Yvette Vasourkova, "Wspólna świadomość", Przestrzenie prywatne

Relacje między przestrzenią publiczną i prze- własnych opinii mogło być wykryte przez przesied- strzenią prywatną w Europie Środkowej w drugiej lonych obywateli, którzy z wdzięczności dla reżimu połowie XX wieku rozwijały się w specyficzny z miłą chęcią szli na współpracę. sposób. Do drugiej wojny światowej przestrzeń Równolegle z przejęciem kontroli nad przestrze- publiczna i prywatna były tu odbierane podobnie nią prywatną komuniści byli zmuszeni – z racji niedo- jak w innych częściach kontynentu. W czasie wojny statku mieszkań – inwestować w nowe budownictwo. i po niej przestrzeń publiczna stała się miejscem W pierwszych latach po wojnie w Czechosłowacji demonstracji mocy reżimu – faszystowskiego czy rozpoczęto pierwsze eksperymenty w zakresie ty- komunistycznego – i przestała spełniać funkcję pologii zbiorowego mieszkania, wywodzące się przestrzeni, w której spotykają się różne polityczne z myślenia rosyjskiej awangardy. Do 1948 roku, opinie. W epoce komunizmu służyła ona propago- gdy komunistyczna partia rosła w siłę, lewicowym, waniu jedynie słusznej ideologii. W kontekstach uwrażliwionym na tematy społeczne architektom urbanistycznych, które nie zostały przebudowane dano wolną rękę w projektowaniu domów zbioro- w ciągu XIX wieku, a zatem nie oferowały oka- wych. Rzeczona typologia odpowiadała ideologii załych bulwarów, reżim musiał sam wybudować komunistycznej głównie z punktu widzenia układu odpowiednie dla propagandy reprezentacyjne przestrzennego: zbiorowy model mieszkania od- przestrzenie albo też wykorzystać już istniejące bierał przestrzeń prywatnym, nie podlegającym monumentalne przestrzenie miejskie w taki spo- żadnej kontroli czynnościom. Zasady funkcjonalizmu fot. za: Nad Prahou, Praha 1966 sób, by można było zainscenizować w nich parady sprawiały z kolei, iż szereg czynności zbiorowych, i ważne uroczystości. jak na przykład pranie, wychowywanie dzieci lub Wraz z wyrugowaniem życia politycznego wypoczynek zostały z przestrzeni publicznej miast jedynym obszarem dyskusji publicznej stało się otoczenie prywatne. przesunięte do przestrzeni wspólnej. Przesunięcie działalności politycznej z przestrzeni publicznej do prywatnej skłaniało reżim komuni- Po tym krótkim epizodzie, w czasie którego partia styczny w poszczególnych krajach do coraz czuj- komunistyczna ówczesnej Czechosłowacji miała niejszej kontroli, co przyczyniło się do przemiany przekonać do siebie jeszcze wahających się wybor- fot. za: Soudobá architektura ČSSR, Praha 1980 charakteru i ców, przystąpiono do stopniowego uprzemysławiania architektury. Po okresie socrealizmu doprowadziło odbioru prywatności. ono do standardyzacji blokowisk, pojmowanych jako jedyny sposób budowania w większości państw Po upaństwowieniu we wszystkich miastach Europy komunistycznych Europy Środkowej. Środkowej kadry partyjne i robotnicze wprowadziły Kiepska technologia blokowisk stanowiła, obok się do mieszkań, które kiedyś należały do wyższych podziału miejskich mieszkań, dalszą niebagatelną klas. Konsekwencją tego zjawiska są zmiany ingerencję w prywatność. Niedostateczna izolacja w rozplanowaniu przestrzeni, podział przestronnych akustyczna pomiędzy poszczególnymi mieszkaniami mieszkań i willi, pomniejszenie powierzchni miesz- likwidowała granicę między przestrzenią prywatną kalnych do odgórnie ustanowionych rozmiarów. a publiczną. Wprawdzie podział przestrzeni został il. za: Stavebnictví včera, dnes a zítra, Praha 1973 Wskutek tych działań zniszczono szereg wnętrz zachowany, ale izolacja akustyczna komórek miesz- z XIX wieku i z wcześniejszych epok. Celem reżimu kaniowych była przeważnie tak zła, że z mieszkania było z jednej strony degradowanie elity, z drugiej do mieszkania przechodziło nawet słowo mówione. nie mniej ważne wynagrodzenie klasy robotniczej. Lepszych właściwości nie miały też ściany wewnątrz W dalszej kolejności chodziło o zajęcie, a następnie mieszkań. W blokach prywatność chroniono więc nie kontrolę przestrzeni, w której mógł się kryć, by posłu- fizycznie, lecz mentalnie. W niektórych państwach żyć się ówczesną terminologią, wróg klasowy. Przez Europy Środkowej normą stało się to, że sąsiedzi inwazję do mieszkań i willi udało się komunistom się nie pozdrawiają, broniąc tym samym fikcyjnej, zniszczyć prywatność: każde przedsięwzięcie prze- mentalnej granicy między przestrzenią prywatną ciwko reżimowi, a nawet zwyczajne wypowiadanie a publiczną. Granica ta nie ma dokładnej lokalizacji, 48 49

niebezpieczeństwo stanowi zabudowa dywanowa dla pejzażu i gmin podmiejskich albo – w przy- padku mniej świadomych polityków – dla budżetu. W drugiej kolejności trzeba także wytłumaczyć obywatelom negatywne konsekwencje społeczne i gospodarcze zabudowy dywanowej. Niektórzy fot.: archiwum autora architekci proponują wyburzenie blokowisk jako symbolu komunizmu, nie uświadamiając sobie, że właśnie osiedla kryją w sobie ogromny potencjał il.: „Stavba” IX, 1930 wytworzenia jakościowych dzielnic. Architektoniczny kształt blokowisk odznacza się bowiem – w od- różnieniu od miejskich sypialni – miastotwórczym charakterem, zintegrowaną komunikacją miejską oraz potencjałem jakościowej przestrzeni publicznej (parków, ulic, placów). Oprócz technicznego – do miejscowości-satelit – i pokrywają przedmieścia watnym w żaden sposób nie naruszyła tendencji podniesienia jakości domów trzeba zadać sobie trud dywanową zabudową domków jednorodzinnych, do alienowania się sąsiadów. Aspołeczny tryb życia, dokończenia miejskich przestrzeni publicznych, już niszcząc pejzaż wokół wielkich miast. Po reformie będący jedyną ochroną prywatności w blokach, rozpoczętej tzw. rewitalizacji osiedli. il.: „Stavba” IX, 1930 gospodarki rynkowej forma zabudowy dywanowej przeniósł się także do podmiejskich satelit, a wsku- W projekcie, który nazwaliśmy „Społeczne wzorowana na amerykańskim budownictwie tego tek braku jakichkolwiek aktywności społecznych, uświadomienie”, postanowiliśmy zademonstrować typu automatycznie utożsamiana była z demokracją sklepów i usług nie udało się tu wytworzyć jakoś- nasz sprzeciw wobec rozwoju zabudowy satelickiej – jakby obowiązkiem każdego, kto popiera nowy ciowego sąsiedztwa. Z zależnością od transportu wokół Brna. W 2002 roku zostaliśmy zaproszeni ustrój, było przeprowadzić się do nowo powstających indywidualnego i wynikającymi stąd problemami do pracy nad budową rozpoczętego domu, którego podmiejskich satelit. Klasa średnia też powoli zaczę- będziemy musieli dawać sobie radę jeszcze przez szkielet stał od 1993 roku. Po pieczołowitym zbada- fot.: archiwum autora ła opuszczać bloki; tendencja ta dotąd nie ustaje. dłuższy czas. niu jakości budynku i jego otoczenia zgodziliśmy się gdyż prywatność nie zaczyna się na progu mieszka- Dom jednorodzinny wydaje się najodpowied- Wyprowadzając się z bloków do podmiej- z klientem co do tego, że największą zaletą działki nia albo przy wejściu do domu, lecz waha się gdzieś niejszą alternatywą bloku, na pierwszy rzut oka skich miejscowości-sypialni, ludzie odkryli formę jest przyroda, która rozwijała się tu nieskrępowanie między ulicą a sypialnią. przywraca bowiem naruszoną granicę między zabudowy, w której wolność jest tylko pozorna przez dziesięciolecia. Po wstępnych sugestiach Dyktatura reżimu, zakwaterowanie obywateli przestrzenią prywatną a publiczną. Paradoksalnie – i zawsze zależna od pieniędzy. Zamiana bloku na klienta, że niedokończony budynek powinien zostać do miejskich domów mieszczańskich i kiepskie jednak nowa zabudowa podmiejskich sypialni dom jednorodzinny z katalogu lub zaprojektowany zastąpiony nowym, staraliśmy się uwrażliwić nasze- wykonanie techniczne bloków stanowią trzy główne odziedziczyła po blokach głównie ich niedostatki, przez architekta to tylko zmiana formy budynku. go inwestora na wartość pejzażu w podmiejskich czynniki odpowiadające za specyficzny dla Europy jak choćby kiepskie wykonanie techniczne albo brak Nowy mieszkaniec miejscowości satelickiej nie okolicach i pokazać mu mankamenty architektury Środkowej odbiór przestrzeni prywatnej i publicznej. sklepów i punktów usługowych, którym odznaczały zdaje sobie sprawy z tego, że powinien się zająć miejscowości satelickich. Stopniowo doszliśmy W odróżnieniu od świata zachodniego, gdzie zawsze się pierwsze blokowiska (brakowało wówczas środ- w pierwszej kolejności do wspólnej decyzji rozebrania całego domu istniała jasna granica między tymi przestrzeniami, ków na dokończenie projektu urbanistycznego). i odwiezienia materiałów do składu budowlanego. prywatna przestrzeń środkowoeuropejska została W postkomunistycznej erze przeszliśmy wyborem odpowiedniego otoczenia dla Rozwiązanie to wydało się klientowi logiczne, zwa- uwewnętrzniona. Zniknęły formy, które mogłyby w Środkowej Europie tę samą drogę, którą przeszli domu, a dopiero potem jego kształtem. żywszy na to, że jego rodzina miała już zapewnione gwarantować prywatność. Nawet weekendowa zachodni sąsiedzi, z tą różnicą, że udało nam się mieszkanie. Do tej pory, pięć lat po oddaniu działki ucieczka z osiedla na działkę tego nie dawała, gdyż powtórzyć wszystkie błędy Europy Zachodniej Brak zrozumienia pracy architekta ze strony po- przyrodzie, zdania nie zmienił. domki stały przeważnie na małych działkach obok z ostatnich pięćdziesięciu lat w ciągu niespełna tencjalnych odbiorców oraz nieporadność samych Wyżej wspomniany projekt nie jest postulatem siebie i stopień intymności nie różnił się tu znacząco dwudziestu. A w następnych latach będziemy architektów w identyfikowaniu realnych problemów, zburzenia istniejących już satelickich osiedli, ale jego od tego w warunkach miejskich. musieli się uporać z problemami, które można było jakie zaistniały po 1989 roku w związku z niekontro- opis może pomóc w uświadomieniu sobie negatyw- Pod koniec lat osiemdziesiątych dochodzi do zminimalizować, gdybyśmy się uczyli na błędach lowanym wzrostem miast, stanowią, obok nieumie- nych konsekwencji podmiejskiej zabudowy zarówno fot.: archiwum autora demokratycznych zmian we wszystkich krajach Eu- architektury zagranicznej. Konsekwencją jętności i braku profesjonalizmu ze strony polityków, dla pejzażu, jak i dla społeczeństwa. Musimy zdać ropy Środkowej. W atmosferze ogólnie panującego główną przyczynę powstawania zabudowy dywano- sobie sprawę, że zadaniem architektów jest nie tylko zachwytu odzyskaną wolnością ludzie zaczynają ochrony prywatności za wszelką cenę wej. To architekci powinni jako pierwsi zmierzyć się projektowanie i budowanie, lecz także oświata. się stopniowo wyprowadzać z bloków. Dotyczy to z problemem i zainicjować proces hamowania wzro- z początku głównie wyższych sfer społeczeństwa, jest zajmowanie znaczących powierzchni wokół stu osiedli satelickich wokół miast. Dalszym krokiem tłum. emiliano ranocchi które często dążą do przenoszenia się na peryferie miast. Frustracja spowodowana transportem pry- byłoby oczywiście uświadomienie politykom, jakie 50 51

Yvette Vasourkova, "Wspólna świadomość", Przestrzenie prywatne

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

2 Embeds 75

Statistics

Yvette Vasourkova, "Wspólna świadomość", Przestrzenie prywatne — Presentation Transcript

http://autoportret.pl	72
http://www.slideshare.net	3