hapësinor rajonal.Komuna Qendër duhet të përfitojë nga kjo mundësi për ti dhënë prioritet veprimeve te cilatdo të bëjnë të mundur hartimin e planeve për zhvillimin urban.Komuna do të fillojë menjëherë procedurat për hartimin e një Plani të PërgjithshëmRregullues, i cili duhet të përcaktojë fillimisht vijën e verdhe të fshatrave si dhe zonat mepërparësi ndërtimin e instalimeve turistike dhe kondicionet urbanistike (si resorte, fshatraturistike dhe infrastrukturë) veçanërisht të atyre me potencial zhvillimin e turizmit.Sistemi RrugorSi pasojë e trashëgimit të një rrjeti rrugor të varfër e të cunguar dhe në kushte jo të mirafizike, si dhe pamjaftueshmërisë së fondeve në vite për investimet e reja dhe mirëmbajtjenpreventive, infrastruktura rrugore, si në akset kombëtare ashtu dhe në arteriet kryesore qëlidhin këto akse me destinacionet turistike dhe fshatrat, le për të dëshiruar në komunënQendër.Tabela në vijim evidenton inventarin dhe gjendjen fizike të rrugëve në komunën Qendër Fshatrat Km rruge E asfaltuar (km) E paasfaltuar (km) Kaninë 22.5 10.0 12.5 Nartë 8.2 3.2 5.0 Zvërnec 9.7 1.0 8.7 Panaja 1.5 1.0 0.5 Oshtimë 4 1.6 2.4 Kërkovë 2.0 2.0 0.0 Bestrovë 4.4 2.9 1.5 Babicë e Vogël 3.6 2.0 1.6 5.4 0.4 5.0 Fondi Shqiptar i Zhvillimit Babicë e Madhe Xhyherinë 8.1 2.0 6.1 Totali i rrjetit 72.4 26.1 46.3 rrugor

×