Terry Kirk, "Metafizyka i homoerotyka", Przestrzenie władzy

terry kirk Z krępująco atrakcyjną kulturą artystyczną przytłumienia brutalnego oddziaływania ideologii faszystowskich Włoch radziliśmy sobie jak dotąd faszystowskiej zawartej w pozostałościach kultury metafizyka tylko za pośrednictwem filtrów. Forum Mussoliniego wizualnej na terenie współczesnych Włoch. w Rzymie (dzisiaj znane jako „Foro Italico”), zaprojek- Doświadczanie Forum Mussoliniego przecho- towane przez Enrico del Debbio w latach 1928-1932, dzi przez filtr szczególnych i specyficznych pojęć. z Faszystowską Akademią Wychowania Fizycznego, Odbierane jest bowiem na poziomie architektury i homoerotyka stadionem sportowym pełnym marmurowych rzeźb jako przestrzeń subtelnej, „metafizycznej” inspiracji, i z obeliskiem (dziełem Costantina Costantiniego w odniesieniu do rzeźb nagich atletów pojawia się zaś z 1932 roku), na którym zostało wyryte imię Mussoli- podniecający podtekst homoerotyczny. Forum ukazuje niego, stanowi dla nas dzisiaj prawdziwe wyzwanie. ponoć „specyficzny stan «metafizycznego» wyobco- Jest ono bowiem nietknięte, frapująco zaprojektowane wania w ujęciu uniwersalnie przypisywanym obrazom trwanie ideologii faszyzmu w przestrzeni i bardzo problematyczne, gdyż spełnia nadal swą pier- De Chirica”1. Del Debbio miał „patrzeć jednym okiem wotną funkcję. Spadkobiercy wizualnych pozostałości na scenografię, drugim na «włoskie wille» De Chirica”2. publicznej faszystowskiego reżimu znaleźli sposoby obchodzenia Rzeźby są „bezpośrednimi potomkami metafizycznych się z jego dziedzictwem, unikając zarazem jego ideolo- bohaterów”3. „Prawdą jest, iż męskie akty w marmurze gicznych implikacji. Co ciekawe, impulsowi usunięcia i w brązie przyciągały oczarowany wzrok Młodych pozostałości reżimu nie poddawano się w postfaszy- Włoszek [jedna z czterech formacji młodzieżowych za- stowskich Włoszech tak systematycznie, jak to było na przykład w postnazistowskich Niemczech. Świadectwa 1 C. F. Carli, Un centro per lo sport di massa: L’Accademia w sztuce, architekturze i urbanistyce – niektóre niena- Nazionale di Educazione Fisica e lo Stadio dei Marmi, Roma, ruszone, w większości nadal funkcjonujące – pozostają Italia, 1926, w: L’altra modernità, 1900-2000, Savona 2000, w potencjalnie trudnej relacji ze współczesnym społe- s. 355. czeństwem włoskiej republiki demokratycznej. Dlatego 2 A. Greco, Architettura e arti, w: Le case e il foro: l’archi- naukowcy wypracowali złożone strategie recepcji, tettura dell’O.N.B., Florencja 2005, bns. przyjęte następnie przez szeroką publiczność, w celu 3 C. Cresti, Forum Beniti, „FMR” 1984, no. 26, s. 106. „Architettura” 1993, vol. 12, no. 2, s. 74 fot.: terry kirk

Metafizyczne pejzaże i homoerotyczne pod- łożonych przez Mussoliniego, rekrutująca dziewczęta konstrukcji faszystowskiej – Palazzo della Civiltà Italica teksty są dla wizualnej kultury faszystowskiej w wieku od czternastu do osiemnastu lat – przyp. red.], (Pałac Cywilizacji Italskiej) w EUR [dzielnica Rzymu, pojęciami na wskroś obcymi, zostały wymyślone prawdopodobnie koiły także frustracje i impotencję zaprojektowana, by propagować osiągnięcia reżimu przez powojennych krytyków-rewizjonistów w celu wielu anonimowych i wątłych faszystów oraz zado- i przyspieszyć ekspansję miasta w kierunku morza podkreślenia barier między nimi samymi a ideologią walały estetyczne preferencje niejednego polityka – przyp. red.]. List włączył w strukturę zdjęcia pewne faszystowską. By uzyskać jasność w naszym sto- o szczególnych gustach”4. Te niedawno opublikowane elementy rodem z De Chirica. Poza enigmatycznymi sunku do kłopotliwego dziedzictwa, musimy najpierw opinie krytyczne, przywołujące De Chirica i perwersję cieniami padającymi ukośnie na pierwszym planie przyjrzeć się owym strategiom recepcji. Zarówno M. B. Peccoz, Il Parco del Foro Italico, 2007, s. 88 seksualną w celu przeprowadzenia wszechstronnej surowa przestrzeń architektoniczna arkadowych pod- Andrew Hewitt, jak i Barbara Spackman w swoich analizy problemu, znajdują osobliwego poprzednika cieni budynku jest pusta. W oddali widzowie, ubrani studiach z 1996 roku dotyczących „politycznej in- w postaci dokumentu wizualnego powstałego zaraz po cywilnemu (zdjęcie jest powojenne), przyglądają wersji” i męskości analizują szkodliwe fortele, które po drugiej wojnie światowej. W 1951 roku Herbert się w milczeniu rzeźbie, podczas gdy patrzącym na połączyły pojęcia politycznej aberracji funkcjonujące List, pierwotnie fotografik amator, a następnie za- zdjęcie pokazywany jest jedynie prowokacyjny tyłek w myśli krytycznej z wyobraźnią zbiorową5. „Dlacze- wodowy estetyk śródziemnomorskiego mężczyzny, muskularnej postaci. List zapowiada obie specyficzne go historycy sztuki i teorycy krytyki uparcie powołują przyjaciel Piera Paola Pasoliniego i wielbiciel Giorgia strategie recepcji, o których tu mowa: De Chiricowskie się na «homoerotyczne» kształty faszystowskiej de Chirica, stworzył analogiczne ujęcie podobnej kadrowanie i erotyzowanie atletycznego męskiego rzeźby, podczas gdy dzieła te zdają się mieć na aktu. De Chirico i erotyzm osłaniają faszyzm przed celu raczej stłumienie jakichkolwiek pragnień?”6. 4 Tamże, s. 108. naszym spojrzeniem. Homoseksualne modele zostały przejęte przez fot.: Cesare Colò, [w:] C. Bertelli & G. Bollati, L'immagine fotografica, 1845-1945, Storia d'Italia, 979, tom 2, s. 457 powojennych historyków po to, by scharakteryzować bardziej złożone męskie związki w obrębie jednej społeczności. „Odczytywanie faszyzmu poprzez psychologizujący pryzmat homoseksualizmu – twierdzi Hewitt – oznacza trywializację jego historycznej rzeczywistości: to, co przywołuje się, by wyjaśnić zbrodnię (to jest homoseksualizm) staje się samo zbrodnią”7. Homoseksualizm jest przez to oczerniany, podczas gdy faszyzm zostaje odpowiednio zaszufladkowany, odłożony do sejfu zabezpieczonego kodem heteroseksualnej hege- monii. Spackmann z kolei nie pozostawia suchej nitki na konstrukcie psychoseksualnego odczytania męskości – przykładu patologicznej aberracji historycznej, będącej wytworem frankfurckiej szkoły czy- tania Freuda. Ta linia historycznej analizy dopuściła takie sposoby myślenia, jak koncepcja włoskiego filozofa Benedetta Crocego, pojmująca faszyzm jako przejściowy okres między pierwszą a drugą wojną światową, zjawisko odizolowane i niepowtarzalne, a przez to niezakorzenione w kulturze włoskiej w sposób trwały. Powojenna krytyka faszyzmu, którą badaczka analizuje za pośrednictwem literackich źródeł, uznawała „przedstawicieli mas” za mądre i czułe istoty, odznaczające się albo bezbronną Herbert List Italy,1995, s. 32 5 A. Hewitt, Political Inversions: Homosexuality and the Modern Imaginary, Stanford CA 1996; B. Spackman, Fascist Virilities: Rhetoric, Ideology and Social Fantasy in Italy, Minnesota 1996. 6 A. Hewitt, dz. cyt., s. 3. 7 Tamże.

niewinnością, albo zajmujące postawę kompromisu wobec demonstracji faszystowskiej nadmęskości. Metafora uprowadzenia (uległa ludność uwodzona przez swojego wodza) odwraca zatem dynamikę przemocy i powtarza wyświechtaną przenośnię obciążania ofiary winą za zbrodnię. Wynaleziony z pomocą fortelu kozioł ofiarny zaspokajał potrzeby lewicującej krytyki heteroseksualnej, najwyraźniej palące w powojennym procesie rekonwalescencji. Amerykańskiego fotografika George’a Motta pociągały marmurowe rzeźby atletów na stadionie przy Forum Mussoliniego. Jego zdjęcia zostały opublikowane dwa razy – pod patronatem Franca Marii Ricciego w 1984 roku oraz Giorgia Armaniego w 2003. W eseju towarzyszącym zdjęciom guru mody dystansuje się od jakiejkolwiek faszystowskiej treści za pomocą „[...] osobistej teorii, która kiero- wała moimi ocenami oraz wpływała na moje pasje, nie spychając mnie za jakikolwiek mur ideologiczny i nie wpływając na moją wizję przeszłości”8. Mott przedstawia pociągające ciała w pełnych pasji zbliżeniach. Przemienił faszystowskich herosów z rasy potworów w erotycznych modeli i gadatliwi blogerzy w Internecie rozwodzą się bez cienia ironii nad ich męskim urokiem. Czy możemy spróbować bardziej odpowiedzialnie zarysować na nowo zwią- zek między tą kulturą wizualną a jej ideologicznym źródłem? Jaka była rzeczywista relacja pomiędzy pittura metafisica De Chirica a architekturą dwu- dziestolecia we Włoszech? Jakie było pierwotne znaczenie tych męskich postaci w ich oryginalnym kulturowym kontekście? Jaki jest nasz stosunek do tych artefaktów: ironiczny i zdystansowany czy zauroczony i uczestniczący? Podczas moich publicznych wystąpień na temat wizualnej kultury faszyzmu, zdarzało się, że zażenowana publiczność dostawała napadów chichotu wobec tej absurdalnie kiczowatej sprawy. Jednak w kwestii tak poważnej, jak ocena ciągłej skuteczności wizerunków faszystowskiej ideologii, nie ma miejsca na kołtuńską iro- fot.: terry kirk nię. Rzeźba z Forum Mussoliniego została niedawno umieszczona na afiszu politycznym skrajnej prawicy, dla której takie określenia, jak „metafizyczny” lub „homoerotyczny” są całkowicie nieadekwatne, jeśli nie wręcz lekkomyślne. fot.: terry kirk 8 G. Armani, w: Foro Italico, zdjęcia George Mott, eseje: Giorgio Armani, Michelangelo Sabatino, Luigi Ballerini, New York 2003, bns.

fot.: terry kirk Forum Mussoliniego i wszystkie pozostałe dzieła składające się na przestrzeń publiczną włoskiego faszyzmu muszą zostać uważnie przebadane w obrębie kategorii swojego pierwotnego kontekstu kulturowe- go. Przebudowa Forum przez Opera Nazionale Balilla [faszystowska organizacja młodzieżowa – przyp. red.] pod kierownictwem Renata Ricciego, zlecona architektowi Enrico del Debbio i wielu rzeźbiarzom dostarcza specyficznego kontekstu, w którym można przetestować pojęcie architektury metafizycznej i homoerotyczne konotacje. Powinno się zwracać baczną uwagę na istotę architektonicznego projektu, zdefiniowaną na podstawie opisu architekta, jego formacji kulturowej i recepcji ze strony ówczesnej pub- liczności. Postacie herosów można zbadać w związku ze specyficzną funkcją wychowawczą całego zespołu i rodzącej się w okresie faszyzmu kultury młodości, sportu oraz wyobrażeń o męskości. Można w ten sposób udowadniać, że przykład ten nie tylko jest doskonale antymetafizyczny i nie ma najmniejszego związku z malarstwem De Chirica, lecz przeciwnie, że jego immanentne przesłanie męskości wywiera do dziś skuteczny wpływ na całe pokolenie młodych włoskich sportowców. Aby uzyskać głębsze zrozumienie tej przestrzeni i ostrzejszą świadomość nadal skutecznej siły sugestii faszyzmu, trzeba zaprzestać stosowania strategii filtrujących wobec tak kłopotliwego dziedzictwa, i spojrzeć chłodno i odpowiedzialnie na niepokojącą, niedawną przeszłość i na potencjalnie skuteczny ośrodek promieniowania faszystowskiej ideologii. tłum. emiliano ranocchi Wybrana literatura: A. Greco, S. Santuccio, Foro Italico, seria Atlante storico delle città italiane, Rzym 1991. R. Etlin, Modernism in Italian Architecture, 1890- -1940, Cambridge MA 1991. fot.: terry kirk fot.: terry kirk T. Kirk, The Architecture of Modern Italy, vol. 2: Vision of Utopia, New York 2005. 10 11

http://autoportret.pl	142
http://www.slideshare.net	2
http://webcache.googleusercontent.com	1

Terry Kirk, "Metafizyka i homoerotyka", Przestrzenie władzy

by Małopolski Instytut Kultury on Oct 07, 2009

Accessibility

Upload Details

Usage Rights

3 Embeds 145

Statistics

Terry Kirk, "Metafizyka i homoerotyka", Przestrzenie władzy — Presentation Transcript